<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2011-03-04</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Jayne Henley</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM> Added TYPEs to DIVs in order to validate.
*Proofed title page(s).
*Checked ^s.
*Reviewed structure.
*Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).
*Checked for signatures.
*Checked placement and completeness of PBs.
*Checked for damage GAPs, #s, --s.
*Corrected $.
*Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.
*Checked spacing of foreign GAPs.
*Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.
*Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.
*Checked proofsheets and made corrections found there.
*Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs. Siecio am mac yn lle mae. Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.
*Siecio TEXT LANG="wel" DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="fulc" R="AB" ID="B10302">
<STC T="W">G1997</STC>
<BIBNO T="umi">11224644</BIBNO>
<VID>204960</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="wel lat">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1" MS="y">
<P>GUEDDI'R-ARGLWYDD <HI>Wedi ei HEGLURO.</HI></P>
<P>Mewn amr&ycirc;w ymadroddion, neu Brege|theu Byrrion.</P>
<P>O waith y Gwir Barchedic D&acirc;d GEOR. GRIFFITH, D. D. Diweddar E&s;cob Llanelwy.</P>
<P>Printiedig yn y THEATER yn <HI>Rhydychen</HI> 1685.</P>
<PB REF="2">
</DIV1>
<DIV1 TYPE="to the reader">
<PB REF="2">
<HEAD>AT Y DARLLENNYDD.</HEAD>
<P>ANrhydeddwyd fi, flynyddoedd tun|tu, &aacute; gweini (mewn perthyna&s;au crefydd) i Awdur tra-parche|dig y Gwaith &s;ydd yn canlyn, ac ymmi&s;c llaweroedd o bethau eraill' oi feddwl, a welodd Efe yn dda eu datcuddio i mi, bu hyn yn &ucirc;n; Na fynnai Efe i ddim Cyflaw|nad oi eiddo ei hun (neu i n&ecirc;b arall) ddy|fod ir amlwg er mwyn cynnal coffadwri|aeth am dano. Ymddigonodd Efe a b&ocirc;d Ei <HI>farn gydar Arglwydd, ai wobr gyda ei dduw.</HI> Nid &wcirc;yf bellach lefa&s;us (pe bawn deil|wng) i ymhelaethu ynghylch ei ddoniau rhagorawl Ef, ei gelfyddyd ai ddiwydr|wydd ym mhob rhan oi &s;wydd &s;anctaidd, ei fyddlondeb i Eglwys Dduw, ai frenin (pan fu do&s;taf arnynt yn ein hoes ni) ei aml rinweddau da eraill ef, a chanmolad|wy, ai radau y&s;prydol, ei ymddygiad 'or adda&s;af ym mh&ocirc;b lle, a chyflwr y tref|mwyd Ef ynddynt, 'au derchafa&s;ant i f&ocirc;d yn D&acirc;d cyffredinol ac anrhydeddus 'ir E&s;co|baeth hon (na alla&s;ai neb araill ei haeddu, 'ai hurddo yn well yn ei am&s;er) ac 'au cymhwy&s;a&s;ant Ef i f&ocirc;d yn &s;iampl odidog i eraill, ac i gael ei hun (nid oes ronyn
<PB REF="3">o ammeu genni fi) <HI>Rhan o etifeddiaeth y Sainct yn y goleuni.</HI> Gwybydd, gan hynnymai 'r inig ddiben o o&s;od allan y llyfr (yn dy o|lwg di) ydoedd, i ymegnio er dyfod &agrave; go|goniant i Dduw, trwy dy le&s;&s;aad di oddi|wrtho: ewll&s;y&s;&s;iodd yr hwn, &s;ydd, yn &s;iccr, ganddo gwbl awdurdod 'im gorchymmyn ym mhob peth cyfreithlawn a gone&s;t, imi wneuthur fy egni (er imi gyfaddef wrtho mai ll&ecirc;&s;c iawn fyddai) yw gymmell ef 'ith gymmeriad da di, yw ddarllain gennit yn fanwl, ac i ymarferu yn gydwybodus ar ei &ocirc;l; Wedi bwrw o honof, pa w&ecirc;dd yr y&s;py&s;|&s;wn fy ymgais tuag at yr unrhyw, ni dda|ethum o h&ycirc;d i fodd well (yn fy nh&ycirc;b i) na rhoddi peth cyfrif i ti, o gyfarwyddyd yr Athraw yn ei alwedigaeth, 'ai ymddy|giad trwyddi. g&wcirc;yr llaweroedd o barthau eraill (heb law G&wcirc;ynedd tro&s;ti i g&icirc;d) mai <HI>Scrifennydd ydoedd wedi ei ddy&s;cu i deyrnas nefoedd,</HI> abl <HI>Er dwyn allan oi dry&s;&s;or bethau newydd a hen</HI> Os yn 'y rhani (oth flaen di) ni ddangho|&s;odd Efe eithaf ei y&s;golheigtod, dirnad, mai ei i&s;elu ei h&ucirc;n a wnaeth at &s;ynniad yr anne|allus, a b&ocirc;d (pe ceit gyfrannogi o honynt) laweroedd iawn oi Bregethau (mewn jaith arall) 'ath ddifyrrent, 'ath le&s;h&acirc;ent, (er maint a allo dy wybodaeth di f&ocirc;d eu|&s;ys) ac &acirc; ddeuent a'thi i gydnabod, iddo Ef lefaru yn ei ddyddiau (gyda' rhai 'or rhai pennaf) megis <HI>Oraclau duw.</HI> Dywaid
<PB REF="3">wrthif &wcirc;r trady&s;cedig, ag urdda&s;ol (etto yn fyw) a fua&s;ai yn h&icirc;r yn Blwyfol iddo, Na chlyw&s;ai Efe erioed Bregeth ganddo, nad ydoedd gymmwys yw hadrodd yn yr &ucirc;n a fynnid 'or ddwy <HI>Fam y&s;col yn lloegr,</HI> Bu'r Athraw parchadwy hwn mor <HI>ddyfal yn ei weinidogaeth,</HI> a phe bua&s;ai gorchymyn|nion <HI>St. Paul</HI> at Timotheus, wedi eu tued|du atto Ef ei h&ucirc;n yn unic <HI>Gl&ycirc;n wrth ddar|llein, wrth gynghori, wrth athrawiaethu, Nac' e&s;|ceulu&s;a y dawn &s;ydd ynot, myfyria ar y pethau hyn, aros</HI> (neu bydd) <HI>ynddynt.</HI> Os dydd, os rhan dda o h&icirc;r n&ocirc;s, yr ymofynnid am dano (pan fyddai fei&s;tr ar ei am&s;er) ymmy&s;c ei Lyfrau, ag ynghylch ei orchwyl, yr oedd taro wrtho. Ni laccaodd Efe fymryn ar ei ofalboen, 'ai a&s;tudrwydd hyd ei ddiwa|ethaf, eithir parh&acirc;odd yn <HI>Was Fyddlon,</HI> fel un <HI>doeth, a o&s;ododd ei Arglwydd ar ei deulu i roddi bwyd iddynt mewn pryd, 'ai Arglwydd</HI> (yw wyn|fydwch anrhaethadwy) <HI>pan ddaeth, 'ai ca|fodd yn gwneuthur felly.</HI> Tra-mawr fyddai ei ofal am barat&ocirc;ad prydlon tuagat Ddydd yr Arglwydd, oddieithr i acho&s;ion pwys|fawr ddigwydd ei wrthwynebu (a llai nai b&acirc;th hwy nis gallent ei rwy&s;tro) gorphen|nai Efe ei arlwyad pennaf yw erbyn, ddau ddiwrnod 'oi flaen. Ac yn gwybod (or y&s;py&s;&s;af) na allai na dy&s;ceidiaeth, na di|wydrwydd, na gofal, dyccio &ucirc;n gronyn heb r&acirc;d Duw arnynt, ni anturiai Efe ar
<PB REF="4">ddim, cyn go&s;twng o honaw ar ei linian, a thaer ymbil ac Ef am ei gyfar&wcirc;yddo, ai gymmorth i gyflawni yr hyn a fyddai wiw ganddo ei ddilyn ai fendith gwedi, fel yr anrhydeddid Ef, y lle&s;h&ecirc;id eraill trwyddo, ac y go&s;odid ymlaen jechydwriaeth ei wa&s;anaethwr 'or herwydd. Y mae ei Weddi orche&s;tol Ef (ond antur) etto ym|my&s;c ei Bapurau, yw gweled, a arferai Efe 'ir dibennion hyn, yn feunyddiol Fel y bu Frwythau ei lafur Ef yn fuddiol i la|weroedd felly y lluniaethodd Duw hwy yn ddiddanol iddo ei h&ucirc;n, Pan, yn agos jawn yw ymddattodiad, yn gweini iddo (er fyannheilynged) a dymuno arno at ga&s;clu y pethau &aacute;u cy&s;&s;urent yn y mawr wendid yr oedd Efe yn ofidus dano, ac er cadarnh&acirc;u ei Fydd a &s;efydlu ei obaith, o gael cyfnewid y b&ycirc;d truanllyd hwn, am &ucirc;n mwy dewi&s;ol a hyfrydlon (ymmy&s;c amrywiaeth o ymadroddion eraill) der|bynnais hon oddiwrtho; <HI>Myfi a ddy&s;cais Fyrdd duw i ddynion, ac a ymegniais er rhodio ynd|dynt</HI> fy h&ucirc;n; &acirc; chl&ocirc;dd Efe y cwbl i fynu, &acirc; dywedyd, <HI>Tyred Arglwydd Je&s;u, tyred ar fr&ycirc;s.</HI> Y mae 'or how&s;af, weithian, dyfalu wrth ddr&wcirc;s pwy y bydd raid ir bai &s;efyll, oni wellh&ecirc;ir di trwyr' Cyflawnad hwn (a phob &ucirc;n arall a eill ddyfod ith law di) 'or cy|fryw Athraw, ac 'ai hymdd&ucirc;g ei h&ucirc;n fel hyn yn ei ddyddiau. Diammau gennif
<PB REF="4">(os y&s;tyriol wyt) f&ocirc;d hyn yn ddigon, er &s;ylfaenu dy ddi&s;gwiliad am ddaioni oddi|wrtho, ac er dy rybuddio i wilied arnat, rhag dyfod o honat yn fyrr 'or buddged a amcanwyd i ti trwyddo. Nid &acirc; myfi y mae ymofyn, pa ham y cadwed di cyhyd hebddo, ac ewylly&s;iwn (om calon) yn lle goddef i th fanylrwydd dy o&s;od ar waith i chwilio hynny allan, i ti ymgynnef ac Eff oddifri, ai ddefnyddio 'ith fantais y&s;|prydol. Os mynnit ti wybod i bwy yr wyt yn rhwymedig am gyfrannu ynddo, deall fy m&ocirc;d i wedi fy &s;icrh&acirc;u, mai (yn ne&s;af at Dduw, 'ar hwn a ymboenodd wrtho) i F&acirc;b anwyl yr Awdur, a ymada|wodd ag ef er dy fwyn ac ir gw&icirc;r barche|dig D&acirc;d yn Nuw, y pre&s;ennol Arglwydd E&s;cob Llanelwy, 'ai tro&s;glwyddodd ir go|leuni, gyda th&ycirc;b &s;afadwy, y gwnaiff Efe fawrll&ecirc;s ir &s;awl oll trwy Gymru, ac ni fyddant yn ddiffygiol iddynt eu hunain A chan egluro cymmaint i ti, da iawn y gwnn i mi godi i fynu dy awyddfryd i fy|ned yw gylch, ac mai nid g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eddol i mi dy attal yn hwy. Yn unic cymmer hyn gennif yn ychwaneg na ddaeth (o ran cymmaint y rhagorodd yr Awdur arnaf) fy enw i dan yr &ucirc;n Caead 'ai &ucirc;n Ef 'om llawn f&ocirc;dd; ni ddichon arall (pwy byn|nac) berchi ei Gwblha&acirc;d Ef yn fwy; ni weddia n&ecirc;b, yn wre&s;occach, ar Dduw i
<PB REF="5">roddi ei fendith arno, er cynniddiad dy &wcirc;ybodaeth, 'ath hyfforddiad <HI>I rodio yn add|as 'ir Argwlydd, i bod rhyngu bodd,</HI> na myfi, yr wyf, 'or &s;iccraf.</P>
<CLOSER><DATELINE><HI>Lanfylling</HI> <DATE><HI>Mawrth</HI> 2. 1684.</DATE></DATELINE>
<SIGNED>Diffuant ddei&s;yfiwr dy lwyddiant yn y B&ycirc;d hwn, 'ath gyflawn ddedwyddwch yn y ne&s;af. <HI>William Foulkes.</HI></SIGNED></CLOSER>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="text">
<PB N="1" REF="5">
<HEAD>E&s;poniad ar weddi 'r Arglewydd mewn nifer o bregetheu ar y 1, 2, 3, 4. Ad|nodau o'r 11. pen. o'r Efengil yn &ocirc;l St. Luke. Ac ar ran o'r 13. adnod o'r 6. pen. o'r Efengil yn &ocirc;l St. Matth.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL><HI>v: 1.</HI></BIBL>
<P>A bu ac efc mewn rhyw fan yn gweddio pan beidiodd, ddywedyd o un o'i ddy&s;cyblion, wrtho, Arglwydd, dy&s;c ini weddio, megis ac y dy&s;codd Joan i'w ddi&s;cyblion.</P></Q>
<Q><BIBL><HI>v. 2.</HI></BIBL>
<P>Ac efe a ddywedodd wrthynt, Pan weddioch dywedwch, ein T&acirc;d yr hwn wyt yn y ynefoedd, San|cteiddier dy enw: deued dy Deyrn&acirc;s: gwneler dy ewyllys, megis yn y nef, felly ar y ddaiar hefyd.</P></Q>
<Q><BIBL><HI>v. 3.</HI></BIBL>
<P>Dyro ini o ddydd i ddydd ein bara beunyddiol.</P></Q>
<Q><BIBL><HI>v. 4.</HI></BIBL>
<P>A maddeu ini ein pechodau, Canys yr ydym nin|nau yn maddeu i bawb &s;y yn cin dyled; ac nag ar|wain ni i brofedigacth; either gwared ni rhag drwg.</P></Q>
<Q><BIBL><HI>Math. 6.13.</HI></BIBL>
<P>Y rhan ddiwaetha; Canys eiddoti|yw'r deyrnas, a'r nerth, ar gogoniant, yn oes oe|&s;odd. Amen.</P></Q>
</EPIGRAPH>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. I.</HEAD>
<P>PEnnaf peth mewn gwir grefydd y'w Gweddio, Y&s;col y nefoedd A|berth y Crefyddol, noddfa y Cy|fiawn, ffrewyll y Cythrael, Dyfod|fa at Dduw, Offer iechydwriaeth. Am|hynny
<PB N="2" REF="6">yr hwn o'i fawr drugaredd a fu wiw ganddo gymeryd gofal a dioddef tros ein heneidiau a gymerth arno f&ocirc;d yn Athro i ni, a'n di&s;cu i weddio. Nid oes hayach un yn ein plith na fedr ddywedyd, Gweddi 'r Arglwydd, ac na wyr mai yr Arglwydd ei hun a'i dy&s;codd. Ond nid yw y rhan fwyaf &s;ywaeth, ond yn ei dywedwyd, heb iawn-ddeall pa beth y maent yn ei ddywe|dyd. Y mae ganddynt y pli&s;gyn heb gan|fod y cnewyllyn; y mae ganddynt y gi&s;t heb wybod pa f&acirc;th dry&s;or &s;ydd o'i mewn y mae ganddynt y geiriau hed ymgyffred y meddwl. Gwybyddwn gan hynny mai am bobloedd 'r oes hon hefyd y mae Duw yn achwyn drwy 'r Prophwyd, <HI>Ne&s;&s;a&ucirc; y mae y bobl hyn attaf a'u genau, a'm anrhydeddu a'u gwe+fu&s;au, a'u calon sydd bell oddiwrthif. E&s;a.</HI> 21, 13. <HI>Matth.</HI> 15.8.</P>
<P>Rheittiaf, peth i'r neb a fynnei fod yn grefyddol a fyddei dy&s;cu, nid y geiriau, yn unig, ond deongliad y weddi &s;anctaidd hon; a'r rhe&s;wm a'r defnydd &s;ydd ynddi. Gweddi Gynnhwy&s;ol yw, yn amgyffred cymmaint &ocirc;ll ag a all dyn ddei&s;yf ar law ei Dduw; yn gy&s;tal er lles y corph, a 'r enaid, yr holl bethau a berthynant i 'r byd ymma; ag i'r byd a ddaw, pethau daia|rol a phethau nefol; y maent i gyd wedi eu cynwys yn grynnol yn y ferr weddi ymma.</P>
<P>Yr hon fel y gallom ei he&s;ponio yn eg+lurach,
<PB N="3" REF="6">a myned rhagom yn ddirwy&s;tr, y &s;tyriwn yn fy nhe&s;tun, (y pedair adnod ymma) dri pheth 1. Yr achly&s;ur. <HI>A b&ucirc; ac efe &amp;c. ad:</HI> 1.</P>
<P N="2">2. Y Gorchymmyn. <HI>Ac efe a ddywedodd. &amp;c. ad.</HI> 2.</P>
<P N="3">3. Y weddi ei hun. <HI>Ein T&acirc;d yr hwn &amp;c.</HI></P>
<P>Yr un gorchymmyn a'r un weddi a roe|&s;ei ac a ddy&s;ca&s;ei ein jachawdwr o'r blaen iw ddi&s;cyblion ac i'r holl bobloedd <HI>Matt.</HI> 6.9. <HI>Gweddiwch chwi fel hyn;</HI> Ond wrth achly|&s;ur amgen mewn man ag am&s;er arall; Yna yn ei bregeth enwog ar y mynydd; yma yn rhyw fan nailltuol, ar ol iddo beidio a gweddio; Yna gwedi iddo ddangos ac argyoeddi rhagrith y Phari&s;&aelig;aid y rhai a weddient ynghonglau 'r heolydd, fel yr ymddangho&s;ent i ddynion; y rhai fy|ddent &s;iaradus fel y cenhedloedd, gan dybied y ca&ecirc;nt eu gwrando am eu haml eiriau. Y mae yn dy&s;cu gochelyd eu cam|&s;yniad a'u amryfu&s;edd hwy: <HI>Na fyddwch chwi gan hynny debyg iddynt. hwy-v.</HI> 8. &mdash; <HI>Gwe|ddiwch chwi fel hyn.</HI> Yma wrth ddymuniad un o'i ddiscyblion 'r hwn oedd yn cei&s;io canlyn e&s;ampl ei fei&s;tr. Ar &ocirc;l iddo beidio, y mae' 'r di&s;cybl yn amcanu dechreu. Dy&s;c i ninnau, medd efe, weddio fel y dy|&s;codd Joan i'w di&s;cyblion; Ac efe a ddy|wedodd wrthynt, Pan weddioch dywed|wch Ein T&acirc;d &amp;c. Ac nid oedd efe yn go|falu
<PB N="4" REF="7">nac yn eiriol tro&s;to ei hun, ond tros ei gymdeithion, a thro&s;om ninneu ei gyd ei ddi&s;cyblion &ocirc;ll hyd ddiwedd y byd. Dy&s;c i ni, nid i mi yn unig. Ac am hynny y ma Chri&s;t hefyd wrth atteb yn gorchym|yn nid iddo ef yn unig, ond iddynt hwy i gyd, ac i ninneu ar eu h&ocirc;l <HI>Pan weddioch, dyw|edwch,</HI> nid dywed ti &amp;c.</P>
<P>H&aelig;c Cura omnium animos tangere de|bet, ut &s;ciant quomodo Deus inter precan|dum &s;it alloquendus. <Q REND="margQuotes">Y gofal yma a ddy+lei fod ymmhob enaid dyn, gael gwybod pa fodd y gallei lefaru wrth ei Dduw unig ddoeth, Hollaluog.</Q> Pan, fyddo neb o honom yn cei&s;io cymwynas neu ga|redig+rwydd ar law gwr arall, chwchwi a wyddoch mor ofalus y bydd efe, ar drefnu ei ymadrodd, a gofyn yn weddus; A pha mwya fo 'r g&wcirc;r, mwya fydd 'r ofn, arswyd achyfyngyngor yr eiriolwr, rhag iddo ddy|wedyd dim, a allei fod yn anfodlon gan y pendefig hwnnw. Tan weddio yr ydys yn cyd-ymddiddan a Duw ei h&ucirc;n, Brenin y Brenhinoedd, a Phenllywiawdr y Cre|aduriaid &ocirc;ll; yr hwn y mae'r Angylion yn ei foliannu, ac o flaen pa un y mae nertho|edd y byd yn brawychu, ac yn dychryn|nu Pa ddyn gwael a ryfygei agoryd ei enau yn ei w&ycirc;dd ef; Am na's gall neb crea+dur ddychymyg y+madroddion addas i'w fawrhydi ef. Ein t&acirc;d Abraham oedd yn
<PB N="5" REF="7">annheilwng i lefaru wrth Dduw, am nad oedd ond llwch a lludw. <HI>Gen.</HI> 18.27. Mo|&s;es yn ei e&s;cu&s;odi ei hun; &s;y'n dywedyd wrth Dduw, ei fod yn ddienwaededig o wefu&s;au <HI>Exod.</HI> 6.12. A'r Prophwyd E&s;ay yn dolefain. <HI>Gwae fi, canys darfu amdanaf, o herwydd gwr halogedic ei wefu&s;au ydwy fi ac ym|my&s;c pobl halogedic o wefu&s;au yr ydwyf yn trigo; Ca|nys fy llygaid y wel&s;ant y brenin, arglwydd y lluoedd E&s;ai.</HI> 6.5.</P>
<P>Os fel hyn y dywedent y Sainctiau hynny am danynt eu hunain, y rhai a &ecirc;lwyd yn gyfeillion i Dduw <HI>fac.</HI> 2.23. Pa beth y ddy|wedwn ni; gwaela pridd o'r byd a thrua|naf o bechaduriaid Pa hyfder a allei fod gennym i godi ein llygaid tu a r nef, i ne&s;|&s;au at Dduw, i agor ein gwefu&s;au haloge|dic wrtho, oni bua&s;ei i'n trugarog cyfryn|gwr beri i ni ddyfod atto, a dy&s;cu i ni wed|dio, a phan weddiom ddywedyd fel hyn. <HI>Ein T&acirc;d &amp;c.</HI></P>
<P>Y mae rhai yn wir yn ein my&s;c yn gweddio, fel y Phari&s;&aelig;aid gynt drwy ragrith yn &s;efyll yn y Synag&oacute;gau, ac ynghonglau yr heo|lydd, fel yr ymddango&s;ont i ddynion; Yn wir meddaf i chwi y maent yn derbyn eu gwobr: Hynny yw, y maent yn cael y peth y maent yn ei gei&s;io, yn cael eu gweled gan ddynion, nid eu gwrando gan Dduw. Y mae rhai yn &s;iaradus megis y Cenhed|loedd, yn gwneuthur hir weddiau, gan dy|bied
<PB N="6" REF="8">y c&acirc;nt eu gwrando am eu haml eiriau.</P>
<P>Eraill megis Prophwydi Baal yn gwaed|du a ll&eacute;f uchel. 1. <HI>Bren.</HI> 18.28. A Duw yn ddiy&s;tyr gantho. Nid y ll&eacute;f na'r gol|wg, ond y galon y mae efe yn ei chei&s;io, yn ei gweled ac yn ei chlywed.</P>
<P>Gweddio yn wir &s;ydd raid; Ac hynny 'r oedd y discybl yma yn ei y&s;tyried, wrth ei weled ef yn gweddio; yr hwn nid oedd raid iddo mor gweddio cymmaint er ei fwyn ei hun; ond erom ni, i eiriol tro&s;om, ac i ddangos i ni e&s;ampl o ufydddod, a go|&s;tyngeiddrwydd, a'n dyled&s;wydd tuag at ein Duw. A Gofyn &s;y 'rwydd i bawb; y neb a wypo fod dim ei&s;ieu arno, a gais yn ebr|wydd ei ddiwallu. Eithr am na's gall y dyn anianol wybod ei ddiffygion y&s;prydol a phes gwyddei, ni fedrei mo'i gofyn yn y modd y dylei; O herwydd hynny y mae'r di&s;cybl defo&s;ionol yma, yn cei&s;io gan y gwir Athro, Chri&s;t Je&s;u, ein dy&s;cu pa bethau a fyddent anghenrheidiol iw gofyn, a pha f&ocirc;dd y gofynnom, i fod yn gymmeradwy ger bron Duw. Dy&s;c i ni weddio. Dyma 'r ddy&s;|ceidiaeth oreu, ar anhaw&s;af yn y byd, yn yr hon yr amlygir rhagorfraint Gri&s;tianogi|on, nid amgen Medru gofyn y peth y fyn|nent yn dduwiol, a chael gan Dduw y peth a gei&s;ient.</P>
<P>Ac am y weddi a ddyscwyd ini ar yr ach|ly&s;ur yma, mae ini hyn o oglud ynddi, y
<PB N="7" REF="8">gallwn trwy ei hiawn-ddeall ai harfer fy|ned yn hyderus at or&s;eddfaingc y gr&acirc;s <HI>fel &ycirc; derbyniom drugaredd, ac y caffom r&acirc;s yn gym|morth cyfam&s;erol.</HI> i <HI>Hebr.</HI> 4.16. Canys diam|meu gennym gael ein gwrando, pan wed|diom ar &ocirc;l yr addy&s;c yma, gan fod y neb a ddy&s;codd i ni y weddi yn ei derbyn; Ein haddy&s;cwr yw ein Dadl&eacute;wr, <HI>yr hwn hefyd &s;ydd ar ddeheulaw Duw, yr hwn hefyd &s;ydd yn erfyn tro&s;om ni.</HI> Rhuf. 8.34. A hyn nid yw anaddas i ddal &s;ulw arno yn y matter yma, O blegid i'n hiachawdwr Chri&s;t, gwedi iddo ddy&s;cu'r bobl a'i ddi&s;cyblion yn ei bregeth y flwy|ddyn gyntaf o'i weinidogaeth, pa fodd y i gweddient, ac yrawrhon yn ein hyfforddi ni yn yr un peth, agos i dair blynedd gwe di, ar ddymuniad y Di&s;cibl; O blegid, med|daf, iddo, atgofio yr un geiriau, gan roi i ni yr un gorchymmyn, a'r un weddi eilwaith, heb o&s;od, neu grybwyll am un ffurf ar|all; Wrth hynny y mae i ni ddy&s;gu, na b&ocirc; rhaid i ni bob dydd ar bob tro a phob am&s;er ymegnio ar ddwyn gweddiau newydd gyda ni; ac na bydd ein gweddi ddim gwaeth, nac yn anghymmeradwy gan dduw er mynyched yr adroddir yr un ffurf ar eiriau, drwy na bo dim mewn ffordd arall yn ddiffygiol. Ac wrth hyn y gwyd|dom f&ocirc;d y weddi &s;anctaidd hon wrth fodd yr Arglwdd, a pho mynychaf y dywedir hi trwy r&acirc;s a ffydd yn ein calonnau, mwyaf
<PB N="8" REF="9">fydd ein clod, a'n budd, a chy&s;&s;ur ein he|neidiau.</P>
<P>Megis ac y dy&s;codd Joan i'w ddi&s;cyblion. Felly y bydd &s;iamplau gwyr da yn cyffroi ein meddyliau Yn athrawiaeth Joan y mae r ddy&s;ceidiaeth Gri&s;tianogaidd hon yn dechreu; Ty&s;tiolaetha&s;ei Joan am yr Je|&s;u, ac y mae r Je&s;u a'i ddi&s;cyblion yn dwyn ty&s;tiolaeth iddo ynteu Yr oedd y di&s;cybl yma yn gweled yn dda, ddarfod i Joan ddy&s;cu iw ddi&s;cyblion weddio, A hynny y barodd iddo gei&s;io gan yr Jefu yr un peth; Hynny a wnaeth i'r Je&s;u yr ail waith Dra|ddodi i ni hyn o ddy&s;ceidiaeth am weddio. Hwy y pery gweithred nag ymadrodd; Gwell y cofir y peth a wnelir, nac a ddy|wettir.</P>
<P>Am y gweddiau, y &s;ut a'r modd, a ddy|&s;codd Joan f ai hanghofiwyd hwy er y|&s;talm; nid oes mo'i ll&ucirc;n na'i hanes mewn llyfr na lle yn y byd. Gwedi i'r Je&s;u ddy&s;|cu i ni ei weddi gwbl-berffaith ei hun, nid oedd raid wrthi mwyach. Ni fydd mor ymorol am ganwyll ar &ocirc;l codi 'r haul o'r vchelder; Felly y mae Chri&s;t ei hun yn dywedyd am Joan, <HI>Efe oedd ganwyll vn llo&s;ci, ac yn goleuo. Joa.</HI> 5.35. A'r Propwhyd yn galw Chri&s;t yn Haul Cy&s;iawnder. <HI>Haul Cy|fiawnder a gyfyd i chwi, y rhai ydych yn ofni fy enw, a meddeginiaeth yn ei e&s;cyll. Malac</HI> 4.2. A 'rhan nid anhynod o'r feddeginiaeth yma yw 'r
<PB N="9" REF="9">ddy&s;cei+diaeth hon o weddio. Canys drwy hyn y mae ini gael gan Dduw y pothau y fyddont anghenrheidiol. A gweddi y cy|fiawn vn o e&s;cyll Haul cyfiawnder yw; A|den i'r enaid, ar yr hon y mae iddi e&s;cyn i'r nefoedd, ac ymddangos gar bron gor&s;edd+famigc y goruchaf.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. II.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><HI>Pan weddioch dywedwch,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>Y Di&s;cybl yn cei&s;io dy&s;gu gweddio, a'r Je&s;u yn peri i ni ddywedyd. Ai nid ydyw gweddio ond dywedyd. Yw yr ymarfer duwiol hyn ddim amgen na tha|fodd, leferydd na llafur genau? Na at|to Duw i ni dybied hynny. Lleiaf peth mewn gwir weddi ydyw 'r ymadrodd; fel y dywedais o'r blaen, y pli&s;gyn yn vnig. Meddylfryd y galon ocheneidiau annrhae|thadwy 'r Yspryd, dyna 'r gweddiau y mae Duw yn eu derbyn;. Heb y rhain nid yw dywedyd ond gwaith ofer. Enaid gweddi ydyw ffydd, ar ymadrodd megis corff iddi. Yr vn ffunyd a chorph heb enaid, y bydd aberth y gwefu&s;au heb ddei&s;yfiadau da y mae ffydd yn peri i'r galon. Y galon y mae
<PB N="10" REF="10">Duw yn ei chei&s;io gennim, yn ei gweled ac yn ei chlywed. Ac fel y mae Duw yn edrych ar y galon yn bennaf; felly y neb a fynnei fod yn gymeradwy gan Dduw, a gweddio fel y dylai, a ddylai yn anad dim fod yn ofa|lus am y galon, a pha fath feddyliau, a pha f&acirc;th ddei&s;yfiadau y delo 'i ymddangos ger bron Duw. Ni waeth pa beth a ddyweto oni bydd y galon yn cyd&s;ynied. Y mae modd ini weddio heb ddywedyd gair o'n genau, nid amgen, trwy dderchafiad y me|ddwl hyd at Dduw: Yr hon y mae 'r Di|finyddion yn<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ei galw, <HI>Oratio mentalis.</HI> Fel hyn yr oedd Hamah yn gweddio ac Eli yn dal &s;ylw arni gan dy+bied ei bod hi gwedi meddwi. <HI>Ac yr oedd hi yn chwerw ei henaid, ac a weddiod ar yr Arglwydd, a chan wylo hi a wylodd. A bu fel yr oedd hi yn parhau yn gweddio, (neu aml|hau gweddio) ger bron yr arglwydd, i Eli ddal &s;ulw ar ei genau hi, A Hannah oedd yn llefaru yn ei chalon, yn vnig ei gwefu&s;au a &s;ymmudent, ai llais ni chlywid.</HI> 1. <HI>Sam.</HI> 1.10.12.13. Yr vn modd y gweddi|odd Nehemiah o flaen Artaxerxes. Efe a weddiodd ar Dduw pryd tra r oedd yn ym+ddiddan a'r brenin. <HI>A'r brenin a ddywedodd wrthif, Pa beth yr wyti yn ei ddymuno? Yna y gwe|ddiais ar Dduw y nefoedd. A mi a ddywedais wrth y brenin. Noh.</HI> 2.4.5. Ac ar hyn y mae y rhan fwyaf a'r oreu o'r gwa&s;anaeth hyn yn &s;efyll. <HI>Ysbryd yw Duw, a rhaid ir rhai a'i haddolant ef, adde|li mewn yspryd a gwirionned. Joa.</HI> 4.24. <HI>A'r hwn,
<PB N="11" REF="10">&s;ydd yn chwilio y Calonnau a wyr beth yw meddwl yr yspryd. Rhuf.</HI> 8.27. A rhe&s;wm iddo wybod y meddyliau, y mae efe ei hun yn peri i'n calonnau. Yn yr yspryd a'r galon yn vnig y mae chwilio am weddiau ysprydol, yr aberth gymmeradwy gan Dduw.</P>
<P>Onnid ni we&s;neith hyn bob am&s;er, Nid yw hyn, meddaf, ddigon, llefaru neu we|ddio yn y galon yn vnig. Oblegid rhaid i ni ogoneddu, addoli, a gwa&s;anaethu Duw a'n cyrph a'n llei&s;iau, a'n tafodau. Y mae Duw yn disgwil moliant ac anrhydedd o|ddiwrth ein genau hefyd. Ac yn yr Eglyws, gydac eraill, rhaid ini weddio er adaila|daeth felly gallai 'r boble ddy&s;gu a chyd|weddio; Yr hyn nid yw bo&s;&s;ibl heb wran|do a deall ein gweddiau. Am hynny y mae 'r Apo&s;tol yn dywedyd, <HI>Mi a weddiaf a'r Yspryd, ac a weddiaf a'r Deall hefyd.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 14.15. Ac er na bo neb arall yn bre&s;ennol, buddiol ei ddyn glywed ei lais ei hun yn gweddio: Yn gymmanit a bod y llais yn cynhyrfu 'r yspryd, ac yn peri iddo y&s;ty|ried a deallt, eu ddei&s;yfiadau eu h&ucirc;n yn well, a bod yn wre&s;occach i'r gwa&s;anaeth.</P>
<P>O herwydd hynny, ymwrandewch ar orchymyn yr Arglwydd, Pan weddioch, dywedwch. Gweddio &s;ydd raid cyn dywe|dyd dim; Rhaid i'r galon fod of flaen y ge|nau: Y&s;tyried a myfyrio pa beth a pha fodd y dywedwch yn emwedig a chwi yn
<PB N="12" REF="11">dywedyd o flaen ac wrth yr Arglwydd eu hun. <HI>Na <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ydd ry bry&s;ur a'th enau, ac na fry&s;ied dy galon i draethu dim ger bron Duw: Canys Duw &s;ydd yn y nefoedd, a thitheu &s;ydd ar y ddaiar; Ac am hynny bydded dy eiriau yn anaml. Preg.</HI> 5.2. Ac am hynny bydded pob gair yn ei le, ar ei olwyn. <HI>Dihareb.</HI> 25.11. gwedi ei bwy&s;o, ei drefnu a'i o&s;od yn ei le ei hun. Mor ofalus y dylai pob enaid dyn fod, pa beth, a pha f&ocirc;dd y dywetto ger bron Duw, rhag iddo ddigio wrthym, a dywedyd mai aberth ffyliaid yr ydym yn ei roi iddo. Ac fel y gorchy|mynnodd yr Arglwydd i'r Offeiriadau mei|bion Aaron gynt, chwilio 'r aberthau, rhag bod dim anaf arnynt, ac i'r bobl oll, na aberthent ddim, na fyddei berphaith|gwbl, dim a fyddei anaf arno: Felly y dy|lem nynneu &s;ynied am ein haberthau ys|prydol, chwilied ein meddyliau, a phwy&s;o ein geiriau cyn dechreu gweddio, rhag bod bai yn y byd arnynt. <HI>Paham y digiai Duw wrth dy leferydd? Pregeth.</HI> 5.6. Yn arwydd o'r hyn beth y cifrifid yn aflan wrth y gy|fraith honno Bob anifail in chnoe ei gil; Ac felly yn ddiammau y mae pob enaid ger bron Duw, yr hwn nid y&s;tirio yn ei galon, ac ni chn&oacute;o ei gil, trwy fynych fyfyrio ar y peth y fyddai raid iddo ddei&s;yf ar law Duw, a pha a fodd y byddai raid iddo drefnu a thraethu ei ddei&s;yfiad. O herwydd o ddy|ffyg cyfryw y&s;tyried y mae cymmaint o be|chodau
<PB N="13" REF="11">ac o amryfu&s;eddau, ie, yn ein gwe|ddiau, a chynnifer o aberthau ffyliaid yn ein Eglwy&s;i O herwydd hyn y mae 'r &s;cry|thur l&acirc;n mor ofalus yn ein hannog ni i y|&s;tig fyfyrio, ac i ddifal y &s;tyried beth a ddy|lem ni ei wueuthur yn y gorchwyl yma i gei&s;io ein hachub ni oddiwrth y perygl y mae ei&s;ieu y&s;tyried a myfyrio yn ein ty|wys ni iddo, hynny yw digo&s;aint Duw, rhag iddo e&s; ddigio wrth ein lleferydd. Ac fel hyn wrth y gorchymmyn yma chwchwi a welcwh beth yw gweddio; gwaith nid y genau ond y galon. Derchafiad y galon tuag at Dduw, Derchafiad y llais neu'r lle|ferydd ar ol y Galon. Nid yw gwaith y ta|fod ddim heb y galon, na gwaith y galon cy&s;tal heb ei ddatcan ar lleferydd.</P>
<P>Ond ymmellach y mae i ni ddy&s;cu wrth yr vn gorchymyn.</P>
<P N="1">(1.) Bod yn rhaid i bob Chri&s;tion ymar|fer a rhyw ffurf iawn &s;anctaidd ar weddio, megis ac a gadawod ein hiachwdr i ni bat|trwn o hynny yn y weddi yma. Yn yr hon y mae i ni ganllyn y &s;ut a'r defnyd a'r Ar|glwydd gwedi go&s;od o'n blaen ar fyrr ei|riau 'r oll bethau ddylem ni eu gofyn ar law Duw, a'r modd y gofynnem. Nid ellir gofyn dim y chwaneg nac a gynhwy&s;ir yn|ddi; Ond am y geiriau fo a ellir ychwanegu attynt hwy, fel y trefno 'r yspryd y dei&s;yfi|adau, ac fel y rhotho 'r un y&s;pryd yr yma|drodd:
<PB N="14" REF="12">Ni a &wcirc;yddom fod Chri&s;t ei hun yn gweddio mewn amrhyw foddion eraill, ag ir Apo&s;tolion ymarfer a gweddiau eraill: ac etto ni chei&s;ia&s;ant erioed ddim amgen nag y &s;ydd wedi ei gynnwys yn y Pattrwn yma.</P>
<P>A hyn, &s;ef ymarfer a ffurf o&s;odedic a'r weddio &s;ydd fuddiol ac anghenrheidiol i ni. Canys Duw ei hun a ordeiniodd hynny, yr hwn nid yw yn gorchymyn dim anfyddiol, nac yn ofer. Efe a ddy&s;c&ocirc;dd feibion Aaron a pha f&acirc;th eiriau y bendithient y bobl. <HI>Lle|fara wrth Aaron ac wrth ei feibion, gan ddywedyd, fel hyn y bendithiwch feibion I&s;rael, gan ddywedyd wrthynt. Bendithied yr Arglwydd di &amp;c. Num.</HI> 6. 23.24. Efe a ddy&s;codd i'r Prophwyd &s;cri|fennu p&s;alm odidawg o&s;odedic iw ganu neu iw arfer ar y dydd Sabbath: <HI>megis ac a'r arwyddocceir i ni wrth ditl y p&s;al.</HI> 92. <HI>P&s;alm neu g&acirc;n ar y dydd Sabbath</HI> Je'r p&s;almau, o' rhan fwyaf gweddiau go&s;odedic ydynt oll, gwedi eu go&s;od ir Eglwys tros byth iw hymarfer.</P>
<P>Buddiol (ie) anghenrheidiol i ni gael ein dy&s;cu fel hyn, o ran ein hamryw ddiffygi|on yn gweddio, Dallnieb ac anwybodaeth ein deall, ysgafnder ac anwadalwch ein meddyliau, Angof am orchymynion Duw a'i Addawiadau, Anhyder, a gwawgred ein ca&s;onnan: Bloe&s;gni ein tafodau Dynion dien+waededic o wefu&s;au, llwch a lludw, anheilwng i lefaru wrth yr Arglwydd, oni bua&s;ei iddo ef ein dy&s;cu ni yr hyn addyw|edem.
<PB N="15" REF="12">A Mo&s;es yn ei e&s;cu&s;odi ei hun am nad oedd efe &wcirc;r ymadroddus i lefaru wrth y bobl, ond &s;afn-drwm, a thafod-trwn. <HI>Exod.</HI> 4.10. Pa dd&ycirc;n a gymmerai arno le|faru wrth Dduw, oni bai iddo addaw, i bob di&s;cybl megis ac y'r addawodd i Foe&s;en, <HI>Dos yn awr, a mi a f&ycirc;ddaf gyda 'th enau, ac a ddy&s;|caf i ti &ycirc;r hyn a ddywedych. Exod.</HI> 4.12.</P>
<P>A hynny a barodd i Eglwys Dduw o'r de|chreuad hyn, yn hyn a'r ol &s;iampl ei Harg|lwydd ddy&s;cu i'r bobl ffurfau go&s;odedic, ac i Gwn&s;lyau cyffredinol, ordeinio, na chym|merai neb arno arfaethu gweddion eraill ond yn unig y rhai profedic, lywfiedic gan yr Eglwys.</P>
<P N="2">(2.) Y mae i ni gydnabod wrth y gorchy|myn, fod y weddi &s;anctaidd hon yn gwbl|berffaith, yn blaenori ar bob gwaith crea|dur yn y byd, ni fu erioed, ac ni budd fyth mo'i math, na'i thebyg: Gwaith doethin|eb Duw ei hun ydyw. Mab Duw, Doeth|ineb y T&acirc;d a'i haddy&s;codd i ni.</P>
<P>Ac yn hyn yr amlygir ei rhagoriaeth. (1.) Yn ei byrder cynhwy&s;ol: yn cynnwys cymmaint o anfeidrol ddefnyd ar ychydig eiriau. Felly y bydd ein gweddiau ninneu yn fwy rhagorol ac yn gymeradwy gan Dduw, pan fo mwy yn y galon nac yn y genau; Y galon yn helaeth tuac atto, a'r geiriau yn anaml. Yn &ocirc;l cyngor y Pre|gethwr. &mdash; <HI>Duw &s;ydd yn y nefoedd, a thitheu ar y
<PB N="16" REF="13">ddaiar; Am hynny bydded dy eiriau yn anaml. Preg.</HI> 5.2.</P>
<P N="2">(2.) Yn ei pherffeithrwydd, yn cynn|wys yr &ocirc;ll bethau anghenrheidiol i ni we|ddio am danynt. O ba achos y mae Ter|tullian yn ei galw <HI>Breviarium Evangelij, Cyn|hey&s;iad yr Efengyl.</HI></P>
<P N="3">(3.) Yn ei threfn a'i hyfforddrwydd, yn dangos i ni jawn rill ein dei&s;yfiadau.</P>
<P N="4">(4.) Am ei bod hi yn gymeradwy gan Dduw, &s;ef, gweddi ei anwyl Fab, yn yr hwn y bodlonwyd efe.</P>
<P>Nedwch gan hynny fod y weddi &s;an|ctaidd berffaith hon yn ddibris gennych, ond yn hytrach myfyriwch ynddi ddyd a n&ocirc;s. Nac anghofiwch mor anghenrhaid ac mor bwys fawr yw ei hy&s;tyried yn ddwys ac yn fynych. (1.) Byddod hy&s;bys i chwi yn gyntaf mai rhaid i ni weddio, yn gy&s;tal er gwa&s;anaeth i Dduw, ac er ein ll&eacute;s ein hunain. Nac anghofiwch fel y mae 'r y&s;|pryd gl&acirc;n yn rhoi ar lawr megis yn brif n&ocirc;d ar golledigion, <HI>Ni alwant ar yr Arglwydd: P&s;al.</HI> 144. Or tu arall fe addawodd Duw. <HI>Pwy bynnac a alwo ar enw'r Arglwydd cadwedic fydd. Rhuf.</HI> 10.13. Y mae'n ddiau, y neb ni wn&ecirc;l gydwybod o'i ddyled i weddio n&acirc;d oes mo r&acirc;d yr yspryd glan ynddo ef. Canys ys|pryd y Gr&acirc;s a Gweddi ydyw yr un. <HI>Zech.</HI> 12.10. Ac am hynny y mae gr&acirc;s a gweddi yn myned ynghyd. Ond yr hwn a fedro
<PB N="17" REF="13">weddio ar Dduw a chalon edifeiriol, dio|gel ei fod yn cael ei fe&s;ur o r&acirc;d yn y byd hwn, ac y caiff ei ran o'r gogoniant yn y byd &s;ydd i ddyfod.</P>
<P N="2">(2.) Ac yn ail, wrth weddio na ddirmy|ged neb ddy&s;ceidiaeth yr Arglwydd, nac e&s;ceuly&s;ed y geiriau bendigedic, y rhai a ddy&s;codd Duw ei hun i ni; drwy eiriau ei fab. <HI>Y neb a ddirmygai gyfraith Mo&s;es a fyddei farw heb drugaredd tan ddau, neu dri o dy&s;tion. Heb.</HI> 10.28. <HI>Pa faint mwy co&s;pedigaeth, dybygwch chwi, y bernir haeddu o'r rhain a gablant eiriau m&acirc;b Duw,</HI> ac a fo 'n ddiy&s;tyr ganddynt y gor|chymmyn yma, a hynny yngolwg y byd? O fy mrodyr! na fyddwn mor anniolch|gar i Gri&s;t Jefu, &ycirc;mbaratown i ddy&s;cu ly peth y mae efe yn ei orchymyn, a dy&s;cwn nid y geiriau yn unic, ond y pwys a'r def|nydd &s;ydd ymmhob un o'i eiriau bendige|dic, fel y gallem ni weddio nid fel y Pa|pisdiaid, neu Farbariaid heb wybod pa beth y maent yn ei ddywedyd, ond fel Chri|&s;tianogion deallus, di&s;cyblion Je&s;u Gri&s;t, yn y&s;tyried meddwl yr yspryd, a'r holl bethau a archymynwyd i ni weddio am|danynt yn hyn o eiriau: Ac fel y gallo pob un ddywedyd gyd a'r Apo&s;tol, Mi a we|ddiaf a'r y&s;pryd mi a weddiaf a'r deal he|fyd.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<PB N="18" REF="14">
<HEAD>PREG. III.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><HI>Ein Tad,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>Y Trydyd peth yw'r weddi ei hun; Yn yr hon y mae i ni y&s;tyried.</P>
<P N="1">(1.) Y rhagymadrodd, yn yr hwn yr ysby&s;ir i ni ar bwy y mae i ni weddio, <HI>Ein T&acirc;d,</HI> &amp;c.</P>
<P N="2">(2.) Y Gofynniadau, yn dangos ac yn cynnwys pa bethau y mae i ni weddio am|danynt.</P>
<P N="3">(3.) Y Diwedd, yn dangos ein dyled|&s;wydd, nid amgen, rhoi moliant i'n T&acirc;d nefawl am yr &ocirc;ll bethau daionus yr ydym yn eu gofyn a'u cael ar ei law.</P>
<P><HI>H&aelig;c partitio nos admonet</HI> &amp;c. <Q REND="margQuotes">Ac y mae'r <HI>do|&s;parthiad ymma yn ein hannog, na ddylem, pan dde|lom i weddio mewn y&s;pryd a gwirionned, ruthro i mewn yngwydd yr hollalluog yn anghymmedrol, gan ddywdyd yn ddiatreg, Dyro i mi hyn a'r llall, ond dyfod atto gyda pharch a go&s;tyngeiddrwydd, megis plant ufydd, at y Duw mawr ofnadwy, a'n T&acirc;d ne|fawl anrhydeddus.</HI></Q></P>
<P>A meddyliwn ei fod yn Dad i ni mewn dwy ffordd. (1.) Wrth Greedigaeth. (2.) Wrth fabwys neu ail enedigaeth.</P>
<P>Yr Arglwydd ein gwneuthurwr <HI>P&s;al.</HI> 95.6.
<PB N="19" REF="14"><HI>Dy ddwylo a'm gwndethant ac a'm llunia&s;ant. P&s;al.</HI> 119.73.</P>
<P>Duw ein Creawdwr yw ein prif d&acirc;d ni &ocirc;ll; A'n tadau cnawdol megis periannau iddo; Trwyddyn thwy y mae efe yn ein cr&ecirc;u ac yn ein porthi. Ni allant hwy ddim o honynt eu hunain, ond a wn&ecirc;l Duw ei hun trwyddynt hwy.</P>
<P N="1">(1.) A'r enwad ymma a gymmerir wei|thiau yn &s;ylweddol am y tri pher&s;on, y t&acirc;d, a'r mab, a'r y&s;pryd gl&acirc;n. Yngheiriau Mo&s;es wrth bobl I&s;rael. <HI>Ai hyn a dclwch i'r Arglwydd, bobl ynfyd ac anghall? Ond efe yw dy D&acirc;d a'th bry|nnwr? Ond efe a'th wnaeth, ac a'th &s;iccrhaodd? Deut.</HI> 32.6.</P>
<P N="2">(2.) Weithiau yn ber&s;onol, am bob vn o'r tri.</P>
<P N="1">(1.) Am y cyntaf, yr hwn a elwir y T&acirc;d yn briodol. Megis yn gweddi 'r Je&s;u. <HI>I ti yr ydwyf yn diolch o D&acirc;d, Arglwydd, nef a Daiar. Matth.</HI> 11.25. <HI>Je o D&acirc;d.</HI> v. 26. <HI>Fy nhad os yw bo&s;&s;ibl aed y Cwppan hwn heibio oddiwrthif. Matth.</HI> 26.39.</P>
<P N="2">(2.) Am yr ail; Cri&s;t a elwir <HI>Y T&aacute;d trag|wyddol; E&s;a.</HI> 9.6. O herwydd ei fod efe yn ein hadgednhedlu ni tan y Te&s;tament ne|wydd; a thrywyddo ef yn gwneid ni'yn blant i Dduw. <HI>Welefi a'r plant a roddes yr Ar|glwydd i ni yn arwyddion, ac yn rhyfeddodau yn I&s;|rael; E&s;a.</HI> 8.18. Y t&acirc;d yw, y'r hwn piau 'r Plant; a hwnnw yw Chri&s;t, megis ac y
<PB N="20" REF="15">mae St. Paul yn ei e&s;ponio. <HI>Hebr.</HI> 2.13.</P>
<P N="3">(3) Am y trydydd; Yr y&s;pryd ynteu a elwir yn Dad; Canys yr vn Duw ydyw o'r hwn y mae pob Creadur; ac yn enwedig am fod y'r Scrythur l&acirc;n yn ty&s;tiolaethu mai o'r y&s;pryd y genir bob vn ar &s;ydd yn my|ned i mewn i deyrnas Dduw- <HI>Joh.</HI> 3.5.</P>
<P>Ond y mae ein iachwdr yn ein dy&s;cu i gyfeirio ein gweddiau at y per&s;on cyntaf yn y Drindod, ei D&acirc;d ei hun a'n T&acirc;d nin|neu Chri&s;t a elwir yn Fab Duw, megis ac y dywedodd yr archangell wrth Fair. <HI>Luc.</HI> 1.33. (1.) O ran naturiaeth; O herwydd ei genhedlu ef o &s;ylwedd a naturiaeth ei D&acirc;d, fel y mae yn Dduw. (2.) Drwy rad yr vndeb ber&s;onol, fel y mae yn Ddyn. Felly y mae efe yn D&acirc;d i ninneu, nid yn vnig am iddo ein gwneuthur a'n &s;icrhau; Ond drwy Fabwys a rh&acirc;d hefyd yn Ghri&s;t Je&s;u. <HI>Pan ddaeth cyflawnder yr am&s;er Danfonodd Duw ei Fab, wedi ei wneuthur o wraig, wedi ei wneuthnr tan y Ddedhf. Fel y prynei y rhai oedd tan y ddeddf, fel y derbyniem y Mabwy&s;iad. Ac o herwydd eich bod yn Feibion, yr anfonodd Duw y&s;pryd ei Fab yn eich Calonnau chwi yn llefain, Abba, D&acirc;d: Felly nid wyt ti mwy yn was ond yn F&aacute;b: Ac os m&aacute;b, etifedd hefyd, i dduw trwy Ghri&s;t. Gal.</HI> 4.5.6.7. <HI>A'r gr&aacute;s hyn &s;ydd gwedi ei roi i chwi, a'i dderbyn genych, er pan greda&s;och. Canys chwi &ocirc;ll ydych blant i Dduw drwy ffydd yn Ghri&s;t Je&s;u. Gal.</HI> 3.26.</P>
<P>Doethnieb mawr a pheth anrhaethol i
<PB N="21" REF="15">gryfha&ucirc; ffydd Cri&s;tion yw myfyrio am Gri&s;t yw gwybod, wrth pa enw y mae galw ar Dduw. (1.) A hyn y mae Cri&s;t yn ei ddy&s;|gu i ni yn y gair cyntaf; Mai at Dduw yn vnig y cyfeiriem ein Gweddiau, nid at Angylion, Sainct, nerthoedd, &amp;c. <HI>Ond myfi, fyngweddi &s;ydd attati, O arglwydd. P&s;al.</HI> 69.13. Y tri Pher&s;on ynghyd, At y T&acirc;d, y|mghyfryndod y M&aacute;b, drwy gynnorthwy 'r Y&s;pryd gl&acirc;n.</P>
<P N="2">(2.) Yn hyn y mae i ni ddy&s;gu y rhagor &s;ydd rhwng Gri&s;tianogion gwedi dyfodiad Chri&s;t i'r byd, a'r Iddewon o'r blaen. <HI>Jud&aelig;us, ut &s;ub lege &s;ervus, doctus erat Dominum ap|pellare; Chri&s;tianus &s;piritu adoptionis donatus clamat Abba Pater. Gal.</HI> 4.6. <Q REND="margQuotes">Yr Iddew, megis caethwas tan y ddeddf, a ddy&s;cwyd iw alw ef yn Arglwydd.</Q> Ond y Cri&s;tion, a dderbyniodd y&s;pryd y mabwy&s;iad wrth ddy&s;ceidiaeth yr un y&s;pryd yn llefain Abba D&acirc;d. Yr Iddew gynt yn gyfattebol iddo, megis; i Arglwydd taer wrth gyfammod gweithredoedd: Y Cri&s;tion drwy gyfryn|gwr cyfammod gwell, gwedi ei o&s;od ar a|ddewidion gwell. <HI>Heb.</HI> 8.6. Yn gyfattebol iddo megis i D&acirc;d gra&s;u&s;ol.</P>
<P N="3">(3) Yn hyn y mae Chri&s;t yn y&s;py&s;u i ni ei r&acirc;s a i ddaioni, ai gariad tuag attom, ei fod yn draewylly&s;gar ac yn barottaf i'n cymmorth a'n cymmorthwyo yn ein ing a'n adfyd. Ac wrth hynny, a pha f&aacute;th
<PB N="22" REF="16">gariad ac ufydddod a diolchgarwch y dy|lem ddyfod atto ef: Megis plant anwyl at eu T&acirc;d gra&s;u&s;ol, yn enwedic mewn gwe|ddiau gan gymmedroli ein geiriau a'n y|marweddiad o'i flaen gyda pharch, a go|&s;tyngeiddrwydd, duwiol dri&s;twch am be|chodau, llawnfryd edifeirwch, ac ad|newyddiad bychedd.</P>
<P N="4">(4.) Oddiwrth ei gariad, fel y mae yn D&aacute;d, y mae i ni hyder ffydd a gorfoledd ein gobaith, a ddylei ymddangos yn ein gweddiau yn arbennig. Canys gwedi ein cyfiawnhau drwy ffydd (hynny yw, gwe|di ein gwneuthur yn blant wrth dderbyn y&s;pryd y mabwy&s;iad yn Ghri&s;t) y mae gennym heddwch tuagat Dduw, a thrwy hynny ddyfodfa, fel y gallom ne&s;a&ucirc; a cha|lon gywir mewn lla&wcirc;n hyder ffydd. <HI>Heb.</HI> 10.22.</P>
<P N="5">(5.) <HI>Memini&s;&s;e itaque &amp; &s;cire debemus, quia quando Patrem Deum dicimus, qua&s;i filij Dei agere debemus; Ut quomodo nobis placemus de Deo Patre &s;ic &s;ibi placeat &amp; ille de nobis filijs. Cyprian.</HI> Gwy|byddwch <Q REND="margQuotes">gan hynny a meddyliwch y rh&aacute;i ydych yn eich gweddiau yn galw Duw yn D&acirc;d, y dylech ymddwyn megis plant i|ddo ef: Fel megis ac yr ydych chwi yn ymffro&s;tio ac yn gorfoleddu yn Nuw, am ei fod yn D&acirc;d i chwi, felly y gallai ynteu ymfodloni ynnoch chwithau megis plant ufydd, anwyl a diolchgar.</Q></P>
<PB N="23" REF="16">
<P><HI>Nullum Elogium, quo Dei bonitas commendatur ita convenit craturis ut elogium Patris. Complectitur enim omnia Dei beneficia. L. Bru in Ma.</HI> Nid oes un gair o glod iw ddaioni gymmwy&s;ach i'r neb a fyddo ar fedr gweddio, na'r hwn yma <HI>o D&acirc;d:</HI> Yn gymmaint ai f&ocirc;d yn amgy|ffred oi holl ddoniau.</P>
<P>Yr enw hwn a'n dy&s;c ni. <MILESTONE N="1" UNIT="teaching">(1.) Fod yr holl ddoniou a dderbyniom gan Dduw yn dyfod yn unig oddiwrth ei Dadol gariad ef. <MILESTONE N="2" UNIT="teaching">(2.) Y dylem ni ei garu ynteu eilwaith megis eu blant anwyl. <MILESTONE N="3" UNIT="teaching">(3.) Y gallwn ni yn ein oll anghenion a'n trallod alw arno yn hyf, megis ar D&aacute;d am ei gymmorth a'i ymwared. Mal hyn ni ddylem ni grybwyll am y &s;anctaidd enw yma; ni byddei hy|nny yn dwyn ar gof i ni ei ddaioni ef tuag attom, a'n dyledion ninneu, tuag atto yn|teu.</P>
<P>Myfyrio ac jawn &s;ynnied o'r pethau hyn a faga ynghalon dyn gariad, ofn, ac ym|ddiried yn Nuw, a gofal iw wa&s;anaethu. Canys medd Duw ei hun. <HI>Os ydwyfi Dad, pa|le y mae fy anrhydedd? Os ydwyfi fei&s;tr, pale y mae fy ofn? Mal.</HI> 1.6. <HI>Canys mab a anrhydedda ei Dad.</HI></P>
<P>Hyn a faga ynom ewellys i fod yn debyg iddo. M&aacute;b a fyn fod yn debyg iw D&acirc;d. Am hynny y mae 'r Apo&s;tol yn ein hannog. <HI>Byddwch ddilynwyr Duw, fel Plant anwyl. Ephe&s;.</HI> 5.1. Ar hyd ei ffyrdd a'i weithredoedd y mae i ni ddilyn Duw. Cyn belled ac y b&ocirc;m yn
<PB N="24" REF="17">gwneuthur ar &ocirc;l Duw, mewn Daioni, ca|riad, cyfiawnder, trugaredd, <HI>&amp;c.</HI> cyn be|lled a hynny yr ydym yn blant iddo.</P>
<P>Ei&s;iau y&s;tyried y pethau hyn &s;y'n peri i lawer wnevthur eulun o'r gwir dduw, a chymeryd arnynt weddio fel y cenhedlo|ed, ni wyddent amcan ar bwy, na pha fodd y c&acirc;nt dderbyn y pethau y maent yn eu cei&s;io.</P>
<P>A hyn yw 'r achos, pa ham y mae cynni|fer yn proffe&s;&s;u pob rhan arall o grefydd Dduw mor mharchus ac mor rhagreithus. Lle pe adnbyddent yn union, ac y&s;tyrient yn ddyfal ni feiddient amgen, na ddeuent iw wa&s;anaeth ef. A chwedi dyfod ei wa|&s;anaethu mewn ofn ac anrhydedd. O ei|&s;iau y&s;tyried hyn y mae ein gweddiau yn anghymeradwy yn anffrwythlawn. <HI>Gofyn yr ydych, ac nid ydych yn derbyn o herwydd eich bod yn gofyn ar gam. Jac.</HI> 4.3. Nid ydych yn me|ddwl, mai T&acirc;d y goleuni yw efe, oddiwrth ba un y di&s;cyn pob rhodiad daionus a phob rhodd berffaith. <HI>Jac.</HI> 1.17. Nid ydych yn y&s;tyried pa fath D&aacute;d haelionus ydyw efe.</P>
<P>T&acirc;d y goleuni, O blegid ei f&ocirc;d yn trigo yn y goleuni ni ellir mor dyfod atto 1 <HI>Tim.</HI> 6.16. Ac efe &s;ydd Awdur nid yn unig o o|leuni rhe&s;wm naturiol, a gr&acirc;s goruwch|naturiol, yr hwn &s;ydd yn goleuo pob dyn, a'r &s;ydd yn dyfod i'r byd. <HI>Joa.</HI> 1.9.</P>
<P>Yr ydym ni c&ycirc;hyd gyd a Chri&s;t heb ei
<PB N="25" REF="17">adnabod fel y mae yn dywedyd wrth Phi|lipp. <HI>Joan.</HI> 14.9. Cyhyd yn proffe&s;&s;u ffydd Gri&s;t, yn gweddio a galw ar y T&acirc;d heb ei adnabo. Canys nid edwyn neb y t&acirc;d, ond yr hwn &s;ydd wir-blentyn iddo ac a'i caro. A pha fodd y geill dyn yn y byd dde|wis na charo ef, gan ei f&ocirc;d yn Brif-ddaioni, pes adwaenai ef? Gan weled f&ocirc;d natur Duw yn hudo dynion i garu ei ddaioni. A phwy bynnac a garo ddim yn fwy na'i D&acirc;d nefawl, nid yw deilwng o honno ef, Nid yw deilwng, nid yw gymmwys iw alw ef yn D&acirc;d.</P>
<P>Y neb gan hynny a chwennycho, fel yr oedd Philip, gael gwir-wybodaeth am y T&acirc;d, rhaid iddo ddy&s;cu ei adnabod ef drwy gariad, a chariad a adwaenir wrth gadw y gorchymynion. <HI>Yr hwn &s;ydd a'm gorchymy|nion i ganddo, ac yn eu cadw hwynt, efe yw 'r hwn &s;ydd yn fy ngharu i: a'r hwn &s;y'n fyngharu i a gerir gan fy nhad i: A minneu a'i caraf ef ac a egluraf fy hun iddo. Joan.</HI> 14.22.</P>
<P><HI>Anwylyd, Carwn ei gilyd: O blegid cariad, o Dduw y mae; a phob un uc &s;ydd yn cary o-dduw y ganwyd ef, ac y mae efe yn adnabod Duw.</HI> 1. <HI>Joan.</HI> 4.7.</P>
<P>Felly 'r ydd&ycirc;m yn adnabod y T&acirc;d, o her|wydd ein geni o honaw ef, a'n bod ni yn blant iddo: Nyni a wyddom ein bod yn blant iddo, a'n geni o honaw, am ein bod yn
<PB N="26" REF="18">ei garu; Ac yn hyn y gwyddir ein bod ni yn ei garu, oblegid ein bod ni yn cadw ei or|chyminion.</P>
<P>Pob gwybodaeth, oddi eithr gwybod pa fodd y cerir y T&acirc;d, ac y gwa&s;aneithir iddo mewn y&s;pryd a gwirionedd, nid yw ddim ond gwagedd o wagedd, a blinder y byd. Ond yn y wybodaeth hon o honaw ef, <HI>beth bynnac a ofynnom, yr ydym yn ei dderbyn ganddo ef; o blegid ein bod yn cadw ei orchyminion ef, ac yn gwneuthur y pethau &s;y'n rhyngu bodd yn ei olwg ef.</HI> 1. <HI>Joa.</HI> 3.22.</P>
<P>Ennyn gan hynny, O D&acirc;d tragwyddol, dy gariad dy hun yn ein heneidiau, yn en|wedig gan ryngu bodd i 't yn &ocirc;l ein gwneu|thur yn blant i ti drwy Fabwys ynghri&s;t Je|&s;u, gael o honom ein cyfarwyddo trwy wy|bodaeth dy r&acirc;s i gymmun, dy ogoniant, yn yr hwn y mae ein prif. &mdash; Ddaioni a'n de|dwydd fyd yn &s;efyll. Canniadha hyn er cariad dy F&acirc;b <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<PB N="27" REF="18">
<HEAD>PREG. IV.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><HI>Ein Tad ni yr hwn wyt yn y nefoedd,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>YN y rhagymadrodd yma y mae Chri&s;t yn ein dy&s;cu ni. 1. Pan weddiom ar Dduw, ei alw ef yn <HI>Dad.</HI> Ac yn hynny, (fel y dango&s;ais) f&ocirc;d llawer o ddy&s;ceid|aeth i'n cyfarwyddo a'n cy&s;&s;uro; nid am|gen. 1. Wrth hyn y mae Chri&s;t yn ein dy&s;|cu ni Mai at Dduw yn unig, &amp;c.</P>
<P N="2">2. Wrth weddio, na ddylem ni bob un megis ar ei ben ei hun, neu tro&s;to ei hun yn unig ddywedyd <HI>Fy nhad,</HI> ond yn hytrach <HI>Ein Tad</HI> ni, megis yn meddwl am ein brodyr, ac yn cydweddio a'r Sainct &ocirc;ll.</P>
<P>Ac etto, nid yw hynny anghyfreithlawn &s;ef i bob un o honom o'r nailltu, ac ar ei ben ei hun gleimio r hawl, a'r uchelfraint hwn yn nailltuol, a dywedyd <HI>Fy nh&acirc;d.</HI> Ca|nis felly y gweddiodd Cri&s;t ei h&ucirc;n. <HI>Matth.</HI> 26.39. <HI>Fy nh&acirc;d, os yw bo&s;&s;ibl, aed y Cwppan hwn heibio oddi wrthif.</HI></P>
<P>Ac os dywed neb, ei f&ocirc;d efe yn <HI>Dad</HI> iddo ef mewn modd amgen nac i ni, &s;ef nid o <HI>ras,</HI> ond o <HI>naturiaeth</HI> yn cael ei hanfod o'r
<PB N="28" REF="19">T&acirc;d, trwy genedliad tragwyddol; Mi a attebaf, nad yw hynny ddim yn ein herbyn. Canys yr un modd mae efe yn Dduw iddo ef ac i ninneu, ac etto y mae yn llefain ar y groes. <HI>Fy Nuw, Fy Nuw, paham i'm gade|wai&s;t? Matth.</HI> 27.46. Yr un ffunyd y mae <HI>St. Paul</HI> yn profe&s;&s;u: <HI>Yr ydwyf yn diolch, im Duw.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 14.18. A'r Prophwyd Da|vidd yn fynych. <HI>O fy Nuw, llefain yr ydwyf y dydd, ac ni wrandewi. P&s;al.</HI> 22.2. <HI>Cyfot Argl|wydd, achub fi fy Nuw. P&s;a.</HI> 3.7. Ac Ezra. <HI>O fy Nuw, y mae arnaf gywilydd, a gorchwyledd godi fy wyneb attati fy Nuw.</HI> Ezr. 9.6. A Nehe|mia, <HI>Cofia fi, O fy Nuw, er lles i mi.</HI> Nehem. 5.9. v. 6.14. &amp;c.</P>
<P>Yr un modd y mae yn addas i ninneu trwy hyder ffydd Bob un o honom ei bri|odoli ef iddo ei hun, a dywedyd, <HI>Fy Nuw, Fy Nhad, fy Arglwydd,</HI> &amp;c.</P>
<P>Ond yn y weddi gyffredinol hon y mae Chri&s;t yn peri i ni ddywedyd <HI>Ein Tad ni</HI> er ycwhaneg o ddy&s;ceidiaeth.</P>
<P N="1">1. Megis ac wrth ei alw ef yn <HI>Dad,</HI> nid ydym yn anghofio, na'r M&aacute;b, na'r y&s;pryd Glan, ond yn cydfeddwl am y tri Pher&s;on y Drindod Fendigedic ynghyd; Felly wrth ddywedyd <HI>ein Tad ni;</HI> Na ddylem ni f&ocirc;d yn ofalus feddylgar am ein anghenrheidiau ein hunain; Eithr cydymofidiaw tros ein bro|dyr yr holl <HI>Eglwys,</HI> yn milwrio ar y ddaiar, a chyd feddylied am eu cyfreidiau a'u diffy|gion
<PB N="29" REF="19">hwythau, a gweddio tro&s;tynt. Ac nid yn unig eu cofio hwy yn ein gweddiau, gan ddwyn ewyllys da iddynt, ac erfyn tro|&s;tynt, eithr ymegnio hefyd yn ein gwei|thredoedd, a bod yn barod bob am&s;er i roi cais a'r wneuthur bob daioni iddynt. Yr hyn hefyd y mae St. Paul yn ein hannog iw wneuthur, <HI>fel na byddei anghydfod yn y <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">orph, &s;ef Corph Chri&s;t, yr hwn ydych chwi, ac aelodau, o ran, Eithr bod i'r aelodau ofalu'r un peth tros ei gi|lydd.</HI> 1. Cor. 12.25.</P>
<P N="2">2. Y mae 'r gair hwn yn dangos, pa fe|ddwl a ddylem ni f&ocirc;d ynddo pan weddiom: &s;ef, a chariad berffaith yn ein calonnau <HI>tuag at Dd&ugrave;w a Dynion.</HI></P>
<P>Y rhan gyntaf o'n cariad, tuag at Dduw a gynhwy&s;ir yn y gair cyntaf, <HI>Pater. Decla|rata Dei bonitate ad amandum Deum nos Chri&s;tus provocat.</HI> Wrth ddatcan daioni Duw, fel y mae efe yn <HI>Dad,</HI> y mae Cri&s;t yn ein han|nog i garu Duw. Y neb ni charo Dduw, pa fodd y geill efe f&ocirc;d yn blentyn iddo? Y rhan arall o n Cariad, &s;ef, tuag at Ddy|nion &s;ydd gwedi ei gynnwys yn yr ail gair, <HI>No&s;ter. Ein Tad Ni.</HI></P>
<P>Megis yr ydym yn cydnabod ei drugar|edd tuag attom, ag yn gorfoleddu ynddi, ein bod ni i gyd yn blant i'r un <HI>Tad:</HI> felly ni a ddylem ymddwyn fel brodyr tuag at ei gilydd.</P>
<P><HI>Byddwch ddilynwyr Duw fel Plant anwyl, A
<PB N="30" REF="20">rhod<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wch mewn Cariad. Eph.</HI> 5.1. Am ben hyn, medd St. Peter, <HI>byddwch oll yn unfryd, yn cyd|oddef a'i gilydd, yn caru fel brodyr, yn drugarogion, yn fwynaidd.</HI> 1. <HI>Pet.</HI> 3.8.</P>
<P><HI>Charitas e&s;t qu&aelig; orationem Deo commendat.</HI> Ca|riad &s;ydd yn gwneuthur ein gweddiau yn gymeradwy ger bron ein T&agrave;d nefawl, Fel y dywaid yr <HI>Apo&s;tol</HI> am ffydd; felly y dy|wedwn ninneu am gariad, <HI>Hebddi hi amho&s;|&s;ibl yw rhyngu bodd Duw. Heb.</HI> 11.6. <HI>Duw ei hun cariad yw.</HI> 1. <HI>Joan.</HI> 4.8. A'r hwn nid yw <HI>yn caru nid adnabu Dduw: ac ni edwyn Duw mon o yn|teu</HI> ac ni chlyw mo'i lais yn gweddio, ac yn|teu heb f&ocirc;d cariad gantho.</P>
<P>Y mae ein jachawdwr yn dywedyd yn eg|lur, na bydd i ni f&ucirc;dd yn y byd o'n gwe|ddiau, oni bydd <HI>cariad</HI> gennym. <HI>Matth.</HI> 6.15. <HI>Oni faddeuwch i ddynion eu camweddau, ni fa|ddeu eich Tad eich camweddau chwithau.</HI> Ni fadd+euir byth oni cherir; Ac oni faddeuir i ni ein camweddau, pa les a fydd i ni. <HI>Pe lle|farwn a thafodau dynion ac Angylion, ac heb fod gy|nnif gariad, yr wyf fel efydd yn &s;einio, neu &s;ymbal yn tingcian: Nid wyfi ddim; Nid yw ddim lle&s;h&acirc;d i mi.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 13.1.2.3.</P>
<P>Ac yn hyn y mae ein go&s;tyngeiddrwydd yn ymddangos. Canys nid yw Cariad yn <HI>ymffro&s;tio,</HI> nac yn <HI>ymchwyddo. In hac nulla arro|gantia, &s;ed humilitas major, ac fructus uberior. Ambr.</HI></P>
<P>Yn yr hon weddi a wneir trwy gariad,
<PB N="31" REF="20">trwy feddwl am ein brodyr, ni fydd rhy|fyg; ond y chwaneg o ufydhdod, ac wrth hynny ychwaneg o ff&ucirc;dd. <HI>Nam &amp; pro men|dico orat Rex, pro paupere locuples,</HI> &amp;c. Canys wrth ddywedyd hyn y mae 'r brenin yn gweddio tros ei wei&s;ion, y Tywy&s;og tros ei ddeiliaid: Ac yn cydnabod ei bod hwy i gyd yn gydradd wrth eu galw hwynt yn frodyr.</P>
<P>A llawer a ddichon hyn tuag at attal <HI>balchder,</HI> ac helaethu <HI>go&s;tyngeiddrwydd</HI> ynom. A Chri&s;t yn peri ini i gyd, ddywedyd <HI>ein Tad,</HI> pa beth a adawyd i'r cyfoethog i orfo|leddu ynddo mwy nac i'r tlawd? Mae i'r cerdotynt gy&s;tal hawl yn yr etifeddiaeth dragwyddol, ac i'r cyfoethoccaf yn y byd, Beth bynnag mwy. Canys y rhai ni fy|ddant <HI>tlodion yn yr y&s;pryd,</HI> ni ch&acirc;nt mor my|ned i mewn i deyrnas nefoedd. Canys yr ydych yn gweled eich galwedigaeth, fro|dyr, <HI>nad llawer o rai doethion yn &ocirc;l y enawd, nad llawer o rai boneddigion a alwyd.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 1.26. <HI>Gwrandewch, fy mrodyr anwyl, oni dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wi&s;odd Duw dlodion y byd hwn, yn gyfoethogion mewn ffydd; ac yn etifeddion y deyrnas, yr hen a addawod efe i'r rhai &s;ydd yn ei garu ef? Jac</HI> 2.5.</P>
<P N="3">3. Y trydydd peth yn y rhagymadrodd yw, y dylem ni y&s;tyried <HI>mai yn y n<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">foedd y mae ein T&acirc;d, yr hwn yr ydym yn galw arno.</HI> Nid fel pe bai ein Duw ni a'n T&acirc;d nefawl yn <HI>gyn|hwy&s;edigaidd</HI> yn un lle; O blegyd y mae ef o'i
<PB N="32" REF="21">anherfynedig angyrhaedd yn llenwi y ne|foedd a'r Ddaiar ac yn cynnwys bob lleo|edd, heb ysbaid; lle', neu derfyn ni ddichon ei gynnwys ef; Ac heb f&ocirc;d yn ab&s;ennol yn un lle, y mae yn bre&s;ennol ymmhob lle.</P>
<P>Nid ydym yn dywedyd. <HI>Yr hwn wyt yn y nefoedd</HI> pe bai efe ymmhell oddiwr thym: Canys, meddaf mae Duw ymmhob lle, ac ymmhob un o honom. Nid yw efe <HI>yn ddiau</HI> medd yr Apo&s;tol, <HI>neppell oddiwrth bob un o hon|om. O blegid ynddo ef yr ydym ni yn byw, yn &s;ymmud, ac yn bod. Act.</HI> 17.27.28. Y mae pedair gr&acirc;dd o Bre&s;enoldeb Duw.</P>
<P N="1">1. Y gyntaf &s;ydd <HI>Enwedigol,</HI> drwy 'r hon y mae Dnw ym mhob lle, yn llanwedi|gaidd; eithr nid yn un lle yn Gynhwy&s;edi|gaidd.</P>
<P N="2">2. Yr ail &s;ydd <HI>Enwedigol,</HI> drwy 'r hon y dywedir f&ocirc;d Duw yn y nefoedd, megis yn y weddi hon, a llawer o fannau eraill, o herwydd bod yno ei allu, a'i ddoethnieb, a'i ddaioni mewn modd mwy rhagorliw gwe|led a'i mwynhau; Ac hefyd o blegid oddi yno yn arferol y mae efe yn tywallt ei fen|dithion a'i farnedigaethau.</P>
<P N="3">3. Y drydydd <HI>mwy enwedigol,</HI> drwy 'r hon y mae Duw yn Pre&s;wylio yn ei Seintiau.</P>
<P N="4">4. Y bedwerydd <HI>mwyaf enwedigol a digyffe|lyb,</HI> drwy 'r hon y mae cyflawnder y Duw|dod yn <HI>pre&s;wylio ynghrist yn gorphorol. Col.</HI> 2.9.</P>
<P>Am yr <HI>ail</HI> yn bennaf yr ydym ni yn me|ddwl
<PB N="33" REF="21">wrth weddio. Ac wrth ddywedyd hyn yn cydnabod.</P>
<P N="1">1. <HI>Ei dduwiol allu,</HI> drwy ba un y dichon efe yn ddiattal wneuthur pa beth bynnac a e|wylly&s;io, ac a wna i ninneu yn ddiammau, pa beth bynnag a ofynnom ar ol ei ewyll|ys, ac a fytho er ein lles. Ni ettyl dim mo'i ddaioni a'i garedigrwydd fel y mae <HI>yn D&agrave;d</HI> i ni, na dim ei Allu fel y mae yn y ne|foedd.</P>
<P N="2">2. Ei Ragddarbodaeth a'i ragluniaeth, ei fod efyn gofalu tro&s;om, yn <HI>gwybod ac yn gwe|led ein anghenreidiau cyn y gofynnom,</HI> yn rheoli pob peth, ac yn arfaethu pob peth i bawb, yn enwedic iw Eglwys.</P>
<P N="3">3. <HI>Ei dduwiol ddoethineb,</HI> yn gwybod yn hy|gall bob math a phob modd o ymwared ac achubiaeth a fo rhaid i ni wrthynt.</P>
<P N="4">4. <HI>Ei Dduwiol Fawrhydi,</HI> drwy 'r hon y mae yn teyrna&s;u ac yn rheoli megis Arglwydd a Brenin ar yr holl greaduriaid: A Swydd neu frenhiniaeth, yr hwn &s;y yn pre&s;wy|lio yn y nef, ydyw, Gwrando gweddiau, gofalu tros ei eiddo, ei hachub, a'i gware|du, fel y gw&ecirc;l efe yn dda, ac yn fnddiol iddynt.</P>
<P>Swm y rhagymadrodd yw, jawn &s;ynied pa fodd y mae Duw yn D&acirc;d i ni, ac yn y nefoedd; Ei Fawrhydi, a'i Ddaioni, Ei ewyllys da tuag attom, a'i allu i wneuthur erom; Dau Golofu <HI>ffydd;</HI> ar y rhain y mae
<PB N="34" REF="22">hi yn pwy&s;o, ac wrth y ddauynghyd y mae i ni gy&s;&s;ur a hyder, a ninneu yn &s;efyll yn ddi&s;igl. Ni fyddein ni ddim gwell er ei <HI>ddaioni</HI> oni bai ei dduwiol allu i roi ini be|thau da yn ddiattal: Ni fyddem ddim gwell chwaith er ei <HI>allu</HI> oni bai ei dadol ddaioni, a'i yma&s;caroedd yn to&s;turio wrth ein gwen|did a'n gwaeledd: Oddiwrth y ddau y mae i ni hyder a chy&s;&s;ur, y gwrendy ac y gwn&acirc; y pethau a gei&s;iom yn gweddio.</P>
<P>Ac o hyn y mae i ni ddy&s;cu ymmhellach.</P>
<P N="1">1. Jawn &s;ynnied o dduwiol Fawrhydi ein T&acirc;d nefawl: Nid yn &ocirc;l y <HI>gwrthgas</HI> a'r <HI>cablaidd drawsfeddyliau,</HI> y rhai o naturiaeth y gyfo|daut ym mhennau dynion: Megis a dy|chymygant f&ocirc;d Duw yn debyg i h&ecirc;n &wcirc;r yn ei&s;tedd mewn cadair; A bod y Drindod fendigedic yn debyg i'r eulun tri rhannog a beintiai y <HI>pabyddion,</HI> yn ffene&s;tri eu hegl|wy&s;i.</P>
<P>Ni ddylem ni dybied fod y Duwdod yn <HI>debyg i aur, neu arian neu faen o gerafidd celfyddyd a dychymmyg dyn. Act.</HI> 17.29. Na thybygwn ddim gwael daiarol (ar &ocirc;l dull y byd hwn) ond pethau nefawl yn unig a gogoneddus amdano.</P>
<P>Je, na dim arall yn y byd. Nid yw Duw debyg i ddim. <HI>I bwy i'm gwnewch</HI> yn debyg, <HI>ac i'm cy&s;tedlwch, ac i'm cyffelybwch, fel y byddom de|byg.. E&s;aj.</HI> 46.5.</P>
<P N="2">2. I ddeall y rhagoriaeth &s;ydd rhwng
<PB N="35" REF="22"><HI>ein Tad yr hwn &s;ydd yn y nefoedd</HI> a'n Tadau ar y ddaiar; Fel y mae Cri&s;t eu hun yn eu go&s;od yn erbyn eu gilydd <HI>Matth.</HI> 23.9. <HI>Na elwch neb yn Dad i chwi ar y ddaiar: Canys un T&acirc;d &s;ydd ichwi yr hwn &s;ydd yn y nefoedd.</HI></P>
<P>Duw yn unig ydyw ein Prif D&acirc;d oll, ein hunig D&acirc;d ar &ocirc;l perffeithrwydd <HI>tadogaeth.</HI> O'r hwn <HI>yr henwir yr holl deulu,</HI> (neu Dado|gaeth) <HI>yn y nefoedd, nc ar y ddaiar. Eph.</HI> 3.15. <HI>Ynddo ef yr yd&ycirc;m yn byw, ac yn &s;ymmud ac yn bod. Act.</HI> 17.28. Efe yw Awdr ein bywyd yn llunio 'r corph yn cr&eacute;u ac yn rhoi 'r enaid ynddo. Efe &s;y'n em porthi ein hymgele|ddu, ein tr&icirc;n, ein cadw. A thadau ein cnawd nid &ycirc;nt yn gwneuthur dim i ni: oddi|ethr trwyddo ef; Ac am hynny md &ycirc;nt yn haeddu mo'i galw yn Dadau, na'i cy&s;tadlu iddo ef.</P>
<P N="3">3. I'n rhybuddio wrth yr henwad yma, na ddylem ni gei&s;io gan Dduw ond pethau <HI>nefawl</HI> yn arbennig, a phethau <HI>bydol</HI> Fel y bont yn gwa&s;angethu, ac yn tueddu at ogoniant ein T&acirc;d nefawl. Canys i hyn i'n hadgenhedlwyd, &s;ef i <HI>Etifeddiaeth anllygredig, a dihalogedig, a di-ddiflannedig ac ynghadw yn y ne|foedd i ni.</HI> 1. <HI>Pet.</HI> 1.4.</P>
<P N="4">4. I'n rhybuddio nad yw ein bywyd yn y byd hwn ond pererindod, a'n bod oddi|cartref oddiwrth yr Arglwydd, tra ydym yn gartrefol yn y corph; Ac am hynny y dylem ni ocheneidio yn oe&s;tadol, gan <HI>ddei|&s;yfu
<PB N="36" REF="23">gael ein harwi&s;co an t&ycirc; &s;yddo'r nef. A'r hwn a'n gweithiodd ni i hyn yma yw Duw, yr hwn hefyd a roddodd i ni ernes yr y&s;pryd.</HI> 2. <HI>Cor.</HI> 5.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. V.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><HI>Sancteiddier dy enw,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>YN y weddi ei hun y mae <HI>chwech</HI> o Ddei|&s;yfiadau; <HI>Tri yn berthyna&s;ol i Dduw,</HI> hy|nny yw am bethau a berthynant i Dduw; a <HI>thri i ninneu;</HI> Tri am bethau anghenreidiol i Ddynion.</P>
<P N="1">1. Pethay Duw; Ei Ogoniant, a'i Deyr|nas, a'i Ewyllys.</P>
<P N="2">2. Pethau Dynion, Ein Bywyd, a'n Pe|chodau, a'n Profedigaethau.</P>
<P>Yn y Dei&s;yfiad cyntaf y mae ein jachaw|dwr yn ein dy&s;cu i weddio, fel y gweddiodd efe ei hun, <HI>Joan.</HI> 12.28. <HI>O Dad Gogonedda dy Enw.</HI> Yr un peth yw Gogoneddu a San|cteiddio ei Enw.</P>
<P>Ac nid heb achos y cei&s;iem ni hyn yn gyn|taf dim o achos pa un y gwneler pob peth; Gogoniant Duw yw diwedd y Creaduriaid oll. <HI>Yr Arglwydda wnaeth bob peth er ei fwyn ei hun; a'r annuwiol hefyd erbyn y dydd drwg. Dihar.</HI> 16.4.</P>
<PB N="37" REF="23">
<P>Ond fel y gallem gei&s;io neu ddei&s;yfu hyn yn y modd y dylem, rhaid i ni y&s;tyried Pe|dwar Peth; megis ac yn y lleill hefyd.</P>
<P N="1">1. Pa bethau da yr ydym yn eu dymuno wrth ddywedyd hyn, <HI>Sancteiddier dy Enw.</HI></P>
<P N="2">2. Pa bethau drwg, yr ydym yn gweddio rhagddynt.</P>
<P N="3">3. Y dylem ni roddi diolch i Duw am ei ddoniau daionus yr ydym ni yn eu cael er mywn hyn, a'r drygau yr ydys yn ei go|chelyd.</P>
<P N="4">4. Y dylei pob dyn ei holi ei hun ei ga|lon a'i gydywbod, a ydyw efe yn ddiau yn bwriadu, ag yn cei&s;io gwneuthur yn ol y dymuniad hwn; Holed ei hun, pa beth y mae efe, ai yn gogoneddu a &s;ancteiddio Duw yn ei oll weithredoedd, ai nad ydyw. Y neb a ddyweto ei <HI>Bader</HI> yn jawn, ac yn fu|ddiol iddo ei hun, rhaid iddo y&s;tyried y pethau hyn yn arbennig am bob un o'r dei|&s;yfiadau.</P>
<P>Oddieithr i ddyn wybod pa beth yw Enw Duw, ni ddichon ac ni chais mo'i &s;ancteiddio. Ni ddichon chwaith mor gweddio am y peth nis gwyr ddim oddi|wrtho. Rhaid i ni ddeall.</P>
<P N="1">1. Pa beth yw <HI>Enw Duw.</HI> 2. Gwedi hy|nny beth yw Sancteiddio.</P>
<PB N="38" REF="24">
<LIST>
<HEAD>Enw Duw a Elwir yn Scrythur L&acirc;n.</HEAD>
<ITEM>1. Duw ei hun. <HI>P&s;al.</HI> 5.11. <HI>Llawenhaed y rhai oll a ymddirie|dant ynot ti;</HI> &mdash; <HI>A'r rhai a garant dy Enw, gorfoleddant ynct,</HI> je, Y rhai garant Dduw gor|foleddant ynddo. <HI>Gwrandawed yr Arglwydd arnat yn nydd cyfyngder; Enw Duw Jacob a'th ddeffynno. P&s;al.</HI> 20.1.</ITEM>
<ITEM>2. Ei briodoliaethau a'i wei|thredoedd. <HI>P&s;al.</HI> 8.1. <HI>Mor ardderchog yw dy Enw ar yr holl ddaiar.</HI></ITEM>
<ITEM>3. Ei orchymmyn, a'i aw|durdod, a'i allu. &mdash; <HI>Dy&s;cwch yr holl genhedloedd, gan eu bedy|ddio hwy yn Enw 'r Tad,</HI> &amp;c. <HI>Matth.</HI> 28.19.</ITEM>
<ITEM>4. Ei anrhydedd a'i ogoniant. <HI>Act.</HI> 21.13. <HI>Parod wyfi, nid im rhwymo yn unig, ond i farw hefyd er mwyn Enw 'r Arglwydd Je&s;u.</HI></ITEM>
<ITEM>5. Pob peth yr adwaenir Duw wrtho; megis ac yr adwaenir dynion wrth eu henwau. A'r un modd yr adwaenir Duw wrth ei Bri|odoliaethau ei Air, ei far|nedigaethau, ei weithre|doedd ai Greaduriaid.</ITEM>
</LIST>
<PB N="39" REF="24">
<LIST>
<HEAD>Sanctei|ddio a ar|wyddoc&acirc; weithiau.</HEAD>
<ITEM>1. Gwneuthur yn &s;anctaidd; felly Duw yn unig fy'n &s;ancteiddio <HI>Sancteiddia hwynt yn dy wirionnedd. Joan.</HI> 17.17. <HI>Fel y &s;ancteiddieu efe hi. Eph.</HI> 5.26.</ITEM>
<ITEM>2. Cy&s;&s;egru, neu naill tuo peth cyffredin o honno ei hun i ryw wa&s;anaeth &s;anctaidd, <HI>Jeremi wedi ei &s;ancteiddio i fod yn Prophwyd, Jer.</HI> 1.5. <HI>Paul yn Apo&s;tol. Rom.</HI> 1.1. <HI>Pob cyntaf|anedig, Exod.</HI> 13.2. Am&s;ero|edd, lleoedd, a phethau er|aill.</ITEM>
<ITEM>3. Cydnabod a chanmawl yr hun &s;y &s;anctaidd ynddo ei hyn; <HI>Sancteiddiwch yr Arglwydd Dduw yn eich calonnau.</HI> 1. <HI>Pet.</HI> 3.15. <HI>Gan ddatcan ei haedde+diccaf foliant o ran &s;ancteiddr|wydd,</HI> &amp;c.</ITEM>
</LIST>
<P>Pa beth gan hynny ydys yn ei gei&s;io wrth ddywedyd hyn. <HI>Sancteiddier dy Enw?</HI> Cei&s;io 'r ydym gan Dduw, deilyngu o honno drwy dywallt ei r&acirc;s yn ein calonnau ni i gyd, ein &s;ancteiddio ni iddo ei hun, fel y gallwn ni|nneu ei &s;ancteiddio ynteu, hynny yw, ym|ddwyn gyda pharch a go&s;tyngeiddrwydd tuag atto anrhydeddu ei Enw, ei Fawrhydi,
<PB N="40" REF="25">ei Briodoliaethau, ei weithredoedd, ei air, ei Eglwys, a'i weinidogion; A'n cadw drwy ragluniaeth ei ddaioni oddiwrth bob peth ar feddwl, gair a gweithred a'i dianrhyde|dda ef.</P>
<P>Gan edrych yn ddyfal na bo neb yn pallu oddiwrth r&acirc;s Duw, <HI>rhag bod un gwrei|ddyn chwerwedd yn tyfu i fynu, ac yn peri blinder, a trhwy hwnnw, llygru llawer. Heb.</HI> 12.15.</P>
<P N="1">1. Y pethau Da a ofynnir wrth ddywe|dyd hyn ydynt y rhadau oll y gogoneddir Duw ynddynt.</P>
<P>I gwybodaeth am Dduw, ei briodo|liaethau a'i weithredoedd; <HI>Canys y neb ni ad|nabu Dduw, pa fodd y dichon ei anrhydeddu ef?</HI> Ac etto fe ddichon Duw ei ogoneddu ei hun yn yr anwybodus, ond heb ddiolch idd o, ac ynteu heb o&s;od ei galon at ei ogoneddu ef.</P>
<P N="2">2. Cariad, ofn, a pharch a go&s;tyngei|ddrwydd. <HI>Sancteiddiwch yr Arglwydd Dduw yn eich calannau.</HI> 1. <HI>Pet.</HI> 3.15. <HI>Pa fodd? Byddwch barod bob am&s;er i atteb i bob un a o fynno i chwi re&s;wm am yr obaith &s;ydd ynoch gyd ag addfwynder ac ofn; A chennych gydwybod dda.</HI></P>
<P>Rhaid wrth hynny, fel y gallem ei &s;an|cteiddio fod gobaith ynom, &s;ef <HI>Gobaith</HI> yn Nuw, am yr etifeddiaeth dragwyddol. A <HI>Pharodrwydd i roi atteb i'r neb a ofynno re&s;wm am yr obaith &s;ydd ynom.</HI> Ac hynny ni ddichon neb heb wybodaeth am Dduw, a'r pethau
<PB N="41" REF="25">d&acirc; y mae efe yn eu gobeithio, ac yn eu di&s;|gwil ar ei Law ef.</P>
<P N="3">3. Ac <HI>addfwynder</HI> ac <HI>ofn.</HI> Addfwynder o ran <HI>dynion a ofynnant y rhe&s;wm.</HI> Ofn o ran Duw, yr hwn yw <HI>&s;ail ein gobaith, am yr hon yr attebir iddynt.</HI> O gariad y daw b&ocirc;d yn add|fwyn, ag o ffydd yn Nuw, b&ocirc;d yn ofnus tuag atto ef. A lle bo 'rhain, fe fydd cyd|wybod dd&acirc; yn canlyn.</P>
<P N="3">3. Diolchgarwch, moliant a chl&ocirc;d i Dduw am ei holl ddoniau a'i Ddaioni, <HI>lloi ein Gwefu&s;au, Ho&s;</HI> 14.2. Yn hyn y mae Duw ei hun yn dywedyd ein bod yn ei <HI>&s;ancteiddio ef. Yr hwn a abertho foliant, a'm gogonedda i. P&s;al.</HI> 50.23. <HI>Ac</HI> hyn y mae 'r Apo&s;tol yn ein hannog. <HI>Heb.</HI> 13.15. <HI>Trwyddo ef gan hynny c|f&s;rymmwn aberth moliant yn wa&s;tadol i Dduw, yr hyn yw ffrwyth gwefu&s;au yn cyffe&s;&s;u iw Enw ef.</HI></P>
<P N="4">4. Wrth ddywedyd hyn, yr ydym yn at|tolwg i Dduw, ar iddo droi a go&s;od ein ca|lonnau i ddal &s;ulw ar ei holl weithredoedd a pherchi ei gyfiawnder, ei drugaredd, ei allu, ei ddoeithineb.</P>
<P N="5">5. Yn gymmaint a bod Duw yn gweith|redu y pethau hyn ynom a ninneu yn eu dy&s;gu trwy bregethiad ei air, a gweinhido|gaeth ei Eglwys, yr ydym yn attolwg iddo, fendithio ein <HI>Plwyfau</HI> a'n <HI>Eglwy&s;i,</HI> gan roi i|ddynt Athrawon cyfiawnder, weithwyr profedic gan Dduw, difefl o flaen dynion, <HI>yn jawn gyfrannu gair y gwirionned.</HI> 2. <HI>Tim.</HI> 2.15.
<PB N="42" REF="26">Ac iddynt hwythau ddi&s;cyblion ffyddlawn i wrandaw yn ufydd y gair ac o b&ucirc;r ewyllys, fel y gallwn yngh&ycirc;d ei o&s;od allan yn ein holl fuchedd a'n ymarweddiad, ag yn hy|nny &s;ancteiddio a gogoneddu Duw a'i Enw yn ein holl weithredoedd, a'n hymddygiad. Hyd yn hyn y <HI>pethau da.</HI></P>
<P N="2">2. Y <HI>Pethau drwg yr ydys yn gweddio rhagddynt,</HI> Pob peth, a phob gweithred ac yr amm|herchir Duw a'i Enw trwyddynt. Pob ffals ddy&s;ceidiaeth, pob opiniwn annuwiol, a|niweirdeb, pug-&s;ancteiddrwydd, dirmyg ar air Duw a'i weinidogion, ar ordinh&acirc;dau, a'i orchymynion. Rhag y newyn y m&acirc;e A|mos yn &s;&ocirc;n am dano, <HI>Am.</HI> 8.11. Nid <HI>newyn am fara, na &s;yched am ddwfr, ond am wrando gei|riau 'r Arglwydd.</HI></P>
<P>Rhag &s;ymmudiad y canhwyllbren y mae 'r y&s;pryd yn bygwth i Eglws <HI>Ephe&s;us. Datcu.</HI> 2.5. a'r tywyllwch a canlynant. (Hynny iw) rhag i Dduw gymmeryd oddiwrthych b&ocirc;b Pregethwr, a Dy&s;cawdwr da, a allai eich blaenori mewn buchedd dduwiol.</P>
<P>Rhag y bleiddiau rheibus mewn gwi&s;|coedd Defaid, y rhai y mae Chri&s;t yn peri eu gochelyd. <HI>Matth.</HI> 7.15. <HI>Yn dyfod attoch mewn rhith &s;ancteiddrwydd, ond trwy hynny i anrhei|thio eich eneidiau.</HI></P>
<P>Rhag y <HI>baedd o'r coed a ddiwreiddia y winllan a'r winwydden, a bwy&s;tfll y maes a'i pawr. P&s;al.</HI> 80.13. <HI>a'r Llwynogod bychain a ddifwynant y gwinlla|nnoedd.
<PB N="43" REF="26">Can. Sal.</HI> 2.15. Hynny iw, rhag y grymmus a'r rhai dichellgar a gei&s;iant ddi|fetha <HI>Eglwys</HI> Dduw.</P>
<P>Rhag pob peth a gweithred a ddianrhyde|dda Dduw Pob rhwy&s;tr duwioldeb, a Phob dyn a gais ei anrhydedd ei hun, a orfole|dda yn y cnawd, ag na wna bob peth er gogoniant i Dduw. Rhag y gwei&s;ion drwg, rhy aml yn yr am&s;eroedd diweddaf hyn, yn c&ucirc;ro eu cyd-wei&s;ion; Cy&s;&s;egry&s;peilwyr yn anrheithio T&ycirc; eu Arglwydd, ag yn dwyn oddiarnynt gyflog y llaf&ucirc;rwyr.</P>
<P N="3">3. Wrth ddywedyd hyn, Nyni a ddylem feddwl am yr holl ddaioni a wnaeth Duw i ni er mwyn hyn, fel y gallem anrhydeddu ein T&acirc;d yr hwn &s;ydd yn y nefoedd Cofiwn y dyddiau gynt, a'r trugareddau a gaw&s;om eu mwynhau ynddynt: Goleuni'r Efengyl yn ein my&s;c, P&ucirc;r bregethiad gair Duw, ag jawn ymarfer ai Sacramentau, a'i ordein|hadau tan llywodraethwyr Duwiol, agos er's cant o flynyddoedd: Fel Plant <HI>I&s;rael</HI> yn <HI>Go&s;hen</HI> yn gweled gr&acirc;s a gogoniant Duw yn y goleuni, a'n cymydogion yr &ucirc;n agwedd a'r <HI>Aipht</HI> yn dywyllwch o'n cwmpas. <HI>Ni wnaeth efa felly ag un genedl; ac nid adnabuant ei farnedig aethau. P&s;alm.</HI> 147.20.</P>
<P>Och i na bai ynom galon i gydnabod hyn, a bod yn ddiolchgar iddo am ei holl ddaioni, fely gallai efe adnewyddu ei dru|garedd bob boreu tuag attom.</P>
<PB N="44" REF="27">
<P>O ei&s;ieu y&s;tyried a chydnabod hyn y mae Duw yn dechreu cuddio ei wyneb, ynbyg|wth &s;ymmud y <HI>canwyllbren,</HI> a dwyn goleuni ei air oddi arn&ocirc;m. Canys lle bo dynion yn anniolchgar, heb gydnabod ei haelioni, jawn i Dduw ddwyn ymmaith ei r&acirc;s oddi|wrthynt, a rhoi iddynt dywyllwch yn lle goleuni, wyr traw&s;ion a chynhenn&ucirc;s, yn lle adeyladwyr ffyddlon, a newyn am air yr Arglwydd, lle y caw&s;ant eu digoni, a'i diwallu o'r blaen Dirmyg, a ffieidd-dra yn lle gogoniant, &amp;c.</P>
<P N="4">4. Holed pob un ei galon ei hun, pan fo ar fedr gweddio, a ydyw yn w&icirc;r ac ar wei|thred yn cei&s;io &s;ancteiddio Enw Duw. Yr wyt yn dywedyd <HI>Sancteiddier dy Enw,</HI> ac wrth hyny yn dym&ucirc;no, ar iddo wneuthur lle|wyrch ei wyneb dywynnu arnat, ddanfon ei air, ei wirionedd, ei Efengyl yn ein plith.</P>
<P>Oni wnaeth efe hyn oll iti a'r &ocirc;l dy ddy|muniad; Hola dy hun wyt ti yn ddiolchgar iddo am hyn o ddaioni, a wyt ti yn dyfod i'r Eglwys i wrando ei air (i e,) a wyt ti yn ei wneuthur, ar &ocirc;l ei glywed?</P>
<P>Duw a wn&ecirc;l nad ydwyt yn ei ddiu&s;tyru, yn ei gablu, a'i ddifenwi. Agor, o Dduw, ein llygaid, fel gwelom bethau rhyfedd am danat fel y gallom adnabod dy allu, dy ddoethnieb, dy gyfiawnder, dy drugaredd. Helaetha ein calonnau, ith o&s;nu, ith garu,
<PB N="45" REF="27">i ymddiried ac i orfoleddu ynot, Agor ein gwefu&s;au ith foliannu, i offrwm iti aberth moliant am dy holl ddaioni: I weled a chyd+nabod dy weithredoedd, dy anrhydeddu di ynddynt, a th ogoneddu ymmwyniant dy greaduriaid.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. VI.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><HI>Deuet dy Deyrnas,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>YNy <HI>Dei&s;yfiad cyntaf</HI> y go&s;odir o'n blaen O goniant Duw a Sancteiddiad ei enw, y peth cyntaf a ddylei bawb ei gei&s;io. Yn yr ail, ar lleill &s;y'n canlyn. y mae i ni y mo|ddion in cyfarwyddo tuag at gei&s;io ag eg|lurhau ei ogoniant.</P>
<P>Canys Enw Duw a ogoneddir, pan dder|chefir ei <HI>Deyrnas</HI> ynom Ei r&acirc;s, a'i y&s;pryd, a'i dangnefydd yn llywodraethau yn ein Ca|lonnau. <HI>Dei&s;yf.</HI> 2. Pan f&ocirc;m yn gwneuthur ei Ewyllys, yn ymo&s;twng, ac yn ufyddhau iddo. <HI>Dei&s;yf.</HI> 3. Yn bwrw ein baich ar ei Ragluniaeth ef am anghenrheidiau 'r byd pre&s;ennol hwn. <HI>Dei&s;</HI> 4. Yn ymddiried yn ei Drugaredd am Faddeuant o'n Pechodau. <HI>Dei&s;.</HI> 5. Yn ymroi i'w r&acirc;s, a'i allu am gael
<PB N="46" REF="28">ein hamddiffyn, a'n gwared rhag pob rhiw ddrwg, pa un bynnag ai yn ei amcan, a'i arfaeth wrth brofedigaeth, a'i yn ei gwbl|h&acirc;d, pan fo chwant gwedi ymddwyn, ac e&s;cor ar bechod. <HI>Dei&s;.</HI> 6.</P>
<P>I'r Drindod fendigedig y mae tri math o Deyrna&s;oedd. 1. Teyrnas ei Allu. 2. Ei R&acirc;s. 3. Ei Ogoniant.</P>
<P N="1">1. Am y cyntaf y Dywed y Prophwyd. <HI>P&s;al.</HI> 103.19. <HI>Yr Arglwydd a barat&ocirc;od ei or&s;eddfa yn y nofoedd; a'i frenhiniaeth ef &s;ydd yn llywodraethu ar bob peth.</HI> Ac etto. <HI>P&s;al.</HI> 145.13. <HI>Dy fren|hiniaeth dy &s;ydd frenhiniaeth dragwyddoll; a'th Ly|wodraeth a bery yn oes oe&s;oedd.</HI></P>
<P>Am y frenhiniaeth yma, yd yw 'r weddi yn ei chyrhaeddyd yr ydys yn dei&s;yfu gan Dduw, a'r iddo beru i'r holl f&ycirc;d ei chydna|bod, a gogoneddu ei Enw ynddi; a'r i bob dyn gyfaddef mor ddoeth ac mor alluog ydyw Duw yn ei reolaeth ar ei greaduriaid oll, ond yn enwedig yn ei <HI>Eglwys</HI> ei d&ycirc; ei hun, &s;ef, <HI>teulu y ff&ycirc;dd.</HI> A hyn a ddy&s;codd Chri&s;t ei hun i ni yn niwedd y weddi, wrth ddywedyd. <HI>Eiddo ti,</HI> &amp;c.</P>
<P N="2">2. Teyrnas Gr&acirc;s Duw, ai Ogoniant nid ydynt deyrna&s;oedd nailltuol, ond dwy ran o'r &ucirc;n Frenhiniaeth: Yn ddechreuedig yn y gyntaf, yn gwbl-berffaith yn y llall. Un yn y b&ycirc;d yma, a'r ll&acirc;ll yn y byd &s;ydd ar ddy|fod.</P>
<P>Brenhiniaeth neu Deyrnas Gr&acirc;s Duw,
<PB N="47" REF="28">ydyw <HI>y&s;t&acirc;d</HI> y&s;prydol drwy 'r hon y mae Duw yn teyrna&s;u yn ei wei&s;ion, a hwythau yn|ddo ynteu, gan ufyddhau iddo yn ewyllys|gar yn cael nerth a gallu i wrthynebu eu gelynion.</P>
<P>Am yr hon y dywed ein jachawdr. <HI>Os yd|wyfi yn bwrw allan gythreuliaid drwy y&s;pryd Duw, yna y daeth Teyrnas Dduw attoch. Matth,</HI> 12.28. Chwchwi a welwch yma y gelynion, Cy|threuliaid, a'r m&ocirc;dd y mae eu gwrthwy|nebu a'u gorchfygu, trwy y&s;pryd Duw: Yngrym a nerth yr <HI>y&s;pryd</HI> y mae y deyrnas hon yn &s;efyll.</P>
<P>Am yr un y dywed yr <HI>Apo&s;tol. Nid yw teyr|nas Ddaw fwyd a diod, ond cyfiawnder, a thange|fydd, a llawenydd yn yr y&s;pryd gl&acirc;n. Rhuf.</HI> 14.17. Yn hyn y mae hi yn &s;efyll.</P>
<P N="1">1. Ynghyfiawnder ffydd, y ffydd y gyfri|frwyd i <HI>Abraham</HI> yn gyfiawnder, a gyfrifir i ninneu hefyd. <HI>Rom.</HI> 4.9.11. Ac ynghi|fiawnder ufydd-dod diragrith, er nad yw hi gwbl-berffaith, drwy &s;ancteiddiad yr y&s;pryd Gl&acirc;n.</P>
<P N="2">2. Yn hanghneddyf Cydwybod tuagat Dduw, gweithrediad cyfiawnder.</P>
<P N="3">3. A llawenydd yn yr y&s;pryd yn deilliaw oddiwrth y ddau yngh&ycirc;d, pa beth bynnac a ddigwyddo yn y byd hwn: Hyfrydwch yn Nuw ymh&ocirc;b cyflwr.</P>
<P>A'r deyrnas hon, er ei bod hi gwedi dy|fod eu&s;ys, fel y mae Chri&s;t yn ty&s;tiolaethu.
<PB N="48" REF="29"><HI>Matth.</HI> 12.28. Etto y mae hi fyth yn dy|fod; a gr&acirc;s yn amlhau, a doniau yr <HI>y&s;pryd</HI> yn cael eu cryfhau a'u anchwanegu beu|nydd megis drwy 'r weddi yma.</P>
<P>Teyrnas y Gogoniant, ydyw y&s;t&acirc;d fen|digedig neu gyflwr y Sainct yn y nefoedd. <HI>Pacatum, pror&s;u&s;que tranquillum, quo in Sanctis ab&s;|que ullius ho&s;t is infe&s;tatione Deus &aelig;ternum &s;ingulariter regnat. L. B.,</HI> <Q REND="margQuotes"><HI>An&s;awdd lonydd heddychlawn, ,Daw ei hun yn teyrna&s;u yn unigol yn ei Sainct heb ,wrthwyneb g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lyn yn y byd.</HI></Q></P>
<P>A'r rhan yma o'r deyrnas hon nid eiff neb i mewn iddi nes iddo farw. Yna y bydd i eneidiau y cyfiawn, wedi eu puro drwy ffydd ynghri&s;t oddiwrth bechod, fel na thro&s;e|ddent mwyach, gael eu derbyn yngwydd a gogoniant y goruchaf, i f&ocirc;d gyd a Duw yn dragywydd.</P>
<P>A'r unrhyw ddedwyddwch y mae 'r <HI>enei|diau</HI> yn ei fwynhau, ar ol ei marwolaeth gorphorol, y gaiff y <HI>corph</HI> hefyd f&ocirc;d yn gy|frannog o hono yn yr adgyfodiad, wedi ei lwyr-l&acirc;nhau odiwrth waeldodion llygre|digaeth, &ycirc;n b&ucirc;r, ogonedd&ucirc;s, anfarwol.</P>
<P>Yno y bydd teyrnas Dduw gwedi dyfod yn gyflawn pan fo efe felly yn llywodrae|thu ymmhawb, ac ymmh&ocirc;b un, fel na bo dim ond ufydd-dod, na &s;&ocirc;n am wrthrin, na chymmaint a gogwydd i ddim drwg, neu anfodlon i Dduw.</P>
<P>Ac nid heb achos y gweddiwn ar ddyfod
<PB N="49" REF="29">o'r frenhiniaeth hon arnom, Gogoniant yn y diwedd, a Gr&acirc;s yn y cyfam&s;er, a nyni wrth hyn yn deall fod <HI>Brenhiniaeth</HI> arall yn y byd hwn, o'r hon y mae i ni berigl nid bychan, oddiwrth yr hon yr ewylly&s;iwn gael ymwared, a'n &s;ymmud i un a fo well.</P>
<P>Yn y byd hwn y mae teyrnas Satan, Me|ddiant y tywyllwch, Grym a brenhiniaeth Pechod: Yn yr hyn y mae trais, a gorth|rech yn lle cyfiawnder: Rhyfeloedd, ac ymlladdau, ac aflonyddwch cydwybod yn lle Tangneddyf Yn lle diddanwch a lla|wenydd, Gofidiau amrhaethadwy, ofn, a dychryn a phoenau gwa&s;tadol.</P>
<P>A theyrna&s;oedd y b&ycirc;d hwn nid &ycirc;nt ddi|drafferth, drygau a chyfyngderau, a ther|fy&s;cau (fel y gwyddoch) yndigwydd iddynt beunydd. O blegid hynny y gweddiwn yn wre&s;occach&punc; ac y byddwn daer ar yr Argl|wydd, ar iddo bry&s;&s;uro ei <HI>deyrnas</HI> ddidrangc, &s;afadwy, dianwadal.</P>
<P>Teyrnas Dduw i gyd oll a ddaw, ac a fydd hy&s;pys i ni mewn pump o raddau.</P>
<P N="1">1. Yn y moddion oddiallan, y mae Duw yn egl&ucirc;ro ei r&acirc;s a'i ffafr ynghri&s;t trwyddynt. O herwydd pa ham yr Efengyl &s;anctaidd a elwir <HI>Gair y deyrnas. Matth.</HI> 13 19 <HI>Pan glywo neb air y deyrnas,</HI> ('ie) Gair Duw, Efengyl Chri&s;t (i.e) y gair hwn a elwir y <HI>deyrnas. Di|ammau ddyfod teyrnas Dduw attoch chwi,</HI> medd
<PB N="50" REF="30">Chri&s;t ei hun, am ei weinidogaeth. <HI>Lue.</HI> 11.20.</P>
<P N="2">2. Yn y llewyrchiad oddifewn, a'r me|ddwl gwedi ei oleuo, i weled a deall, a chydnabod gwirionedd Duw, a dirgelion yr Efengyl.</P>
<P N="3">3. Ad-enedigaeth ac ad-newyddiad y&s;pry|dol, a'r enaid gwedi ei rhyddhau oddiwrth rhwymynau pechod, a'i go&s;od tan r&acirc;s, a'i gwneuthur yn ddeiliad daro&s;tyngedic i Gri&s;t Je&s;u.</P>
<P N="4">4. Pan fo'r Enaid yn rhydd drwy angeu i ddychwelyd at y Duw nefol ai hanadlodd, a'r llawenydd &s;ydd wedi ei barattoi iddi yn y n&ecirc;f.</P>
<P N="5">5. Pan gaffo y dyn ei gwbl-ogoneddu, mewn Enaid a chorph; (hynny iw) Cwbl|h&aacute;ad ei Ddyfodiad a Pherffeithiad teyrnas Dduw ynddo.</P>
<P>Ac wrth hyn y gwyddoch amcan bellach Pa bethau Da yr ydym yn eu cei&s;io yn y Dei&s;yfiad yma.</P>
<P N="1">1. Yn gymmaint a bod y neb a fo yn gweddio tan llywodraeth Duw a Theyrnas ei Allu, y mae yn rhaid, ac yn addas iddo ddymuno gan Dduw, ar iddo ai ra&s;lawn amddiffynniad ei gadw, ai arwain yn ei|holl fywyd.</P>
<P N="2">2. Er iddo <HI>o&s;od ei frenhin arnom,</HI> fel y mae efe'n dywedyd trwy'r Prophwyd, <HI>Minneu a o&s;odais fy Mrehin ar Sion fy mynydd &s;anctaidd. P&s;al.</HI>
<PB N="51" REF="30">2.6. &s;ef Chri&s;t: Etto am na ddichon neb ddyfod atto drwy ei nerth <HI>naturiol</HI> ei hun yr ydym yn attolwg iddo, ein hadgenedlu ai y&s;pryd, ein dy&s;cu ai air, ein porthi ai Sa|cramentau, a thrwy wir edifeirwch, ac adnewyddiad buchedd ein tywys a'n har|wain hyd at frenhiniaeth ei R&acirc;s, fel y ga|llom fwynhau 'r holl fendithion perthyna|&s;ol: iw blant adgenhedledig.</P>
<P N="3">3. Uwchlaw hyn nid ydym yn anghofio teyrnas ei ogoniant, ond yn hytrach, yn dymuno ar iddo o'i fawr drugaredd, ai allu ai nerth ein cadw i'r jechydwriaeth &s;ydd barod iw datcuddio yn yr am&s;er di|weddaf, i'r <HI>etifeddiaeth anllygredig, a dihaloge|dig, a di-ddiflannedig, ynghadw yn y nefoedd.</HI> 1. <HI>Pet.</HI> 1.4.</P>
<P N="2">2. Gan fod <HI>Satan</HI> yn oe&s;tadol yn ein h&ucirc;|do, a trwy waith y cnawd ar b&ycirc;d yn cei&s;io ein tynnu atto ei hun, a'n dwyn ymmaith oddi tan lywodraeth Chri&s;t ein brenin ne|fol yr ydys yn hyn yn gweddio rhagddo: Ar i Dduw daflu i lawr; a diflannu llywo|draeth Satan; attal, a daro&s;twng y cnawd a'i chwantau pechadarus, fel pan ddelo <HI>tywy&s;og y byd hwn</HI> attom, allu o hono <HI>gael dim ynom ni. Joh.</HI> 14.30.</P>
<P>Ac yn gymmaint bod ein harglwydd gra|&s;u&s;ol bob am&s;er yn cynnig in uchel-fraint ei deyrnas, a bob porth y bywyd bob am&s;er yn agoryd, gweddiwn rhag dirmyg ar ei
<PB N="52" REF="31">r&acirc;d, rhag e&s;ceul&ucirc;&s;o 'r am&s;e, gyd a'r mor|wynion angall <HI>Matth.</HI> 25. ac ar ol hynny yn y dydd diwaethaf, i ni <HI>alw a churo pan fo rhy|hwyr</HI></P>
<P N="3">3. Yn drydydd wrth ddywedyd hyn rhaid iti feddwl ac y&s;tyried, pa ddiolch 'r wyt yn ei dalu i Dduw, am iddo oth ie|fengtid, (pan nad oeddit yn haeddu dim oddiwrtho) dy achub oddi tan law Sa|tan, <HI>a'th waredu allan o feddiant y tywyllwch a'th &s;ymmud i d yrnas ei anwyl F&acirc;b; Yn yr hwn y mae iti brynedigaeth <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rwy ei waed ef, &s;ef maddeuant pe|chodau;</HI> ac wrth hynny yn cael dy wneuthur yn gymmwys i gael rhan o etifeddiaeth y Sainct yn y Goleuni. <HI>Col.</HI> 1.12.13.14.</P>
<P>Ymofyn ath gydwy ubod dy hun pa|ddiolch a wyt ti yn i dalu iddo, am iddo dy alw felly atto ei hun a'th wneuthur yn <HI>ae|lod o'i gorph ei hun,</HI> a'th feithrin yn ei gynnu|lleidfa &s;anctaidd? Pa ddiolch y deli, am iddo beidio a'th adel fel <HI>Twrc</HI> neu <HI>Iddew,</HI> pan alla&s;ai yn gyfianhaf adel i ti gra&s;u, a difla|nnu ar farwor dy anwybodaeth, ath an|grediniaeth naturiol.</P>
<P N="4">4. <HI>Yn ddiweddaf,</HI> y&s;tyria pa wedd yr wyt ti yn ymddwyn tuag at ei y&s;pryd &s;anctei|ddiaf, rhag i ti dynnu yn &ocirc;l, ac ymadel ai lywodraeth ac ymwrthod a'i deyrnas. A wyt ti! yn gwrthwynebu yr y&s;pryd gl&acirc;n megis yr <HI>Iddewon gynt. Act.</HI> 7.15. Yn ei <HI>dri|&s;tau. Ephe.</HI> 4.30. Neu yn ei <HI>ddiffod.</HI> 1. <HI>The&s;|&s;al.</HI>
<PB N="53" REF="31">5.19. A wyt ti yn gwrando ei air, yn ufyddhau iw gynghorion fel y gallai ei deyrnas ddyfod attat ti ac iddo ynteu reoli ynot?</P>
<P>Ac wrth ymwrando fel hyn, dydi a gei|weled dy f&ocirc;d yn fyr o lawer o bethau an|ghenrheidiol; Hynny fydd raid iti gyfa|ddef, a gweddio yn daerach o hynny y 'n geiriau 'r Propwyd. <HI>Cre&acirc; galon l&acirc;n ynof o Dduw, ac adnewydda y&s;pryd uniawn o'm mewn; Na fwrw fe ymmaith oddi ger dy fron; ac na chymmer dy y&s;|pryd &s;anctaidd oddiwrthif. P&s;al.</HI> 51.10.11.</P>
<P>Clyw nyni, O frenin Nefol, Tywallt dy r&acirc;d a'th y&s;pryd ynom, a thrwy raglu|niaeth dy ddaioni, gwna i deyrnas dy F&acirc;b ddechreu codi yn ein calonnau. Diflanna nerth y gelyn a chenfigen y gwrthnebwyr; f&ecirc;l y gall hi gynnyddu fwyfwy: Galw dy ddewi&s;edig bobl yr <HI>Iddewon</HI> yn dy amser go&s;odedig. Cwbl-h&acirc; bob peth yn y m&ocirc;dd a'r drefn a ordeiniais ti yn dy ddoethineb a'th ragddarbod, hyd oni pherffeithir dy <HI>deyrnas</HI> hon &s;y'yn y byd-hwn yn gymmy&s;c a phechod, gwendid, a gwrthne&s;igrwydd, mewn llawn ogon&iuml;ant, &s;ancteiddrwydd ac anfarwoldeb. Caniadha hyn, drugarog d&acirc;d, er &s;erth ar dy Anwyl Fab, &amp;c.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<PB N="54" REF="32">
<HEAD>PREG. VII.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q>A'r ail ar y geiriau: <HI>Deuet dy Deyrnas,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>NAc anghofiwch, fy mrodyr, mai 'r peth cyntaf, a'r pennaf a ddylem ni eu ge&s;io iw <HI>&s;ancteiddiad Enw Duw,</HI> a'i w&icirc;r o|goniant Dymma 'r peth in crewyd erddo, ac at hyn yma y mae ein ymarweddiad i gid yn pwy&s;o, at ogoneddu Duw. <HI>Beth bynnac a wneloch, gwnewch bob peth er gogoniant i Dduw.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 10.31. O herwydd hyn, yn y weddi berffaith hon a drefnodd Duw ynghri&s;t i ni, hwn iw 'r Dei&s;yfiad cyntaf. Yn yr hwn, chwi a glyw&s;och pa bethau d&acirc; yr ydych yn eu dymyno, a pha bethau <HI>drwg</HI> yr ydys yn gweddio rhagddynt.</P>
<P N="1">1. <HI>Y D&acirc;.</HI> Yr holl r&acirc;dau y gogoneddir Duw ynddynt. Gwybodaeth am Dduw, ei briodoliaethau, a'i weithredoedd, Ca|riad tuag atto ef, ag ofn a pharch, a go|&s;tvngeiddrwydd, Diolchgarwch a moliant iddo am ei holl ddoniau. &amp;c.</P>
<P N="2">2. <HI>Y drwg.</HI> Pob peth, a gweithred, ag
<PB N="55" REF="32">yr ammherchir Duw ai Enw trwyddynt. Pob rwy&s;tr Duwioideb. &amp;c.</P>
<P>Gwybyddwch hyn, nad yw hyn bo&s;&s;ibl i ni ond trwy ei R&acirc;s; Nad yw bo&s;&s;ibl i ni ei &s;ancteiddio ef, nes iddo ef ein Sanctei|ddio ni yn gyntaf.</P>
<P>Am hynny yr ail peth a ddy&s; odd ein jachawdr i ni weddio am-dano, yw <HI>Dyfodiad ei Deyrnas,</HI> nid amgen. Ei <HI>R&aacute;s</HI> yn bennaf, i reoli yn ein calonnau. Canys er i Dduw o|&s;od ei frenin arnom. &amp;c.</P>
<P>A chan f&ocirc;d Satan yn oe&s;tadol yn ein hudo. &amp;c.</P>
<P>Fel hyn y clyw&s;och y da ar drwg hefyd yn yr ail dei&s;yfiad ynghyd a'r modd y dy|lem ni f&ocirc;d yn ddiolchgar i Dduw am ei holl ddaioni yn ei lywodraeth arnom, a pha wedd yr ymddygem yn ddyledus tu|ag atto ynteu.</P>
<P>Etto y mae i chwi beth yn &ocirc;l i y&s;tyried yn y <HI>dei&s;yfiad yma.</HI></P>
<LIST>
<ITEM>1. Y meddyliau a ddylent fyned yngh&ycirc;d a'r weddi.</ITEM>
<ITEM>2. Y Gweithrediadau a canlynent.</ITEM>
</LIST>
<P N="1">1. Pan f&ocirc;m ar fedr dywedyd hyn, rhaid i ni feddwl ac y&s;tyried &s;ylfaen a chynhali|aeth y dei&s;yfiad, yr achos &s;y 'n peri i ni ddy|wedyd fel hyn yn ein gweddiau. <HI>Deued dy deyrnas.</HI></P>
<P>Canys pob ryw ddei&s;yfiad o ran ei&s;ieu neu ddiffyg y mae. Ac wrth hyn y mae
<PB N="56" REF="33">ni gydnabod ein hei&s;ieu, ei&s;ieu cael ein llywodraethu ar &ocirc;l ewyllys Duw, ai reol. O naturiaeth nid &ycirc;m amgen na gwei&s;ion pechod tan gaethiwed Satan. Am hynny nid heb achos y dymunwn newid a gwell|hau ein cyflwr, a bod tan lywodraeth <HI>bu|ddiolach</HI> i ni; Rhe&s;wm ini weddio ar Dduw ar iddo roddi i ni edifeirwch i gydnabod y gwirionedd, <HI>a'bod i ni ddifod i'r jawn, allan o|fagl diafol, y rhai a ddelid ganddo wrth ei ewyllys ef.</HI> 2. <HI>Tim.</HI> 2.26.</P>
<P>Er nad ydym tan feddiant y tywyllwch, eithr tan r&acirc;s; otto, tra b&ocirc;m yn y corph nid &ycirc;m na diofn na diogel; a'r <HI>llew rheip&ucirc;s rhuadwy yn rhedeg oddi amgylch gan gei&s;io y neb a a|llo ei lyngcu.</HI> 1. <HI>Pct.</HI> 5.8. Yr heliwr yma ymm|nob peth, ac ym mhob lle yn cuddio ei faglau, gan gei&s;io dal y cyfiawn ynddynt. A'r cnawd hitheu yn ein h&ucirc;do, ac yn cei|&s;io ein dwyn oddi tan lywodraeth y&s;pryd Duw, i wa&s;anaethu pechod. Fel n&aacute;d yw r' weddi yn ddiachos, <HI>Deued dy deyrnas.</HI> Lly|wodraethed dy r&acirc;s yn ein calonnau, fel na chaffo 'r y&s;pryd drwg ddim ynom; Felly nid iw 'r cyngor yn ddire&s;wm chwaith, Na <HI>theyrna&s;ed pechod yn eich cyrph marwol i ufyddhau o honoch iddo yn ei chwantau. Rhuf.</HI> 6.12.</P>
<P>Pan fo'm yn cyhnabod gweddillion pe|chod ynom a dichellion y gelyn mawr y&s;|prydol, i'n herbyn, ni a fyddwn gymhwy|&s;ach i weddio ar ein brenin nefawl ar iddo
<PB N="57" REF="33">dderchafu a chadarnhau ei <HI>deyrnas</HI> ynom.</P>
<P N="2">2. Megis ac yr ydym yn gweddio tro&s;om ein hunain, felly yr ydym yn meddwl am <HI>orthrymder</HI> ein brodyr a'n cydwiei&s;ion ac yn dwyn galar dros aml lygredigaeth y b&ycirc;d, trwy 'r hyn y dianrhydeddir Duw ac y rhwy&s;trir ei frenhiniaeth. A hynny a wna 'r neb a ddycco z&ecirc;l i Dduw, weddio yn wre&s;occach, gan attolwg iddo ddirymmu nerth pechod, orchfygu 'r byd, diflannu teyrnas Satan, a phry&s;&s;uro ei ddyfodiad ei h&ucirc;n, i'r hwn yn y dwedd y <HI>daro&s;tyngir pob peth, fel y byddo Duw oll yn oll.</HI></P>
<P N="2">2. Y gweithrediadau a canlynant ydynt.</P>
<P N="1">1 Ymlawenhau yn nerchafiad teyrnas ei r&acirc;s yn ein calonnau ag ymbarattoi i gy|farfod a'i ddyfodiad <HI>yn y cymylau.</HI></P>
<P>Rhaid ir dei&s;yfiad yma ddi&s;cleirio, ac ym ddangos yn ein buchedd a'n gweithre|doedd, onid &ecirc;, nid iw ei ddywedyd ond peth ofer. Rhaid i ni ddwyn ffrwythau y deyrnas os mynnwn iddi barhau ynom, a'i mwynhau hi yn dragywydd O ran ei&s;ieu hyn, o ran ei&s;ieu dwyn, <HI>ffrwyth addas i edi|feirwch</HI> (hynny yw ffrwyth y deyrnas) y mae ein jachawdr yn bygwth yr <HI>Iddewon. Am hynny, meddaf i chwi y dygir teyrnas Dduw o|ddiarn ch chwi, ac a'i rhoddir i genedl a ddygco ei ffrwythau; Matth.</HI> 21, 43. Hynny yw, Am iddynt hwy ymwrthod a'i brenin, a dywe|dyd, <HI>Ni fynnwn ni hwn i deyrna&s;u arnom. Lu.</HI> 19.
<PB N="58" REF="34">14. Am iddynt wrthod y <HI>pen-congl faen,</HI> a <HI>ll&acirc;dd tywo&s;og y bywyd;</HI> Am hynny meddaf, y dy|gwyd y deyrnas oddi arnynt, ag a'i rhodd|wydd i genedl yn dwyn ffrwyth. Pe bua|&s;ent hwythau yn ei groeshafu yn ei ddy|fodiad, yn mynnu ei gael i deyrna&s;u arnynt, hwy a fua&s;ent yn dwyn ffrwythau hefyd, ai deyrnas ni ddyga&s;ei Duw ffyth oddi-ar|nynt.</P>
<P>Edrychwn ninneu arnom ein hunain rhac i ni f&ocirc;d yn ddiffrwyth, a cholli o ho|nom yr uchel-fraint hon o'i deyrnas fendi|gedig. Er maint ein b&ocirc;&s;t a'n ymffro&s;t yn ein proffes ein bod yn ddi&s;cyblion i Gri&s;t, <HI>a phlant y deyrnas;</HI> etto oni ddygwn ffrwythau addas iddi, fe 'n ceuir allan yn y diwedd, me|gis ac y mae <HI>Christ</HI> yn rhagddywedyd i'r Iddewon. <HI>Plant y deyrnas, a deflir ir tywyllwch eithaf,</HI> &amp;c. <HI>Llawer a ddaw o'r dwyrain a'r gor|llewin, ac a ei&s;teddant gyd ag Abraham. Ond Plant,</HI> &amp;c. <HI>Matth.</HI> 8.11.12.</P>
<P N="2">2. Yn ni&s;gwiliad y Deyrnas hon y mae i ni fodlonrwydd ym mhob gr&acirc;dd a &s;t&acirc;d, a chy&s;lwr. Y neb a daerai, ar iddo ddyfod i deyrna&s;u, &s;ydd yn di&s;gwil am ei ddyfodi|ad; yn gwneuthur ei oreu ar ei gael gan|ddo mewn tangneddyf; ac yn dy&s;gu gyd a St. Paul, <HI>i fod yn fodlon a phob cyflwr. O herwyd pa ham fy anwylyd, gan eich bod yn di&s;gwil y pethau hyn gwnewch eich goreu ar eich cael ganddo mewn
<PB N="59" REF="34">tangnhedddyf, yn ddifrycheulyd, ac yn ddiargyoedd.</HI> 2. <HI>Petr.</HI> 3.14.</P>
<P>Wrth hyn y mae ein jachawdr yn ein cy|nghori nas gofalem am bethau 'r byd; ond <HI>cei&s;iwch deyrnas Dduw yn hyttrach, a'r pethau hyn a roddir i chwi yn ychwaneg: Nac of na braidd bychan: Canys rhyngodd bodd i' ch t&acirc;d roddi i chwi y deyrnas. Luc.</HI> 12.31.32.</P>
<P>O blegid hyn dibris gennym flinder a gorthrymderau y byd pre&s;ennol, a Chri&s;t ei h&ucirc;n yn peri i ni ddi&s;gwil cy&s;tudd, heb ddiddanwch yn y byd ond a gaffom yn y d&ycirc;n oddi mewn drwy lywodraeth ei r&acirc;s a'i y&s;pryd ynom. <HI>Gwir yw 'r gair. Canys os buom feirw gydag ef, byw fyddwn hefyd gydag ef: Os ddioddefwn, ni a deyrna&s;wn gyd ag ef.</HI> 2. <HI>Tim.</HI> 2.11. <HI>&amp;</HI> 12. Ac wrth hyn y cadarnh&acirc;e St. Paul eneidiau y di&s;cyblion, gan eu cyng|hori i <HI>aros yn y ffydd,</HI> ac mai <HI>trwy lawer o orth|rymderau y mae yn rhaid i ni fyned i Deyrnas Dduw. Act.</HI> 14 22.</P>
<P N="3">3. Yn y gobaith hwn yr ydym yn ymba|rattoi nid yn unig i ddioddef cy&s;tuddiau, ond i farw hefyd, gan wybod hyn, nad iw angeu, ond cychwynfa a mynediad i mewn i deyrnas, nefoedd: A'n brenin nefawl yn pry&s;&s;&ucirc;ro ei ddyfodiad; a ninneu beunydd awr, ac ennyd yn gweddio, <HI>Tyred Arglwydd Je&s;u, Tyred ar fr&ycirc;s,</HI> pwy ni fyddai barod iw dderbyn? A Chri&s;t ei hun yn peri i ni fod felly, <HI>Bydded eich lwynau wedi eu hamwregy&s;&ucirc;,
<PB N="60" REF="35">a'ch canhwyllau wedi eu goleu, A chwitheu yn de|byg i ddynion yn disgwil eu harglwydd, pa brydy dy|chwel o'r neithior, fel pan ddelo a churo, yr agorant iddo yn ebrwydd. Gwyn ei byd y gwei&s;ion hynny, y rhai a gaiff eu harglwydd pan dd&ecirc;l yn neffro.</HI></P>
<P>Llawer o honom &s;ydd yn dywedyd y gei|riau, <HI>Deued dy Deyrnas</HI> heb feddwl am ei ddyfodiad attynt nac yn awr angeu, nac yn nydd y farn. Ei wahodd y maent a r <HI>da|fod leferydd,</HI> ond yn eu calonnau, (Duw a'i gwyr,) yn bwrw ei Ddyfodiad a'i ddydd ym mhell oddi-wrthynt.</P>
<P>Pa ddyn gwael a wahoddai &wcirc;r mawr iw d&ycirc;, ac heb fod ganddo ddim yn barod i|ddo, ie ac efe ei hun heb ganddo ewyllys iw groeshafu? Am hynny od ydych yn dy|muno ich brenin nefol, iddyfod a'i deyrnas a'i ogoniant hyd attoch, rhaid i chwi fod yn barod iw dderbyn a'i groeshafu ac i la|wenychu yn ei ddyfodiad.</P>
<P>Y neb a fo wir-ewyllysgar i ymadel a'r b&ycirc;d, a fo ganddo, gyda'r Apo&s;tol, <HI>chwant iw ddattod,</HI> ac <HI>i fod gyd a Chri&s;t. Phil.</HI> 1.23. a'i hyder ar Dduw a'i obaith yn ei air, a'i a|ddewid, nac yn blino tan gy&s;t&ucirc;dd, nac yn ofni marwolaeth, hwnnw a fydd gymmwys ac addas i weddio a dywedyd fel hyn <HI>Deued dy Deyrnas.</HI></P>
<P>Gwna i ni, nefawl D&acirc;d, fod yn wir ddi|olchgar i ti am dy ddaionus ragluniaeth, a pharh&acirc;ed teyrnas dy allu arnom, i'n cadw,
<PB N="61" REF="35">a'n harwain, a'n hamddiffyn yn ein holl fywyd. Gwna i Deyrnas dy r&acirc;s, godi ac ymddangos yn ein calonnau. Diflanna nerth y gelyn, a chenfigen ein gwrth|nebwyr. Gwna i ni 'n&ycirc;dd a goruchafiaeth dy r&acirc;d fod yn fodlon bob un ai &s;t&acirc;d ai gy|flwr, lawenychu yn nerchafiad a di&s;gwiliad dy ogoniant, ymbaratoi imgyfarfod a dy|fodiad dy F&acirc;b yn y cymwylau, ac yn y cy|fam&s;er i ddioddef cy&s;tudd, ac i farw, i fod gyd a Chri&s;t yn ei deyrnas a'i ogoniant, <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. VIII.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><HI>Bid dy ewyllys ar y ddaiar,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>HYD yn hyn y bu y ddau Ddei&s;yfiad cyntaf am bethau perthyna&s;ol i Dduw, &s;ef; Sancteiddiad ei Enw, a Dyfodiad ei Deyrnas: Y trydydd hwn, &s;ydd am wneu|thur ei ewyllys: Yn canlyn yn gymmedrol, megis, Modd i gyflawni 'r un, &s;ef, San|cteiddio Enw Duw, a rhaglwybr neu fy|nediad i mewn i'r llall, fforddiad iw Deyr|nas.</P>
<P>Wrth wneuthur ewyllys Duw y Sanctei|ddir ei Enw, ac wrth ei gwneuthur ar y
<PB N="62" REF="36">Ddaiar y mae i ni brofiad, a chais ar yr u|fydd-dod gwbl-berffaith honno, &s;ydd ddy|led&ucirc;s i Gri&s;t yn ei Deyrnas gyffredinol yn y nefoedd, <HI>pan ddaro&s;tynger pob peth tan ei draed, ef fel y byddo Duw oll yn oll.</HI></P>
<P>Y Dei&s;yfiad hwn &s;ydd wedi ei o&s;od allan mewn cymmharia<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th neu gyffelybiaeth, ar y Ddaiar, megis ac yn y nefoedd: Ac yn|ddo y mae dau beth addas i ddal&s;ulw ar|nynt.</P>
<P N="1">1. Y Gwaith, Gwneuthur ewyllys Duw. 2. Y Pattrwn, neu 'r E&s;ampl iw ganlyn. Megis ac yn nefoedd.</P>
<P>Ewyllys Duw er n&aacute;d yw ynddo ei hun ond un, megis yn ei hanfod etto fe a'i do|&s;perthir o herwydd amryw amlygynau, ac effeithiau, ac er ein cyfarwyddo ni, yn hyn y mae 'r Scrythur L&acirc;n yn dywedyd am ei ewyll&ycirc;s.</P>
<P>Ewyllus.
<LIST>
<ITEM>1. Cuddiedig: <HI>Ab&s;oluta, Definita, Beneplaciti, Di&s;po&s;itionis, Decreti.</HI></ITEM>
<ITEM>2. Datcuddiedig. <HI>Signi, Revela|ta.</HI></ITEM>
</LIST></P>
<P N="1">1. Cuddiedig ewyllys Duw yw, trwy 'r hwn yn ei derfynedic gyngor, a'i ragwy|bodaeth, yr ordeiniodd efe wneuthur pob rhyw beth nef beidio. <HI>De h&acirc;c voluntate nec opus e&s;t petere, nec rect&egrave; aut pi&egrave; quicquam peteretur. Chemn:</HI> <Q REND="margQuotes">(he,) O ran yr ewyllys hwn nid rhaid gweddio, ac nid ellir chwaith yn
<PB N="63" REF="36">jawn, ac vn dduwiol.</Q> Tan yr hwn yr y|dys yn ymddaro&s;twng yn unig, nid yn gwe|ddio; am na's gall ein gweddiau ym chwa|negu dim tuag at ei gyflawniad ef.</P>
<P><HI>E in Duw ni &s;ydd yn y nefoedd, efe a wnaeth yr hyn a fynnodd oll. P&s;al.</HI> 115.3. <HI>Pwy a wrthwyne|bodd ei ewyllys ef. Rhuf.</HI> 9.19.</P>
<P N="2">2. Datcuddiedig ewyllys Duw ydyw ei &s;anctaidd athrawiaeth yn ei air, yn yr hwn yr ysby&s;odd efe i ddynion, ynghylch ei dra|gwyddol ddedwyddwch a'u hiechydwria|eth pa bethau a ddylent eu gwneuthur, a pha bethau ni ddylent.</P>
<P>Yr hwn a elwir gan yr Apo&s;tol, <HI>Daionus, a chymmeradwy, a pherffaith ewyllys Duw. Rhuf.</HI> 12 2.</P>
<P>Yn hwn y cynhwy&s;ir y Gyfraith, a'r Prophwydi, a'r Efengyl, <HI>cymmaint oll ac a &s;crifennwyd er addy&s;c i ni. Rhuf.</HI> 15.4. Y pethau oll y mae Duw yn eu gorchymmyn, neu eu gwarafun, ei haddaw, eu hannog, eu by|gwth, <HI>&amp;c.</HI></P>
<P><HI>Non petimus ut Deus faciat quod vult, &s;ed ut nos po&s;simus facere, quod Deus vult. Cyprian.</HI> <Q REND="margQuotes">Nid &ycirc;m yn gweddio ar i Dduw wneuthur y peth a fynno, ond ar i ni allu gwneuthur y peth y mae Duw, yn ewylly&s;io.</Q></P>
<P>Y mae hefyd ewyllys a elwir gan rai E|wyllys Goddefiad Duw, neu Ewyllys ei Weithrediad. <HI>Voluntas Permi&s;sionis &s;eu Opera|tionis.</HI> Canys ni wneir, ac ni ddigwydd dim
<PB N="64" REF="37">i Greadur yn y b&ycirc;d heb ewyllys Duw, yn ei wneuthur, neu yn rhoi cennad iddo. Ond yr un ewyllys &s;ydd Guddiedig o ran yr arfaeth tragwyddol mewn pethau la|wer, Datcuddiedig, o ran y diben, neu 'r hyn a dd&ecirc;l o honno. Am yr hwn y dy|wedwn <HI>Fiat voluntas tua &s;icut in nobis, ita &amp; de 'nobis:</HI> <Q REND="margQuotes">Gwneler dy ewyllys, megis ynom, 'felly amdanom hefyd:</Q> Ar &ocirc;l e&s;ampl y di&s;|cyblion yn gorchymyn <HI>Paul</HI> i Dduw yn ei fynediad i fynu i <HI>Jeru&s;alem,</HI> gan ddywedyd, <HI>Ewyllys yr Arglwydd a wneler. Act.</HI> 21.14.</P>
<P>Ac yn ddiau Ewyllys yw, Beth bynnac a archo neb ar eiriau, ac a ddango&s;o fod yn dda ac yn gymmeradwy ganddo. Am hy|nny o herwydd i Dduw roddi ini ei fendi|gedig air, ac ysby&s;u a dangos yn amlwg ei ewyllys ynddo, cymmwys a chwbl-addas i bawb ymddaron&s;twng iddo.</P>
<P>Nid yw Ewyllys Duw, fel y dywedais ond &ucirc;n, di ymmod anghyfnewidiol; Er hynny, er addy&s;c fe ai do&s;perthir. <HI>Docendi cau&s;a.</HI></P>
<P><HI>Di&s;tinguitur in voluntatem Vid. Chemn: Har. Evang. c.</HI> 107.
<LIST>
<ITEM>1. <HI>Credendam</HI></ITEM>
<ITEM>2. <HI>Faciendam</HI></ITEM>
<ITEM>3. <HI>Patiendam.</HI></ITEM>
</LIST> Ewyllys a Gret|tir, a wneir, ac a Oddefir.</P>
<P N="1">1. Yr ewyllys a <HI>Grettir</HI> ydyw, lle bo Duw yn dangos yn ei Air ei feddwl tuag attom
<PB N="65" REF="37">2. Yr hwn a ddylid ei <HI>wneuthur,</HI> a gynhwy|&s;ir yn y Gorchymmynion. 3. Yr hwn a ddy|lid ei <HI>oddef,</HI> pan fo Duw yn &ocirc;l ei fodlon|rwydd ei h&ucirc;n yn bwrw 'r Groes arnom.</P>
<P>Llawer o bethau yn yr Scrythur L&acirc;n a el|wir <HI>Ewyllys Duw.</HI></P>
<P N="1">1. Troad neu ymchweliad Pechadur at Dduw a elwir Ewyllys Duw. <HI>Ezech.</HI> 33.11. <HI>Fel mai byw fi medd yr Arglwydd, Nid ymhoffaf ymmarwolaeth</HI> (nid ewyllyfiaf) <HI>yr annuwiol c|nid troi o'r annuwiol oddiwrth ei fforddd: Hynny yw</HI> ei ewyllys ef.</P>
<P N="2">2. Sancteiddiad dyn. 1. <HI>The&s;&s;.</HI> 4.3. <HI>Hyn yw ewyllys Duw &s;ef eich Sancteiddiad chwi, ar ym|gadw o honoch rhag godineb.</HI></P>
<P N="3">3. Ffydd yn Ghri&s;t, a'r bywyd trwy|ddi. <HI>Joa.</HI> 6.40. <HI>Hyn yw ewyllys yr hwn am han|fonodd i, cael o bob &ucirc;n &s;ydd yn gweled y M&agrave;b, ac yn credu ynddo ef, fywyd tragwyddol.</HI></P>
<P N="4">4. Cadwedigaeth ei eiddo, a'i hadgy|fodiad. <HI>Joan,</HI> 6.39. <HI>Hyn yw ewyllys y T&acirc;d am han|fonodd i, o'r cwbl a roddes efe imi, na chollwn ddim o honaw, eithr bod i mi ei adgyfodi ef yn y dydd di|weddaf. Matth.</HI> 18.14. <HI>Nid yw ewyllys eich T&acirc;d gyfrgolli 'r un o'r rhai bychain hyn.</HI></P>
<P N="5">5. Ufydd-dod. <HI>Matth.</HI> 7.21. <HI>Nid pob un &s;ydd yn dywedyd Argl. Argl. a ddaw i mewn i deyr|nas nefoedd, ond yr hwn &s;ydd yn gwneuthur ewyllys fy Nh&acirc;d,</HI> &amp;c. <HI>Mar.</HI> 3.85. <HI>Pwy bynnag a wnelo e|wyllys Duw,</HI> (a ufyddhao iddo) <HI>hwnnw iw fy mrawd i, a'm chwaer, a'm mam i.</HI></P>
<PB N="66" REF="38">
<P N="7">7. Y mae Chri&s;t yn galw ei Ddioddefaint ei hun Ewyllys Duw. <HI>Matth.</HI> 26.42. <HI>Fy Nh&acirc;d, Onis gall y Cwppan hwn fyned heibio oddwrthif, na byddo i mi yfed o honaw gwneler dy ewyllys di.</HI> A llawer o bethau nailltuol eraill.</P>
<P>Yn y gwaith hwn o wneuthur ewyllys Duw y mae graddau ar &ocirc;l do&s;parthiad gwir ufydd-dod.</P>
<P>Canys y mae un math o <HI>ufudd-dod</HI> i'r E|fengyl, ac un arall i'r Gyfraith. Gorchwyl yr Efengyl iw ymegnio o b&ucirc;r ewyllys, di|ragrith ar wneuthur ewyllys Duw; yme|gnio meddat, yn <HI>&ocirc;l me&s;ur Dawn Chri&s;t, a'r gr&aacute;s a roddwyd i ni. Eph.</HI> 4.7. Hyn y mae Chri&s;t yn ei gymmeryd yn ddily&s;iant ac yn ei gy|frif yn ufudd-dod, ac hyn a ddehellir yn y weddi.</P>
<P>Ond di&s;gwiliad y gyfraith iw, ei chy|flawni hi ym mhob peth ac ym mhob modd ac y gorchymmynwyd; yr hyn nid iw bo&s;&s;ibl yn y cyflwr ammherffaith pre|&s;ennol. <HI>Canys mewn llawer o bethau yr ydym ni bawb yn llithro. Jac.</HI> 3.2. Nid oes neb yn gwbl-berffaith, ddibechod. <HI>Os dywedwn ein bod heb bechod, yr ydym yn ein twyllo ein hunain,</HI> &amp;c. 1. <HI>Joan.</HI> 1.8.</P>
<P>Ond er na allodd neb erioed (ond Chri&s;t ei hun) gyflawni 'r holl gyfraith a gwneu|thur Ewyllys Duw yn berffaith; Etto y mae pob gwir Cri&s;tion, yn go&s;od eu galon, gyda <HI>Dafydd</HI> i gyflawni gorchymmynion Duw
<PB N="67" REF="38">hyd y diwedd: Ac yn eu cadw hwynt mewn gwirionnedd er n&acirc;s geill, mewn perffeithrwydd cyflawn. Ac yno y mae y&s;pryd y gr&acirc;s (yr hwn yn &ocirc;l yr addewid a dywelltir allan yn amlach dan yr Efengyl) yn eu diddanu hwynt, ac yn eu cynnor|thwyo yn eu hamcanion i wneuthur yr hyn a orchymmyno efe iddynt ei wneuthur. Ac wrth wneuthur hynny y mae Duw yn derbyn eu hewyllys da a'u hamcan yn lle Cyflawniad y Gyfraith: Gan o&s;od haeddi|gaethau Cri&s;t (yr hwn a gyflawnodd y gy|traith tro&s;om ni) i atteb dros ba beth by|nnac a fo diffygiol yn ein hufudd-dod ni.</P>
<P>Ac o herwydd hyn y mae <HI>St. Joan</HI> yn dy|wedyd <HI>Nad iw gorchymmynion Duw yn drymmion.</HI> 1. <HI>Joan.</HI> 3.5. A St. Paul am dano ei hun. <HI>Yr wyf yn gallu pob peth trwy Gri&s;t, yr hwn &s;ydd yn fy nerthu i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Phil.</HI> 4.15. Yr un thyw nerth a chynnorthwy 'r y&s;pryd yr ydym ninneu yn ei gei&s;io yn y dei&s;yfiad yma; fel y ga|llom wneuthur ei ewyllys mewn gwir u|fudd-dod; Allu o honom <HI>yn &ocirc;l me&s;ur dawn Cri&s;t forwha&ucirc; ein haelodau,</HI> groshoelio y cnawd, ei wynniau, a'i drachwantau, adgyfodi i newydd-deb, buchedd, rodio yn yr y&s;pryd, a gorchfygu y b&ycirc;d drwy ff&ycirc;dd.</P>
<P>Dymma 'r Gwaith, y gorchwyl y &s;onni|ais i amdano.</P>
<P N="2">2. Yn y Pattrwn y mae i ni y&s;tyried, Pwy ydynt, y rhai a o&s;odant i ni yr efamol
<PB N="68" REF="39">yma yn y nefoedd, Nid amgen, y Sainctiau a'r Angylion yn arbennig: Ar &s;crythur L&acirc;n yn dangos i ni megis mewn dr&ycirc;ch yn Eglur, y gwa&s;anaeth y maent yn ei wneu|thur i Dduw, a'r modd a gwn&acirc;nt iddo.</P>
<P>Ond chwchwi a ofynnwch, Ai po&s;&s;ibl i Ddynion daiarol, llwythedig a chnawd, gwedi eu hamgylchu a gwendid gwynniau, a phrofedigaethau, wneuthur ewyllys Duw yn y modd a'r &s;utt y mae 'r Angylion yn y nefoedd yn ei wneithur?</P>
<P><HI>N&aacute;c ydyw ddim.</HI> Nid ydym yn gweddio chwaith, nac yn disgwil (ac nid iw Duw chwaith yn di&s;gwil ar ein llaw) gyflaw ni cy&s;tal ufudd-dod, ar y ddaiar, ac y ma|ent hwy yn y nefoedd mewn graddau a pherffeithrwydd: ond gwir ufydd-dod di|ragrith, a thebyg i'r eiddynt hwythau. <HI>Megis yn y nefoedd:</HI> hynny iw, nid cyfartal, ond cyffelyb</P>
<P>A Choppi o hyn y mae 'r Prophwyd yn ei roddi i ni yn ei adroddiadd am yr angy|lion. <HI>P&s;al.</HI> 103.20. <HI>Ei Angylion, cedyrn o nerth yn gwneuthur ei air ef, gan wrando ar leferydd ei air ef.</HI></P>
<P>A'r Tebygoliaeth yma rhwng ein ufudd|dod ni ar y ddaiar ag ufydd-dod yr angy|lion &s;ydd yn &s;efyll, yn y pethau hyn.</P>
<P N="1">1. Ewyllysgarwch a llonder &ycirc; ngwaith yr Arglwydd, yn ei wneuthur gyd a phob parodrwydd fel y mae 'r Angylion. <HI>Job.</HI> 1.6.
<PB N="69" REF="39">Am ba achos y dywedir eu bod hwy <HI>yn &s;e|fyll ger bron Duw</HI> megis yn di&s;gwil cennadwri ueu pa beth a fynnei 'r Arglwydd iddynt ei wneuthur.</P>
<P>Hyn y mae Duw yn ei ddi&s;gwil gan bob dyn yn ei ufudd-dod, ac wrth hyn y mae ei wobr yn ymddibynnu <HI>Os gwnaf hyn o'm bodd, y mae i mi wobr.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 9.17. <HI>Os pregethaf.</HI> v 16. <HI>Rhoddwr llawen y mae Duw yn ei garu.</HI> 2. <HI>Cor.</HI> 9.7. Nid yn el&ucirc;&s;en yn unig, ond ym mhob gorchwyl arall, Nid gwiw gwneu|thur gorchwyl yn y b&ycirc;d, yn athri&s;t nef trwy gymmell.</P>
<P N="2">2. Bywiogrwydd a buander, yn dyfod o ewyllysgarwch, Nid y'nt hwy yn oedi gwneuthur y peth a orchymynnir iddynt. O herwydd pa ham y mae 'r &s;crythur yn eu llunio ac <HI>adenydd</HI> i arwyddocau eu br&ycirc;s a'u diwydrwydd ar gwblha&ucirc;, a dwyn i benn eu gorchwyl. Ac o ran hyn o gyffelybiaeth y dywed y Prophwydd <HI>Dafydd, Bri&s;siais, ac nid oedais gadw dy orchymmynion. P&s;al.</HI> 119.60.</P>
<P N="3">3. Ffyddlondeb perffeithrwydd calon ac uniondeb. Yr Angylion a ddychwelant gyd ac atteb y gw&acirc;s yn yr Efengyl, <HI>Luc.</HI> 14.22. <HI>Arglwydd, Gwnaethwyd fel y gorchymynnai&s;t.</HI> Y cwbligyd, a phob peth yn y modd a'r drefn a orchymynnai efe: Ni wnant moi ewy|llys yn hannerog, ond yn <HI>ffyddlon,</HI> yn glau, ac yn gwbl oll.</P>
<P>Hyn yw ein dyled&s;wydd ninnau, gadw o
<PB N="70" REF="40">honom oll orchymmynion Duw, a gwneu|thur ei ewyllys yn glau ac yn ffyddlon; nid hyn a hyn a ddewi&s;om ar &ocirc;l ein ewy|llys ein hunain. Canys <HI>pwy bynnac a gatwo'r Gyfraith i gyd oll, ac a ballo mewn un pwngc y mae efe yn euog o'r cwbl. Jac.</HI> 2.10.</P>
<P>Yn hyn yr oedd i'r <HI>Prophwyd,</HI> hyder i &s;e|fyll ac ymddangos ger bron Duw megis un o'i Angylion, a dyweddyd. <HI>Yna nim gwara|dwyddid pan edrychaf ar dy holl orchymynion. P&s;al</HI> 119.6.</P>
<P>Canmoliaeth Brenin <HI>Jo&s;ia</HI> ydoedd: <HI>Nibu o'i flaen frenin o'i f&aacute;th cf, yr hwn a dr&ocirc;dd at yr Ar|glwydd a'i holl galon, ac a'i holl enaid, ac a'i holl e|gni,</HI> yn &ocirc;l <HI>cwbl o gyfraith Mo&s;es.</HI> 2. <HI>Bren.</HI> 23.25.</P>
<P N="4">4. Diysgogrwyd: Gorchwyl tragwyddol yw ufydd-dod; Bob am&s;er yn ei wneuthur, ac ni dderfydd fyth mo'i wneuthur. Yr angylion nid &ycirc;nt &ucirc;n am&s;er yn pallu, nag yn deffygio: Felly ninnau yn <HI>gwneuthur daioni na ddiogwn, gwnawn</HI> ewyllys Duw yn barha&ucirc;s, ac yn ddiy&s;gog: <HI>Canys yn ei jawn brydy medwn, oni ddeffygiwn. Gal.</HI> 6.9.</P>
<P N="5">5. Yn ddiweddaf o ran rhoi ewyllys Duw o flaen pob peth arall, Ni ddylem ni wneu|thur dim o'n hewyllys ein hunain ond fel y mae yn gytr&ucirc;n ac ewyllys Duw, megis ac yn yr angylion nid oes na gwrth-wyneb, na chwant, na gogwyddiad arall yn y byd, ond i ufyddhau, a gwneuthur ewyllys eu harglwydd.</P>
<PB N="71" REF="40">
<P>Dyro i ni r&acirc;s, O Arglwydd Dduw, (ac i'th holl bobl,) i wneuthur dy ewyllys di fel hyn, gyda phob parodrwydd calon, diwydrwydd, ffyddlondeb, a diy&s;gogr|wydd, i ddilyn dy ddedd-fau, a chadw dy orchymynion. Cyd-ffurfia, O Dduw, dy <HI>Eglwys</HI> &s;ydd yn milwrio ar y ddaiar a'r hon &s;ydd yn ogoneddus yn y nefoedd. Pry&s;&s;&ucirc;ra 'r am&s;er a'r cyflwr i ni yn yr hyn y bydd|wn fel Angylion yn &s;efyll ger bron dy or|&s;eddfaingc, i'th addoli a'th foliannu gan ddywedyd, <HI>Y fendith, a'r gogoniant, a'r doeth|nieb a'r diolch, a'r anrhydedd, a'r gallu, a'r nerth|a fyddo i'n Duw ni yn oes oe&s;oedd. Amen.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. IX.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q>A'r ail ar y geiriau: <HI>Bid dy ewyllys ar y y ddaiar,</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>CHwchwi a glyw&s;och ddau beth node|dic allan o'r geiriau hyn. 1. Y gwaith. 2. A'r moddy gwnelir. Y gorchwyl, gwneu|thur <HI>ewyllys</HI> Duw: Y Pattrwm neu'r e&s;ampl iw wneuthur ar ei &ocirc;l. <HI>Megis yn y nefoedd:</HI> Fel y mae 'r Angylion yn cyflawni ewyllys Duw gyd a phob parodrwydd, ffyddlon|deb, buander, diy&s;gorwydd, <HI>&amp;c.</HI></P>
<PB N="72" REF="41">
<P>I'n cyfarwyddo ymmhellach, a chyffroi ein calonnau i ymarfer a'r weddi hon fel y dylem, y mae i ni y&s;tyried tri peth yn y chwaneg.</P>
<P N="1">1. Y <HI>rhag-feddyliau</HI> a ddylei fod gennym pan fom ar fedr hyn.</P>
<P N="2">2. Y <HI>Petha da yddym yn ei cei&s;io, a'r drwg yr y|dys yn gweddio rhagddynt,</HI> yn yr un dymuniad.</P>
<P N="3">3. Ein <HI>dyled&s;wyd</HI> ar &ocirc;l hynny, gwedi i ni weddio fel hyn.</P>
<P N="1">1. Cyn dechreu gweddio, rhaid i ni fe|ddwl ac y&s;tyried, beth iw <HI>achos</HI> y dei&s;yfiad hwn. Oni wyddys, mai 'n gwa&s;anaeth iw ufydd-dod, a'n dyled-&s;wydd i gyd oll, gwneuthur ei ewyllys? A fwriwn ni ein baich ar Dduw, gan ddymuno, ar iddo ef ein helpu, i wneuthur yr hyn y mae efe yn gorchymyn i ni ei wneuthur ei hunain? Ai cymmwys i ni hyn fel gwei&s;ion anfoe|&s;awl, adel, i'n harglwydd adwneuthur ein gorchwyl tro&s;om?</P>
<P>Ond yn w&icirc;r fel hyn y mae; a'n llygre|digaeth naturiol &s;y'n peri hyn o anghyn|ghordiad. Am hynny rhaid i ni yn gyntaf peth y&s;tyried, a chr&acirc;ff &s;ynniaw ar yr hyn a ddywed y gwirionedd amdadom: <HI>Bod Coll|fwriad meddylfryd calon dyn yn ddrigionus bob am&s;er. Gen.</HI> 6.5. Nid oes ynom o naturiaeth nac a|wydd, nac ewyllys i wneuthur ewyllys Duw. Je, <HI>awyddus i ddrigioni: Gwar-galed, o dienwaededic o galon ac o glu&s;tian;</HI> yr ydym yn wa&s;tad yn
<PB N="73" REF="41">gwrth-wynebu 'r Y&s;pryd gl&acirc;n, <HI>megis ein Ta|dau, felly ninnau. Act.</HI> 7.51. Ac fel y mae <HI>Aaron</HI> yn achwyn ar yr Iddewon i Dduw, <HI>Ti adwaeno&s;t y bobl, mai ar ddrwg y maent. Exod.</HI> 32.22. Ac ar &ocirc;l awydd-fryd ein calonnau y bydd ein gweithredoedd, oni ettyl Duw ei hun gan dywallt ei r&acirc;s yn ein calonnau, a pheri meddyliau a desiyfiadau da iddynt.</P>
<P>Wrth gydnabod yr achos hyn, mor an|ghenrheidiol i ni y dei&s;yfiad hwn o'r <HI>weddi,</HI> fe 'n gwneir, fel e gweddei i ymbilwyr, yn o&s;tyngedig ger bron Duw: Ac wrth hynny yn gymmwys i dderbyn <HI>gr&acirc;s</HI> i wneuthur ei ewyllys ef. Canys heb R&acirc;s ni wneir mor daioni: Ac ni cheir gr&acirc;s chwaith heb o|&s;tyngeiddrwydd. Canys y <HI>mae Duw yn gwrth wynebu 'r beilchion, ond yn rhoddi gr&acirc;s ir rhai go&s;t|yngedid. Jac.</HI> 4.6. <HI>Arglwydd, clywai&s;t ddymuniad y tlodion: Parattoi eu calon bwynt: Gwrendy dy gl&ucirc;&s;t arnynt. P&s;al.</HI> 10.17.</P>
<P N="2">2. Fel y mae 'r achos yn mhawb, felly y mae 'r weddiyn gyffredinol a thros bawb: Nid &ycirc;m yn con&s;idrio 'r llygredigaeth ani anol yma ynom ein hunain yn unig, ond ym mhawb oll.</P>
<P>A'r y&s;tyriaeth hwn a b&acirc;r ynom z&ecirc;l i Dduw, a tho&s;turi tuag at ein brodyr: yn y rhai y mae i ni fwy o hyder i weddio.</P>
<P>Pan edrychwn yn ddyfal ar ein anufudd|dod cyffredinol, modd yr ammherchir e|wyllys Duw yn hollawl, ac y dianrhyde|ddir
<PB N="74" REF="42">ei enw yn ei ordeinhadau; pwy na ocheneidiei yn ei galon, pwy na ddygei (gyd ac <HI>Elias</HI>) <HI>fawr z&ecirc;l dros Arglwydd y lluoedd?</HI> gan ymgais, megis ac wrth foddion eraill, drwy daer-weddi yn arbennig, at w&icirc;r u|fudddod?</P>
<P>A'r un modd y dylei 'r y&s;tyriaeth hwn beri cyffro ynom drwy waith cariad per|ffaith tros ein brodyr, gan wylo o herwydd eu pechodau a'u drwg-feddyliau hwynt, megis ac yr eiddom ein hunain. Yn yr hyn y mae r Prophwyd <HI>Dafydd</HI> yn e&s;ampl i ni. <HI>Gwelais y tro&s;eddwyr, a gre&s;&s;ynnais, am na chad|went dy air di. P&s;al.</HI> 119.158. <HI>Afonydd o ddy|froedd a redant o'm llygaid, am na chadwa&s;nnt dy gy|fraith di.</HI></P>
<P>Ym my&s;c nifer, o gynnerthwyon eraill nad e&s;ceulu&s;wn hyn yn anad dim, &s;ef <HI>gwe|ddio tros ein brodyr,</HI> ar i Dduw o'i fawr druga|edd orchfygu nerth pechod ynddynt hwythau, er gallu o honom i gyd ufudd|hau iddo, a chyflawni ei ewyllys ef yn un|wedd.</P>
<P N="3">3. Y mae i ni rag-y&s;tyried yr achos, pa ham y gosodir yr Angylion yn battrwm o ufudd-dod, iw meddwl a'i hadrodd yn ein gweddiau.</P>
<P>Canys er addy&s;c ini y mae hyn hefyd, <HI>Pulchra e&s;t Commonefactio de eo quod Paulus dicit.</HI></P>
<P N="1">1. Rhybudd deg o hyn a ddywaid yr A|po&s;tol. <HI>Col.</HI> 1.19.20. <HI>O blegid rhyngodd bodd i'r
<PB N="75" REF="42">T&acirc;d, drigo o boh cyflawnder ynddo ef,</HI> (i. e) yn|ghri&s;t. <HI>Ac (wedi iddo wneuthur heddwch trwy waed ei groes ef) trwyddo ef gymmodi pob peth ag ef ei hun, trwyddo ef meddaf, pa un bynnac ai pe|thau ar y ddaiar, ai pethau yn y nefoedd: A chwi|thau y rhai oeddych ddiethriaid a gelynion mewn me|ddwl, trwy weithredoedd drwg, yr awr hon hefyd a gymmododd efe. Yn gyntaf peth; pan</HI> weddioch, nac anghofiwch y cymmod, heb yr hwn nid oes na ffordd na dyfodfa at y T&acirc;d.</P>
<P N="2">2. <HI>Futurum uuum Coetum</HI> &amp;c. Meddyliwn, na bydd yn y diwedd <HI>ond un gynnulleidfa</HI> o ddydion, a'r Angylion bendigedic, <HI>O her|wydd hyn yr wyf yn plygu fy ngliniau at D&aacute;d ein Har|glwydd Je&s;u Grist, O'r hwn yr henwir yr holl deu|lu yn y nefoedd ac ar y ddaiar. Ephe&s;i.</HI> 3.14.15.</P>
<P>Yr un teulu ydym, a'r un gwa&s;anaeth y mae Duw yn ei ddisgwil ar ein llaw: Gwe|ddiwn, allel o honom ei guplau.</P>
<P N="3">3. <HI>Nos futuros</HI> <GAP DESC="foreign">. Y byddwn yn gy|dradd, ac yn gwbl debyg i'r Angylion, fel y dywaid ein jachawdwr. <HI>Yn yr adgyfodiad, nid ydynt nac yn gwreicca, nac yn gwra: Eithr y maent fel Angylion Duw yn y nef. Matth.</HI> 22.30.</P>
<P>Yn gymmaint gan hynny a'n bod ni yn aelodau o'r un <HI>corph,</HI> gyda 'r Angylion, Pen yr hwn yw <HI>Chri&s;t,</HI> a'n bod i gyd yn gyd|wei&s;ion o'r &ucirc;n tenlu, yn yr hwn y mae Chri&s;t yn D&acirc;d ac yn Arglwydd, <HI>pa ryw fath ddynion a ddylem ni fod, mewn &s;anctaidd ymarweddiad a duwicldeb?</HI></P>
<PB N="76" REF="43">
<P>Oni ddylei hyn gyffroi ein calonnau iw dynwared, fel y byddem yn y fuchedd hon hefyd yn debyg i'n cydwei&s;ion: fel, pe bai bo&s;&s;ibl, na bom yn &ocirc;l mewn un ddawn, i ymorche&s;tu ac ymegnio, ar wneuthur e|wyllys Duw gyd a phob parodrwydd, e|wyllys-garwch, a ffyddlondeb fel y maent hwythau.</P>
<P>Ond fe a ddywaid rhyw un: Nid iw hyn bo&s;&s;ibl i ddynion llygredig ar y ddaiar fod fel Angylion Duw, yn ddifrecheulyd, ddibechod: Nid iw ewyllys Duw chwaith i'n gwneuthur felly tra bom yn ein daia|r&ocirc;l d&ycirc; o'r babell hon, wedi ein gwi&s;co a Ilygredig gnawd am danom: I ba beth a dymunwn beth amho&s;&s;ibl i Ond ofer i ni weddio fel hyn, gei&s;io gwneuthur ewyllys Duw yn erbyn ei Ewyllys? Canys nid iw ewyllys Duw i'n gwneuthur mor berffaith mewn ufudd-dod ar y ddaiar, fel y mae 'r Angylion yn y nefoedd.</P>
<P>Myfi a attebaf: Ofer yn ddiau a fyddei cei&s;io pethau ammho&s;&s;ibl, oni bai rhyngu bodd i Dduw ei rhoi i'r rhai a'u cei&s;iant. Ond fe a rydd Duw gyflawniad ei ewyllys i'r rhai a'i gofynnant, yn ddechreuedic yn y b&ycirc;d hwn, yn gyflawn orphennedig yn y b&ycirc;d a ddaw. <HI>Awn rhagom at berffeithrwydd,</HI> medd yr Apo&s;tol, <HI>Hebr.</HI> 6.1. Rhaid ymy|ftyn, fel y gwnaeth ynteu, at y pethau o'r tu blaen, er na's gallom etto eu cyrhae|ddyd.
<PB N="77" REF="43">Oni ymy&s;tynwn attynt yr awrhon, ni chawn ni fyth ymaflyd ynddynt.</P>
<P>Nid oedd <HI>St. Paul</HI> yn bwrw ddarfod iddo gael gafael; Ond <HI>yn cyrchu at y n&ocirc;d am gamp u|chel alwedigaeth Duw ynghrist Je&s;u. Phil.</HI> 3.13. Felly ninneu nid &ycirc;m yn disgwil yma gael ein perffeithio, ond cei&s;io myned ymlaen tuag at berffeithrwydd.</P>
<P>Y mae rhai pethau a fyn Duw fod, ag etto ni ddylem ni mo'i dymuno. Ewyllys Duw ydyw marw o'n rhieni ac etto y mae yn cyfrif yn bechod, i'r neb a ewylly&s;i ei hynny. Ei ewyllys ef iw, fod ei <HI>eglwys</HI> tan y groes, a'i etholedigion mewn blinder a chy&s;tudd: Ac etto nid ydym ni yn gwe|ddio, ar iddo fwrw ei <HI>groes</HI> arnom ond yn hytrach ei thynnu hi oddiwrth&ycirc;m.</P>
<P>Yn y gwrthwyneb, ni fynn Duw, roddi i ni tra f&ocirc;m yn y b&ycirc;d hwn gwbl ymwared oddiwrth bechod a phob drwg; ac etto yn peri i ni ddymuno, a chei&s;io a gweddio am ryddh&acirc;d i ni ein hunain, a llw yr dde|&s;triw iw elynion.</P>
<P>Felly er na s gallwn wneuthur ewyllys Duw mor berffaith yn y modd a'r &s;&ucirc;tt y mae 'r Angylion yn y nefoedd; etto rhaid i ni ymegnio ar wneuthur ein goreu, a thrwy gynnorthwy ei r&acirc;s yme&s;tyn, a myned rhagom at berffeithrwydd. Rhaid i ni dde|chreu yma, a chynhyddu fwy fwy nes i ni gyrhaeddyd ein perffeithiad yn y n &ecirc;f.</P>
<PB N="78" REF="44">
<P>Ym mhellach er bod ein Duw yn rhoddi i ni r&acirc;s i ddaro&s;twng y cnawd, a gorchfygu mewn rhyw fe&s;ur ein ch&wcirc;antau pechadu|r&ucirc;s, fel y gallom yn &ocirc;l me&s;ur dawn Chri&s;t wneuthur ei ewyllys; Etto fe a fydd pe|chod, a llygredigaeth, fyth yn ymdrechu, ac wrth hynny ein ufudd-dod fydd am|mherffeith.</P>
<P>Er ein bod yn ymdrech, ymorche&s;tu, y|megnio, ac yn go&s;od ein calonnau ar wneu|thur ei ewyllys etto'r ydym yn fyrr o lawer, yn enwedic, yn y modd y gwnelom: <HI>Mewn llawer o hethau yr ydym ni bawb yn llithro. Jac.</HI> 3.2. <HI>Seith-waith y &s;yrth y cyfiawn. Dihar.</HI> 24.16.</P>
<P>Ie, wrth wrando 'r gair, Cymmuno, gweddio, y mae yrofedigaethau, diffygion. amryfu&s;eddau yn ymlu&s;co i mewn, yn le|feinio 'r aberth, yn &s;uro 'r gwa&s;anaeth, a'i wneuthur yn anghymmeradwy.</P>
<P>A hyn hefyd a ddylei ychwanegu ein go&s;t|hyngeiddrwydd, fel na's gallom orfoleddu mewn un weithred dda a wnelom: Na thybied fod ein cyflwr y&s;prydol yma yn berffaith, ac yn &s;afadwy. Am hynny pa mwyaf a chryfaf fo 'r gr&acirc;s ynom, cymm|wy&s;ach fyddwn i'r gwa&s;anaeth hwn, a rheitiach fyth i ni weddio, <HI>Gwneler dy e|wyllys an y ddaiar, &amp;c.</HI> Parattoa, O arglwydd, ein calonnau, i weddio arnat, a pha'r i ni feddwl y pethau a f&ocirc;nt er ein ll&ecirc;s, ag yn
<PB N="79" REF="44">addas ith wa&s;anaeth-wyr; a dyro i ni r&acirc;s i wneuthur ar &ocirc;l dy ewyllys a'th orchym|myn, &amp;c.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. X.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q>A'r drydydd ary geiriau:<HI> Bid dy ewyllys ar y ddaiar megis y mae yn y Nefoedd.</HI></Q>
</EPIGRAPH>
<P>DYmma 'r drydydd waith yr wyf yn dy|fod attoch yn y geiriau hyn iw hy&s;py&s;u i chwi: Er hynny na thybyged neb fy mod i yn &s;efyll yn rhyhir yn yr un man, yn rhy|helaeth ar un peth mor eglur, mor gyd|nabyddus i bawb; Pwy nis gwyr, mai ei ddyled&s;-wydd iw, Gwneuthur ewyllys Duw, a bod yn ufydd iddo? Swm y cwbl, medd y <HI>Pregethur,</HI> iw, <HI>Ofna Dduw a chadw, ei orchymmynion: Canys hyn iw holl Ddyled dyn. Preg.</HI> 12.13. Hyn iw ein dyled &ycirc;n &s;iccr, gwneu|thur ewyllys Duw, a chadw ei orchymmy|nion; Ond yn hyn yr &ycirc;m ni fyth yn ddy|led-wyr: ac ni thalwn yn ein bywyd gym|maint, ac yn y modd, y mae 'n ddyledus arnom.</P>
<P>Och, na fyddei afraid i mi eich addy&s;cu
<PB N="80" REF="45">pa beth iw ewyllys Duw o'ch plegid, pa fodd a dylech eu wneuthur. <HI>Canys nid yw'r wybodaeth hon gan bawb.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 8.7. A Phe bai; etto fe a fyddei rhaid i mi gyffroi eich me|ddwl puraidd trwy ddwyn ar g&ocirc;f i chwi, fel y byddo g&ocirc;fus gennych y geiriau a dder|bynia&s;om gan yr Arglwydd, a'r gorchym|myn a roddes efe ei hun i ni.</P>
<P>Ynghyd a'r Gwaith, a'r Pattrwm a o&s;o|dwyd i ni yn y Dei&s;yfiad yma, (y gorch|wyl, Gwneuthur <HI>Ewyllys</HI> Duw, a'r &s;utt a'r modd y mae ini eu wneuthur, <HI>Ar y ddaiar, megis ac yn y nefoedd:</HI> gid a phob ewyllysgar|wch, a pharodrwydd, yn llonn, gennym fod yn wiw gan Dduw dderbyn ein gwa&s;a|naeth, a ninnen yn wei&s;ion anfuddiol, an|heilwng iddo:) Ynghyd a hyn, meddaf, myfi, a ysby&s;ais yn nailltuol y rhag-feddy|liau a ddylei fod ynom, pan f&ocirc;m ar fedr Dywedyd hyn. Y mae etto yn &ocirc;l wrth y do&s;parthiad, a'r addewid cyntaf. 1. Dei|&s;yfiadau da nailltuol a gynhwy&s;ir yn y gei|riau hyn. 2. A'r gweithredodd da, y mae Duw yn disgwil ar law 'r dyn a ddywedei hyn.</P>
<P N="1">1. Yr ydym wrth hyn yn dymuno ar i Dduw trwy ei r&acirc;s a chynhyrfiad ei Y&s;pryd, <HI>o&s;twng</HI> ein calonnau at ei &s;ancteiddiaf gy|freithiau, a'i gwneuthur yn awyddus i ddy|&s;cu, a chydnabod a gwneuthur ei ddatcu|ddiedig ewyllys. Fal hyn y gweddiei y
<PB N="81" REF="45"><HI>Prophwyd Dafydd. Gostwng fy nghalon at dy dy&s;tio|laethau. P&s;al.</HI> 119.36. <HI>Gwna i mi ddeall, a chad|waf dy gyfraith Gwna i mi gerdded yn llwybr dy or|chymmynion.</HI> v. 34.35.</P>
<P>Dei&s;yfiadau da, gwreiddyn &ycirc;nt neu dde|chreuad gweithredoedd da: a mam ufudd|dod iw tuedd meddwl, ac awydd-fryd cal|on tuag at dy&s;tiolaethau Duw. Nid iw bo&s;&s;ibl ini wneuthur ewyllys Duw, oni b&ycirc;dd ynom wybodaeth o hono, oni b&ycirc;dd ynom ewyllys, a &s;erch, ac ymgais, ar ei wneu|thur. Nid iw bo&s;&s;ibl i ni chwaith fod felly, a'n calonnau wedi eu go&s;twng tuag at Dduw, ac yn awyddus i ufudd-dod, oni chawn i trwy, ddymuniad, a thaer weddi ganddo. <HI>Canys Duw ei hun yw'r hwn &s;ydd yn gweithio ynoch ewylly&s;io a gweithredu o'i ewyllys da ef. Phil.</HI> 2.13.</P>
<P N="2">2. Yn ail er mwyn hynny nyni a attoly|gwn i Dduw ar iddo ddaro&s;twng a diflannu nerth ein llygredigaeth, trwy 'r hwn ein cildynnir oddiwrth ufudd dod ag ein rhwy|&s;trir beunydd rhag gwneuthur ewyllys Duw fel y dylem: Ar iddo roddi i bobun o honom R&acirc;s i ymwadu ag ef ei hun; a'i ddilyn ef; i ymwrthod a'n trachwantau pechadurus, i fod yn ddilynwyr Duw, fel Plant anwyl: yn Ddi&s;cyblion i Gri&s;t, ad|nabyddus wrth ufudd-dod. <HI>Wrth hyn y gwy|bydd pawb mai Di&s;cyblion i mi ydych, os bydd gennych gariad iw gilydd. Joan.</HI> 13.35. (i. e,) os cedwch
<PB N="82" REF="46">fy ngorchymmyn. Ond nid iw hynny bo&s;|&s;ibl i'r neb ni ymwedu ag ef ei hun fel y dywaid ein jachawdr ei hun. Canys efe a ddywedodd wrth bawb. <HI>Os ewylly&s;ia neb ddy|fod ar fy &ocirc;l i, ymwaded ag ef ei hun, a choded ei groes beunydd; a dilyned fi. Luc.</HI> 9.23.</P>
<P>Nyni a ddymunwn hyn yn gyffredinol, gan weddio, nid tro&s;om ein hunain yn u|nig, a'n Deiryd, ond tros bawb oll ar yr holl Ddaiar, ar i Dduw roddi ei r&acirc;s i bob dyn fel y gallo efe fod yn gadwedic. <HI>Ewy|llys Duw iw,</HI> medd yr Apo&s;tol <HI>b&ocirc;d pob d&ycirc;n yn gadwedig;</HI> (hynny iw) o'n rhan ni, Ei e|wyllys ef iw, ar i ni gei&s;io, a gweddio am gadwedigaeth pob rhyw dd&ycirc;n. Yn hyn y mae ei re&s;wm yn &s;efyll, yn ein hannog <HI>o flaen pob peth, i wneuthur ymbiliau, gweddiau, a dey|&s;yfiadau, a thalu diolch dros b&ocirc;b d&ycirc;n, Dros frenhi|noedd a phawb &s;ydd mewn goruchafiaeth, fel y gallom ni fyw yn llonydd, ac yn heddychol mewn pob du|wioldeb ac gone&s;trwydd, Canys hyn &s;ydd dda a chymeradwy ger bron Duw ein Ceidwad, Yr hwn &s;ydd yn ewylly&s;io bod pob dyn yn gadwedig a dyfod i wybodaeth y gwirionnedd.</HI> 1. <HI>Tim.</HI> 2.1.2.3. At|tolygwn iddo droi ein calonnau ni i gyd, a chalon pob rhyw dd&ycirc;n oddiwrth bechod, fel y gallo fod yn &ocirc;l ei ewyllys yn ufudd w&acirc;s, d&acirc;, a ffyddlon iddo, ac yn y diwedd yn gadwedig.</P>
<P N="4">4. <HI>Monemur petere ut conformitas inter Eccle|&s;iam Angelorum &amp; hominem inchoetur in hac vit&acirc;.</HI>
<PB N="83" REF="46"><HI>Chemn.</HI> <Q REND="margQuotes">Yn hyn y mae i ni rybudd i weddio ar i Dduw yma ddechreu cydffurfiad ei Eglwy&s;i; i'r hon &s;ydd ar y ddaiar ddechreu, ac ymegnio fod yn debyg ir llall &s;ydd yn y nefoedd;</Q> Ar iddo gadarnhau ein cy|flwr ynghri&s;t Je&s;u, a'n gwneuthur beunydd yn debyccach i'r Angylion &s;anctaidd, tra f&ocirc;m yma yn milwrio yn beryglus, a phry&s;|furo 'r am&s;er ar cyflwr, pan gaffom ein perffeithio, i wneuthur ei ewyllys yn ddi|y mw&acirc;d, ddirwy&s;tr mewn gogoniant trag|wyddol.</P>
<P N="5">5. Yn gymmaint a'n bod yn y filwriaeth hon o fywyd yn disgwil erlid a chy&s;tudd, a dwyn y groes os mynnwn fod yn ddi&s;cy|blion i Gri&s;t Je&s;u (Canys, <HI>Je, medd yr A|po&s;tol, a phawh ar &s;y'u ewylly&s;io byw yn Dduwiol yn Ghri&s;t Je&s;u a erlidir.</HI> 2. <HI>Tim.</HI> 3.12.) <HI>Petimus patientiam,</HI> &amp;c. Yr ydym yn gweddio am ammynedd, allu o honom ddyweidyd gyd a'n jachawdr yn ei ddioddefaint. <HI>Fy Nh&aacute;d, os iw bo&s;&s;ibl aed y Cwppan hwn heibio oddiwrthif; Etto nid fel yr ydwyf fi yn ewylly&s;io, ond fel yr ydwyt ti. Matth.</HI> 26.39.</P>
<P>A thrachefn, <HI>Fy Nh&acirc;d, oni's gall y Cwppan hwn fyned heibio oddi-wrthif, na byddo i mi yfed O honaw, gwneler dy ewyllys di.</HI> v. 42. Gwna ni|nneu, Arglwydd, yn foddlon, ufydd, dda|ron&s;tyngedic i'th ewyllys. Pa un bynnag a fynni i ni fod, ai tlawd, ai cyfoethog, hwylus, ai afiachus, rhydd, ai caeth, Dyro
<PB N="84" REF="47">i ni mewn hawddfyd ddiolchgarwch a gwir-lawenydd, mewn adfyd ddioddef|garwch, a bodlonrwydd mewn pob cy|flwr, gan wybod a chyfaddef mai wrth e|wyllys Duw y Digwydd pob peth i ni.</P>
<P><HI>Wele, dedwydd yr ydym yn gadel,</HI> [neu 'n cy|frif] <HI>y rhai &s;y ddioddefus. Chwi a glyw&s;och am am|mynedd Job, ac a wel&s;och ddiwedd yr Arglwydd; Oblegit to&s;turiol iawn yw 'r Arglwydd a thru|garog. Jac.</HI> 5.11. Gweddiwn ninneu ei do|&s;turi a'i drugaredd, am y dedwyddwch hwn, y mae adfyd ynteu yn gweithio drwy ewyllys Duw i bawb a'i carant. Fel hyn y mae <HI>St. Paul</HI> yn gweddio tros y <HI>Colo&s;|&s;iaid,</HI> ar i Dduw eu <HI>nerthu hwy a phob nerth yn &ocirc;l ei gadernid gogoneddus ef, i bob dioddefgarwch, a hir ymaros gyd-a llawenydd. Col.</HI> 1.11.</P>
<P N="6">6. Yn ddiweddaf chwi a wyddoch y modd y mae <HI>Satan,</HI> a'n llygredigaeth yn ein cynhyrfu i wneuthur pob peth yn erbyn ewyllys Duw, yn ein rhwy&s;tro: gyd a'r <HI>Apostol,</HI> i wneuthur y pethau yr ydym yn eu hewylly&s;io, yn &ocirc;l ewyllys Duw. <HI>Canys yr hyn yr wyf yn ei wneuthur nid iw fodlon gennif, Canys nid y peth yr wyf yn ei ewylly&s;io, hwnnw yr wyf yn eu wneuthur, eithr y peth &s;ydd g&acirc;s gennif, hwnnw,</HI> &amp;c. <HI>Rom.</HI> 7.13. Gweddiwn ar i Dduw geryddu Satan, dynny ymmaith oll rwy&s;trau ufudd-dod a Duwioldeb, a thrwy Je&s;u Gri&s;t ein Harglwydd ein <HI>gwared</HI> yn hollawl oddi-wrth <HI>gorph y farwolaeth ho|nno.</HI> Rom. 7.24.</P>
<PB N="85" REF="47">
<P>Chwchwi a wyddoch mor gil-dynnus iw naturiaeth d&ycirc;n, mor ammharod i wrando ac i dderbyn gair Duw, yn yr hwn y dat|cuddir ei ewyllys, yn ammheuus i'r gwi|rionedd, yn ymry&s;on ynghylch, ac yn er|byn y pethau a ddylent eu credu: Gwe|ddiwn ar iddo dynny ymmaith, a throi oddiwrthim a'n <HI>Heglwy&s;i</HI> y f&acirc;th gyndyn|rwydd ac anghrediniath. Ac yn y gwrth|wyneb, (megis ac yr ysby&s;odd efe ei ewy|llys yn ei air, ac a'i cadarnhaodd trwy l&wcirc;) roddi i ni i gyd <HI>Y glu&s;t yn clywed, a'r llygad yn gweled, Yr Arglwydd a wnaeth bob un o'r ddau.</HI> Dihar. 20.12.</P>
<P>Chwi a wyddoch mor esgeulus, ac mor ddiog ydym yn gwaith yr Arglw&yacute;dd, yn barod i gymmer&ycirc;d e&s;cus o bob peth er ga|del ei ewyllys ef heb ei wneuthur. Gwe|ddiwn rhag y bai achryslawn hwn, gan feddylied, beth y ddywed Chri&s;t am y g w&acirc;s Diog. <HI>A'r gw&acirc;s hwnnw a wybu ewyllys ei Arglwydd, ac nid ymbaratodd, ac ni wnaeth yn &ocirc;l ei ewyllys ef a gurir a llawer ffonnod.</HI> Luc 12.47.</P>
<P>Chwi a wyddoch mor annioddefus ac mor ffrom iw llawer un tan y groes, yn gwingo yn erbyn y &s;wmbylau, yn grwg|nach, ac heb ddaro&s;twng i ewyllys Duw yn hyn hefyd. Gweddiwn gan hynny rhag annioddef-garwch, an-addas i Gri&s;tiano|gion, yn enwedig a ni yn gwybod, fod, ie, <HI>holl wallt ein pennau wedi cu cyfrif; Ac ni &s;yrth un o
<PB N="86" REF="48">honynt i'r ddaiar heb ewyllys ein T&acirc;d nefaw;</HI> Pa faint mwy y gweryd efe ei blant &s;ydd mewn ammynedd ac hir ymaros yn di&s;|gwil iechydwriaeth?</P>
<P N="2">2. Yr ail peth iw 'r gweithredoedd, a'r ymarfer a ddylei ganlyn hyn o'r weddi. Cei&s;iwn wneuthur yn ddiau y peth yr yd|ym yn ei ddymuno.</P>
<P N="1">1. <HI>Profwn beth iw Daionus a chymeradwy, a pherffaith ewyllys Duw.</HI> Rom. 12.2. Dy&s;cwn, a chei&s;iwn wybod, fel y gallom ei wneu|thur Bydded pob un yn &s;iccr, ac yn ddi|ymw&acirc;d yn ei feddwl ei hun, f&ocirc;d y peth y mae yn ei wneuthur yn gytt&ucirc;n a chyfraith Dduw, ac yn &ocirc;l ei ewyllys. Anwybod o gyfraith teyrnas, neu ymerodraeth dai|arol ni wna neb yn e&s;cu&s;odol, a wnelo yn erbyn y gyfraith: Am hynny mor ddyfal ac mor ofalus y chwiliwn y llyfrau, ac y cei&s;iwn gyngor y dy&s;cedig rhag i ni un am|&s;er dro&s;eddu a gwneuthur yn erbyn y gy|fraith, rhag dyfod ff&icirc;n neu go&s;p arnom yn ddi-wybod. Pa faint mwy gofalus, y ddy|lem ni i gyd fod, yn y pethau a berthy|nent i'n heneidiau, yn yr hyn os tro&s;e|ddwn mewn modd yn y b&ycirc;d, ni fydd mor e&s;cus ond trwy edifeirwch; Am yr hyn y b&ycirc;dd y go&s;p yn dra-ffyrnig; taflu y tro&s;edd|wyr i d&acirc;n uffern, <HI>lle nid iw eu pr&ycirc;f hwynt yn marw, na'r t&acirc;n yn difodd.</HI> Marc. 9.48.</P>
<P>Nid iw hyn ond rhagrith, fel pe gwat|worid
<PB N="87" REF="48">Duw, ddywedyd o honoch, <HI>Gwne|ler dy ewyllys,</HI> heb ymegnio ar ei wneuthur. Ymogelwch gan hynny farnedigaeth y Phari&s;&aelig;aid <HI>ragrithwyr. Yn ofer i mi anrhydeddant,</HI> Gwae chwi, os dywedyd hyn a wnewch yn unig, heb gei&s;io gwneuthur ewyllys Duw.</P>
<P N="2">2. <HI>Na rodiad neb yn afreolus.</HI> 2. The&s;&s;. 3.6. Ei|thr pob un yn ei alwedigaeth ar hyd ffordd yr Arglwydd, ar &ocirc;l rheol yr alwedigaeth a drefnodd Duw iddo: Gan ymddwyn nid yn unig yn ei alwedigaeth cyffredin, fel y gweddei i Gri&s;tion, mewn uniondeb a &s;ancteidd-rwydd; ond pob un yn ei gy|flwr priodol, yn cei&s;io gogoneddu ei Ar|glwydd fel gw&acirc;s ffyddlon ym mhob gorch|wyl, <HI>fel y rhoddwyd iddo r&agrave;s yn &ograve;l me&s;ur dawn Chri&s;t.</HI> Eph. 4.7.</P>
<P N="3">3. Coded pob un ei groes heb rwgnach: bydded ddioddefgar mewn cy&s;tudd, a blin fyd pa fodd bynnag y gwascant arno. Am|&s;er gweddi yn arbennig iw, pan fo neb mewn adfyd: Ac ir am&s;er nid oes un we|ddi gymmhwy&s;ach na hon, <HI>gwneler dy ewy|llys.</HI> Cymmered y Prophwyd <HI>Dafydd yn e|&s;ampl,</HI> a dyweded, fel y gwnaeth ynteu, <HI>pan fo yn gyfyng arno, wele fi, gwnaed yr Arglwydd i mi fel y byddo Da yn ei olwg.</HI> 2. Sam. 14.26.</P>
<P N="4">4. Holed ei gydwybod ei hun, pa z&ecirc;l &s;ydd gandd+o yn ei holl ymarweddiad i ddyn wared yr Angylion.</P>
<PB N="88" REF="49">
<P N="1">1. Ar ddirgeledigaethau yr Efengyl y <HI>mae 'r Angylion yn chwennychu edrych.</HI> 1. Pet. 1.12. Gwnawn ninneu yr un m&ocirc;dd.</P>
<P N="2">2. Yr Angylion a weinia&s;ant i Gri&s;t, yn ei dempta&s;iwn. <HI>Matth.</HI> 4.11.</P>
<P>Yn ei agoni, neu ymdrech meddwl. <HI>Luc.</HI> 22.42. Ei e&s;cynniad, <HI>Act.</HI> 1.10. Felly y dylem ninneu, ym mh&ocirc;b peth, ar a allem erddo.</P>
<P N="3">3. Yr angylion a lawenychent o achos eu cydwei&s;ion. <HI>Y mae llawenydd yngwydd angy|lion Duw, am un pechadur a edifarhao.</HI> Luc. 15.10. Ac yn ddrwg tros ben ganddynt edrych ar anufudd-dod, a dianrhydeddu Duw, drwy ammherchu a tro&s;&s;eddu ei ewyllys. Felly y dylem ninneu fod yn h&ocirc;ff gennym, edrych ar y pethau yr anrhydeddir Duw ynddynt. <HI>Yn llawenychu</HI> gyda 'r Apo&s;tol, <HI>wrth weled yr Eglwys, a chadernid ei ffydd ynghrist.</HI> Col 2.5. Yn ddrwg gan ein calonnau, weled amlder ddrigioni yn y b&ycirc;d, a bod gormod (&s;ywaeth,) yn rhodio yn afreolus, yn erbyn ewyllys Duw, ai &s;anctaidd gy|freithiau.</P>
<P>Dyro ini r&acirc;s, O Arglwydd, i weddio fel y dy&s;cai&s;t, ac i fyw fel y mae dy weddi yn ein hannog, gan gei&s;io beunydd, wneu|thur dy ewyllys di, ar air a gweithred megis yn y nefoedd, felly ar y ddaiar he|fyd. Gwrando Arglwydd ein gweddiau, er mwyn dy F&acirc;b, yr hwn a ddy&s;codd i ni
<PB N="89" REF="49">weddio, i'r hwn gyd a thi a'r y&s;pryd gl&acirc;n y bo holl anrhydedd a'r gogoniant. Amen.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XI.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>Luc. 11.3:</BIBL>
<P><HI> Dyro i ni o ddydd i ddydd ein bara beunyddiol.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>HYD yn hyn, yn &ocirc;l trefn y weddi, chwchwi a glyw&s;och y pethau ynddi &s;y berthyna&s;ol i Dduw, ac eglurh&acirc;d ei o|goniant. Megis ac y mae yn eglur ym mhob un o'r deifyfiadau, a Duw yn cyd|nabod ei eiddo ym mh&ocirc;b un o honynt. Dy enw, Dy Deyrnas, Dy Ewyllys di. Yn y rhain 'r ydym yn dymuno allel o honom ni wneuthr y pethau perthyna&s;ol i Dduw.</P>
<P>Yn y fan yma yr ydym yn dechreu, ac o hyn allan, yn myned rhagom i weddio tro&s;om ein hunain, am bethau anghen|rheidiol i ni tra f&ocirc;m yn y <HI>corph a'r babell hon.</HI> Dyro i ni, maddeu i ni, Na arwain ni, Gwa|red ni. <HI>Petimus quae pro hujus vitae mi&s;eri&acirc; nobis nece&s;&s;aria &s;unt.</HI> <Q REND="margQuotes">Yr ydym yn dymuno ar Dduw, ar iddo roddi i ni, y pethau a font anghenrheidiol i ni o ran trueni, a gre&s;yndod y b&ycirc;d pre&s;ennol hwn.</Q></P>
<P><HI>Quae qua&s;i &s;ecunda tabula e&s;t orandi formula.</HI> Megis ac y rhoddod Duw ei orchymynion i
<PB N="90" REF="50"><HI>Foe&s;en</HI> gwedi eu argraphu ar Ddwy l&ecirc;ch: Yn y gyntaf, yr oedd wedi cynnwys ein dy|led&s;wydd tuag at Dduw, y pethau a berthy|nant iddo ef ei hun; Yn yr ail, gorchym|mynion o'n dyled i ddynion, am bethau perthyna&s;ol i ni ein hunain rhyngom ai gilydd: Felly y trefnodd Cri&s;t yn ei weddi, gan ddy&s;cu i ni gei&s;io o flaen dim arall yn y rhan gyntaf o i weddi, <HI>Deyrnas Dduw, a'i gyfiawnder ef;</HI> Ac wedi hynny, Fara, a Ma|ddeuant, ac Amddeffynniad ar i Dduw em T&acirc;d nefawl roddi i ni y pethau anghen|rheidiol hyn yn chwaneg.</P>
<P>Ond, megis, a ni yn gweddio am bethau perthyna&s;ol i ogoniant Duw y dymunwn fendithion i ni ein hunain, yn yr hyn y datcuddir ac eglurheir ei ogoniant ef: Fe|lly wrth weddio am y bendithion hyn i ni ein hunain, yr ydym hefyd yn <HI>edrych,</HI> a hynny yn ddirfawr, at ogoniant duw. Ca|nys i'r pwrpas hwnnw, er gogoniant i Dduw y dymunwn eu mwynhau.</P>
<P>Oni pherthyn i ninnau, f&ograve;d gennym y rhadau a'r bendithion yn yr hyn yr eglur|heir ei ogoniant ef, &s;ef, Sancteiddiad ei Enw, Ufudd-dod iw Deyrnas, a'i ewyl|lys? Ag yn y gwrthwyneb oni pherthyn iddo yntef, a'i ogoniant, ein bod ninneu ein cael ac yn derbyn ar ei law ef, gynha|liaeth, faddeuant, warediad, ac amddeffy|niad? A'r Dei&s;yfiadau hyn nid ynt amgen
<PB N="91" REF="50">nag <HI>ymddibunnu</HI> wrth y lleill o'r blaen, me|gis amlygiad o'r moddion a'r &s;utt ar ein hufudd-dod, ni, a'n dyled-&s;wydd yn &s;anctei|ddio Enw Duw.</P>
<P>Canys yn y rhai cyntaf y gweddiwn am R&acirc;s i wneuthur ewyllys Duw, i ymddaro|&s;twng i Deyrn-wialen ei frenhiniaeth ef, <HI>i Sancteiddio ei Enw:</HI> Yn y rhai diweddaf hyn, y gweddiwn am yr oll fendithion, yn yr hyn, a thrwy'r hyn ei cynhelir, ac ein nerthir i wneuthur hynny, i ddangos ac i gwblhau ein hufydd-dod. O herwydd yr ydym yn &s;ancteiddio Enw Duw, yn ym|ddaro&s;twng i'w frenhiniaeth. Yn gwneu|thur ei ewyllys, pan fwriom ein baich ar yr Arglwydd, gan ymddiried i ragluniaeth ei ddaioni ef am fwyd, a dillad, ar oll be|thau <HI>anghen-rheidiol</HI> i'r b&ycirc;d trangcedic hwn, gan ymddiried yn ei nerth ei r&acirc;s, ai allu, i'n cryfhau yn erbyn profedigaeth, ac in gwaredu rh&aacute;g y Drwg.</P>
<P>Yn y rhai cyntaf, y gweddiwn am r&acirc;s i f&ocirc;d yn barod ac yn ewyllys-gar b&oacute;b am&s;er i <HI>&s;ancteiddio</HI> Duw yn ein calonnau ym mh&ocirc;b cyflwr; Yn y rhai hyn y gweddiwn am gyn|haliaeth a chomffordd, fel y gallom fyw yn gy&s;&s;ur&ucirc;s i wneuthur hynny.</P>
<P>Yn y Dei&s;yfiad hwn y mae i ni y pethau hyn iw y&s;tyried yn nailltuol.</P>
<LIST>
<ITEM>1. <HI>Quid.</HI> Pa beth yr ydym yn ei gei&s;io. <GAP DESC="foreign"></ITEM>
<PB N="92" REF="51">
<ITEM>2. <HI>Quale.</HI> Pa fath, pa ryw fara a ddymu|nem: <GAP DESC="foreign">.</ITEM>
<ITEM>3. <HI>Cujus.</HI> Eiddo pwy ydyw: <GAP DESC="foreign">. Yr eiddo ein hunain.</ITEM>
<ITEM>4. <HI>Quando.</HI> Pa bryd, a thros pa hyd, neu am|&s;er. <GAP DESC="foreign">.</ITEM>
<ITEM>5. <HI>Quibus.</HI> I bwy yr ydys yn ei gei&s;io. <GAP DESC="foreign">.</ITEM>
<ITEM>6. <HI>A quo.</HI> Gan bwy yr ydys yn ei ddisgwil. <GAP DESC="foreign">.</ITEM>
<ITEM>7. <HI>Quomodo.</HI> Pa f&ocirc;dd y dymunem ei dder|byn. <GAP DESC="foreign">, <HI>Trwy rodd.</HI></ITEM>
</LIST>
<P N="1">1. Am <HI>fara,</HI> nid rhaid i chwi ddywedyd o honof wrthych. Pa beth ydyw. Ond gwybyddwch hyn, f&oacute;d yn arferol yw&s;io 'r gair, yn enwedig yn y &s;crythur L&acirc;n, i ar|wyddoc&acirc;u llawer o bethau.</P>
<P N="1">1. F' ai cymmerir <HI>Meton:</HI> yn lle r &ycirc;d, o'r hwn y gwneir y Bara. <HI>Nid oedd bara yn yr holl wl&acirc;d.</HI> Gen. 47.13. (ie,) &ycirc;d P&s;alm. 104.14.15. <HI>Fel y dycco fara allan o'r Ddaiar, a gwin, ac olew.</HI> Nid iw 'r ddaiar yn dwyn bara a gwin yn ebrwydd, ac yn ddigyfrwng, yn y dull a'r go&s;gedd y bwytteir ac yr yfir hwynt, ond yr &ycirc;d a'r grawn o'r rhain drwy lafur a chelfyddyd dyn y gwneir y gwin a'r bara.</P>
<P N="2">2. F' ai cymmerir <HI>Synecd:</HI> yn lle p&ocirc;b math ar fwydydd Felly 2. Bren. 6.22. Yr arlwy fawr a roddwyd o flaen y Syriad wrth air y Prophwyd Elisha, a elwir <HI>Bara a dwfr.</HI> A'r un m&ocirc;dd yn yr Efengyl, holl ddefnydd, neu arlwy gwledd y Phari&s;aead,
<PB N="93" REF="51">a wahaddodd yr Je&s;u a elwir <HI>bara</HI> 'n unig. <HI>A b&ucirc;, pan ddaeth efe i d&ycirc; un o bennaethiad y Phari|&s;aeaid i fwytto bara.</HI> &mdash; Lu. 14.1. Ag v. 15. <HI>Gwyn ei fyd y neb fwyttao fara &ycirc;n nheyrnas Dduw,</HI> (ie) fruetur Convivio. <HI>L. Br.</HI> Y neb a gaffo ran o'r wledd y&s;prydol, dragwyddol ho|nno.</P>
<P><HI>Jerem.</HI> 11.19. Ffrwyth y pren a elwir Bara. <HI>De&s;trywiwn y pren ynghyd a'i fara.</HI> (ie,) ffrwyth. A llaeth geifr. <HI>Dihar.</HI> 27.27. A Phorthiant anifeiliaid. <HI>P&s;al.</HI> 147.9.</P>
<P N="3">3. Fe ai cymmerir yn lle pob math a'r gynhaliaeth, pob peth yn cynnal bywyd, pob help i'n cadw ni yn fyw: Megis arfer o bob celfyddyd, neu alwedigaeth gyfraith|lawn, A maeth&acirc;d, meddyginiaeth, <HI>&amp;c.</HI> Y gwr doeth am hw&s;wi dda <HI>Tebyg yw hi i long mar&s;iandwr,</HI> portans Panem de longe. <HI>Dihar.</HI> 31.14. <HI>Yn dwyn ei bara,</HI> neu ei hym|borth o bell.</P>
<P>Yn y fan yma y mae 'r gair yn cynnwys hyn i gyd, cyn helaethed a'n cyfreidiau, pob peth anghen-rheidiol in cadw ni yn fuw, bwyd a diod, a dillad, heddwch ie|chyd, rhyddid, pob peth cymmhe&s;ur, a chytt&ucirc;n a'n cyflwr, ynom ein hnnain, ein teulu, ein ymarweddiad, ll&ecirc;s yr Eglwys neu 'r Cyffredin.</P>
<P>Yn hyn y mae ein jachawdr yn ein hyf|forddi ac yn ein cyfarwyddo i weddio am bethau b&ycirc;dol hefyd, pethau perthynas i'r
<PB N="94" REF="52">bywyd marwol hwn. Ac am hynny nid oes &ucirc;n fendith, neu ddawn am&s;erol yn y byd, a ellir ei ddymuno yn gyfiawn, ni's cynhwy&s;ir yn y dei&s;yfiad a'r mynegiad hwn, <HI>o Fara.</HI></P>
<P>I&s;aac yn gweddio ar yr Arglwydd dros ei wra&iuml;g <HI>Gen.</HI> 25.21. Y Canwriad dros ei w&acirc;s. <HI>Matth.</HI> 8.6. Yr Apo&s;toi, Dros bob dyn, <HI>yn enwedig dros frenhinoedd a phawb mewn goruchafiaeth, fel y gallom fyw yn llonydd ac yn he|ddychol.</HI> 1. Tim. 2.2.</P>
<P><HI>David</HI> a <HI>Salomon</HI> yn erbyn rhyfel, newyn, haint, lloscfa, malldod, locu&s;tiaid a'r lyn|dys. 1. <HI>Bren.</HI> 8.37. &amp;c. Nid iw eu gweddiau hwynt i gyd ond darnau priodol o'r weddi gyffredinol yma, nid &ycirc;nt ond rhai a ber|thynant i'r dei&s;yfiad hwn. A than un gair <HI>Bara,</HI> y deellir pob peth a ellir ei ddymu|no er mwyn ein cynnal yn y fuchedd bre|&s;ennol hon.</P>
<P>Yn arbennig yr ydym wrth ddywedyd hyn yn gweddio ar ein T&acirc;d nefawl, ar iddo fendithio pob peth <HI>perthyna&s;cl</HI> i'n cyn|haliaeth, a'n bywyd. Pa peth iw <HI>ffon</HI> y ba|ra heb fendith arni? Ni ellir mor pwy&s;o arni; hi a dyrr: nid oes na ffrwyth, nac ymborth, na chynnorthwy ynddi: Llawer un &s;ydd, a chanddo fara, yn llawn, ond heb ei ddigoni: Llawer un yn gyfoethog, yn cael pob peth yn helaethus ac etto yn anfodlon: Llawer un c&acirc;el heddwch gan
<PB N="95" REF="52">bawb o'i gwmpas, ond yn aflonydd ynddo ei h&ucirc;n: A hyn i gyd o ei&s;ien bendith a'r eu meddiant a'u perchen.</P>
<P>Helaeth iw'r weddi, a hael iw Duw ein iachawdr yn dy&s;cu i ni weddio am bob peth: Ond ni thal y cwbl ddim heb fen|dith arno. Gr&acirc;s a bendith Duw ar y rhan leiaf a wna hynny, y rhan, y tippyn, y cry&s;tyn lleiafyn ddigonol.</P>
<P>Y rhe&s;wm, neu 'r achos pa ham i'n dy&s;cir i weddio am <HI>Fara</HI> yn hytrach na dim arall yn enwedig; Nid, am gyfoeth, iechyd, Dillad, iw. 1. <HI>Ut fr&oelig;num injiciat cupiditatibus, &amp; frugalitate m commendet,</HI> <Q REND="margQuotes">(ie,) I ffrwyno ein trachwantau a'n cybydd-dod, a'n hannog i gymmedrolder bywyd.</Q></P>
<P>Bara, nid melys-fwyd a ydys yn gwe|ddio am dano; Ac wrth hynny i'n dy&s;cir gymmeryd, a'i fwynhau yn gymmhedrol pa beth bynnag a roddir i ni ar &ocirc;l hyn o ddei&s;yfiad. Rhaid i ni, nid yn unig f&oacute;d yn fodlon a'r pethau &s;ydd gennym, ond gwneuthur y goreu o honynt hefyd, er mantais i <HI>Dduw:</HI> ef y piau y ddawn lleiaf, ac i'n heneidiau ein hunain. Ni wa&s;anaeth i ni f&ocirc;d, nac yn anfodlon, nac yn afrad|lon Digon iw f&oacute;d gennym fara: I'n mwy|niant ein hunain ac ir <HI>plant</HI> y rhoddwyd ef; nid i'w taflu i'r cenawon c&wcirc;n.</P>
<P>Dy&s;ced y grwgnachwr, anfodlon a'i &s;t&acirc;d a'i rhan a'i gyflwr, dy&s;ced ac ofned,
<PB N="96" REF="53">meddaf, wrth e&s;ampl yr <HI>I&s;raeliaid,</HI> y rhai a welent yn wael y bara nefol a roe&s;ai Duw idd&ycirc;nt yn yr anialwch; <HI>ffiaidd iw</HI> me|ddant <HI>gan ein henaid y bara gwacl hwn.</HI> Num. 21.5. Cig a fynnent hwy nid bara. Am hynny <HI>cig a roddodd Duw idd&ycirc;nt yn ei ddigllonedd. A'r cig etto rhwng eu dannedd hwynt heb ei gnoi en|ynodd digofaint yr Arglwydd yn erbyn y bobl, ar Arglwydd a darawodd y bobl a phla mawr iawn.</HI> Num. 11.33.</P>
<P>A dy&s;ced y rhydraul ynteu, wrth ddam|meg yr Afradlon. <HI>Luo.</HI> 15. Dy&s;ced, me|ddaf, edifarhau, ac ymchwelyd at ei D&acirc;d, rhag iddo farw o newyn, a'r &ocirc;l treulio 'r rhan a roe&s;id iddo.</P>
<P N="2">2. Ail rhe&s;wm o hon iw, i'n dy&s;cu, (fel y dywaid y Prophwyd) <HI>Os cynny dda golud na roddwch eich calon arno.</HI> P&s;al. 62.10. Ar i b&oacute;b un fwynhau y pethau pre&s;ennol gyd a di|olchgarwch a &s;obrwydd, fel y gallo efe fyw yn &ocirc;l ei alwedigaeth, a bod yn gymmwys i wneuthur gwa&s;anaeth i Dduw ynddi.</P>
<P>Rhaid i ni beunydd f&ocirc;d yn feddylgar, am w&icirc;r arfer y Dei&s;yfiad hwn, i gei&s;io <HI>Ba|ra</HI> gan Dduw o ddydd i ddydd, a bendith arno yn ychwaneg.</P>
<P><HI>Q.</HI> Ond fe a ddywaid rhyw un: A nyni wedi ein addy&s;cu i gei&s;io bara yn unig i bor|thi ein hangen, ai rhydd ac iawn i ni iw&s;io 'r Creaduriaid i hyfrydwch?</P>
<P><HI>R.</HI> Attebed y g&wcirc;r doeth iddo. <HI>Wele, y
<PB N="97" REF="53">peth a welais, Da iw a th&ecirc;g i dd&ycirc;n fwytta ac yfed a chymmeryd byd d&acirc; o'i holl lafur a lafuria tan yr haul, holl ddyddiau ei fywyd, y rhai a roddes Duw iddo: Canys hynny iw ei rhan ef. Ie i bwy bynnag y rhoddes Duw gy foeth a golyd, ac y roddes iddo rydd-did i fwyt|ta o honynt, at i gymmeryd ei rhan, ac i laweny|chu yn ei lafur: Rhodd Duw iw hyn.</HI> Preg. 5.18.19.</P>
<P>Y mae Duw yn fynych yn rhoddi mwy n&aacute;g y ddymunem, mwy nag a lefa&s;ei calon d&ycirc;n ei ofyn gan y&s;tyried ei annheilyngdod ei h&ucirc;n. Ac ymhyfrydu a llawenychu yn y rhan a roddes Duw iddo, nid iw am|gen nac arwydd neu &s;ein dd&acirc; o'i ddiolch|garwch. Ond ni wneir mo hyn yn iawn heb &s;obrwydd a gocheliad.</P>
<P>Y neb gan hynny a fynnei ymhyfrydu mewn helaethrwydd a llawenychu yn ei lafur, ym mwyniant y creaduriaid a roddes Duw tan ei law, Rhaid iddo.</P>
<P N="1">1. F&ocirc;d yn &s;iccr, yn yspys ganddo, f&ocirc;d ganddo fwy nac a wa&s;anaethei i borthi an|gen. Canys y neb a arlwya wledd iw gy|feillion, ac a ddywedo wrthynt hwy, ai enaid ei h&ucirc;n, bwyttawn, ac yfwn ac ym|lawenychwn, tra fo 'r plant ar teulu yn ymprydio, ei&s;ieu a newyn arnynt, nid iw amgen, na thaflu bara 'r plaut, i'r Cena|won c&wcirc;n: <HI>Lleiddiad</HI> iw a <HI>lleidr.</HI> Yr un ffu|nyd y n&ecirc;b a dreulia arian ar ei felys chwan|tau heb dalu ei ddyledion, nid iw ynteu
<PB N="98" REF="54">ond yspeiliwr, yn gwarrio 'r eiddo arall. Cofied pa beth a ddywaid yr Apo&s;tol: <HI>Od ces neb heb ddarbod tros yr eiddo, ac yn enwedig ei deulu, efe a wadodd y ffydd, a gwaeth iw na'r dif|fydd.</HI> 1. Tim. 5.8.</P>
<P N="2">2. Buro, a &s;ancteiddio ei galon, i gym|medroli ei lawenydd, fel na o&s;odai mo'i galon a'r y pethau <HI>bydol</HI> hyn, heb feddwl am y fan, lle mae gwir lawenydd ac hy frydwch yn cartrefu.</P>
<P N="3">3. Y&s;tyried, mai yn y <HI>bara y&s;prydol, trag|wyddol</HI> y dylei pob d&ycirc;n ymhyfrydu fwyaaf. Nid &ycirc;m ni yn cei&s;io, ag yn gweddio am y <HI>bara bydol</HI> hwn, ie, pethau anghen-rheidiol i'r bywyd pre&s;ennol, ond i'n cynnal yn u|nig tros ennyd, tra f&ocirc;m yn cyrrhaeddyd at y llall, y trag-wyddol yn y nef; lle ni bydd mor newyn nac angen, nac ei&s;ieu mwyach.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XII.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q>A'r y geiriau &mdash; <HI>Bara beunyddiol.</HI></Q>
</EPIGRAPH>
<P><GAP DESC="foreign"> <HI>Beunyddiol.</HI> Llawer b&ycirc;d o ymryson &s;ydd ynghylch cyfieithiad y gair hwn, ac o herwydd hynny amryw opiniwnau
<PB N="99" REF="54">am y bara hwn, a dealltwriaeth y Dei&s;y|fiad.</P>
<P>Yr am&s;eroedd o flaen <HI>St. Hierom</HI> ai cym|merent, fel yr ydym ninneu heddiw, ac a ddywedent, <HI>Quotidianum, Beunyddiol.</HI> Ond nid oedd y <HI>T&acirc;d</HI> dy&s;cedig hwnnw yn gweled hynny yn iawn, ac yn gytt&ucirc;n ar gair <GAP DESC="foreign"> <HI>yn groeg.</HI> Efe gan hynny a'i newidiodd, ac a roddes <HI>Super&s;ubstantialem</HI> yn ei le. (ie,) <HI>Mwy na &s;ylweddol:</HI> yr hwn hefyd a geir yn <HI>Cy|prian, Aw&s;tin,</HI> ac <HI>Ambro&s;e:</HI> Ac <HI>Era&s;mus</HI> yn ddiweddar yn eu canlyn hwynt, gan dy|bied o ran <HI>tadogaeth</HI> y gair y dylei f&ocirc;d y cy|fryw fara, <HI>qui univer&s;as &s;uh&s;tantias &s;eu creatu|ras excellit. Chemn. Harm. c.</HI> 51. ag a fo yn nha-, gori ar bob &s;ylwedd, neu creadur yn y b&ycirc;d.</P>
<P>Ac o herwydd i'n iachawdr ein gwa|hardd i f&ocirc;d yn ofalus am ymborth cor|phorol, ie, yn yr un bregeth, pan ddy&s;|codd weddio fel hyn yr am&s;er cyntaf. <HI>Matth.</HI> 6.25. Am hynny, medd <HI>Era&s;mus,</HI> <Q REND="margQuotes">nid Bara y bywyd pre&s;ennol hwn, ond y bara tragwyddol, a berthyn i'r b&ycirc;d a ddaw, a ddy&s;cwyd i ni weddio am dano.</Q> <HI>Non i&s;te panis e&s;t, qui vadit in corpus, &s;ed panis vit&aelig; &aelig;tern&aelig;.</HI> Ambr. de Sacram. lib. 5. <Q REND="margQuotes">Nid yr hwn a &acirc; i mewn i'r corph ond bara y bywyd tragwyddol.</Q></P>
<P>Wrth hynny y mae <HI>Era&s;mus</HI> yn cymme|ryd arno i'n per&s;wadio, nad oedd gymm|wys
<PB N="100" REF="55">na chymmer&s;nr i Ghri&s;t Je&s;u yn y we|ddi y&s;prydol hon, ddy&s;cu i ni gei&s;io gan ein <HI>T&acirc;d nefawl</HI> y bara gwael corphorol, yr hwn y mae 'r cenhedloedd yn ei gael ac yn ei dderbyn o ddwylo eu T&acirc;dau cnawdol.</P>
<P>Eithr nid iw hynny felly, Nid anghym|mwys, nag anghvmme&s;ur, i ni weddio am fwyd gan ein T&acirc;d nefawl. <HI>Fy mwyd i yw, gwneuthur ewyllys fy Nh&acirc;d.</HI> Joan. 4.34. Dywedwn ninneu 'r un modd: A'i ewyl|lys ef iw, ar i ni ymddiried ynddo ef am y pethau bydol hyn hefyd. O blegit <HI>gwyr ein T&acirc;d nefawl f&ocirc;d arnom ei&s;ieu yr holl bethau hyn. Matth.</HI> 6.32. Ag ynteu ei hun yn peri i ni <HI>fwrw ein holl ofal arno ef, am ei fod efe yn gofalu tro&s;om.</HI> 1. Pet. 5.7. A hynny nid yn unig ym mhethau nefawl, ond yn enwedic ym|mhethau daiarol hefyd.</P>
<P>Onid ydym ni yn cydnabod (fel y dylem yn &s;iccr) mai oddiwrth ein T&acirc;d nefawl yr ydym yn cael ac yn derbyn y pethau hyn i gyd? Onid iw yr Arglwydd yn anfodlon ganddo i rhai a ddi&s;gwilient, ddim ar law neb arall, ond oddiwrth efe ei hun yn unig?</P>
<P>O achos hyn y mae Duw trwy 'r Pro|phwyd <HI>Amos</HI> yn argyhoeddi ac yn bygwth <HI>I&s;rael. Ar ei phlant ni chymmeraf drugaredd,</HI> (medd efe am ferch Sion) <HI>am eu b&ocirc;d yn blant go|dineb. Canys eu mam hwynt a butteiniodd; Gwrad|wyddus y gwnaeth yr hon a'i hymddug hwynt: Cany s
<PB N="101" REF="55">dywedodd hi, &aacute;f ar &ocirc;l fy nghariadan, y rhai &s;ydd yn rhoi fy mara, am dwfr, fy ngwl&acirc;n, a'm llin fy olew, am diodydd. Am hynny, wele, mi a gaeaf i i fynu dy ffordd, &amp;c.</HI> Am. 2.4.5. A thrachefn, v. 8. <HI>Ni wyddei hi mai myfi a roddais iddi yd, a gwin, ag olew, as a amlheais ei harian, a'i ha&ucirc;r, y rhai a ddarpara&s;ant hwy i Baal.</HI></P>
<P>Ar law Duw yn unig y dylem ni gei&s;io a di&s;gwil y pethau bydol hyn i gyd, ein bwyd, a'n diod, a'n dillad, ac nid fel yr <HI>I&s;raeliaid</HI> g&ycirc;nt, gan eu delwau. A chymmant a bod y weddi hon yn gwbl-berffaith yn cynn|wys ar fyrr eirian cymmaint &ocirc;ll ag allom ni weddio am danynt, a b&ocirc;d y bara cor|phorawl hwn yn beth <HI>anghen-rheidiol,</HI> yr hwn ni's gellir moi ddwyn addre&s; ir un o'r dei&s;yfiadau eraill: gwybyddwch yn ddiammeu mai yn y geiriau hyn y dy&s;codd Chri&s;t i ni weddio am dano.</P>
<P>Rhai eraill, yn enwedic y <HI>Remi&s;tiaid</HI> ar <HI>Fath.</HI> p. 6. a fwriant y ddau fara ynghyd i'r dei&s;yfiad hwn, &s;ef, yr <HI>y&s;prydol</HI> a'r <HI>corphorol</HI> he|fyd. Canys fel hyn y dywedant. <Q REND="margQuotes"><HI>Nid ydym ni, wrth ddywedyd hyn, Dyro i ni</HI> &amp;c. <HI>Yn gwe|ddio yn unig am yr oll bethau anghen-rheidiol er cyn|haliaeth ir Corph, ond yn hyttrach; yn fwy o lawer am y&s;prydol ymborth yr enaid, ynenwedic, y &s;acra|ment bendigedic, yr hwn a ddywaid amdano ei hum</HI></Q></P>
<P>Myfi iw bara 'r bywyd. <HI>Joan.</HI> 6.35. Myfi iw 'r bara bywiol, yr hwn a ddaeth i wa|red
<PB N="102" REF="56">o'r n&eacute;f: Os bwytty neb o'r bara hwn; efe a fydd byw yn dragywydd; a'r bara a rodda fi iw fy nghnawd i, yr hwn a rodda fi tros fywyd y b&ycirc;d. <HI>Joan.</HI> 6.51.</P>
<P>Eithr nid rhaid mo hynny chwaith, &s;ef, fwrw 'r ddau ynghyd i'r dei&s;yfiad hwn, o herwydd i'n iachawdr ddy&s;cu i ni gei&s;io ein hymborth y&s;prydol a dderbinia&s;om ni <HI>(heddiw)</HI> ar law ein T&acirc;d nefawl: gan y&s;ty|ried yn ddiolchgar y diben pennaf o her|wydd yr hwn y trefnwyd efe i ni.</P>
<P>Megis ac yn y dechreuad cyn gynted ac y creuwyd y dyn, a'r &ocirc;ll creaduriaid eraill, Duw a appoyntiodd iddo <HI>luniaeth</HI> wrth yr hyn y bydde iddo fyw: Felly hefyd yn y Creadur newydd: Ar &ocirc;l ei ail eni trwy <HI>Fedydd,</HI> rhoddwyd iddo fwyd, i gynnal by|wyd &s;ef, <HI>Swpper yr Arglwydd,</HI> I borthi ei e|naid yn niogel obaith o fywyd tragwy|ddol.</P>
<P>Canys y <HI>Sacrament</HI> hwn &s;ydd yn wy&s;tl ac yn ammod i gynnifer ac a'i derbynio yn &ocirc;l go&s;odiad Cri&s;t, y portha efe yn &ocirc;l ei addewid, trwy <HI>rinwedd</HI> ei gorph croesho|liedig a'i waed tywalldedig ein heneidiau i fywyd, tragwyddol, cyn gypled ac y mae|thir ein cyrph gan fara a gwin i fywyd am|&s;erol.</P>
<P>I'r Diben a'r pwrpas hwn y mae Cri&s;t yngweithred y Sacrament <HI>Cymmun Corph a gwaed yr Arghwydd.</HI> A Chymmundeb ni ddi|chon
<PB N="103" REF="56">f&ocirc;d o bethau ab&s;ennol, eithr o be|thau pre&s;ennol: ac ni byddai yn <HI>Swpper yr Arglwydd,</HI> oni bai f&ocirc;d corph a gwaed yr Arglwydd yno.</P>
<P>Y mae Cri&s;t yn bre&s;ennol i'n porthi yn y Sa|crament trwy undeb.
<LIST>
<ITEM>1. <HI>Y&s;prydol,</HI> rhwng Cri&s;t a'r Derbyniwr teilwng.</ITEM>
<ITEM>2. <HI>Sacramentaidd</HI> rhwng corph a gwaed Chri&s;t, a'r arwyddion oddi al|lan yn y Sacrament.</ITEM>
</LIST></P>
<P><HI>Y gyntaf</HI> a weithredir trwy waith yr y&s;|pryd gl&acirc;n yn cyfanneddu ynghri&s;t, ac ynom ninneu, yn ein <HI>corpholaethu</HI> megis yn aelodau i Gri&s;t ein Pen, ac felly yn cael ein gwneuthur yn un a <HI>Christ,</HI> ac yn gy|frannogion o'r holl radau, &s;ancteiddrwydd a'r gogoniant tragwyddol y rhai yd&ycirc;nt yn|ddo ef, mor ddiogl a &s;iccr, ac yr ydym, yn clywed geiriau yr addewid, ac yn gy|frannogion o'r arwyddion oddi allan yn y <HI>Sacrament bendigedic.</HI></P>
<P><HI>Y llall,</HI> &s;ef yr undeb Sacramentaidd nid iw angen na Chy&s;ylltiad y&s;prydol rhwng yr arwyddion daiarol, y rhai yd&ycirc;nt <HI>Gorph</HI> a <HI>gwaed Christ</HI> wrth ei derbyn.</P>
<P>O hyn y digwydd, pryd y bo 'r Derby|niwr teilwng yn bwytta a'i enau corpho|rol fara a Gwin yr Arglwydd, ei f&ocirc;d ef hefyd ar yr un am&s;er, yn bwytta a genau ei
<PB N="104" REF="57"><HI>ffydd</HI> w&icirc;r gorph a gwaed Cri&s;t. Nid o ran &s;&ocirc;d Chri&s;t yn dyf&oacute;d i lawr or nefoedd ir fan hon attom, eithr o ran b&oacute;d yr y&s;pryd gl&acirc;n trwy y <HI>Sacrament</HI> yn derchafu ein me|ddyliau at Gri&s;t ar y deheulaw yn y ne|foedd, nid trwy gyfnewidiad lleawl, eithr trwy &s;erch defo&s;ionawl. Megis yngolwg ein ffydd yr ydym y pryd hynny yn bre&s;ennol gyda Chri&s;t, &amp; Chri&s;t gyda ninneu. Ac fel hyn gan fyfyrio a chredu, a croeshoe|lio corph Chri&s;t, a thywallt ei werthfawr|occaf waed er maddeuant o'n pechodau, ac er mwyn cymmodi ein heneidiau a Duw, y mae ein heneidiau wrth hyn yn cael eu maethu yn ffrwythlonach a diogelwch o fywyd tragwyddol, nac a eill y bara a'r gwin borthi ein cyrph i fywyd am&s;erol.</P>
<P>Wrth hyn y deellir pa beth iw <HI>Porthi E|neidiau,</HI> nid amgen, cryfhau ein ffydd yn|ghri&s;t: Porthi r corph iw ei gryfhau a llu|niaeth; Porthi 'r enaid chwanegu ffydd, ac amlhau p&oacute;b rh&acirc;d y&s;prydol.</P>
<P>Dyma 'r modd i ni fyned yn gryfion mewn ffydd, trwy fynych <HI>gofio</HI> a <HI>myfyrio</HI> ar werthfawr br&icirc;s ein prynedigaeth. I hyn yr ordeiniodd yr Arglwydd ei Swpper ben|digedic, i ddwyn ar g&ocirc;f i <HI>Gri&s;tianogion</HI> yn oe|&s;tadol yr aberth fywiol yr hon a offrym|modd Cri&s;t unwaith am y cwbl, trwy ei farwolaeth ar y Groes i'n cymmodi ni a Duw. <HI>Gwnewoh hyn</HI> (medd Cri&s;t) <HI>er coff&acirc; am|dama
<PB N="105" REF="57">fi.</HI> Luc. 22.19. Ac y mae yr <HI>Apo&s;tol</HI> he|fyd yn dywedyd, <HI>Cynnifer gwaith bynnac y bwyt|taoch y bara hwn, ac yr yfoch y Cwppan hwn y dango&s;wch farwolaeth yr Arglwydd hyd oni ddelo,</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 11.26. Ac y mae efe yn dywedyd ym mhellach, mai trwy y Sacrament hwn, a phregethiad y gair y darfua&s;ei portreio Je&s;u Gri&s;t o flaen llygaid y Galatiaid. <HI>Gal.</HI> 3.1. Canys y mae 'r gwbl weithred yn dan|gos marwolaeth Cri&s;t; Torriad y bara, croeshoeliad ei gorph, bwrw allan y gwin, tywalltiad ei waed. Un waith yr aber|thodd Cri&s;t ei hun yn gorphorol: Eithr cyn fynyched ac y cy&s;&s;egrir y Sacrament Bendigedig hwn, cynfynyched a hynny yr aberthir ef i'r ffyddloniaid yn y&s;prydol.</P>
<P>Nid oes f&ocirc;dd fanylach yn y b&ycirc;d na'r cof|fa hwn i gadarnhau ffydd ynom. Canys y mae Duw wrth y Sacrament yn arwyddoc|cau, ac yn &s;elio i ni o'r nef, mai yn &ocirc;l yr addewid a'r cyfammod newydd a wnaeth efe a nyni ynghri&s;t, y derbyn efe iw r&acirc;d a'i drugaredd yr h&oacute;ll ddynion credadwy edifeiriol, ac a dderbynio ei Sacrament &s;anctaidd yn ddyledus: Ac er mwyn mar|wolaeth a dioddefaint Cri&s;t, efe a faddau idd&ycirc;nt eu h&oacute;ll bechodau mor ddiammau, ac y maent yn gyfrannogion o'r arwyddion y bara a'r gwin a roddir idd&ycirc;nt.</P>
<P>A pharth nid bychan o'n cryfdwr y&s;pry|dol ydyw ein gobaith a'r diogelrwydd o'r
<PB N="106" REF="58">bywyd tragwyddol yr ydym yn ei gael trwy 'r bara Sacramentaidd. Oh! pa beth &s;ydd fwy dymunol na <HI>bywyd?</HI> A pha beth y mae yr holl ddynion yn naturiol iw ofni, neu iw ga&s;&acirc;u yn fwy na <HI>marwolaeth?</HI> Etto nid iw y farwolaeth gyntaf yma ddim i &s;&ocirc;n am+dani wrth ei chyffelybu i'r ail farwo|laeth; ac ni th&acirc;l y bywyd yma ddim chwaith o herwydd ei gy&s;tadlu a'r bywyd &s;ydd a'r ddyfod. Os dymuni di gan hynny f&ocirc;d yn ddiogel o'r bywyd tragwyddol, ym|baratt&ocirc;, dy hun i f&ocirc;d yn dderbyniwr teil|wng, a ffyddlawn o'r <HI>bara Sacramentaidd.</HI> Canys y wae ein iachawdr yn ein &s;iccrhau ni, <HI>Os bwytty neb o'r bara hwn, efe a ffydd buw yn dragywydd,</HI> &amp;c. Ac mewn gwirionedd dymma b&ucirc;r <HI>bren y bywyd, yr hwn a blannodd Duw yn|ghanol Paradwys yr Eglwys.</HI> Datc. 2.7. Ac o'r hwn y mae ef yn addaw rhoi i b&ocirc;b gorch|fygwr iw fwytta.</P>
<P>A'r pren hwn o'r bywyd mewn aneirif raddau &s;ydd yn rhagori ar bren y bywyd oedd yn tyfu ym mharadwys Eden. Canys yr oedd hwnnw a'i wreiddin o'r ddaiar, hwn o'r nefoedd: Hwnnw ni roddai ond bywyd i'r corph, hwn a rydd fywyd ir Enaid: Nid oedd hwnnw ond ymddiffyn, neu gynnal bywyd y rhai buw, y mae hwn yn adferu bywyd ir rhai meirwon.</P>
<P>Dymma 'r pren Datc. 22.2. <HI>b&ocirc;b m&acirc;s yn rho|ddi ei ffrwrth: Dail yr hwn a iach&acirc; y Cenhedloedd,</HI>
<PB N="107" REF="58">ac a'i portha i fywyd tragwyddol. Oh, bendigedic yd&ycirc;nt y rhai &s;ydd o ddydd i ddydd yn bwytta yn deilwng y bara bendi|gedic hwn; o am&s;er i am&s;er yn archwaethu o newydd, o'r ffrwyth adnewyddedig yr hwn a baratto&ocirc;dd Chri&s;t ini ar ei fwrdd ei hun, yr hwn iw ei gorph ei hun, i iachau ein gwendid, ac i gryfhau ein crediniaeth i fywyd tragwyddol.</P>
<P>O Arglwydd trugarog, a daionus, mawr ddiolchwn i ti am dy fawr drugaredd yn ein porthi hyd yn hyn a'th <HI>&s;anctaidd Sacra|mentau;</HI> Na chymmer, (nyni a attolygwn iti) dy fendigedic ordinhadau oddi wrthym: Dyro i ni o ddydd i ddydd ein <HI>bara beunyddiol,</HI> yn y&s;prydol i'n cryfhau fwyfwy mewn ffydd a gobaith, a chariad perffaith, a dio|gelrwydd o'r bywyd tragwyddol yr hwn a addewai&s;t, ac a ordeiniai&s;t i ni yn d&ycirc; F&acirc;b Je&s;u Gri&s;t, <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XIII.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q>A'r ail ar y geiriau: &mdash; <HI>Bara beuny|ddiol.</HI></Q>
</EPIGRAPH>
<P>ERaill a fynnent ddwyn <GAP DESC="foreign">, yr hwn a arwyddocc&aacute;. <HI>Dyne&s;&s;u, dyf&ocirc;d at beth,</HI> fel pe bai fara damweiniol yn myned
<PB N="108" REF="59">yn dyf&ocirc;d beunydd. <HI>Quem non &s;ufficit &s;emel ac|cepi&s;&s;e,</HI> Yr hwn ni we&s;nyth i ni moi gael un waith: Am n&aacute;d iw yn parhau. Ac wrth hynny rhaid i ni f&ocirc;d beunydd, a ph&oacute;b am&s;er yn ei ofyn ac yn ei dderbyn; Fyth yn dyf&oacute;d oddiwrth Dduw in cynnal. Gwir iw hyn, Ac fe'n dy&s;cir wrth hynny. 1. I f&ocirc;d yn feddylgar, mai ein T&acirc;d nefawl &s;ydd yn gofalu tro&s;om, yn rhoi i ddyn ei wala, a ph&oacute;b am&s;er yn ei ddiwallu.</P>
<P N="2">2. Na ddylem ni mor ymffro&s;tio, na gorfoleddu yn ein nerth a'n llafur ein hu|nain, fel pe gallem haeddu, neu ynnill ein bara; ond b&oacute;d yn ddiolchgar, i Dduw &s;ydd beunydd yn tywallt ei fendithion ar|nom.</P>
<P N="3">3. N&acirc;d iw y bara hwn ddim or pethau goreu a weddiem amdanynt, ond <GAP DESC="foreign">, a ddelo att hynny yn y chwaneg; A'r &ocirc;l cyngor ein iachawdr. <HI>Nac o felwch am eich bywyd, pa beth a fwyttaoch, neu pa beth a yfoch,</HI> &amp;c. <HI>Eithr yn gyntaf cei&s;iwch Deyrnas Dduw a'i gyfiawnder ef, a'r h&ocirc;ll bethau hyn a ro|ddir i chwi yn y chwaneg.</HI> Matth. 6.31.33.</P>
<P>Cywirach i rai eraill ddwyn y gair hwn <GAP DESC="foreign">, oddiwrth <GAP DESC="foreign">; hynny iw, <HI>Hanfod,</HI> neu <HI>ddeffnydd,</HI> o'r hyn y gwneir peth. I'r hyn y mae ein bara yn anghen-rheidiol i gynnal ein &s;ylwedd, ac i'n cadw yn fyw.</P>
<P>Ond weithiau y 'r &s;crythur L&acirc;n a gymer <GAP DESC="foreign"> yn lle <HI>golud, cyfoeth</HI> neu <HI>dda bydoll.</HI> Megis
<PB N="109" REF="59">acy dywedodd y m&acirc;b afradlon wrth ei d&acirc;d. <HI>Luc.</HI> 15.12. <GAP DESC="foreign">. <HI>Fy Nh&acirc;d, Dyro i mi y rhan a ddigwydd o'r D&acirc;.</HI> Ac o hyn <GAP DESC="foreign"> a elwir Rhyw Dry&s;&s;or gwerth fawr dewi&s;edig: Ac yn y gwrth-wyneb <GAP DESC="foreign">, cymmaint o dda 'r b&ycirc;d ac a fo ar|ferol iw gael, cynnefinol, ddigonol.</P>
<P>Ac fel hyn y bydd y dei&s;yfiad hwn yn gytt&ucirc;n a gweddi Salomon. <HI>Dihar.</HI> 30.8. <HI>Na ddyro i mi na thlodi, na chyfoeth: Portha fi a'm di|gonedd o fara.</HI> Neu, D&ocirc;d cymmaint, ac a fo raid i mi wrtho.</P>
<P N="3">3. H <GAP DESC="foreign">. <HI>Ein bara ni,</HI> ein eiddo. Nid fel pe bai i ni fraint, neu hawl yn y b&ycirc;d ynddo. Ond. 1. Am f&ocirc;d ei ei&s;ieu arnom. ni a|llwn ni mor byw, nac mor b&ograve;d hebddo.</P>
<P N="2">2. Am ei f&ograve;d wedi ei gymmedroli, a'i gymhe&s;uro i b&ograve;b un ar &oacute;l ei cyflwr, i b&ograve;b d&ycirc;n ei ddigon ei hun: Ei rhan o fara, cym|maint ac a wa&s;anaethai yn &ograve;l ordeinh&acirc;d Duw i gadarnhau calon d&ycirc;n ar &ograve;l ei cryf|dwr naturiol priodol.</P>
<P N="3">3. Ein eiddo trwy ynnilliad cyffreith|lawn: Canys trwy lafur ac helbul yr ydym yn ei ynnill, a'i haeddu megis cyflog yn y b&ycirc;d. Cyfiawnder Duw ydyw ar &ograve;l pechu o ddyn, farnu o honaw, <HI>na fwyttaei ddyn mo'i fara, ond trwy chw&ycirc;s ei wyneb:</HI> Gen. 3.19. Ond yn hyn y mae ei ddaioni yn ymddan|gos, gan ei f&oacute;d yn addaw, ac yn parattoi
<PB N="110" REF="60">b ara i b&oacute;b un a gymero boen amdano, fel y gallei efe fwytta, gwedi iddo lafurio, a chwy&s;&s;u er mwyn ei gael.</P>
<P N="4">4. Ein heiddo <HI>wrth ei drin a'i feddiannu.</HI> Ein T&acirc;d y piau 'r bara, ond i ni y mae efe yn ei roddi. Nyni y piau hefyd trwy r&ograve;dd ei law haelionus ef. Eithr yn hyn nid &ycirc;m yn cei&s;io nac yn dymnno, ar i Dduw gym|meryd dim oddi-wrth n&eacute;b arall, a'i roddi i ni. Canys y mae ganddo ddigon idd&ycirc;nt hwy, ac i ninneu hefyd. Ond y peth a ddarfu iddo yn ei ragluniaeth ddaionus, ai ragddarbod appointio i b&ograve;b un o honom, yn nailltuol yn &ocirc;l ei &s;t&acirc;d a'i gyflwr.</P>
<P>Ac fel hyn y mae 'r bara yn myned ac yn b&oacute;d yn eiddom ni nid yn unig, wrth y braint y mae Duw yn ei roddi i ni ynghri&s;t yn y creaduriaid &oacute;ll, yn yr hwn yn unig y &s;ancteiddir b&oacute;b rhyw creadur i'ni; Yr hyn yw Braint o <HI>R&acirc;s</HI> yngwydd yr Hollal|luog; Eithr y mae i ni fraint arall ynddo o flaen Dynion, pan f&oacute;m gwedi cael me|ddiant trwy foddion one&s;t a chyfreith|lawn, ynnill, pwrcas, llafur, etifedda|eth, neu 'r cyffelyb.</P>
<P>A'r hyn, &s;ef, yr eiddo ti, a'r eiddo fin|neu, gadel i bawb ei eiddo, y mae holl ly|wodraethau y b&ycirc;d yn &s;efyll: A'r llywo|draethau hyn i gyd, <HI>gan Dduw y maent wedi eu hordeinio.</HI> Rhuf. 13.1. Pe bai p&oacute;b peth yn gyffredin, ni allai neb ddywedyd, f&ograve;d
<PB N="111" REF="60">dim ar a feddei, yn eiddo ei hunan. Eithr y mae Duw trwy 'r Apo&s;tol yn peri i b&oacute;b d&ycirc;n <HI>fwytta ei fara ei hun, a'i ynnill er mwyn hynny.</HI> 2. The&s;&s;. 3.12. <HI>Ond i'r cyfryw,</HI> (&s;ef i'r afreo|lus, rhodresgar) <HI>gorchymmyn yr ydym,</HI> au <HI>han|nog trwy ein harglwydd Je&s;u Gri&s;t,</HI> ar <HI>iddynt wei|thio trwy lonyddwch, a bwytta eu bara eu hunain.</HI></P>
<P N="4">4. Nid ydym yn cei&s;io bara neu lunia|eth, tros f&icirc;s, neu flwyddyn, neu einioes ond <GAP DESC="foreign">, o ddydd i ddydd Pob dydd ei ran a'i ddogn.</P>
<P N="5">5. Nid i ni ein hunain chwaith, ond i'n brodyr hefyd, <GAP DESC="foreign"> I bob dyn y faint a dref|no Duw o'i ddaioni iddo. Mor gariadus a dylem ni f&ograve;d, pan weddiom, heb na dig|ter na dadl, na chenfigen yn erbyn neb, heb falchder, heb anghariadoldeb, yn ddi|y&s;tyr gennym n&eacute;b o'n brodyr.</P>
<P N="6">6. <HI>Dyro Di,</HI> &s;ef, ein T&acirc;d nefawl; Ni ddy|lem na gweddio, na ddi&s;gwil ar law n&eacute;b ar|all y lleiaf peth, a fo 'n rhaid wrtho. Fel y mae efe yn <HI>D&aacute;d</HI> i ni, o'i fawr do&s;turi, mae efe yn ewyllys-gar ac yn barod i'n porthi: Fel y mae efe yn y nefoedd, mae efe yn al|luog, yn gallu ein porthi yn &ograve;l ein han|ghen. Ni ddichon n&eacute;b ar y ddaiar o hono ei hun roddi i ni ddim; ac ni ddichon n&eacute;b yn y nefoedd chwaith na Seintiau, nac an|gelion; ond ein T&acirc;d yn unig. Arno ef yn unig y mae i ni weddio; Ar ei law ef yn
<PB N="112" REF="61">unig y mae i ni dderbyn bara a ph&ograve;b peth cyfreidiol i ni.</P>
<P N="7">7. Ac yn ddiwaethaf, O r&oacute;dd y mae i ni ddisgwil beth bynnac a gaffom gantho. Nid ydym yn haeddu dim ar ei law: Nid iw Duw Ddyledwr i n&eacute;b. Pe's gwnai efe a nyni yn &ocirc;l ein haeddiant, annedwydd, anobeithiol fyddei ein cyflwr, truanaf fy|ddem o'r creaduriaid, <HI>Os creffi, ar Anwi|redd, Arglwydd; O Arglwydd pwy a &s;aif?</HI> P&s;al. 130.3.</P>
<P>Yr awr hon wrth iawn ddeall, ac y&s;ty|ried y pethau hyn, i'n dy&s;cir, pan f&oacute;m ar fedr dywedyd y weddi &s;anctaidd hon, fe|ddylied.</P>
<P N="1">1. F&ocirc;d ein hanfod a'n bywyd yn dibynnu ar Fara, lluniaeth corphorol, a bendithion am&s;erol. Gwir iw, megis ac y &s;crifenwyd, <HI>Nid trwy fara yn unig y bydd byw dyn.</HI> Matt 4.4. Deut. 8.3. Ac etto ni's gall efe mor byw, heb fara. Pa faint mwy ammho&s;&s;ibl i ni feddiannu, a mwynhau y bywyd tragwy|ddol heb r&acirc;s ysby&s;awl, heb roddiad y gwir fara y&s;prydol a dde&s;cynnodd o'r nefoedd: Wrth hyn gwelwn mo'r gyfreidiol iw y rhan hon o'r weddi. Ni chynhelir neb heb fara, ac ni cheir mor bara heb ei ofyn.</P>
<P N="2">2. F&ocirc;d y pethau oddi allan perthyna&s;ol i'r bywyd a'r b&ycirc;d pre&s;ennol, cyfoeth, a nerth, a llwyddiant teyrna&s;odd, teuluoedd gorchwylion, dynion yn dibynnu, nid ar
<PB N="113" REF="61">ddoethnieb byd&oacute;l, cynghorion y call, dy|falwch falwch y cywiraint, neu 'r cyffelyb, ond ar Dduw yn unig, yr hwn &s;ydd yn trefnu teuluoedd, teyrna&s;oedd, do&s;parthu i b&oacute;b gr&acirc;dd, ac i b&oacute;b dyn yn &ocirc;l ei ewyllys ei hun. A hyn hefyd a bair i ni weddio, ac i gyfarwyddo ein dei&s;yfiadau, at wir ffyn|non pob daioni, beth bynnac a ddymu|nem. <HI>Canys pob rhoddiad ddaionus, a ph&ocirc;b rhodd berffaith oddi uchod y mae yn di&s;cyn oddi-wrth D&aacute;d y goleuni.</HI> Jac. 1.17.</P>
<P N="13">13. Megis ac ni cheir dim o'r pethau hyn i gyd, ond trwy roddiad ar law Duw, felly ar &ocirc;l eu cael nid ydynt na da, na digonol i ni, oni rydd Duw ei fendith arnynt yn y chwa|neg. Gweddiwn gan hynny ar i'n T&acirc;d ne|fol dywallt ei roddion arnom yn fendithi|on, nid er barnedigaeth. (Fel y rhoddes efe i'r I&s;raeliaid gynt gig, a bara, a brenin yn ei ddigllonedd.) Yn ei nerth a'i rym ef yr ydym yn llafurio, Oi <HI>ddaioni</HI> yr ydym yn derbyn ffrwyth ein llafur; Yn ei r&acirc;s ef, a thrw y ei fendith y cawn ni gwinff&oacute;dd, a bodlonrwydd yn y ffrwythau a dderby|niom.</P>
<P N="4">4. Dy&s;cwn weddio, nid am olud, helae|thrwyd, a melysfwyd i o&s;od allan ein balch|der, a'n chwantau cnawdol, ond y pethau a welo Duw yn dd&acirc; er ein lles, am bethau anghen-rheidiol, a chymmedrol, cymmhe|&s;ur i'n &s;t&acirc;d a'n cyflwr. Gweddiwn, fel y
<PB N="114" REF="62">gwnaeth y g&wcirc;r doeth, yn gy&s;tal rhag cy|foeth a thlodi. <HI>Na ddyro i mi na thlodi, na chy|foeth. Rhag i mi ymlenwi, ath wadu di, a dywedyd Pwy yw 'r Arghwydd?</HI> a <HI>rhag i mi fyned yn dlawd, a lledratta, a chymeryd enw &s;y Nuw yn ofer.</HI> Dihar. 30.9. Digon iw yr unig fendith: A hynny a fydd lle bo bodlonrwydd. Hyn a'n cyfarwy|dda beth, a pha f&ocirc;dd y dylem ni weddio am|danynt o'r pethau perthynas i'r b&ycirc;d hwn.</P>
<P N="5">5. Dy&s;cwn wrth hyn f&ocirc;d ein T&acirc;d ne|fawl b&oacute;b am&s;er, ddydd a nos, awr ac en|nyd yn gofalu tro&s;om; A llygad ei raglu|niaeth yn cadw y <HI>wiliad-wriaeth</HI> uwch ben p&oacute;b un o honom: Och, na bai llygaid y creaduriaid mor wiliadwrys, i edrych i fynu yn ddiolchgar, ac yn ddefo&s;ion&oacute;l ar ei law ef; ac y mae ei law a'i lygad b&oacute;b am&s;er yn agoryd, i edrych ar ein cyfreidiau, ac i dywallt i lawr, a'n diwallu a'i fendi|thion.</P>
<P>Duw ei hun fydd yn gofalu tro&s;om: Nid rhaid i ni, ac ni ddylem chwaith f&ocirc;d yn o|falus tro&s;om ein hunain am y pethau byd|ol hyn, bwyd a diod a dillad; na thry&s;&s;ori mwy nac a fo ddigon i wa&s;anaethu 'r tro, ac i fwrw 'r am&s;er: Pa faint llai y dylem orfoleddu, ac ymddiried yn ein <HI>rhagddarpar</HI> ff&ocirc;l ein hunain.</P>
<P><HI>Os cynnydda golud na roddwch eich calon arno. P&s;al.</HI> 62.10. Pan fo Duw gwedi rhoi llwy|ddiant, ac i chwi ga&s;clu tan ei law, yn am|lach
<PB N="115" REF="62">na neb arall, mwy nac a we&s;nyth i'r dydd heddyw, na thybyga, na bydd rhaid iti mor gweddio y foru, am f&ocirc;d gennit eu|&s;ys, fara tros lawer o ddyddiau? Pa rhaid i mi gei&s;io mwy, hyd oni ddarffo hynny? Ymogelwn ddywedyd hyn (fy mrodyr) yn ein calonnau, Amryfu&s;edd y d&ycirc;n ff&ocirc;l yn yr <HI>Efengyl,</HI> yr hwn a ddywedei yn ei lwy|ddiant wrth ei enaid. <HI>Fy enaid, y mae gennit dda lawer wedi eu rhoi i gadw tros lawer o flynydde|edd, Gorphywys, bwytta, &ycirc;f, b&ycirc;dd lawen.</HI></P>
<P>Eithr Duw a ddywedodd wrtho, <HI>O Ynfyd, y nos hon y gofynnant dy enaid oddi-wrthit, ac eiddo pwy fydd y pethau a baratoai&s;t? Felly y mae r' hwn &s;ydd yn try&s;&s;ori iddo ei hun, ag nid iw gyfoethog tuag at Dduw.</HI> Luc. 12.19.20.21.</P>
<P>Ond confideriwn po mwyaf a dderbynia|&s;om, mwyaf iw ein dyled, a mwyaf a ddy|lei ein <HI>eidduned</HI> a'n <HI>defo&s;iwn</HI> f&ocirc;d, i &s;ancteiddio trwy weddi, a moliant y &s;t&ocirc;r a roddes ein gra&s;u&s;ol D&acirc;d i ni, i gei&s;io bendith yn chwa|neg arno, fel y gallo f&ocirc;d yn w&icirc;r fara i'n cynnal, yn gynhysgaeth i'n cyfoethogi, ac i lawenychu yn dduwiol ynddo. Heb y fen|dith hon yn discyn beunydd arnom fel y gwlith o'r nef, nid iw na chyfoeth, na &s;yn|wyr, na chryfdwr, na dim o'r pethau y mae 'r b&ycirc;d yn gorfoled du yn ddynt ond oferedd. A hyn hefyd a ddylei ein chynhyrfu i we|ddio yn oe&s;tadol, ymddiried yn Nuw yn unig am ymborth a chynhaliaeth.</P>
<PB N="116" REF="63">
<P>Arnat ti, o Dduw, yr ydym yn bwrw ein beichiau: Cymmer di, ni a attolygwn iti, ofal tro&s;tom Cynnal ein eneidiau a'n cyrph: Dyro i ni o ddyd i ddydd bob peth anghen-rheidiol i gymmaint ac &s;ydd yn &oacute;l i ni o'n bywyd trangcedig hwn, fel y gal|lom dy wa&s;anaethu a'th foliannu beunydd trwy nerth y bara nefol, a roddai&s;t i ni, Je&s;u Ghri&s;t <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XIV.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q>A'r ddiweddaf ar y dey&s;yfiad:<HI> Doro i ni o ddydd i ddydd ein bara beunyddiol.</HI></Q>
</EPIGRAPH>
<P>NID rhaid i mi mor atgofio y pethau a y&s;py&s;ais i chwi o'r blaen. Ond yn hyttrach myned rhagom i ddangos (fel y gwneuthum yn y dei&s;yfiadau o'r blaen.)</P>
<P N="1">1. Pa bethau <HI>da</HI> yr ydym yn eu cei&s;io yn y rhan hon o'r weddi.</P>
<P N="2">2. Pa bethau <HI>drwg</HI> a weddiom rhag|ddynt.</P>
<P N="3">3. Mor <HI>ddiolchgar</HI> a ddylem ni f&ograve;d i Dduw am yr holl ddaioni a dderbyniom wrth weddio fel hyn.</P>
<P N="4">4. <HI>Dyled-&s;wydd nailltuol</HI> p&ograve;b d&ycirc;n, nid am|gen,
<PB N="117" REF="63">holi eu gydwyb&ograve;d eu hun, od ydyw yn byw ar &ograve;l ei ddymuniad.</P>
<P>Gwedi i ni roi i Dduw ei eiddo yn &oacute;l ei Enw, ei Deyrna&s;iad a'i ewyllys, yr ydym yn troi bellach attom ein hunain, i gei&s;io 'r pethau byd&ograve;l, a fo rhaid i ni wrthynt. Canys gan f&oacute;d y b&ycirc;d y gyd yn eiddo Duw, pam na ddymunem, ac na ddisgwiliem ar ei law ef, pa bethau bynnac yn y b&ycirc;d a allent f&ograve;d yn fuddiol i ni? A hyn i gyd &s;ydd wedi ei gynnwys yma tan un gair o <HI>Fara,</HI> O herwydd f&ocirc;d bara yn arwyddocc&acirc;u p&oacute;b peth cyfreidiol i'n cynhaliaeth, heb law y pethau y &s;onnia&s;om amdanynt.</P>
<P N="1">1. Wrth hyn gan hynny y gweddiwn. 1. Am iechyd corphorol fel y gallom lafu|rio a thrwy lafur, a chwys ein wynebau ynnill ein bara, a i fwynhau: Yr hyn beth, nid iw na'r gwan, na'r clwyf&ucirc;s yn gallu mo'i wneuthur. <HI>Dyro i ni fara,</HI> hynny iw, Dyro i ni iechyd, a chryfdwr, a phob dawn anghen-rheidiol i bob dyn yn ei alwedi|gaeth, modd y gallo fyw ynddi yn ddigo|nol, a chael ei gynnal a'i borthi trwy ei waith a'i lafur ei hun.</P>
<P N="2">2. Wrth hyn hefyd y gweddiwn am hi|roes i'n rhicni, a'r i Dduw (awdr y bywyd) hwyh&acirc;u ei heinioes idd&ycirc;nt. Canys y <HI>teulu|oedd</HI> y mae Duw yn fodlon idd&ycirc;nt, yn e|wyllys-gar ei bendithio, y mae efe yn ga|del eu t&acirc;dau i fyw yn hir, ac yn eu dwyn
<PB N="118" REF="64">iw beddau mewn heddwch yn oedrannus. Canys i'r cyfryw rai y perthyn yr addewid. P&s;al. 128.6. <HI>A thi a gei weled plant dy blant, a thangneddyf ar I&s;rael;</HI> Fel hyn y mae Duw yn bendithio y rhai a'i hofnant ef.</P>
<P N="3">3. Yr ydym yn gweddio tros frenhi|noedd, a phen&s;wyddogion y gwledydd, tros bawb &s;y mewn goruchafiaeth, <HI>fel y gal|lom ni fyw yn llonydd, ac yn heddychol mewn pob duwioldeb a gone&s;trwydd.</HI> 1. Tim. 2.2. Fel y gallo bob un fwytta ei fara ei hun yn &ograve;l ei lefur yn ei alwedigaeth. Tra fo rhyfel ac ymlladdau yn ein my&s;c, ni b&ycirc;dd dim gennym yn ddiogel: Y da, y dillad, y ba|ra a ddygir oddi arnom; ie, oddi rhwng ein dannedd, pan f&oacute;m yn tybied ein b&ograve;d yn &s;iwr o hono, a'r fedr ei fwynhau.</P>
<P N="4">4. Yr ydym yn gweddio gyda <HI>Salomon.</HI> 1. Brenh. 8.36. am hinoedd a thymmho|rau, am&s;erol, fel y derbyniom ffrwythau 'r ddaiar yn eu ham&s;er; Ac am fendith hefyd ar y pethau hyn i gyd, fel y gallom yn ddyledus eu mwynhau.</P>
<P N="2">2. Y Drygau a weddiom rhagddynt, y rhai yr ydym yn attolwg na's gwneler i ni, yd&ycirc;nt.</P>
<P N="1">1. Gwendid, a chlefydad corphorol yn lle&s;tur i ni lafurio, ac i ynnill ein bara; An|ghydf&oacute;d, amrafaelion, yml&acirc;ddau, rhy|fel, yn dwyn ein bara oddi arnom.</P>
<P N="2">2. Cybydd-dod, a chinnilwch, yn ca&s;|glu
<PB N="119" REF="64">llawer o dda ynghyd, ac yn ei roi i gadw tros lawer o flynyddoedd, y bara i lwydo, yr airan, a'r aur, i rydu, a Chri&s;t yn dy&s;gu i ni weddio, ond tros y d&ycirc;dd pre|&s;ennol, <HI>Dyro i ni heddiw,</HI> nid y foru, a thren|nydd, a thra pharhao 'r b&ycirc;d; a Duw ei hun yn gwahardd i ni wneuthur hynny. <HI>Na ofelwch tros drannoeth. Canys trannoeth a ofala am ei bethau ei hun: Digon i'r diwrnod ei ddrwg ei hun.</HI> Matth. 6.34.</P>
<P N="3">3. Gormodedd, anghymmedrolder, a fradlonrwydd, cam-arfer a'r Creaduriaid: yn gwarrio dogn yr holl ddydd mewn mu|nyd awr, ac wrth hynny yn ein gwneu|thur ein hunain yn ammharod, ac anghym|mwys i weithredodd y dydd.</P>
<P N="4">4. Anghariadoldeb, cenfigen, <HI>grwgnach</HI> yn erbyn eraill, y rhai a welom yn well ei cyflwr. Nid &ycirc;m yn gweddio tro&s;om ein hunain yn unig, ond tros y brodyr, tros bawb &ograve;ll. <HI>Dyro i Ni,</HI> nid i mi ar fy mhen fy hun, fy mara beunyddiol.</P>
<P N="5">5. Gwan-gred, ac anhyder yn rhuga|redd Dduw. Canys y peth y mae <HI>Gri&s;t</HI> ei hun yn peri i ni ofyn, efe a dderpyr i ni, ac a'i rh&ycirc;dd yn ddiammau, ac yn ddiat|trec.</P>
<P N="6">6. Pob ymarfer o foddion anghyfraith|lon i ynnill cyfoeth a golud, chwareyddia|eth, twyll, <HI>cloriannau anwir, a'r god o gerrig twyllodrus.</HI> Mic. 6.11. Dichellion, cynllwy|nion,
<PB N="120" REF="65">cydfwriadau <HI>&amp;c.</HI> Ni ddylem ni gei|&s;io, ond ein eiddom, a hynny trwy r&ocirc;dd yn unig o law ein T&acirc;d nefol, fel y gw&ecirc;l efe yn dda ei roddi i ni.</P>
<P N="7">7. A chan f&ocirc;d llawer o rhan dilyn, a chwennychu y pethau byd&oacute;l hyn, yn colli y bywyd tragwyddol, gweddiwn rhac i hyn hefyd ddigwydd i ninnau. <HI>Canys nid iw bywyd neb yn &s;efyll ar amlder y pethau &s;ydd ganddo.</HI> Lu. 12.15.</P>
<P N="3">3. Yn drydydd, Pan fo Duw gwedi rhoi y pethau yr ydym yn gweddio fel hyn am danynt, gwedi <HI>tywallt</HI> arnom ei fendi|thion, ar b&oacute;b un ei wala, a'i ddigon o <HI>fa|ra;</HI> oni ddylem ni f&ocirc;d yn ddiolchgar, a thalu moliant i Dduw amdano? Pa &s;awl un &s;ydd yn ein my&s;c, y&s;catfeydd, nid fel y g&wcirc;r hwnw yn yr Efengyl, a fua&s;ei <HI>glaf namyn dwy flynedd deugain.</HI> Joan. 5.5, etto mewn hir wendid, ac afiechyd? Pa &s;awl plentyn yn ymddifad, gwedi ei fwrw ar y b&ycirc;d iw faethu? Pa nifer o Gri&s;tianogion &s;ydd tan lywodraeth-wyr anghyweithas; y rhai a gippiant oddi-wrthynt nid y pe|thau byd&oacute;l hyn yn unig, ond y bara y&s;|prydol hefyd <HI>Gair Duw,</HI> a'i <HI>Sacramentau?</HI> Od ydwyt ti gan hynny yn cael dy iechyd yn &s;afadwy; Dy rieni yn fyw i achub dy gy|freidiau: Od wyt ti yn byw tan ryw <HI>Jo|&s;iah,</HI> tan ryw <HI>frenin duwiol,</HI> rhad-lawn cy|weithas: Dyro ddiolch i Dduw am ei dru|gareddau
<PB N="121" REF="65">hyn, rhac iddo eu dwyn oddi|arnat yn ei gyfiawnder, ac iti wybod wrth eu hei&s;ieu, pa faint o ddaioni a oeddit yn ei gael, o'r blaen, heb ei gydnabod.</P>
<P N="4">4. Holed p&ograve;b dyn ei gydwybod ei hun, y&s;tyried ei weithredoedd a'i gyflwr, galwed ei fuchedd at y rheol hon, a ydyw efe yn byw yn &ocirc;l ei <HI>weddi.</HI> Ond iw yn hytrach yn ymo&s;od yn erbyn ei gorph ei hun, yn cyr|chu afiechyd iddo trwy feddwdod, cyfe|ddach, godineb, putteindra? &amp;c. Onid wyt ti, fel y m&aacute;b gwar&s;yth hwnnw: Deu|ter. 21.20. <HI>yn gyndyn, ac yn anufydd, heb wran|do ar lais dy rieni,</HI> yn peri gofid a blinder id|d&ycirc;nt, ac yn byrrhau eu ddyddiau? Onid wyt yn ddiachos yn cythruddo ac yn digio y <HI>blaenoriaid,</HI> yn peri dig ir rhai &s;y'n gwilio tro&s;ot? Onid wyt yn tyrru bara i ti dy hun dros lawer o ddyddiau, tros fi&s;oedd, a bly|nyddoedd, neu megis ac yn ei gippio o law yr Arglwydd trwy u&s;uriaeth, traw&s;edd, attafaela, yn erbyn ei ewyllys? Od wyt yn gweled f&ocirc;d y beiau hyn neu 'r cyfryw arnat, cyffe&s;&s;a dy gamweddau, dyro dy br&ycirc;d a'th amcan ar wellhau dy fuchedd, ac ar ganlyn yr h&ograve;ll rinweddau da y mae def|nydd, a chynhwy&s;iad y <HI>weddi</HI> yn dy gyfar|wyddo yndd&ycirc;nt.</P>
<P N="1">1. Diolch-garwch, am yr h&ograve;ll ddaioni a dderbyniai&s;t trwy dy holl fywyd. Canys pa beth ydyw dy gynhaliaeth, a'th iechyd
<PB N="122" REF="66">ond rhodd beunyddiol, gwedi ei hadne|wyddu i ti o ddydd i ddydd?</P>
<P N="2">2. Bodlon-rwydd ith &s;t&acirc;d, a'th gyflwr; A hynny.</P>
<P N="1">1. O r&acirc;n y peth a gei&s;iem, Pob rhoddiad ddaionus yn de&s;cyn oddi-uchod megis Ba|ra ydyw, i'n nerthu, ac i'n cryfhau.</P>
<P N="2">2. O r&acirc;n b&oacute;d i ninnau ryw f&acirc;th a'r fraint ynddo; Ein heiddo, Ein bara ni, <HI>Dyro i ni.</HI> Felly y mae Duw yn ei Ddaioni a'i raglu|niaeth yn cymme&s;uro i b&ograve;b un ei ddogn, i b&ograve;b dyn cymmaint ac a fo ddigonol iddo.</P>
<P N="3">3. O r&acirc;n yr am&s;er, Nid ym yn ei gei&s;io ond i'r dydd pre&s;ennol, O ddydd i ddydd; a'r rhodd yn cyfatted a'n cyfreidiau, Ac wrth hyn y deellwch, f&ocirc;d gw&icirc;r fodlon-rwydd, a thair o raddau arni. 1. Rhaid i b&oacute;b un o honom f&ocirc;d yn fodlon a'i gyflwr neu ei &s;t&acirc;d ei hun, Ein bara; P&ograve;b dyn a i fa|ra ei hun. 2. Rhaid iddo f&ocirc;d yn fodlon ai gyflwr pre&s;ennol, ei &s;t&acirc;d y mae efe he|ddiw ynddi, <HI>Dyro i ni heddyw.</HI> 3. Rhaid iddo f&ocirc;d yn fodlon a phob &s;t&acirc;d, y cyflwr a drefno Duw o'i ddaioni a'i ragddarbod iddo. Canys o'i roddiad ef y mae pob cy|flwr.</P>
<P N="3">3. Cymmedrolder, &s;obrwydd, a chym|me&s;urwydd ym mh&oacute;b rhodd a gaffom, bwyd a diod a dillad, a phob peth <HI>perthy|na&s;ol</HI> i'n bywyd: Fel y gallom, <HI>pa un bynnac,
<PB N="123" REF="66">a'i yfed, a'i beth bynnag a wnelom, wneuthur pob peth er gogoniant i Dduw.</HI> 1. Cor. 10.31.</P>
<P N="4">4. Cariad Perffaith. Canys nid ydym yn gweddio tro&s;om ein hunain, ond tros em brodyr hefyd. <HI>Dyro i Ni,</HI> Nid i <HI>mi fy</HI> h&ucirc;n, gan gydnabod mai ein dyled-&s;wydd iw, eu cyn|northwyo hwynt, ddwyn cymmorth yd|d&ycirc;nt, a Duw gwedi rhoi i ni helaeth|rwydd, a bwrw ei&s;ieu a thlodi arnynt hwythau gan feddylied, mai er hyn, er cymmorth idd&ycirc;nt hwy y rhodd-wyd y llo|wnder hynny i ni. Fel pe bai ryw D&acirc;d Daiarol i ddangos y rhagor rhwng eu fei|bion, ac iw profi hwynt i gyd, yn gadel yr &ocirc;ll etifeddiaeth tan law 'r hynaf, a gor|chymmyn iddo ef gadw ei frodyr. Ond oes ir tlodion <HI>hawl,</HI> yn llownder y cyfoe|thogion?</P>
<P N="5">5. Go&s;tyngeiddrwydd, am nad oes gen|nym ddim yn y b&ycirc;d, nad ydym yn ei feg|gio, neu yn ei gerdotta: Yn gweddio am ein <HI>bara;</HI> Ni chawn ni mono heb ymbil. Ac er ei f&ocirc;d yn eiddom er b&ograve;d i ni ryw fath ar fraint ynddo, etto nid ydym ni yn cael mono, ond drwy roddiad yn unig, wedi ei gymme&s;&ucirc;ro i b&oacute;b un ar &ocirc;l ei &s;t&acirc;d a'i ei&s;ieu.</P>
<P N="6">6. Diwydrwydd, a Dyfalwch: Megis ac y gorchymmynodd yr Apo&s;tol. 1. The&s;&s;. 4.11. <HI>Roddi o honoch eich br&ycirc;d, ar f&ocirc;d yn llonydd, a gwneuthur eich goruchwilion eich hunain a gweithio
<PB N="124" REF="67">a'ch dwylo eich hunain,</HI> heb e&s;ceulusdra, heb oferedd. Canys ni ddylei neb fwytta, ond ei fara ei hun, yr hwn y mae yn ei ynnill: Nid ydyw na charferedig gerdotta, na'ch lledratta yn ddibechod. Gwrandewch gan hynny ar yr Apo&s;tol. 2. The&s;&s;. 3.10. <HI>Pan oeddym hefyd gida chwi hyn a orchymmyna&s;om i chwi, os byddai neb ni fynnai weithio, na chai fwytta chwaith.</HI> v. 11: <HI>Canys yr ydym yn clywed f&ocirc;d rhai yn rhodio yn eich plith chwi yn afreolus</HI> [allan o drefn] <HI>heb weithio dim, ond bod yn rhdresgar.</HI> v. 12: <HI>Ond i'r cyfryw gorchymmyn yr ydym, a'u han|nog trwy ein harglwydd Je&s;u Grist, ar idd&ycirc;nt wei|thio 'rwy lonyddwch, a bw&ycirc;tta eu bara eu hunain.</HI></P>
<P N="7">7. Hyfder ar Dduw, ei ragluniaeth, a'i ddaioni. Heb ffydd ac ymddiried yn Nuw, nid iw ein rhagddarbod ein hunain, tros y cnawd, neu tro&s;om ein hunain ond pe|chod a ffolineb. <HI>Pob rhoddiad ddaionus, a phob rhodd berffaith oddi uchod y mae, yn di&s;cyn oddi|wrth D&acirc;d y Goleuni.</HI> Jac. 1.17. Oddi-wrth bwy y disgwiliwn roddiad yn y b&ycirc;d ond oddi-wrtho ef yn unig? At bwy r edrych|wn, ond atto ef? I bwy 'r ymddiriedwn, ond i'r Arglwydd goruchel, yr hwn &s;ydd yn peri ei fendithion ddiscyn arnom fel y gwlith o'r nefoedd?</P>
<P N="8">8. Gofal cymhedrol am ein da, a'n hie|chyd, fel y gallom trwyddynt, wneuthur y cyfryw wa&s;anaeth i Dduw, ac y mae efe yn ei ddisgwil. Canys yr rh ai hyn iw arfau
<PB N="125" REF="67">ein milwriaeth yn y b&ycirc;d; Hebdd&ycirc;nt hwy nis gallwn wneuthur na ll&ecirc;s na daioni, na chymmwynas i'n brodyr, na'n cymodo|gion.</P>
<P N="9">9. Ymarfer gwa&s;tadol o weddi a phob duwioldeb, gan weddio beunydd am y pe|thau byd&oacute;l hyn: Pa faint mwy am fen|dithion y&s;prydol, i borthi ein heneidiau.</P>
<P>Gweddiwn ynteu ar ein T&acirc;d nefol, ar iddo dywallt ei fendithion hyn arnom, gadw oddi-wrthym yr &ocirc;ll ddrygau yr ydym yn gweddio rhagddynt; Ar iddo felly ein digoni a'i fara corphorol yn y b&ycirc;d, fel y ca|ffom rhag llaw fwynhau y bara nefol, yr hwn iw ein Harglwydd Je&s;u Gri&s;t, <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XV.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>Luc. 11.4:</BIBL>
<P><HI>A maddeu i ni ein pecho|dau.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>RHaid iw y&s;tyried, gyntaf dim, yn y dei&s;yfiad hwn. 1. Ei Drefn. 2. A'i Ddefnydd. Y m&oacute;dd, a'r peth yr ydys yn ei gei&s;io.</P>
<P N="1">1. Hyd yn hyn yn yr h&ocirc;ll ddei&s;yfiadau o'r blaen, fe 'n dyisgwyd i weddio am bethau da ym mh&oacute;b ryw f&ocirc;dd yn gy&s;tal er lles y
<PB N="126" REF="68">corph a'r enaid. Yma, yr ydym yn dechreu, ac o hyn allan yn myned rhagom, i we|ddio rhag y drygau y rhai y mae eu hofn au har&s;wyd arnom. A hynny nid yn ddi|re&s;wm, ddiachos: Yn gymmaint, a thra byddom yn y cnawd, nid iw bo&s;&s;ibl i ni gyrhaeddyd na mwynhau cyflwr perffaith na diogel yn y b&ycirc;d: Mor llawn ydym o am|mherffeith-rwydd a diffygion, ac wedi ein hamgylchn a pheryglon aneirif.</P>
<P>Y pethau mwyaf yn ein drygu, <HI>ein Pecho|dau,</HI> ein dyledion i Dduw yd&ycirc;nt. Dyna 'r gwraidd, a ffynnon yr holl ddrygau, &s;y 'n digwydd i'r Creaduriad. Oni bai pechod, ni fua&s;ei ddrwg arall yn y b&ycirc;d: O hwn, y mae 'r drygau &ocirc;ll yn deilliaw.</P>
<P>Ein pechodau, meddaf, &s;y 'n gwahanu rhyngom a'n Duw, yn ynnyn ei lid, yn cyffroi ei ddigo-faint i'n herbyn, ac yn pe|ri iddo ein co&s;pi yn ei gyfiawnder, a'i am|ryw farnedigaethau.</P>
<P>O herwydd hynny y mae ein iachawdr Chri&s;t, yn ein dy&s;cu ni yn gyntaf dim gei|&s;io tynny y rhain, a'u &s;ymmud oddi ar y ffordd, ac i Dduw, ein t&acirc;d nefol bellhau ein <HI>camweddau</HI> oddi-wrthym. Pe's gallem f&ocirc;d yn rhydd oddi-wrth ein dyledion hyn, ni fyddei raid i ni mor ofni na chy&s;tudd, na thrueni, na drwg, na blinder yn y b&ycirc;d.</P>
<P><HI>Cwe&s;t:</HI> Ond fe a ddywed rhyw un, Oni ddy|la&s;ei hwn ynteu f&ocirc;d yn gyntaf &ucirc;n o'r dei&s;y|fiadau
<PB N="127" REF="68">yn y weddi? Canys, fel y dywaid y Prophwyd, nid o r&acirc;n Duw y mae 'r rhwy&s;tr, <HI>Wele ni fyrh&acirc;wyd llaw 'r Arglwydd fel na allo a|chub, ac ni thrymh&acirc;odd ei glu&s;t ef, fel na allo gly|wed, Eithr eich anwireddau chwi a y&s;carodd rhyn|goch chwi ach Duw a'ch pechodau a guddia&s;ant ei wyneb oddi-wrthych, fel na chlywo.</HI> E&s;ai. 59.1.2.</P>
<P>O herwydd hynny o r&acirc;n y gelyniaeth &s;ydd rhyngom a'n Creawdr o achos ein pe|chodau nis gallwn na gofyn na derbyn dim daioni yn y b&ycirc;d ar ei law, oni chymmo|der ni a'n Duw. Dyma 'r peth y mae Duw ei hun yn ei ddei&s;yf arnom ni yn gyntaf; 2. <HI>Cor.</HI> 5.20. Oni ddylem ninneu o flaen dim gei&s;io 'r un cynmod gantho ynteu?</P>
<P>Att: Gwir iw, nad iw 'r weddi hon, weddi gelynion Duw, ond erfynion ei blant, &s;ydd tan gymmod ag ef, gwedi iddo adferu cy&s;|&s;ur a ffafor idd&ycirc;nt, ynghri&s;t Je&s;u.</P>
<P>Ond y mae i ni ddyf&oacute;dfa at ein Duw, ac yr yd&ycirc;m yn gweddio arno nid yn unig o r&acirc;n <HI>Mabwy&s;iad,</HI> fel yr ym yn blant iddo ond o r&acirc;n ein <HI>gwendid naturiol</HI> hefyd, fel tro&s;|&s;eddwyr annheilwng, a pechaduriaid tru|ain, beunydd yn dyf&oacute;d yn &ocirc;l, yn myned yn &ocirc;l llaw yn ein dyledion iddo, ac yn pa|rh&acirc;u mewn pechod, tra 'r e&s;tynner ein dyddiau a'n heinioes i ni.</P>
<P>Ac ar hyn y mae rhill, a trefn y dei&s;yfia|dau hyn yu &s;efyll. Yn y <HI>pedwar cyntaf</HI> yr ydym
<PB N="128" REF="69">yn dangos ein hyfder ar ein mabwy&s;iad, ac vn dei&s;yf megis plant i Dduw, ar iddo gyflawni ein holl ei&s;iau yn gy&s;tal er lles y corph a'r Enaid. Yn y <HI>lleill, yn canlyn,</HI> yr ydym yn dangos (fel y dylem,) ein an|hyder arnom ein hunain o r&acirc;n ein llygre|digaeth, gan ddei&s;yf amddiffynfa, a rhydd|did oddi-wrth y cyfryw ddrygau, ac y mae ein bywyd pre&s;ennol hwn yn gynnefin i|dd&ycirc;nt.</P>
<P>Y Drygau hyn a ddigwydd i ni oddi|mewn, ac oddi-allan. <HI>Oddi-mewn,</HI> Gwy|niau, chwantau cnawdol, dei&s;yfiadau lly|gredig. <HI>Oddi-allan,</HI> peryglon oddi-wrth y b&ycirc;d a'r cythraul, pob aflwydd, blinder, adfyd yn digwydd oddi-allan megis&punc; heppil pechod a gwenidogion angeu.</P>
<P>Fel hyn megis yn y bendithion a ddy&s;|godd ein iachwdr Chri&s;t i ni weddio am|danynt, yn cyntaf yr <HI>y&s;prydol,</HI> gwedi hynny y rhai <HI>corphorol;</HI> Felly hefyd yn y Drygau yr ydym wrth yr un ddy&s;ceidiaeth yn gwe|ddio rhagdd&ycirc;nt, yr ydym yn ymo&s;od yn gyntaf yn erbyn, y rhai a ryfelant, yn er|byn yr enaid yn bennaf; ein pechodau, ac wedi hynny yn gweddio rhag y lleill a ddigwyddont ir corph, neu yngh&ycirc;d ir corph a'r enaid.</P>
<P>Ond wrth weddio fel hyn rhag y Dry|gau, yr ydym yn cyd-ddei&s;yf y bendithion cyfattebol idd&ycirc;nt, yn gy&s;tal y&s;prydol a
<PB N="129" REF="69">chorphorol. Canys Maddeuant Pechodau, Nerth a chadernid yn erbyn profedigaeth, rhydd-did oddiwrth beryglon, a maglau y cythral, y drwg hwnnw, ai weinidogion, prif-radau, bendithion arbennig nefol y|d&ycirc;nt.</P>
<P><Q REND="margQuotes">Am hynny <HI>(medd. Mr. Perkin)</HI> nid iw 'r dei&s;yfiad o'r blaen am fara beunyddiol, ddim angen, na gris, neu gam i godi ein meddyliau h&ycirc;d at y gofynniad hwn o fa|ddeuant ein pechodau.</Q> Canys y n&eacute;b a ro|ddo ei bwys ar yr Arglwydd am gynhalia|eth corphorol, a fydd barottach i bwy&s;o ar yr un Duw am feddeuant a thrugaredd er iechydwriaeth ei enaid Ond y n&eacute;b ni fo ddiammeu ganddo, y rhydd Duw fara iddo, pa f&oacute;dd y geill efe f&ocirc;d yn ddiogel, neu ber&s;wadio eu h&ucirc;n, y rhydd Duw fa|ddeuant iddo?</P>
<P>Ac wrth hyn y mae Cri&s;t megis yn dwyn ar g&oacute;f i ni pa f&oacute;dd y dylem ni ymarfer y bendithion byd&oacute;l hynny, bwyd a, diod a dillad, iechyd, helaethrwydd, cyfoeth; nid amgen, megis cynnorthwyon i'n <HI>cyfiawn|h&acirc;d,</HI> i'n cyfarwyddo at ein Duw, ac i beri i ni bwy&s;o ar ei drugaredd&acirc;u ynghri&s;t Je|&s;u. Canys y bendithion am&s;erol hyn a dderbynir gennym, megis gwy&s;tlon yd&ycirc;nt a thy&s;tiolaethau o bethau gwell a ordei|niodd efe i ni.</P>
<P>Ar hyn yma megis ar &s;ail a adeilada&aacute;
<PB N="130" REF="70"><HI>Jacob</HI> ei w&icirc;r grefydd, a'i wafanaeth i Dduw. <HI>Yna yr addunodd</HI> Jacob <HI>adduned, gan ddywedyd, Os Duw fydd gyda myfi, ac am ceidw yn y ffordd ymma, yr hon yr ydwyf yn ei cherdedd, a rhoddi i mi fara iw fwytta, a dillad iw gwi&s;co? a Dychwe|lyd o honof mewn heddwch i dy fy nh&acirc;d, Yna y b&ycirc;dd yr Arglwydd yn Dduw i mi.</HI> Gen. 28.20.21.</P>
<P>Fel pe bai efe yn ammodi a Duw ac yn cymmeryd y bendithion <HI>am&s;erol</HI> hyn, bwyd a dillad, a dychweliad mewn heddwch, a chadwraeth ar hyd y ffordd megis yn wy|&s;tlon o'i ffafor, yn ernes cyflog o'i wa&s;a|naeth.</P>
<P>Wrth hyn yr oedd yn ddiammau, yn ddi|ogel gan y Prophwyd <HI>Dafydd</HI> f&ocirc;d ei Dduw yn ei garu <HI>Wrth hyn y gwn,</HI> (medd efe) <HI>hoffi o honot fi, am na chaiff fy ngelyn orfoleddu i'm her|byn.</HI> P&s;al. 41.11. Y pethau da hyn oddi|allan pa beth &ycirc;nt amgen, nag arwyddion o r&acirc;s a ffafor Duw tuag at ei wei&s;ion.</P>
<P>Yn y gei|riau y mae i ni y&s;tyried.
<LIST>
<ITEM>1. Y Gofynniad, <HI>Maddeu i ni ein pechodau.</HI></ITEM>
<ITEM>2. Yr Ammod, tan yr hwn yr &ycirc;m yn gofyn, <HI>Canys yr ydym nin|nau yn maddeu,</HI> &amp;c.</ITEM>
</LIST></P>
<P>Yn y cyntaf, y <HI>gofynniad,</HI> y mae Cyffes yn gynhwy&s;ol, Canys yr ydym wrth ofyn ma|ddeuant yn cyfaddef ein b&oacute;d ni i gyd yn bechaduriaid.</P>
<P>Yn yr ail, <HI>yr Ammod,</HI> y mae addewid,
<PB N="131" REF="70">nen adduned, yn ymrwymo ein hunain i faddeu i'n brodyr.</P>
<P>Ni eill y cyntaf f&ocirc;d yn w&icirc;r ac yn ddira|grith heb ffydd; Na'r llall mo'i gwbl-h&aacute;u heb gariad perffaith.</P>
<P>Yn y Gofynniad mae i ni y&s;tyried ym mhellach ac yn naill-tuol.
<LIST>
<ITEM>1. Y Golygyn, yr hwn yr ydym yn edrych arno, a ni yn gwe|ddio fel hyn.</ITEM>
<ITEM>2. Y weithred o druga|redd a ddymunem, <HI>Maddeu.</HI></ITEM>
<ITEM>3. Y Per&s;onau. 1. Gan bwy y cei&s;iem hyn, <HI>Ein T&aacute;d</HI> &amp;c. 2. I bwy neu tros bwy y cei|&s;iem <HI>I ni.</HI></ITEM>
</LIST></P>
<P N="1">1. Y Golygyn, <GAP DESC="foreign">, <HI>pechodau,</HI> yn y fan hon; <GAP DESC="foreign">, <HI>dyledion,</HI> Matt. 6.12. <GAP DESC="foreign">, <HI>cwympau, camweddau,</HI> Matt. 6.14. Yr hon amrywiaeth yn <HI>nhadogaeth</HI> y geiriau, a wnaeth i rai dybied f&ocirc;d anghyttundeb rhwng yr Efengyl-wyr, neu o'r lleiaf, f&ocirc;d rhagor rhwng y pechodau yr ydys yn gwe|ddio rhagddynt. Fel pe bai</P>
<P N="1">1. <GAP DESC="foreign">, ddim ond <HI>Peccatum Incogitan|tiae,</HI> <Q REND="margQuotes"><HI>Pechod o Any&s;tyriaeth neu Anfeddylgarwch,</HI></Q> y peth a wnae dyn yn ddiy&s;tyr, neu yn anfeddylgar.</P>
<P N="2">2. <GAP DESC="foreign">, Peccatum malitiae: <HI>Pechod rhy|fygus,</HI>
<PB N="132" REF="71">yr hwn a wnae d&ycirc;n o'i w&icirc;r f&ocirc;dd, er ei f&ocirc;d yn gwybod mai drwg ydyw.</P>
<P>Ond nid iw Cri&s;t ei h&ugrave;n yn gwneuthur mor fath ragor rhyngthynt, ond yn uw|&s;io 'r geiriau yn gyffredin, p&oacute;b &ucirc;n i ddat|can, neu arwydocc&acirc;u p&ograve;b math ar becho|dau.</P>
<P>Er hynny yr amryw henwau hyn ar be|chod a gymmerir o r&acirc;n amryw edrychiad arno.</P>
<P><GAP DESC="foreign">, <HI>Peched</HI> y gelwir, fel y mae yn gy|feilorn, yn myned ar ddidro oddi-wrth reol y gyfraith.</P>
<P><GAP DESC="foreign">, <HI>Camwedd,</HI> O r&acirc;n ein ymarwe|ddiad, neu gwrs y b&ycirc;d a'n bywyd, yn lli|thro, ac yn cwympo oddi ar lwybrau cy|&s;iawnder.</P>
<P><GAP DESC="foreign">, <HI>Dyl&ecirc;d,</HI> gan edrych at Dduw, i'r hwn yr ydym yn ddyledwyr, megis o ufudd|dod yn naturiol, felly o go&s;pedigaeth, gwedi i ni ffaelio, a dyf&ocirc;d yn fyrr o wneu|thur yr hyn a ddylem o r&acirc;n ein creadi|gaeth.</P>
<P>Pechod a elwir yn <HI>ddyl&ecirc;d</HI> drwy gyffely|biaeth; ar &ocirc;l dull dynol yn bargeinio ac yn ammodi a'u gilydd: O r&acirc;n f&ocirc;d gwir Ammod rhyngom ni a'n <HI>Duw:</HI> Duw ei h&ucirc;n yn gyffelyb ir coeliwr, neu i'r perchen Dl&ecirc;d, A ninneu i'r Dyledwyr; Y gyfraith, i'r rhwymedigaeth, A Phechod i'r Ddl&ecirc;d,
<PB N="133" REF="71">am yr hwn yr ydym ni tan fforffeit o go&s;|pedigaeth a'r &ocirc;l y gyfraith.</P>
<P>Yr ydym yn ddyledwyr i Dduw trwv be|chod, nid fel pe b&oacute;m yn dylu pechod iddo, neu yn dlyledus i bechu: (Ie, yr ydym yn rwymedig drwy 'r <HI>gyfraith,</HI> yn y gwrth|wyneb i dalu ufudd-dod iddo.) Ond o herwydd yn niffyg ufudd-dod, neu dale|digaeth yn &ocirc;l y rhymedigaeth gyntaf, yr ni trwy bechu yn euog o go&s;pedigaeth neu farn, megis ail ddl&ecirc;d iddo.</P>
<P>Pwy nis gwyr arfer y b&ycirc;d yn bargeinio? Yn gweled dynion beunydd yn ymrwymo tan ff&icirc;n, neu &s;wm o arian er cyflawni eu cyfammod. Os torrir y cyfammod, y mae y rhwymedigaeth yn myned yn fforffed, a'r &s;wm ynddi yn ddl&ecirc;d i'w pherchen. Ac yn gyfattebol i hyn.</P>
<P>Ein dl&ecirc;d cyntaf i Dduw, yr hyn oeddym yn dylu iddo o'r dechreuad, ydyw <HI>ufadd-dod gwbl-berffaith i'r gyfraith:</HI> I'r hyn yr oeddym yn rhwymedig wrth gyfammod gweithre|doedd tan go&s;p o farwolaeth dragwyddol. Quo die comederis <HI>&amp;c. Yn y dydd y bwyteych&punc; honaw, gan farw y b&ycirc;ddi farw.</HI> Gen. 2.17. Ei|thr yn niffyg cyflawni y cyfammod, yr yd|ym yn rhwym i'r fforffedd, hynny iw, co&s;pedigaeth dragwyddol. Dyma ein dl&ecirc;d ni yr awr hon. Ond pechod a elwir yn ddl&ecirc;d, o herwydd ei f&ocirc;d yn achos o'r go&s;|pedigaeth
<PB N="134" REF="72">hon. Pechod a wnaeth hyn o ddl&ecirc;d neu fforffed.</P>
<P N="2">2. <HI>Maddeu.</HI> Y maddeuant yr ydys yn cei|&s;io, ydyw llawn rydd-did a gollyngdod oddi-wrth y rhymedigaeth a'r ddl&ecirc;d hon, &s;ef, <HI>Euogrwydd Pechod,</HI> a'r co&s;pedigaeth y mae yn haeddu. A hyn y mae Duw yn ei wneu|thur erom trwy Gri&s;t Je&s;u, gan gymmeryd ei angeu ei ufudd-dod, ai ddioddefaint ef yn iawn tro&s;om, heb gyfrif ein <HI>pechodau</HI> i ni, yn cyfrif ein drwg weithredoedd ni fel pe baent heb eu gwneuthur, yn anghofio ein euogrwydd ac yn maddeu y go&s;pedigaeth, yn ein gollwng yn rhydd oddi-wrthi.</P>
<P>Tri pheth &s;ydd ym mh&ograve;b pechod i dd&acirc;l &s;ulw arnynt, neu i'w hy&s;tyried.</P>
<LIST>
<ITEM>1. <HI>Y weithred,</HI> yn yr hwn y gwneir y Pe|chod.</ITEM>
<ITEM>2. Yr <HI>euogrwydd,</HI> br&ycirc;ch, halogiad, a e|dy 'r weithred yn yr enaid ar ei h&oacute;l.</ITEM>
<ITEM>3. Y <HI>co&s;p a'r dialedd,</HI> y mae 'r halogiad, a'r drwg weithred yn eu haeddu.</ITEM>
</LIST>
<P><HI>Actus tran&s;it, macula manet, p&oelig;na debetur.</HI> <Q REND="margQuotes">Y weithred yn pa&s;&s;io, y br&ycirc;chni yn tri|go, a'r go&s;p yn ddyledus.</Q></P>
<P>Wrth ofyn maddeuant yr ydym yn gwe|ddio yn erbyn <HI>y tri</HI> hyn ynghyd, yn erbyn p&ograve;b &ucirc;n o'r <HI>tri</HI> ar unwaith. Y mae Duw yn maddeu Pechod.</P>
<P N="1">1. <HI>Quando Actum habet eo loco, ac &s;i non fui&s;&s;et;</HI><Q REND="margQuotes">Pan fo efe yn anghofio y weithred, yn ei
<PB N="135" REF="72"> chyfrif, fol pe bai heb ei gwneuthur.</Q> A't hyn y mae 'r ymadroddion hyn yn tueddu. <HI>Ti a deflai&s;t fy holl hechodau o'r tu ol i'th gefn.</HI> E&s;a. 38.17. Hezekiah wrth alaru. <HI>Efe a ddych|wel, efe a drugarha wrthym, efe a ddaro&s;twng ein hanwireddau, a thi a defli eu h&ocirc;ll bechodau i ddyfn|deroedd y mor.</HI> Micah. 7.12. <HI>Na chofia Argl|wydd ein hanwired</HI> &amp;c.</P>
<P N="2">2. <HI>Quando maculam, re&s;tituto &s;uo nitori atque integritati animo, eluit.</HI><Q REND="margQuotes">Pan fo efe yn golchi ym|maith y brych ar brwntni a adawyd yn &ocirc;l, ac yn dwyn yr enaid yn &ocirc;l i'w chyflwr a'i glendid cyntaf.</Q> At hyn y mae 'r Prophwyd Dafydd yn fynych yn edrych gan weddio, <HI>Golch fi yn llwyr-ddwys oddi-wrth fy anwiredd, a glanh&acirc; fi ag hy&s;sop, a mi a lanheir; Golch fi, a bydd|af wynnach na'r eira.</HI> v. 7. <HI>Crea galon l&acirc;n ynof, o Dduw; ac adnewydda y&s;pryd uniawn o' mmewn.</HI> v. 10.</P>
<P N="3">3. <HI>Quando P&oelig;nam debitam remittit.</HI><Q REND="margQuotes">Pan fo efe yn maddeu y go&s;p, y mae 'r ddrwg|weithredd yn ei haeddu.</Q></P>
<P>Ac o r&acirc;n hyn, y mae 'r Prophwyd yn gweddio, <HI>Na cherydda fi yn dy lidiaw-grwydd, ac na cho&s;pa fi yn dy lid.</HI> P&s;al. 6.1. <HI>Illud omne hic o|ramus.</HI> <Q REND="margQuotes">Am hyn &ocirc;ll y gweddiwn wrth ddywedyd hyn,</Q> <HI>Maddeu i ni</HI> &amp;c. Gweddiwn a'r i Dduw. 1. Anghofio ein ddrwg-wei|thredoedd, eu taflu o'r tu &ocirc;l iw gefn, eu bwrw ymmaith, a'i cyfirf, fel pe na's bua|&s;ent. 2. Ar iddo olchi ein eneidiau, yn
<PB N="136" REF="73">gwaed Cri&s;t, a'u <HI>gl&acirc;nhau yn llwyr-ddwys,</HI> fel y go&s;odei efe b&oacute;b aelod o'i Eglwys yn ogo|neddus iddo ei h&ucirc;n, <HI>heb arno na brycheuyn, na chrychni, na dim o'r cyfryw, ond fely byddei yn &s;an|ctaidd ac yn ddifeius.</HI> Eph. 5.27. 3. Ac yn ddi|waethaf ar iddo dynny ymmaith y go&s;pedi|gaeth, fel na ddelo hi byth arnom.</P>
<P N="3">3. A hyn &ocirc;ll yr ydym yn eu cei&s;io gan Dduw. Canys <HI>pwy a ddichon faddeu pechodau, onid Duw y unig?</HI> Efe yn unig a ddichon gy|fiawn'h&aacute;u 'r anghyfiawn, L&acirc;nhau y galon lygredig, fwrw ymmaith anwiredd, a throi heibio ei lidiawgrwydd.</P>
<P>Ac nid ydym yn gweddio tro&s;om ein hu|nain yn unig ond tros ein brodyr hefyd. Yn yr hyn, megis ac nid ydyw yn ein <HI>cy|fiawnh&acirc;u</HI> ein hunain, felly nid &ycirc;m yn eu <HI>con|demnto</HI> hwy chwaeth. Ond fel yr oedd Job yn arfer tros ei feibion, felly offrymmwm ninneu offrymmau tros ein brodyr, gan ddywedyd yn w&icirc;r ofalus ac yn garedigol, <HI>Fy meibion, fy mrodyr, ond odid a becha&s;ant ac y felldithia&s;ant Dduw yn eu calennau; Maddeu ydd&ycirc;nt o Dduw,</HI> ac i ninnau, a dyro i ni r&aacute;s i f&ocirc;d yn w&icirc;r edifeiriol, ac i fwrw ein baich ar ein cyfryngwr, yr hwn a ddioddef&oacute;dd tro&s;om Je&s;u Gri&s;t ein Harglwydd, i'r Hwn <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<PB N="137" REF="73">
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XVI.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>A'r ail ar y te&s;tyn: Luc. 11.4.</BIBL>
<P><HI>A maddeu i ni ein pechodau, Canys nyni hefyd yddim yn maddeu ei bob un &s;ydd ddyledwr i ni.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>CHwchi a glyw&s;och, f&ocirc;d yn y geiriau Dd&aacute;u beth arbennig iw hy&s;tyried.</P>
<P N="1">1. Y Gofynniad, O faddeuant gan Dduw.</P>
<P N="2">2. Yr Ammod, tan yr hwn y Gofynna ein f&ocirc;d yn y cyntaf, <HI>Gyffes</HI> yn gynnhwy&s;ol, Am ein b&oacute;d wrth ofyn Maddeuant, yn cyfaddef ein b&ograve;d ni i gyd yn bechaduriaid: Yn yr ail Addewid, neu Adduned i'n hym|rwymo ein hunain i faddeu i'n brodyr.</P>
<P>Gwaith ffydd iw 'r <HI>un,</HI> a'r <HI>llall</HI> trwy Gariad perffaith y cwbl-heir.</P>
<P>Fel y dywedais o'r blaen am ddyledion, f&ocirc;d y &s;crythur L&acirc;n yn galw ein pechodau felly drwy gyffelybiaeth: Felly yr awr hon am Ddyledwyr, nid amgen Pechaduriaid:</P>
<P>Y Dyledwyr y mae &s;on amdanynt yn y weddi, yd&ycirc;nt, Nid y rhai wrth farchnatta a bargenio fy yn &oacute;l llaw a'u cymydogron,
<PB N="138" REF="74">ac arnynt dalu idd&ycirc;nt arian, &ycirc;d, anifei|liaid neu 'r cyffelyb: Ond y rhai a wnelont gam neu rwy&s;tr idd&ycirc;nt. Canys nid oes &ucirc;n d&ycirc;n yn y b&ycirc;d, cynddrwg ei &s;t&acirc;d, cyn-wae|led ei gyflwr, yr hwn ni roddes Duw iddo ar &oacute;l ei radd, a'i fe&s;ur, lawer o bethau d&acirc;, ni ddylid mo'i dwyn oddi-wrtho: <HI>Bywyd, Enw da</HI> &amp;c.</P>
<P>A'r neb a ddifenwo, neu a rwy&s;tro ei gy|mydog mewn dim yn y b&ycirc;d a berthyn iddo, &s;ydd <HI>ddyledwr</HI> iddo, am iddo bechu yn ei er|byn: A'r ddl&ecirc;d a erys y 'ngwydd yr Holl|alluog, hyd oni wnelo 'r tro&s;eddwr hwnnw fodloniad i Dduw, ac i'w gymydog, i Dduw trwy edifeirwch, a thrwy daliad iawn iw gymydog.</P>
<P>Ie heb law y niweid, drwg, neu rwy&s;tr a wnelir i n&eacute;b ar air neu weithred, Rhaid i ni feddylied, mai pwy bynnac a e&s;ceulu|&s;a ei ddyled-&s;wydd tuag at ei frawd, dyle|dwr yw. Yn gymmaint ac iddo beidio a'i achub pan alla&s;ai, hynny a gyfrifir yn be|chod, yn ddl&ecirc;d arno yngwydd yr Holla|lluog.</P>
<P>Yr ydym ninnau yn maddeu i b&oacute;b un &s;ydd yn ein Dl&ecirc;d: hynny iw. yr ydym yn maeddeu i b&oacute;b d&ycirc;n &s;y 'n gwneuthur cam a ni, yn pechu mewn m&oacute;dd yn y b&ycirc;d i'n herbyn; pa &ugrave;n bynnag ai wrth wneuthur y peth ni ddylei, i'n drygu, a'i gan e&s;ceulu|&s;o ei ddyledus garedigrwydd, a gadel heb
<PB N="139" REF="74">wneuthur y weithred dd&acirc; a alla&s;ei, i'n cynnorthwyo.</P>
<P><HI>Cwe&s;t:</HI> Ond fe a ddywed rhyw un, os fe|lly, o r&acirc;n ein pechodau yr ydym fel hyn yr ddyledwyr i gilydd, pa f&ocirc;dd y maddeuwn ni; Canys <HI>ni ddichon neb faddeu pechodau onid Duw ei h&ucirc;n yn unig.</HI> Mar. 2.7.</P>
<P><HI>Attebaf:</HI> Ym mh&oacute;b pechod neu gam|weithred y mae dau beth iw y&s;tyried. 1. Y rhwy&s;tr, niweid, colled, trwy 'r hyn y drygir n&eacute;b yn ei gorph, neu ei dd&acirc;. 2. Yr anfodlonedd, a'r &s;arh&acirc;ad i Dduw wrth dro&s;&s;eddu ei orchymmyn.</P>
<P>Dyn a ddichon roi maddeuant o'r hyn a berthyn iddo ei h&ucirc;n, y niweid, colled, rhwy&s;tr: Duw &s;y'n maddeu 'r peth a ber|thyn iddo ynteu, yr anufudd-dod iw ewyl|lys ef, a'r ammharch iddo oddi-wrth ei greadur ei h&ucirc;n yn ddiy&s;tyr gantho gyfraith a gorchymmyn ei wneuthurwr.</P>
<P>Megis pan f&ocirc; neb yn cael ei &s;clandrio, gan ddynion anwir yn ei ddifenwi, yn dywe|dyd yn ddrwg am dano yn gelwyddoc, yr hyn &s;y bechod yn golwg Duw a d&ycirc;n: Y Dyn a ddywedir yn ddrwg am dano a ddi|chon, ac a ddyleu faddeu, cyn belled ac y mae yn berthyna&s;ol iddo, hynny iw, yr enllib, y drygair a'r ammharch y mae efe yn i gael oddi-wrtho; Ond am dro&s;&s;eddiad y gyfraith, <HI>Na ddwg gam dy&s;toliaeth,</HI> &amp;c. I
<PB N="140" REF="75">Dduw yn unig y perthyn rhoi maddeuant i'r goganwr.</P>
<P>Yn y cyfryw bechodau neu gamweddau y mae tri pheth mesgis yngl&ycirc;n, a fo rhaid idd&ycirc;nt wrth faddeuant. 1. Cerydd 2. Dial. 3. Co&s;pedigaeth.</P>
<P N="1">1. Co&s;pi pechaduriaid a berthyn i'r n&eacute;b a fo mewn goruchafiaeth, i'r Swyddogion, nid i'r rhai di-&s;wydd, ac heb awdurdod gan|thynt. Ond nid iw rydd idd&ycirc;nt hwy chw|aith <HI>faddeu</HI> i'r n&eacute;b a fynnent ar &ocirc;l eu hewyl|lys eu hunain, eithr taeru neu lacc&acirc;u ar y go&s;pedigaeth ar &ocirc;l rheoly gyfraith a chyd|wybod Dd&acirc;. Ac yn hyn y mae 'n berthy|nas i'r wladwriaeth, neu i'r ll&ecirc;s gyffredin.</P>
<P N="2">2. Am gerydd, y mae ein iachawdr yn ein hyfforddi ni, ac yn dangos pa f&ocirc;dd y dylem ymddwyn tuag at ein brodyr yn pe|chu yn ein herbyn. A hynny mewn tair o radd&aacute;u.</P>
<P N="1">1. Yn naillduol, <HI>Os pecha dy frawd i'th erbyn, d&ocirc;s ac argyoedda ef rhyngot ti ac ef ei h&ucirc;n, os efe a wrendy arnat, ti a enillaist dy frawd.</HI> Matth. 18.15.</P>
<P N="2">2. Yn gyhoedd, o flaen ty&s;tion, oni we&s;|nyth y r&acirc;dd gyntaf, <HI>Ac os efe ni wrendy, cym|mer gyda thi etto &ucirc;n neu dd&acirc;u fel yngenau d&acirc;u neu dri o dystion y byddo pob gair yn &s;afadwy.</HI> v. 16.</P>
<P N="3">3. Yn gyffredinol, megis yn e&s;ampl i eraill. <HI>Ac os efe ni wrendy arnynt hwy, dywed i'r Egl|wys,
<PB N="141" REF="75">ac os efe ni wrendy ar yr Eglwys chwaith, bydded iti megis yr Ethnic a Rublican.</HI> v. 17. Hynny iw, yn y&s;cymmyn beth, yn ddyn ffiaidd, annheilwng o'th gymydeithas, megis pechadur gwrthny&s;&s;ig, anedifei|riol anghymmwys &igrave; fyw ym mysc Cri&s;tia|nogion.</P>
<P>Am gerydd ynteu rhaid i ti ei maddeu, ei rhoi heibio; nid gwiw mo'i chynnig pan weli dy frawd yn edifeiriol. Canys i r pwrpas hwn yn unig yr argyoeddir y n&eacute;b a becho, nid amgen, wrth ddangos iddo ei fai, i beri iddo ei weled ai gydnabod, ac wrth hynny edifarh&aacute;u: A cherydd nid iw gymmwys i'r edifeiriol, ond yn hyttrach, Cy&s;&s;ur.</P>
<P N="3">3. Am y Dial, Er ei f&ocirc;d yn berthynas i Dduw yn unig, megis ac y mae efe ei h&ucirc;n yn dywedyd, <HI>I mi y mae dial, myfi a dalaf, medd yr Arglwydd.</HI> Rhuf. 12.19. Deuter. 32.35. <HI>I mi y perthyn dial, a thalu y pwyth</HI> &amp;c. Etto y mae i ninnau f&oacute;dd i faddeu hwnnw; Nid amgen, Pan fo neb o gariad diragrith, a diniweidrwydd calon yn dymuno ar Dduw, na chymmerai ddial am y pechod a wnaeth i frawd iw erbyn.</P>
<P>Fel hyn y maddeuwch chwithau gyda Duw y dial y mae pechod yn ei haeddu: Gan fwrw heibio lid, a chenfigen a dig|ter: na thelwch ddrwg am ddrwg, ac na ddymunwch chwaith. Canys pechod iw
<PB N="142" REF="76">i chwi ddymuno drwg neu niweid yn y b&ycirc;d i n&eacute;b er iddo ef wneuthur cam. <HI>Na cha&s;&acirc; dy frawd yn dy galon, Na ddiala, ac na chadw lid i feibion dy bobl. Ond c&acirc;r dy gymydog megis ti di h&ucirc;n: Yr Arglwydd ydwyf i.</HI> Levit. 19.17.18. Gwna hyn, ac f'ai cyfrifir yn faddeuant, ac yn ufudd-dod.</P>
<P>Fel pe baim yn dywedyd fel hyn Ang|hofia, Arglwydd, ein anwireddau fel pe na's bua&s;eut ac na chyfrif i ni ein drwg-wei|thredoedd, fel pe's bua&s;em heb eu gwneu|thur, dileua 'r euogrwydd &s;ydd yn ein pe|chodau, a thr&ocirc; oddi-wrthym y go&s;p y maent yn ei haeddu, na ddyro ddial i ni amdanynt: Can&ycirc;s nid oes gennym na llid, na chenfigen, nac ewyllys drwg i neb a wnelo gam a ninnau: Yr ydym yn gwe|ddio tro&s;tynt hwythau &s;ef ein gelynion, ar i ti, O Arglwydd Dduw, anghofia eu camweddau, a'u harbed, a maddeu idd&ycirc;nt, yr &ucirc;n m&oacute;dd, ac ydd &ycirc;m yn erfyn tro&s;om ein hunain.</P>
<P>Fel hyn y gwelwch f&oacute;d yn y rhan gyn|taf, Gyffes; Yn y llall Broffes, neu adde|wid. O'r ddwy yngh&ycirc;d y mae i ni ddy&s;cu.</P>
<P N="1">1. I gydnabod ein cyflwr gwael y'n gwendid, a'n traeni. Canys wrth hyn hy&s;|pys iw, ein b&oacute;d ni beunydd yn tro&s;eddu am i'n aichawdr ein dy&s;cu i weddio beu|nydd am faddeuant.</P>
<P N="2">2. Pa beth a ddylem ei wneuthur o r&acirc;n
<PB N="143" REF="76">ein gogwyddiad at bechod, ein parodr|wydd i dro&s;&s;eddu, Nid amgen, N&aacute;d or|weddom yn ein brwnti, na thrigem yn wa&s;tad mewn pechod; Eithr adnewyddu o honom ein cyflwr trwy w&icirc;r o&s;tyngeiddr|wydd ac edifeirwch. Canys yn y tri pheth hyn y mae gw&icirc;r edifeirwch yn &s;efyll.</P>
<P N="1">1. Galw arnom ein hunain am gyfrif o'n dyled i Dduw drwy bechu yn ei erbyn.</P>
<P N="2">2. Cyfaddef ein rhwymedigaeth iddo, gan yn hymroi ein hunain i'w drugaredd.</P>
<P N="3">3. Daro&s;twng ein eneidiau ger ei fron, a gofyn maddeuant er mwyn Cri&s;t Je&s;u.</P>
<P N="3">3. I bwy, ac ar pa beth yr ymddiriedwn, ac ym&s;efydlwn ein calonnau ym mh&oacute;b cy|ffwr, blinder, cy&s;tudd, &amp;c. ar <HI>drugaredd</HI> ein T&acirc;d nefol yn ei fab Je&s;u Gri&s;t er ma|ddeuant o'n pechodau.</P>
<P N="4">4. Yn gymmaint a b&oacute;d h&oacute;n yn weddi i'r etholedigion, ar ffyddloniaid, ac yn an|ghen-rheidiol idd&ycirc;nt, nyni a ddy&s;cwn nad iw 'r cyfiawnaf yn ein my&s;c yn cyflawni 'r gyfraith. <HI>Canys mewn llawer o bethau yr ydym ni bawb yn llithro.</HI> Jac. 3.2.</P>
<P>A chan wybod f&ocirc;d Cri&s;t yn go&s;od y we|ddi hon i bawb, a b&oacute;d i'r gwaethaf, i'r d&ycirc;n mwyaf ei bechod hawl ynddi iw harfer mewn ff&ycirc;dd er ll&ecirc;s iw enaid, yn hyn y mae i ni gy&s;&s;ur, a megis cyfaredd yn er|byn Anobaith, yr hwn &s;y yn fynych yn
<PB N="144" REF="77">dyf&ocirc;d yn erbyn llawer &ucirc;n yn pechu yn ddirfawr, neu yn fynych. Canys y mae ein iachawdr yn peri i ni ofyn maddeuant am ein pechodau, pa faint, neu nifer bynnac a fo arnynt. Ac yn ddiammau yr hwn a barodd i <HI>Petr</HI> ac i ninnau faddeu i eraill, nid hyd <HI>&s;aith waith,</HI> onid hyd <HI>ddengwaith a thrugain &s;eith waith,</HI> pa faint mwy y maddeu efe ei h&ucirc;n i'r edifeiriol.</P>
<P N="5">5. Y dylem ni y&s;tyried, f&ocirc;d Cri&s;t yn rhoi y rhe&s;wn on blaen, <HI>Canys &amp;c.</HI> megis yn ymo&s;od yn erbyn rhagrith ein calannau llygredig, y rhai yd&ycirc;m yn gofyn, ac a fyn|nem gael maddeuant gan Dduw, ac etto yn anewyllys-gar i <HI>faddeu</HI> i'n brodyr, neu ymadel a'n pechodau. Eithr yn yr ammod hwn y cynhwy&s;ir yr addewid a &s;oniais i amdano o'r blaen: Nid amgen, Ein b&oacute;d yn addaw, fel y dylem, f&ocirc;d yn drugaro|gion i'n brodyr, os disgwiliwn drugaredd a maddeuant gan Dduw.</P>
<P N="6">6. Lle y mae Duw yn rhoi maddeuant, y mae efe hefyd yn rhoi <HI>gr&acirc;s</HI> i edifarh&aacute;u: Nid iw efe &ucirc;n am&s;er yn dangos ei druga|redd i n&ecirc;b gan faddeu ei bechod&aacute;u, ond tan ammod o <HI>edifeirwch.</HI> Yn gymmaint gan hynny ac iddo beri i ni weddio o dd&ycirc;dd i dd&ycirc;dd am faddeuant in edifeirwch: O|nid &ecirc;, ni fydd i ni na budd, na ll&ecirc;s o'n h&ograve;ll weddiau.</P>
<P N="7">7. F&ocirc;d i ni yn hyn dy&s;tiolaeth naillduol
<PB N="145" REF="77">yn ein cydwybod&aacute;u, ein b&oacute;d ni tan R&acirc;s, ac wedi ein cyfiawnh&aacute;u, Os gwelwn f&ocirc;d ynom <HI>y meddwl yma, yr hwn oedd hefyd ynghri&s;t Je&s;u;</HI> Phil. 2.5. &s;ef, <HI>ein bod yn ewyllys-gar i fa|ddeu in gelynion,</HI> ac i weddio tro&s;tynt, nyni a allwn f&ocirc;d yn hyderus ac yn ddiammau gennym y maddeu Duw i ninnau er dio|ddefaint ei F&acirc;b Je&s;u.</P>
<P N="8">8. Ymogelwn wrth hyn, rhag i ni ddy|f&ocirc;d un am&s;er i weddio a chalonnau <HI>angha|riadus.</HI> Nid gweddio yn iawn y mae 'r lli|diog a'r cenfigennus wrth ddywedyd y gei|riau hyn, ond <HI>rhegu</HI> yn hytrach yn lle gwe|ddio. Canys wrth ddei&s;yf dial iw elynion, y mae efe yn cyrchu dial ar ei ben ei h&ucirc;n: Fel pe bai efe yn dywedyd. O Dduw. Na faddeu i mi, ac nid wyf yn cei&s;io gennit fa|ddeuant o'm pechodau: Canys ni faddeuaf i b&ycirc;th i'r g&wcirc;r ar g&wcirc;r &s;y'n fy nyl&ecirc;d, nes gweled Dial arno.</P>
<P>O fy mrodyr, na themptiwn ein T&acirc;d ne|fol, na ryfyged n&eacute;b o honom ddyf&ograve;d o'i flaen, a dywedyd y geiriau hyn heb ga|riad yn ei galon rhag iddo bentyrru dial iddo ei h&ucirc;n, wrth ei dymuno i arall, a dy|wedyd cabledd yn lle gweddi.</P>
<P>Yn ddiweddaf &ocirc;ll, rhown y parthau hyn yngh&ycirc;d, ac wrth iawn arfer a'r dei&s;yfiad hwn o'r weddi mae i ni f&oacute;dd a ffordd i gyn|nal heddwch tuag at Dduw. 1. Trwy we|ddio arno beunydd am faddeuant. 2. Trwy
<PB N="146" REF="78">ddilyn heddwch a phawb, gan faddeu i|dd&ycirc;nt hwy yn garedigol. Yn yr un dei&s;yfiad ymma yr ydys yn cei&s;io maddeuant, ac yn ei addaw. Na fydded ein ymarfer yn an|ghy&s;&s;on a'n gweddiau, na'n gweddiau yn anghytt&ucirc;n a'n ymarweddiad: Edrychwn felly ar ein brodyr, megis ac y dymunem ni i Dduw edrych arnom ninnau, <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XVII.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>Luc. 11.4:</BIBL>
<P><HI>Ac nac arwain ni i profe|digaeth.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>Y Dei&s;yfiad diwaethaf &ograve;ll, yn yr hwn y mae i ni y&s;tyried. 1. Y Cy-frwym, neu 'r cy&s;&s;ylltiad, yn y gair cyntaf. <HI>Ac,</HI> yr hwn &s;y 'n cydglymmu 'r dymuniad hwn a'r lleill o'r blaen. 2. Y Dei&s;yfiad ei h&ucirc;n, a'i Ddef|nydd, y Peth yr ydys yn ei gei&s;io.</P>
<P N="1">1. Am y cyntaf, yn gymmaint a b&oacute;d hwn yn ddiweddaf peth o'r hyn a gei&s;iem gan Dduw yn y weddi hon, A r gair <HI>Ac,</HI> megis yn Ddiwedd-glo arno, ac yn cyd-rw|ymmo 'r cwbl, yr ydym ni wrth hynny yn cyfrif, mai trwy hyn y cyflawnid y weddi ac yn gweled mo'r anghen-rheidiol yw 'r
<PB N="147" REF="78">ymwared hwn, i gynnal, ac i amddeffin 'r h&oacute;ll radau eraill, a weddia&s;om amdanynt yn y dei&s;yfiadau o'r blaen: Ac wrth hynny nyni a ddy&s;gwn.</P>
<P N="1">1. F&ocirc;d Duw yn disgwil parh&aacute;u o honom yn ddiysgog yn yr &ocirc;ll radau, a'r gweithre|doedd d&acirc;, trwy yr hyn y &s;ancteiddir ei Enw, yr helaethir ac y gogoneddir ei Deyrnas, y cwplheir ei ewyllys, y cyfadde|fir, ac yr ymddiriedir ar ei ragddarbod, a'i drugaredd. Canys pe bai i neb gael yr h&oacute;ll fendithion hyn, y mae efe yn eu cei&s;io yn y <HI>dei&s;yfi&acirc;dau</HI> o'r blaen, etto oni pharh&aacute;o yn|dd&ycirc;nt h&ycirc;d y diwedd, os b&ycirc;dd iddo gael ei lwyr orchfygu a phrofedigaeth&aacute;u, a myned ar &ocirc;l ei chwantau llygredig a throi heibio i wneuthur drwg, pa lesh&acirc;d a wna 'r h&oacute;ll fendithion hynny iddo? <HI>Nid y neb a ddywaid Arglwydd. Arglwydd, a &acirc; i mewn i deyrnas nefoedd. Eithr y neb a barhdo hyd y diwedd hwnnw a fydd cadwedig.</HI> Matt. 24.13.</P>
<P>Gwrandewch gan hynny beth y mae 'r y&s;pryd yn ei ddywedyd wrth angel Eglwys Ephe&s;us. Datc: 2.2, 3, 4. <HI>Mi a adwaen dy weithredoedd d&aacute;, a'th lafur a'th ammynedd, ac na elli oddef y rhai drwg, a phrofi o honot y rhai &s;y'n dywedyd eu bod yn Apo&s;tolion, ac nid yd&ycirc;nt, a chael o honot hwynt yn gelwyddog.</HI></P>
<P><HI>A thi a oddefaist, ac y mae ymmynedd gennit, ac a gymmeraist boen er mwyn fy enw i, ac ni ddiffy|giai&s;t, Eithr y mae gennif beth yn dy erbyn, am i ti
<PB N="148" REF="79">a'th gariad cyntaf. Cofia gan hynny o ba le y &s;yrthi&agrave;&s;t ac edifarh&agrave;.</HI> &mdash; Er maint ei ddoniau a'i gan|moliaeth, am iddo f&oacute;d yn hyn yn &ocirc;l, nid oeddynt ddim llesh&acirc;d iddo heb parh&acirc;d ac edifeirwch.</P>
<P>Yr un peth y mae 'r Arglwydd yn ei ddy|wedyd trwy 'r Prophwyd, Ezech. 18.24. <HI>Pan ddychwelo y cyfiawn oddi-wrth ei gy&s;iawnder, a gwneuthur anwiredd, a gwneuthur yn &ocirc;l yr h&ocirc;ll ffieidd-dra, a wnelo 'r annuwiol, a &s;ydd efe byw? Ni chofir yr h&ocirc;ll gyfiawinderau a wnaeth efe; Yn ei gan wedd yr hwn a wnaeth, ac yn ci bechod, yn|dd&ycirc;nt y l&ycirc;dd efe marw.</HI></P>
<P N="2">2. Meddyliwch wrth hyn a bydded cof gennych, pa rai yd&ycirc;nt y mae profedigae|th&aacute;u fwyaf yn eu canlyn, ac yn eu herlid. Nid amgen, y rhai a ymo&s;odent i gei&s;io teyrnas Dduw, a i gyfiawnder, <HI>&s;ancteiddio ei Enw, gwneuthur ei ewyllys, ymddiried yn ei raglu|niaeth, a gorfoleddu yn ei drugaredd</HI> &amp;c. Y rhai goreu, &s;y'n gweddio fel hyn yn ddyledus, ac yn ymarfer a ph&oacute;b duwioldeb, a rhin|weddau d&acirc;, y mae 'r cythrael yn eu cenfi|gennu, ac wrth hynny yn eu herlid, ac yn ymo&s;od yn eu herbyn ag amryw brofedi|gaeth&aacute;u.</P>
<P>O herwydd, hyn &s;y'n digio, ac yn cyn|neu llid y <HI>llow rhyadwy</HI> yn erbyn y cyfiawn, am cu b&oacute;d gwedi diangc allan o'i fagl, a'i gaethiwed, trwy faddeuant o'u pechod&aacute;u, &s;ancteiddiad yr y&s;pryd, a'u hufudd-dod i
<PB N="149" REF="79">ewyllys Duw: O herwydd hyn y mae efe yn ymo&s;od a'i h&oacute;ll egni iw dwyn hwynt eil-waith tan ei rwyd a'i balf&aacute;u.</P>
<P>Nid ellir mwynhau bendithion Duw, na chael gr&acirc;s na ffafor gantho, heb genfigen, a llid, ac erlid gan <HI>ddiafol.</HI> Am hynny rheit|tiaf dim i ni weddio fel hyn, megis yn or|phen i'n holl ddei&s;yfiadau, <HI>Ac nag arwain</HI> &amp;c.</P>
<P N="3">3. Y&s;tyriwch pa f&oacute;dd y mae 'r dymuniad yma yn canlyn yn ebrwydd ar &oacute;l gofyn maddeuant, ac megis gwedi ei gydrwymo i ddangos, f&oacute;d profedigaeth&aacute;u cryfion megis yngl&ycirc;n wrth gyfiawnh&acirc;d, a madde|uant pechod&aacute;u. A'r achos yw, yr un ac a glyw&s;och o'r blaen, &s;ef cenfigen a llidiaw|grwydd y gelyn.</P>
<P>Canys fel y mae llawenydd yngwydd An|gylion Duw; &s;ef yn y nefoedd am b&ograve;b pe|chadur a edifarhao, megis y mae yn eglur wrth ddammhegion y ddafad, a'r darn a|rian a golla&s;id, a'r m&aacute;b afradlon a ddych|welodd. <HI>Luc.</HI> 15. Felly yn y gwrth-wyneb y mae galar, ac wylofain, a chydfradwri|aeth y&s;trywus yn uffern am b&ograve;b pechadur a ddiango oddi tan gaethiwed y tywyll|wch, Diafol a'i angylion yn bwriadu, ac yn ymegnio ym mh&oacute;b m&ocirc;dd i'w ddwyn eil|waith tan eu rhwydau, yn ei <HI>arwain i brofe|digaeth.</HI></P>
<P>Oddi-wrth wybod, ac y&s;tyried hyn yn
<PB N="150" REF="80">ddyfal, y b&ycirc;dd cy&s;&s;ur nid bychan i gynnal y wan galon, yr hon &s;ydd mewn perigl er ei bwrw i lawr hyd anobaith trwy brofedi|gaeth&aacute;u. Canys profedigaeth &s;ydd yn ddily|nol i r&acirc;s Duw, a'n corphoraethiad ynghri&s;t Je&s;u. A chyd ag a parh&acirc;o n&eacute;b yn y cyflwr bendigedig hwnnw, rhaid iddo ddisgwil dioddefiadau. <HI>Je, a phawb a'r &s;y'n ewylly&s;io byw yn dduwiol ynghri&s;t Je&s;u a erlidir.</HI> 2. Tim 3.12. Eithr Duw ei h&ucirc;n a rydd y chwaneg o r&acirc;s a nerth i ddioddef oni ddeffygiwn, <HI>ac ni &acirc;d ein temptio uwch law yr hyn a allom, eithr a wna ynghyd a'r tempta&s;iwn ddiangfa hefyd fel y gallom ei ddwyn.</HI> 1. Cor. 10.13.</P>
<P>Pe byddem ni fodlon i ymadel a'n braint ynghri&s;t a'n gwa&s;anaeth i Dduw nyni a al|lem f&ocirc;d yn llonydd heb f&ocirc;d yr &ucirc;n o'r dry|gau hyn yn digwydd i ni.</P>
<P>A hyn a ddylent hwy y&s;tyried hefyd; y rhai yd&ycirc;nt yn tybied yndd&ycirc;nt ei hunain ei b&oacute;d yn ddiogel, heb ganf&ocirc;d yn eu calon|nau, llithiadau pechod, drwg feddyliau, a'r dychymygion y mae Satan yn eu cyffroi yndd&ycirc;nt. Y rhai hyn yn ddiau yd&ycirc;nt b&oacute;b am&s;er yn yr annuwiol, ond megis wrth eu bodd, ac yn ddifyrrwch idd&ycirc;nt, yn ymar|fer o'u hanwiredd; nid profedigaeth&aacute;u yn|dd&ycirc;nt hwy, lle nid oes na chais, nac e|wyllys iw gwrth-wynebu. Ond i'r ffydd|loniaid, i'r rhai duwiol, rhuthrau nerthol
<PB N="151" REF="80">yd&ycirc;nt yn erbyn eu ffy dd, a'u hymddiried ynghri&s;t Je&s;u.</P>
<P>Ymmhellach yr ydys yn cydglymmu ein dymuniad yn erbyn profedigaeth&acirc;u, a'r weddi am faddeuant o n pechodau i ddan|gos, ac i y&s;py&s;u i bawb ei ddyled-&s;wydd, hynny iw. I f&ocirc;d yn wiliadwr&ucirc;s i ochelyd p&ograve;b achly&s;ur pechod o hyn allan, fel yr y|dys yn o ofalus i ofyn maddeuant a thru|garedd am yr hyn aeth heibio, ac a &s;ydd yn pwy&s;o eu&s;ys ar ei gydwybod. Megis ac y dymunem i Dduw anghofio ein h&ecirc;n be|chodau, felly y dylem ninnau gofio ein gwendid a'n breuolder ein hunain, a b&ograve;d yn ofalus, i ymarfer a ph&ograve;b m&oacute;dd i ddi|rynmu nerth pechod, fel na chotto eil waith ynom; A'r unig m&ograve;dd i gyflawni hyn iw, cei&s;io nerth, ag amddeflynfa ag ym|wared gan ein t&acirc;d nefol, gan ddywedyd, <HI>Nac arwain ni</HI> &amp;c.</P>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>Yr ail rhan.</HEAD>
<P N="2">2. A My peth ei h&ucirc;n, neu ddefnydd y rhan hon o'r weddi, nid gwaeth pa &ucirc;n a wnelom o'r geiriau a'i un, ai d&acirc;u o ddei&s;y|fidan. Os un ydyw, mae dwy rhan o ho|naw (a'r mawr ll&ecirc;s yn ddau ddyblyg) yr y|dys yn gweddio amdano, &s;ef, Nawdd, neu amddeffin ag ymwared: neu o'r lleiaf
<PB N="152" REF="81">dim, d&aacute;u fath a'r ymwared, oddi-wrth bro|fedigaethau a ph&ograve;b drwg arall.</P>
<P><HI>Petimus ne tentemur; Si vero tentemur, ut libe|remur.</HI> Par&aelig;: in Matth, <Q REND="margQuotes">Gweddio ydd&ycirc;m, na ddelo profedigaeth neu ddrwg yn y b&ycirc;d yn agos attom; neu o's Duw a'i mynn, f&ocirc;d iddo ddyf&oacute;d, a phwy&s;o arnom, ar iddo ef roddi i ni ymwared am&s;erol oddi-wr|tho.</Q></P>
<P>Yn y r&acirc;n gyntaf o'r dei&s;y&s;iad yr ydym yn gweddio yn erbyn temta&s;iwnau pe|chod, yn ein cyffroi a'n hannog i bechu; y rhai yd&ycirc;nt <HI>Mala interna cum quibus filiis Dei e&s;t lucta continua;</HI> <Q REND="margQuotes">Drygau oddi fewn yn er|byn y rhain y gerfydd i blant y deyrnas ymdrechu yn oe&s;tadol.</Q></P>
<P>Yn yr ail y gweddiwn rhag drygau oddi|allan, cy&s;tuddiau, anghenion, cyfyngde|rau, yn digwydd i bawb tra bont yn y ba|bell, neu 'r corph llygredig hwn.</P>
<P>D&aacute;u fath &s;ydd ar <HI>Brofedigaeth,</HI> ynghry|bwyll yn y'n &s;crythur L&acirc;n, D&acirc;, a Drwg, un oddi-wrth Dduw, ar llall oddi-wrth y Drwg hwnnw, &s;ef, y Cythrael, Y D&acirc; er Profiad, y Drwg yn tueddu at farnedigaeth, i Dde&s;tryw.</P>
<P>Y cyntaf o Dduw ei h&ucirc;n y mae, i brofi dyn, a'i chwilio fel y gwnelo ef yn hy&s;pys iddo ef ei h&ucirc;n ag i eraill, pa beth &s;ydd yn ei galon. Canys Duw ei h&ucirc;n a wyr cyn chwilio, cyn iddo ei brofi. Profiad ein ffydd,
<PB N="153" REF="81">a'n ammynedd tuag at Dduw. <HI>Tum ut ea qu&acirc; pr&aelig;diti &s;umus, manife&s;ta evadat virtus, tum ut am|plior illa &amp; ampliori digna praemio reddatur. L. B.</HI> <Q REND="margQuotes">I amlygu y rh&acirc;dau, a'r rhinweddau d&acirc; &s;ydd ynom, a'u gwneuthur i gynnyddu fwyfwy, a chael eu gobrwyo yn helaeth|ach.</Q></P>
<P>Am y fath yma y dywaid St. Jaco. p. 1.2. <HI>Cyfrifwch yn b&ocirc;b llawenydd, fy mrodyr, pan &s;yr|thioch mewn amryw brofedigaeth&aacute;u. Gan wybod f&ocirc;d profiad eich ffydd yn gweithredu ammynedd.</HI> &amp;c. Fel hyn y profodd Duw Abraham. Gen. 22.1. <HI>Gwedi y pethau hyn y bu i Dduw brofi Abraham, i aberthu ei f&acirc;b:</HI> ut fides ejus &amp; obedientia il|lu&s;trior redderetur; iw gwneuthur yn eg|lur ac yn e&s;ampl i bawb &ocirc;ll.</P>
<P>Fel hyn y <HI>profodd</HI> Duw yr I&s;raeliaid <HI>yn Ma&s;|&s;ah gan gynnhennu a hwynt wrth dayfroedd Meri|bah.</HI> Deut. 33.8. I ddangos eu cyndyn|rwydd. A'r un m&oacute;dd y profodd efe hwynt trwy <HI>gau Prophwydi.</HI> Deut. 13.3. A'r rhai hyn i g&ycirc;d profedigaethau d&acirc; yd&ycirc;nt, ca|nys oddi-wrth Awdr d&acirc;, o Dduw y maent, ag i bwrpas D&acirc;. Er llesh&acirc;d iw wei&s;ion, ag eglurh&acirc;d ei ogoniant ei h&ucirc;n.</P>
<P>Y Drwg ydyw Cyffroad oddi-fewn, neu oddi-allan, i ryw weithred anghyfiawn, bechadur&ucirc;s. Cynnyrfiad meddwl, h&ucirc;d, neu annog, trwy'r hyn y tywy&s;ir dyn i bechu.</P>
<P>Am y f&acirc;th ymma hefyd y dywaid yr un
<PB N="154" REF="82">Apo&s;tol; Jac. 1.13. <HI>Na ddyweded neb, pan demptier ef, Gan Dduw i'm temptir. Canys Duw nis g&ecirc;llir ei demptio a drygau, ac nid iw efe yn tem|ptio neb. Canys yna y temptir pob un, pan y tynner ef ag y llithier gan ei chwant ei h&ucirc;n.</HI> v. 14. <GAP DESC="foreign">, <HI>utrobique.</HI></P>
<P>Yn y m&oacute;dd ymma y prof&oacute;dd, neu y temptiodd <HI>Satan</HI> ein iachawdwr, <HI>ad diffiden|tiam, contemptum Dei, &amp; Idololatriam.</HI> Matth. 4. <Q REND="margQuotes">I anymddyried, dirmyg ar Dduw, ac ei|lun-addoliath.</Q> Fel hyn y mae efe yn ein temptio ninnau, cyn belled ac y mae Duw yn rhoi cennad iddo: Ei waith a'i orchwyl priodol yw, o achos pa un y gelwir efe. o <GAP DESC="foreign">, <HI>y temptiwr.</HI></P>
<P>Y cyntaf, meddaf, &s;ydd o Dduw, a'r ail oddi-wrth y gelyn. Ac etto yn yr un gweith fe ddichon Duw gael ei brofediga|eth, a'r Drwg hwnnw ei demtafiwn, Me|gis yngyflwr <HI>Job.</HI> Yn ei gy&s;tudd a'i aflwydd llawer m&oacute;dd, a llawer gwaith y cynhyrf|wyd ei y&s;pryd i anoddaf, anymddiried, a grwgnach yn erbyn Duw: Ac o r&acirc;n hynny y mae efe ei h&ucirc;n yn dywedyd; <HI>Efe a edwyn fy ffordd, ac wedi iddo fy mhrofi, myfi a ddenaf allan fel yr a&ucirc;r.</HI> Job 23.10.</P>
<P>Duw a roe&s;ei gennad i Satan wneuthur hyn iddo er ei brofi, er n&aacute;d oedd y cyffro oddiwrth Dduw, ond oddiwrth y gelyn. Y rhai hyn yd&ycirc;nt y profedigaethau yr ydys yn y geiriau hyn yn gweddio rhagdd&ycirc;nt.</P>
<PB N="155" REF="82">
<P>Fe 'n temptir ni mewn amryw foddion.
<LIST>
<ITEM>1. Oddi-fewn.</ITEM>
<ITEM>2. Oddi-allan.</ITEM>
</LIST></P>
<P><HI>Nunc rerum pro&s;perarum dulcedine, nunc adver&s;a|rum mole&s;ti&acirc;.</HI> <Q REND="margQuotes">Weithiau trwy fely&s;wedd hawdd-fyd, weithiau trwy flinder adfyd.</Q></P>
<P>Oddi-allan i'n temptir gan y temptiwr ei h&ucirc;n, 1. <HI>The&s;&s;.</HI> 3.5. a'i weinidogion, dy|nion anwir: Dynion anhywaidd a dry|gionus, am y rhai y mae &s;&ocirc;n. 2. <HI>The&s;&s;.</HI> 3.2.</P>
<P>Oddi-fewn, <HI>Yna y temptir pob un</HI> (medd St. Iaco. 1.14.) pan <HI>y tynner ef, ac y llithier, gan ei chwant ei h&ucirc;n.</HI> Ond y neb &s;ydd a meddiant ganddo ar ei ewyllys ei h&ucirc;n, ac yn gallu gorchfygu y gelyn o'i fewn, &s;ef ei chwant, nid rhaid iddo mor ofni, y dichon na'r b&ycirc;d, na'i dywy&s;og, ei ddrygu.</P>
<P>Canys oddi-eithr i'n chwantau ein hu|nain ein h&ucirc;do, yr ydym yn ddiogel; Ac hawdd a fydd ymgadw oddi-wrth y gely|nion eraill oddi-allan. A'r neb ni fagl|wyd', ac ni thywy&s;wyd i bechu, ac angho|fio Duw yn ei hawddfyd, ac helaethrwydd, anhawdd y gorchfygir trwy adfyd, a chy|&s;tuddiau.</P>
<P><HI>Non id oramus, ne tentemur;</HI> <Q REND="margQuotes">Nid hyn ydd|&ycirc;m 'yn gweddio na 'n temptier fyth.</Q> (Gor|mod diofalwch fyddei: ac nid &ycirc;m yn go|beithio mo hynny tra b&ocirc;m yn y b&ycirc;d hwn. Ni chymmerth ein <HI>iachawdr</HI> gymmaint a hynny arno ef ei h&ucirc;n, <HI>wedi ei demptio &ycirc;m mh&ocirc;b peth yr un ffunydd a ninneu etto heb bechod.</HI>
<PB N="156" REF="83">Hebr. 4.15.) <HI>Sed ut non tradamur non inferamur, non &s;uperemur. Aug:</HI> 'Ond gweddiwn fel na 'n traddoder i Satan, na'n gorchfyger yn ein profedigaeth: Hynny yw, rhac i Dduw, ein rhoddi ni i fynu (fel y gwnaeth i'r cen|hedloedd g&ycirc;nt) <HI>yn nrhachwantau ein calonnau.</HI> Rhuf. 1.24. Ie fel y gwnaeth ef i'r I&s;rae|liaid hefyd. <HI>Yna y gollyngais hwynt ynghyndyn|rw~ydd eu calon, aethant wrth eu cyngor eu hunain, medd</HI> Duw eu h&ucirc;n trwy 'r Prhohwyd. <HI>P&s;al.</HI> 81.12.</P>
<P>Gweddiwn ar Dduw; fel na adawei ein temptio <HI>uwchlaw yr hyn a allem, eithr ar iddo wneuthur yngh&ycirc;d a'r tempta&s;iwn ddiangfa hefyd, fel y gallem ci ddwyn.</HI> 1. Cor. 10.13.</P>
<P>Fel hyn y mae 'n hiachawdr cyn ei ddi|oddefaint yn annog ei ddiscyblion, <HI>Gwiliwch a gweddiwch fel nad eloch i brofedigaeth. ie,</HI> Ne imminens &s;candali tentatio vos &s;uperet &amp; dejiciat; <Q REND="margQuotes"><HI>Rhag i'r rhwy&s;tr a'r brofedigaeth oedd 'ar ddyf&ocirc;d arnynt wrth ei ddal ef, a'i arwain ym|maith, 'eu gorchfygu hwynt, a'n digalonnu.</HI></Q> Me|gis yn ddiau y rhwy&s;trwyd hwynt &ocirc;ll y no|&s;on honno o'i blegyd, A <HI>Phedr</HI> a'i gwadodd yn llwyr deirgwaith.</P>
<P>Mewn dwy f&ocirc;dd y gwna Duw, nad el|om i brofedigaeth.</P>
<P N="1">1. Yn gyntaf, gan do&s;turio wrth ein gwendid, nid yw efe yn gadel i Satan ddy|f&oacute;d yn agos attom, nac i'r brofedigaeth ein cyffwrdd.</P>
<PB N="157" REF="83">
<P N="2">2. Yn ail, pan fo 'r temptiwr gwedi ein hannog a n cyffroi i bechu, a Duw er aml|der ei drugaredd, yn ein hachub o'r fagl, ac yn rhoi gr&acirc;s a nerth i orchfygu y tem|pta&s;iwn.</P>
<P>Fe a ddywaid y &s;crythur L&acirc;n f&ocirc;d Duw <HI>yn ein harwain i brofedigaeth,</HI> nid fel pe bai hyn|ny waith neu ewyllys iddo. <HI>Nid yw Daw yn temptio neb,</HI> nid efe &s;y'n peri'r pechod, na 'r cyffroad, neu 'r llithiad iddo.) Ond o r&acirc;n n&aacute;d yw efe yn ei gyfiawn farnedigaeth yn rhoddi gr&acirc;s a nerth i wrthwynebu, a &s;efyll yn erbyn y tempta&s;iwn. A phan fo Duw yn gwneuthur hynny, yn attal ei law a'i r&acirc;s i'n cynnal, nid yw bo&s;&s;ibl ma &s;yr|thiem yn ein gwendid, ac na'n gorchfyger gan y brofedigaeth leiaf. Canys nid &ycirc;m ni ddim ynom ein hunain, heb na nerth, na grym, na chryfdwr ynom: Ond ein di|gonedd &s;ydd a Dduw. A thrwy ei R&acirc;s ef yr ydym, yr hyn ydym.</P>
<P>Gwir yw, allu o ddyn naturiol o hono ei h&ucirc;n, yscatfeydd, wrth-wynebu ryw f&aacute;th a'r brofedigaeth, nid amgen, pan fo efe yn hygwyddach, neu barottach i riw be|chod arall, ac yn dewis o'r dd&acirc;u <HI>ddrwg,</HI> hwnnw &s;y h&ocirc;ff, neu well ganddo, ac yn ymwrthod a'r llall. Megis y rhai a ymgad|want rhag dogineb, neu 'r cyffelyb, er cael cl&ocirc;d gan ddynion, a th&ycirc;b y b&ycirc;d eu b&oacute;d yn ddiwair ac yn one&s;t, hynny yw, yn go|chelyd
<PB N="158" REF="84">un, i &s;yrthio ar fai arall. Neu pan fo 'r g&wcirc;r ar ryw ddrwg-orchwyl arall, heb gael mor ennyd i ymwrando ar y brofedi|gaeth.</P>
<P>Ond yn ddiau ac yn hollawl orchfygu tempta&s;iwn nid yw bo&s;&s;ibl i n&eacute;b heb brio|dol r&acirc;s Duw, ei nerth a'i amddeffynfa.</P>
<P>Fel hyn y dywedir, f&ocirc;d Duw yn ar|waim i brofedigaeth, pan fo efe yn ei gyfiawn farn yn tynnu yn &ocirc;l, ac yn attal ei law a'i r&acirc;s, trwy 'r hyn yn unig i'n ced|wir rhag tro&s;eddu, ac i iechydwriaeth. Megis y neb adawa, ei gydymmaith mewn dyfn-ddwfr, ac ynteu heb fedru nofio, a ddywedir mewn m&ocirc;dd, ei f&ocirc;d yn achos o'i farwolaeth, e'r iddo ddiangc rhac ei be|rigl ei h&ucirc;n.</P>
<P><HI>Peccare qui non impedit cum pote&s;t, facit.</HI> <Q REND="margQuotes">Y neb 'ni le&s;tair bechu, pan fo efe yn gallu, &s;y'n peri.</Q> Duw, o r&acirc;n ei allu a ddichon a|chub p&oacute;b rhyw dd&ycirc;n, ym mh&ocirc;b math ar brofedigaeth. Ond o r&acirc;n ei gyfiawn farn, a doethnieb ei <HI>ragluniaeth</HI> nid yw efe yn gwneuthur hynny, ac ni wna chwaith, Ac am hynny, er n&aacute;d yw efe yn lle&s;tair i ni bechu, nid yw, fel dyn yn euog, nac yn achos o'n pechodau.</P>
<P><HI>Pendemus ex natur&aelig; Corruptione, proni ad pecca|ta, ad a&s;&s;iduos ca&s;us, &amp; ruinas proclives.</HI><Q REND="margQuotes">Ymddi|bynnu ydd&ycirc;m ar lygredigaeth anianol,</Q> megis cleddyf trwm ar fain edef yn hy|gwymp,
<PB N="159" REF="84">a'n pwys, a'n gogwydd at anwi|redd, n&ocirc;s a dydd, awr ac ennyd ar gwym|po. Nid yw bo&s;&s;ibl na &s;yrthiem, oddi-eithr i <HI>Dduw</HI> ein cynnal a'i law ei h&ucirc;n. A'n gwen|did yma, y mae ein iachawdr yn coffau i ni yn y rhan hon o'i weddi.</P>
<P>Ond weithiau y mae Duw yn ein har|wain ymmhellach i brofedigaeth wrth go|&s;pi pechod a phechod, a chyffroi dynion <HI>anhywaidd,</HI> a drygionus, neu angylion drwg i ddrygu drwgweithredwyr.</P>
<P>Pedair gr&acirc;dd &s;ydd mewn profedigaeth, trwy 'r hyn y mae yn myned ymlaen rhagddo, hyd onid ddycco 'r d&ycirc;n i dde&s;t|ryw; (Oddi-eithr i Dduw ei luddias a'i dorri ymmaith cyn ei perffeithio)</P>
<P N="1">1. <HI>Dychymyb,</HI> pan fo 'r galon yn ymdd|wyn, ac yn myfyrio rhyw feddwl drwg, naill a'i trwy waith Satan yn ein cynhyr|fu, a'i yn codi o hono ei h&ucirc;n o achos lly|gredigaeth, a'n gogwyddiad i ddrygioni.</P>
<P N="2">2. <HI>Boddhau,</HI> a'r ddrwg feddwl gwedi ei dderbyn yn y galon yn rhyngu b&oacute;dd yr e|wyllys, ac yn ddigrifwch i'w wyniau.</P>
<P N="3">3. <HI>Cyd&s;ynnio,</HI> pan fo'r galon yn ymroi i'r drwg-feddwl ac yn bwriadu oi gwblh&aacute;u.</P>
<P N="4">4. <HI>Perffeithio neu Cwbl-hau,</HI> pan fo'r ddrwg|weithred trwy fynych bechu yn myned yn arferedig, a'r pechadur wedi gwneuthur <HI>cyngrair</HI> neu gyfammod a marwolaeth, yr hwn hefyd a fydd yn gyflog iddo yn y di|wedd.</P>
<PB N="160" REF="85">
<P>Yn y r&acirc;dd <HI>gyntaf</HI> a'r <HI>ail,</HI> y dywedir i'r dyn gael ei demptio yn unig, heb f&ocirc;d mor gor|mod bai arno. Canys er b&oacute;d y meddyl|fryd hwnnw, a'r digrifwch ynddo yn ddrwg o honynt eu hunain; Etto lle b&ocirc;nt yn cael eu gwrth-wynebu; a'u gyrru yn &ocirc;l trwy gynnorrhwy <HI>gr&acirc;s Duw,</HI> nid &ycirc;nt yn gadael <HI>halogiad</HI> yn y b&ycirc;d yn eu h&ocirc;l, mwy nag oedd o'r blaen yn y llygredigaeth naturiol. Ond yn y <HI>drydydd,</HI> &s;ef, wrth gyd-&s;ynnio y mae 'r tempta&s;iwn yn ymaelyd, ac yn cymmeryd meddiant ynddo; Ac yn y <HI>bedwerydd r&acirc;dd,</HI> trwy ymarfer a'r ddrwg weithred f'ai dy|gir ef yn gaeth i berffeithiad pechod,</P>
<P>Fel hyn, gan hynny, y mae Duw yn ar|wain i brofedigaeth pan f&ocirc; efe gwedi ga|dael dyn i'r drwg-feddwl a g&oacute;do, neu a fwrir yn ei galon, hyd iddo g&ycirc;d&s;ynnied ag ef, a myned rhagddo i ymarfer ag anwi|redd.</P>
<P>Y mae 'r brofedigaeth ynom ni yn ficcr, er i ni ymo&s;od yn ei herbyn, a'i gwrth-wy|nebu, a gyrru 'r <HI>cythrael</HI> yn ei &ocirc;l: Ond pan f&ocirc;m gwedi cyd-&s;ynnio, a bwriadu ar ei wneuthur o hynny allan yr yd&ycirc;m ni yn y brofedigaeth, ta'n gaethiwed y tempta|&s;iwn.</P>
<P>I'r hyn y mae geiriau'r Apo&s;tol yn gyt|t&ucirc;n. 1. Tim. 6.9. <HI>Y rhai &s;ydd yn ewylly&s;io ym|gyfoethogi &s;ydd yn &s;yrthio i brofedigaeth, a magl, a
<PB N="161" REF="85">llawer o chwantau ynfyd a niweidiol, y rhai &s;y'n boddi dynion i ddinistr a cholledigaeth.</HI></P>
<P>Y mae golud a chyfoeth yn dwyn pro|fedigaeth yndd&ycirc;nt yn wa&s;tadol; Satan, a thrachwant yn hu&s;tyng beundd cymmaint o ddaioni a geir ei feddiannu mewn hela|ethrwydd. Am hynny, meddant, bry&s;|&s;iwch, cei&s;iwch mewn p&oacute;b rhyw f&ocirc;dd ym|gyfoethogi, fel y gallwch ddywedyd gyda 'r g&wcirc;r goludog hwnnw yn yr Efengyl wrth ei Enaid, <HI>Fy enaid, y mae gennit dd&acirc; la|wer wedi eu rhoi i gadw tros lawer o flynyddoedd, Gorphwys, bwytta, &ycirc;f b&ycirc;dd lawen.</HI> Lu. 12.19. Pwy ni's gw&ycirc;r f&ocirc;d hyn yn w&icirc;r, f&ocirc;d pob un yn Cael ei demptio fel hyn, ac yn w&ycirc;ch ac yn ddigrif gan ei galon feddwl am yr e&s;mwythdra, a'r llawenydd &s;ydd mewn amlder, a golud; Ond etto h&ycirc;d yn hyn, nid yw 'r tempta&s;iwn ond yn y g&wcirc;r yn un|ig, tra fo efe heb gyd&s;ynnied iddo, heb fwriadu, a cheifio mewn pob ryw f&ocirc;dd &ycirc;m|gyfoethogi. Eithr gwedi iddo ymroi i hyn|ny, y mae efe bellach gwedi ei arwain i'r brofedigaeth, gwedi di ddal a'i faglau yn|ddo.</P>
<P>Yr oedd y rhwyd, y fagl gwedi ei o&s;od yn y cyffroad cyntaf; a'i ddigrifwch yn y lleill; y mae 'r helfa gwedi dyf&ocirc;d iddo; a'r g&wcirc;r a fo gyttun a phechod, ac yn ym|barattoi i'w wneuthur, &s;ydd eu&s;ys yn holl|awl tan gaethiwed.</P>
<PB N="162" REF="86">
<P><HI>Potest quis re&s;i&s;tere cuicunque tentationi Diaboli|c&aelig;, &s;i &s;impliciter &amp; pur&egrave; velit, ab&s;que ull&acirc; admix|tione voluntatis.</HI> Gul. Pari&s;. <Q REND="margQuotes">Fe a allei. d&ycirc;n wrthwynebu p&oacute;b dempta&s;iwn diaflig, pe's mynnei yn llwyr, mewn &s;ymlrwydd, ca|lon, heb f&ocirc;d ynddo ddim o'r ewyllys drwg yn gymmy&s;c.</Q> Canys ni ddichon neb ym|roi neu ufydd-hau i dempta&s;iwn yn y b&ycirc;d yn erbyn ei <HI>owyllys ei h&ucirc;n.</HI></P>
<P>Eithr yr hyn yma, &s;of b&oacute;d i dd&ycirc;n b&ucirc;r ewyllys ac hyder i wrthwynebu profediga|eth, ni ddichon mo'i gael, o hono ei h&ucirc;n: ond trwy ddawn, a chynnorthwy gr&acirc;s Duw yn unig.</P>
<P><HI>Pr&aelig;ter Dona Gratiarum &amp; Virtutum, ip&s;a Dei Protectio &amp; Cu&s;todia e&s;t nece&s;&s;aria Sanctis, ut ten|tationibus re&s;i&s;tant.</HI> <Q REND="margQuotes">Ie, heb law Doniau Gr&acirc;s a rhinweddau d&acirc; yn gweithio ynom, y mae 'n rhaid i'r ffyddloniaid wrth nawdd, ymgeledd, a chadwriaeth Duw, i wrth|wynebu profedigaeth.</Q> Nid yn ddiachos gan hynny y dylem ni ar &ocirc;l y ddy&s;ceidiaeth hon <HI>weddio</HI> amdanynt, a bod o'r dei&s;y|fiad hwn yn fynych yn ein genau, yn oe|&s;tadol yn ein calonnau, Bydded dy nawdd <HI>o Dduw,</HI> a'th Gadwraeth beunydd arnom, a'th r&acirc;s a'th y&s;pryd ynom fel nad elom i brefedigaeth</P>
<P>Llawer math ar Gynnnorthwyon &s;ydd gan Dduw i achub ei eiddo rhag idd&ycirc;nt fyned i mewn i Brofedigaeth. Eithr yn
<PB N="163" REF="86">gymmaint a'u b&oacute;d hwynt yn aml nid ellwch yr awr hon mo'i dwyn: Disgwiliaf yn hytrach ryw am&s;er cyfaddas i draethu amdanynt yn helaethach. I'r Duw mawr holltalluog, tragwyddol, y botho gogo|niant. <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XVIII.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q>A'r yr unrhiw de&s;tyn: <HI>Ac nac arwain</HI> &amp;c.</Q>
</EPIGRAPH>
<P>CLyw&s;och h&ycirc;d yn hyn, y fath Brofedi|gaethau yr ydys yn gweddio rhag|dd&ycirc;nt; Nid y rhai d&acirc; &s;y' o Dduw, ond y rhai drwg oddiwrth y Cnawd, y b&ycirc;d, ar Cythraul; A'r rheini o b&oacute;b t&ycirc;, Oddi-fewn, ac oddi-allan; a thrwy bob m&ocirc;dd yn ein hudo, ac yn ein tynnu oddiwrth ein ga|fael ar Dduw, a pheri i ni bechu yn ei er|byn ef.</P>
<P>Clyw&s;och hefyd y gradd&acirc;u trwy rhai y mae 'r brofedigaeth yn myned rhagddo, ac yn ein harwain bellach bellach at ber|ffeithiad pechod, h&ycirc;d oni ddycco 'r d&ycirc;n i dde&s;tryw.</P>
<P>Gwrandewch bellach ar y Cynnorth|wyon, &s;y' gan Dduw i achub ei eiddo, (am y rhain hefyd yr ydym yn gweddio,)
<PB N="164" REF="87">rhag i ni fyned i mewn i Brofedigaeth. Ca|nys amryw Gynnorthwyon &s;ydd gan Dduw i waredu ei blant rhag ddichellion eu ge|lynion.</P>
<P N="1">1. Weithiau y mae efe yn lle&s;tair y ge|lyn hwnnw, y tempt&igrave;wr, na ddelo efe &ycirc;n agos attom: Canys nid oes iddo na nerth, na gallu yn y b&ycirc;d (yn erbyn y ffyddloniaid yn Enwedig) ond trwy ganiatt&acirc;ad, Ac nid ydyw Duw b&oacute;b am&s;er yn rhoi cennad iddo i ddangos ei falais, a'i genfigen gan weithredu ei amcanion. Ac o herwydd hynny y b&ucirc; <HI>Job</HI> cyhyd yn esmwyth arno, yn ddifriw, ac yn ddiogel, a Satan heb allu cymmaint a chyffwrdd a'i gorph, na'i eiddo. Yn hyn y dywedodd y Celwyddog ynteu ddim ond y gwir uniawn; <HI>Oni chae|ai&s;t o'i amgylch ef, ac o amgylch ei d&ycirc;, ac ynghylch yr hyn &ocirc;ll &s;ydd ciddo oddi amgylch? Ti a fendithiai&s;t waith qi ddwy law ef, a'i dd&acirc; ef a gynnyddodd ar y ddaiar,</HI> Medd Satan wrth Dduw, <HI>Job.</HI> 1.10. Ac o'r un achos y dywaid y Prophwyd. <HI>P&s;al.</HI> 34.7. <HI>Angel yr Arglwydd a ga&s;tella o am|gylch y rhai a'i hofnant ef, ac a'i gwared hwynt.</HI></P>
<P N="2">2. Weithiau, er i Dduw roi cennad i'r temptiwr i ddyf&ocirc;d yn agos attom, a'n cy|ffroi a'i brofedigaeth, a'n cyffwrdd a'i ddry|gau, etto y mae efe yn ei attal, a'i f&acirc;ch yn ei ffroenau, ai bawl wedi ei o&s;od, a'i &s;icc|rhau, fel nad elo ddim uwchlaw hynny a ganniadtawyd iddo. Fel y gwelir yn eglur
<PB N="165" REF="87">yn hanes a chyflwr <HI>Job,</HI> Ni chafodd Satan y tro cyntaf ond awdurdod a'r ei dd&acirc;, ei blant, a'i gyfoeth; a'r ail cais ar ei gorph iw flino a chornwydydd; ond tan ammod na chyrhaeddai efe h&ycirc;d at ei hoedl. <HI>Wele ef yn d&ycirc; law di, etto cadw ei hoedl ef,</HI> medd Duw. Job. 2.6.</P>
<P N="3">3. Ymbell waith y b&ycirc;dd Duw yn rhoddi math a r gynnorthwy yn y rhith, a'r gos|gedd, yn yr hyn y b&ycirc;dd Satan yn ymrithio er ein temptio. Y ddelw ddybryd, wrthun y mae yn fynych yn ymddangos ynddi, a ddylei wneuthur i ni ffieiddio ei ymddidda|nion a'i wyniau. A mawr na bua&s;ai <HI>Efa</HI> yn dychrynnu wrth glywed y &s;arph yn llefaru wrthi hi, ac yn lled-tybiaid rhyw ddichell yn y bwy&s;tfil, ac nid a'i lais ei h&ucirc;n, nag o i ben ei h&euml;n yr oedd efe yn llefaru. Pe's bua&s;ei yn y&s;tyried hyn yn ei chalon, (me|gis ac a galla&s;ei hi yn hawdd) fe fua&s;ei hynny yn gynnorthwy iddi i droi heibio y tempta&s;iwn.</P>
<P N="4">4. Mynych y b&ycirc;dd Duw yn ein gwared rhag drwg brofedigaeth, trwy beri i ni e|drych yn ddyfal ar y profedigaeth ei h&ucirc;n. 1. Naill a i pan fydd efe yn ymddangos yn ofnadwy (Megis ac yn ddiammau y dylei pob cyffr&ocirc; i bechu, ddychrynnu ein he|neidiau, a pheri braw idd&ycirc;nt) Canys ceid|wad gwiliadwrus yw <HI>ofn,</HI> yn cadw gwiliad|wraeth tros yr enaid, ac yn ei ymgeleddu.</P>
<PB N="166" REF="88">
<P N="2">2. Neu wrth edrych ar y tempta&s;iwn me|gis ymherriad y gelyn, yn galw arnom, neu yn ein &s;ialene&s;io i'r ymdrech: hyn a wna i'r y&s;pryd ymgryfhau ynom, ac a rydd ga|londid, a g&wcirc;rolder i wrthwynebu</P>
<P N="5">5. Yn fynuchaf y mae Duw yn ein cyn|northwyo mewn profedigaeth wrth aml|h&aacute;u ei r&acirc;dau ynom, a'n cryfh&aacute;u felly yn erbyn ein gelynion; Naill ai trwy roddi gr&acirc;s o newydd i ymo&s;od yn erbyn y tem|pta&s;iwn hwnnw yn nailltuol, a'i trwy ga|dernhau, a chwanegu at y rhai oedd yn|om or blaen: Fel na bo ir profedigaeth weithredu dim angen ynom, ond cader|nhau ein ffydd, a'n gwneuthur yn fwy hyderus, ac i barh&aacute;u yn ddiysgog h&ycirc;d y diwedd.</P>
<P>Fel hyn y b&ycirc;dd Duw yn gadael i'r gelyn amlh&aacute;u ei brofedigaethau, a'i ymgodiad yn ein herbyn, fel y caffo ynteu achly&s;ur i amlh&aacute;u ei r&acirc;dan, ac adnewyddu ei ddo|niau y&s;prydol ynom, i ymo&s;od yn eu her|byn.</P>
<P>Er mwyn hyn y rhoddwyd i'r Apo&s;tol Paul y <HI>&s;wmbwl</HI> hwnnw <HI>yn y cnawd, Cennad Sa|tan i'm cernodio,</HI> (Medd efe,) <HI>fel na'm tradderchefid.</HI> 2. Cor. 12.7. A'i gernodio a wnaeth iddo weddio yn daer. <HI>Am y peth hyn mi a attolygais ir Arghwydd.</HI> Ac ar weddio efe a gafodd at|teb a chy&s;&s;ur, <HI>Ac efe a ddywedodd wrthif, Digon i ti fy ngr&acirc;s i: Canys fy nerth i a berffeithir mewn
<PB N="167" REF="88">gwendid. Yn llawen iawn gan hynny yr ymffrostiaf fi yn hyttrach yn fy ngwendid, fel y pre&s;wylio nerth Chri&s;t ynofi. Am hynny yr wyf fodlawn mewn gwen|did, mewn anghenion, mewn erlidiau, mewn cyfyng|derau er mwyn Chri&s;t:</HI> (Profedigaethau yd&ycirc;nt y rhai hyn y gyd) <HI>Canys pan wyf wan, yna yr wyf gadarn.</HI> v. 9, 10.</P>
<P>Ac mewn mann arall: <HI>yn y pethau h&ycirc;n &ocirc;ll yr ydym ni yn fwy na chwncwerwyr trwy 'r hwn a'n carodd ni.</HI> Rhuf. 8.37.</P>
<P>Ac o r&acirc;n hyn (&s;ef y m&ocirc;dd hwn ar gyn|northwyo,) y dywaid yr un Apo&s;tol. 1. <HI>Cor.</HI> 10.13. <HI>ffyddlon yw Duw, yr hwn ni &acirc;d eich tem|ptio nwch law yr hyn a alloch; Eithr a wna yngh&ycirc;d a'r tempta&s;iwn ddiangfa hefyd, fel y galloch ei ddwyn.</HI> Weithiau y mae efe yn rhoi cy&s;god yngha|nol y gwr&ecirc;s, fel y gwnaeth efe i <HI>Jonah,</HI> a'r cicaion, y palm Cri&s;t hwnnw, yn tyfy uwch ei ben <HI>iw waredu o'i ofid. Jon.</HI> 4.6. Weithiau ar &ocirc;l h&icirc;r ymdrech, heddwch, neu am&s;er i orphwys. Am yr hyn beth y gweddiai <HI>Da|fydd,</HI> pan ddywedai, <HI>Paid &acirc; mi; fel y cryfh&agrave;wyf cyn fy myned.</HI> P&s;al. 39.13.</P>
<P>Efe a gy&s;&s;ura, ac a gadarnh&acirc; y galon dry|lliedig a gobaith, addewid o R&acirc;s, a buddu|goliaeth, megis yngyfyngder Paul, y dy|wedodd ac a cwbl-haodd. Digon iti fyn|gr&acirc;s i. Efe a wna i ni orfoleddu, a llawe|nychu mewn cy&s;tuddiau, gan wybod eu b&oacute;d yn cyd-weithio er ein ll&ecirc;s. Efe a dden|fyn gy&s;tudd a blinder oddi-allan, i ddy&s;cu
<PB N="168" REF="89">i ni oddef, <HI>megis milw&ycirc;r d&agrave; i Je&s;u Gri&s;t.</HI> 2. <HI>Tim.</HI> 2.3. Efe a ddwg ar g&ocirc;f i ni y pedwar peth diweddaf hynny, Marwolaeth, a Barn, uffern, a Dedwyddwch tragwyddol.</P>
<P>Aneirif foddion i'n hachub &s;ydd gan Dduw, y rhai ni's gwyddom ddim oddiwr|thynt, nes idd&ycirc;nt ein gwaredu, i'n achub rhac aneirif ddrygau, heb wybod dim o|ddiwrthynt byth, neu eu b&oacute;d ar ddyf&ocirc;d ar|nom.</P>
<P><HI>Difficile admodum vincere tentationes,</HI> &amp;c. An|hawdd iawn i dd&ycirc;n orchfygu profedi|gaeth; O herwydd nad oes neb yn gwbl &ocirc;ll yn ymdrechu yn erbyn un tempta&s;iwn: y ddwy blaid ym mh&ocirc;b un o honom, y Cnawd, a'r y&s;pryd, ac ymdrech iddo ynddo ei h&ucirc;n, o r&acirc;n, yn erbyn, o r&acirc;n, gyda 'r brofedigaeth.</P>
<P>Y g&wcirc;r ffyddlawn ei h&ucirc;n ynteu mewn profedigaeth tebyg ydyw i deyrnas gwedi ymrannu yn ei herbyn ei h&ucirc;n, ni allei efe &s;efyll, oni bai f&ocirc;d Duw a'i r&acirc;s, a'i gynnor|thwy yn ei gynnal: Tebyg i &wcirc;r yn mar|chogaeth ar geffyl rhu&s;iog, gwingog, ar b&oacute;b tro mewn perigl o'i gwympo yn ddi|&s;ymmwth ddiarwybod: Tebyg i D&ycirc; teg wedi ei adeiladu yn gelfyddol, ond ar &s;ail wan tywodlyd; yr hwn ni allei fyth oddef nerth y gwyntoedd, a'r llif-ddyfroedd, oni bai f&ocirc;d Duw yn gysgod, ac yn rag-f&ucirc;r ca|darn iddo: Tebyg i filwr d&acirc; mawrfrydig
<PB N="169" REF="89">yn &s;efyll i ymladd ar le llithrig <HI>&amp;c.</HI> Llawer o ddichellion &s;y gan ddiafol yn ein tem|ptio; Am hynny nid afraid i ni lawer math o gynnorthwyon.</P>
<P N="1">1. Hir barha yn y brofedigaeth, yn bli|no 'r wan galon drwy hir ymdrech; a thrwy hyn y mae efe yn peri i lawer un, nid yn unig adel y maes iddo ef, ond iw orchfygu hefyd ag anobaith; fel pe bai gwedi ei lwyr adel gan Dduw, heb ddis|gwil am gynnorthwy. Saeth erchyll ydyw hon gweddiwn rhagddi.</P>
<P N="2">2. <HI>Extranietas tentationis.</HI> Pan fod&ycirc;n yn ed|rych ar y tempta&s;iwn megis peth anghyn|nefinol, neu fel y dywaid St. Peter, am y profiad tanllyd, <HI>fel pe bai beth dieithr yn digwydd iddo.</HI> 1. <HI>Pet.</HI> 4.12. O hyn y daw i dd&ycirc;n dy|bied nad yw yn perthyn i etholedigaeth Gr&acirc;s, am nad yw yn gweled eraill yn cael ei profi yr un m&ocirc;dd. Saeth danllyd, er|chyll yw hon hefyd, gweddiwn ar Dduw rhagddi, a meddyliwn eiriau 'r Apo&s;tol, <HI>Nid ymaflodd ynoch demta&s;iwn, onid un Dynol.</HI> 1. <HI>Cor.</HI> 10.13. Nid yw yn digwydd i chwi mwy nac i rai eraill. Gweddiwn yn gytt&ucirc;n rhag-ddynt &ocirc;ll <HI>Nac arwain ni i Brofedigaeth.</HI></P>
<P N="3">3. O w&icirc;r ganfigen i r rhai a fo efe yn gweled yn e&s;mwyth arnynt, mae efe yn eu hannog i anfodlonrwydd, ac i newid eu cyflwr, a'u &s;t&acirc;d pre&s;ennol yn dd&acirc; ac yn ddiogel Fel y gwelwch chwi by&s;cod, ac
<PB N="170" REF="90">Adar yn cael ei codi o'u lloche&s;au, au llechfannoedd, lle y galla&s;ent f&ocirc;d yn ddi|ofn er maint y trw&s;t, a'r cynnwrf y mae 'r heliwr yn ei wneuthur, a'i gyrru felly i'r rhwydau. Yn erbyn hyn gweddiwn am wa&s;tadrydd, a bodlonrwydd.</P>
<P N="4">4. Llawer un y mae efe yn ei annog i ymgais at bethau uchel uwch law eu ga|llu. Cofiwn yn erbyn hyn gyngor yr <HI>Apo|&s;tol.</HI> Rhuf. 12.3. <HI>Yr wyf yn dywedyd trwy y gr&acirc;s a roddwydd i mi wrth bob un &s;ydd yn eich plith, na byddo i neb uchel-&s;ynied, yn amgen nag y dylid &s;ynied eithr &s;ynied i &s;obrwydd, fel y rhannodd Duw i bob un fe&s;ur ffydd.</HI></P>
<P N="5">5. Fel y mae Satan ei hun yn ymrithio yn <HI>Angel goleuni,</HI> felly y bydd efe yn go&s;od o'n blaen ninnau y drwg yn rhith y d&acirc;, pe|rigl ynghosgedd diogelwch. Yn erbyn hyn hefyd gweddiwn, ar i Dduw roddi i ni iawn farn ym mh&oacute;b peth.</P>
<P N="6">6. A phan fo efe yn gweled dim arall yn tyccio, y mae efe yn maglu llawer un trwy heddwch, a pheidio a'u temptio hwynt tros am&s;er, wrth hynny yn gwei|thredu yndd&ycirc;nt yn eu gwynfyd a llonydd wch, Esgeulusdra, diofalwch, balchder, dirmyg ar eraill, caledrwydd calon a'r cy|ffelyb.</P>
<P>Tempta&s;iwn a wrth-wynebir mewn tri m&ocirc;dd.</P>
<P N="1">1. Y n&eacute;b ni fo yn cyd&s;ynnio &s;ydd yn
<PB N="171" REF="90">gwrth-wynebu; Gorchfygir y temptiwr, pan na fo yn gorchfygu: Heb f&oacute;d ar y go|reu, bydd wrth hynny ar y gwaetha.</P>
<P N="2">2. Y n&eacute;b a ff&ocirc; oddiwrth demta&s;iwn &s;ydd yn ei wrth-wynebu.</P>
<P N="3">3. Gwrth-wynebu y mae y n&eacute;b a darawo y dyrnod yn ei &oacute;l, Nid amgen, pan fo'r temptiwr yn peri i mi wneuthur hyn a hyn am ei f&ocirc;d wrth fy m&ocirc;dd, a minnau yn ei atteb. Am hynny na ddylwn mo'i wneu|thur, am f&ocirc;d fy ewyllys a'm calon lygre|dig yn ei leicio. Ni ddylem ni foddh&acirc;u ein hunain, onid Duw.</P>
<P>Wrth ddywedydd hyn, <HI>Nac arwain,</HI> yr y|dym yn gweddio am yr &ocirc;ll gynnorthwyon, a'r h&ocirc;ll r&acirc;dau hyn, i'n amddiffyn a'n ym|geleddu, rhag i'r gelyn un am&s;er gael y llaw uchaf arnom. Canniad taed yr Argl|wydd ein T&acirc;d nefol i ni hyn, er mwyn ei f&acirc;b Je&s;u Ghri&s;t <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XIX.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>Luc. 11.4:</BIBL>
<P><HI>Eithr gwared ni rhag drwg.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>Y Diwaethaf peth a ddymunem gan Dduw yn y weddi: Nid gwaeth pa
<PB N="172" REF="91">un a wnelom, a'i gymmeryd yn ddei&s;yfiad naillduol a'r ei ben ei hun, ai yn ddarn neu r&acirc;n o'r hwn a fu o'r blaen, megis ac o r&acirc;n y clyw&s;och o'r blaen.</P>
<P>Ynddo y mae i ni y&s;tyried. 1. Y Drwg.</P>
<P N="2">2. Ar ymwared oddiwrtho.</P>
<P>Y drwg &s;ydd ynom o bechod pan orphe|nner, gweddia&s;om rhagddo yn y bummed dei&s;yfiad, <HI>Maddeu i ni ein pechodau,</HI> &amp;c. Y drwg feddyliau a ddeuant i'n calonnau o|ddi-allan, neu oddi-fewn, oddiwrth y cnawd, neu'r b&ycirc;d, neu'r cythraul, cyn|nyrfiadau, neu annogion i bechu, pob math a'r demta&s;iwn, gweddiwn yn eu herbyn yn y geiriau ne&s;au o'r blaen: <HI>Ag nag arwain ni</HI> &amp;c. Y <HI>drwg</HI> yma, rhyw beth amgen yw, yr hwn ni chymmerir gan bawb chwaith i arwy|ddocc&aacute;u yr un peth.</P>
<P><HI>Chry&s;o&s;tom</HI> a fynnei i ni ddeall, Y drwg hwnnw, awdwr a Th&acirc;d pob temta&s;iwn, a drwg Brofedigaeth, &s;ef, y Cythraul. <GAP DESC="foreign">. Hom. 19. in Matth. Felly y gelwir efe, o r&acirc;n gormod dryga|niaeth ynddo: A nyni heb wneuthur na cham, nag anghymwynas yn y b&ycirc;d iddo, ac ynteu o'r dechreuad yn dal gelyniaeth digymmod yn ein herbyn. Yr henw hwn y mae St. Joan yn ei roddi iddo. 1. Joh. 2.13. <HI>Scrifennu yr wyf attoch chwi, w&ycirc;r ieuainge,
<PB N="173" REF="91">am orchfygu o honoch yr un Drwg.</HI> A'n iachawdr ei h&ucirc;n yn yr un m&oacute;dd. Matth. 13.19. <HI>Pan glywo neb air y Deyrnas, ac heb ei ddeall, y mae y Drwg yn dif&ocirc;d, ac yn cippio 'r hyn a hauwyd yn ei galon ef.</HI></P>
<P>Rhe&s;wm i ni weddio yn erbyn y Drwg, y gelyn hwnnw, ac erchi i Dduw, gael o honom ein gwaredu oddiwrtho; megis ac yr ydys o r&acirc;n yn y rhan gyntaf o'r Dei&s;y|fiad.</P>
<P><HI>Cyprian</HI> a fynnei yn hytrach amgyffred yn y gair hwn bob math a'r ddrygau, <HI>Cun|cta adver&s;a,</HI> Aflwydd, blinder cy&s;tudd, cle|fyd, trwbl, yr hyn y mae y gelyn yn cei|&s;io beunydd eu dwyn arnom, tan yr hyn nid yw bo&s;&s;ibl i ni na ddeffygiem, oni bai i Dduw ei h&ucirc;n a'i nerth ein cynnal, ac o'i fawr drugaredd ein gwaredu.</P>
<P>A rhe&s;wm i ni weddio yn erbyn yr anei|rif ddrygau hyn hefyd bob am&s;er yn ein hamgylchu: <HI>Nunc ad peccatum &s;ollicitantia, nunc boni impeditiva; Semper natur&aelig; In&s;titutioni, &amp; ei quam expectat reparationi adver&s;a.</HI> <Q REND="margQuotes">Weithiau yn ein cynhyrfu, ac yn ein hudo ei bechod, i wneuthur y Drwg ni fynnem, ac yn &s;iccr ni ddylem: Weithiau yn lluddias y d&acirc; a fyddem yn ei fwriadu; Pob am&s;er yn er|byn ein anianol berffeithrwydd, a'r ad|newyddiad ogoneddus yr ydys yn ei ddis|gwil.</Q></P>
<P>Ac o hyn yma, &s;ef o weddio rhag yr h&oacute;ll
<PB N="174" REF="92">ddrygau hynny y mae i ni yn y &s;crythur L&acirc;n, Orchymmyn, a &s;iampl.</P>
<P>Onid hyn y mae Duw yn ei orchymmyn? P&s;al. 60.15. <HI>Galw arnaf yn n&ycirc;dd trallod; mi a'th waredaf.</HI> Galw am ba beth? Am ymwared o'th drallod. Ac o hyn y mae i ni &s;iampl yn yr I&s;raeliaid. <HI>Llefa&s;ant ar yr Arglwydd yn eu cyfyngder ac efe a'i gwaredodd o'i gorthrymderau.</HI> P&s;al. 107.6. A'r Prophwyd ei h&ucirc;n, <HI>Yn fy|nghyfyngder y gelwais ar yr Arglwydd ac y gwaeddais ar fy Nuw</HI> &amp;c. P&s;al. 18.6. A'n iachawdr he|fyd a weddiod yn daer rhag y <HI>Cwppan hwnnw</HI> o'i ddioddefaint ar y Groes.</P>
<P>Rhai eraill a ddeallent y <HI>Drwg</HI> hwn yn helaethach, gan amgyffred ynddo ein h&oacute;ll elynion y&s;prydol. Canys yn gyntaf Nid yw 'r henw hwn yn briodol i'r Cythraul yn u|nig. Ond Drwg a elwir Pechod ynteu. <GAP DESC="foreign">, <HI>Ca&s;ewch y Drwg.</HI> Rhuf. 12.9.</P>
<P>A'r B&ycirc;d a elwir yn Ddrwg. <HI>Yrhwn a'i rho|ddes ei h&ucirc;n tros ein pechodau, fel i'n gwaredei ni o|ddiwrth y B&ycirc;d drwg pre&s;ennol.</HI> Gal. 1.4. Y mae 'r h&ocirc;ll f&ycirc;d yn gorwedd, medd St. Joan. 1. Ep. 5.19. <GAP DESC="foreign">, <HI>yn y Drwg,</HI> neu mewn drygioni, Eithr fe a allei hwnnw f&ocirc;d naill a'i pechod, a'i 'r Cythraul, yr hwn y mae efe yn &s;&ocirc;n amdano yn yr adnod o'r blaen o' <GAP DESC="foreign">, <HI>A'r Drwg hwnnw nid yw yn cyffwrdd ag ef.</HI></P>
<P>A Drwg y gelwir y Cnawd hitheu, &s;ef,
<PB N="175" REF="92">Llygredigaeth naturiol, <HI>try&s;&s;or Drwg y galon.</HI> Matth. 12.35. Trachwant.</P>
<P N="2">2. Yn ail, y fantes y mae Diafol y (Drwg hwnnw) yn ei gael yn erbyn dynion, &s;y'n dyf&ocirc;d iddo trwy waith y cnawd, a'r b&ycirc;d, a Phechod: Ac am hyn gyda 'r Drwg hwnnw yn y weddi rhe&s;wm i ni amgyffred, a deall, a &s;ynnied ei wei&s;ion, offerau, a pheirian|nau.</P>
<P><HI>Fieri pote&s;t</HI> &amp;c. <HI>L. B.</HI> Tebyg iawn; <Q REND="margQuotes">ie, pam na thebygem, mai meddwl ein iachawdr ydoedd, dy&s;cu i ni yn y gair hwn weddio rhag yr h&ocirc;ll ddrygau hyn, a chei&s;io ym|wared cyfam&s;erol oddiwrth bob rhai, a ph&oacute;b un o honynt.</Q> <HI>Neque <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nim fru&s;tra. dubio aliquo &s;ermone u&s;us est;</HI> <Q REND="margQuotes">Canys ni ddaeth eri|oed o'i enau bendigedic ef air petr&ucirc;s yn ddiachos, neu yn ofer.</Q></P>
<P>Am hynny wrth ddywedyd hyn, gwe|ddiwn.</P>
<P N="1">1. <HI>Inprimis liberari petimus &agrave; peccato;</HI> Am ym|wared oddiwrth Bechod, y gwaethaf dim o'r h&oacute;ll bethau yn ein drygu: Ar i Dduw ein rhagflaenu, ein cynnal, amddeffyn, a'n cynnorthwyo a'i r&acirc;s y&s;pu&s;ol, rhag i ni &s;yr|thio mewn un phechod, neu gyd&s;ynnied a'r brofedigaeth.</P>
<P N="2">2. Am nodded, ac amddeffynfa oddiwrth y Cythraul: Nid yn unig rhag iddo ein gorchfygu, a'n caethiwo, eithr hefyd gael cennad in dygnflino a'n gorme&s;u. Ei gymy|dogaeth
<PB N="176" REF="93">dogaeth yn y b&ycirc;d hwn, nis gellir mo'r cilio oddiwrthi, ag efe yn dywy&s;og yn y b&ycirc;d, ac yn traarglywyddiaethu yn ei eiddo: Ag yn ddiau ped ymddango&s;ei efe yn ei r&icirc;th ei h&ucirc;n, ni ddylei hynny, a Duw ei h&ucirc;n o'n plaid, f&ocirc;d mor ofnadwy. O herwydd hynny nid ydym yn gweddio ar i Dduw ei dynny ef allan o'r byd, ond yn unig ar iddo roddi i ni r&acirc;s i ochelyd y dichellion, a'r maglau y mae y Drwg hwnnw yn ei go&s;od i bawb &oacute;ll, ond yn enwedig i'r etholedigion, plant y Deyrnas.</P>
<P N="3">3. Gweddiwn rhag ein trachwant ein hunain yn ein hudo, ac yn ein llithio, ag hynny, nid yn unig, nad elom ar ei h&oacute;l, eithr hefyd ei marwhau, a'i thynny hi yn llwyr oddiwrthym. Er na's gallwn ddisgwil f&oacute;d mor gwbl-berffaith a hynny, nes i Dduw ein cymmeryd atto ei h&ucirc;n, i f&oacute;d yn y nef yn oe&s;tadol gyda 'r Arglwydd.</P>
<P N="4">4. Gweddiwn am ymwared oddiwrth drallod, adfyd, aflwydd, ing, Cyfyngder, a'r h&oacute;ll ddrygau a allent ddigwydd i bob un o honom oddi-fewn, ac oddi-allan, yn gy&s;tal i'r corph a'r enaid; P&oacute;b peth yn ein blino oddi-allan, yn ein llithio i wneuthur drwg, yn ein lluddias ac yn ein rhwy&s;tro ymmh&ocirc;b gorchwyl daionus</P>
<P>Ond yn ddiau nid ydym yn cael mo hyn, er i ni gei&s;io, f&oacute;d yn ddiogel, heb ddioddef dim o'r drygau hyu, tra f&oacute;m yn y Babell
<PB N="177" REF="93">hon. (Canys ni a wyddom mai gw&icirc;r y mae 'r Apo&s;tol yn ei ddywedyd. 2. Tim. 3.12. <HI>Ie, a phawb ar &s;y'n ewylly&s;io byw yn Dduwiol ynghrist Je&s;u a erlidir.</HI>) Eithr yr ydym yn gweddio ar ein T&acirc;d nefawl, ar iddo ein gwaredu o'r lleiaf dim o ran yn y b&ycirc;d hwn, tra f&ocirc;m yn y cnawd, hynny yw, cyn belled ag y gwel efe yn dda er ein ll&ecirc;s', ond gwedi hyn yn hollawl oddiwrth b&oacute;b drwg, yn enwedig oddiwrth y Drwg diwaethaf hwnnw t&acirc;n uffern, a phoenau tragwyddol. Ceifi&wcirc;n ddiangc rhac <HI>y pr&ycirc;f, nid yw yn marw, ar t&acirc;n nid yw yn diff&ocirc;dd,</HI> ac er i ni farw yn y b&ycirc;d, diogel fyddwn.</P>
<P N="5">5. Yn ddiwaethaf, yn gymmaint a b&oacute;d bywyd d&ycirc;n, ie a'r h&oacute;ll f&ycirc;d yn debyg i ffe|ne&s;tri gwyder, gwedi eu tacclu mewn un man, yn cael eu torri mewn man arall: Gweddiwn i'n T&acirc;d nefol, ar iddo ein cadw, nid yn unig trwy ein h&oacute;ll fywyd, ymmh&oacute;b lle a ph&oacute;b am&s;er, rhag i greadur yn y b&ycirc;d ddrygu gormod arnom, ond yn enwedig ar iddo ein gwaredu yn y diwedd a bod yn drugarog wrthym yn awr angeu. Marwo|laeth dduwiol yw diwedd yr h&oacute;ll ddrygau hyn a oddefir yn y b&ycirc;d, a Dechreuad Ded|wyddf&ycirc;d tragwyddol.</P>
<P>Ond tan weddir fel hyn, meddyliwn f&ograve;d yn ddiolchgar i Dduw am ein h&oacute;ll ymwa|red a'u diogelwch h&ycirc;d yn hyn, am nad a|dawodd efe i'r gelyn gael y llaw uchaf ar|nom,
<PB N="178" REF="94">a'n gyrru i ddini&s;tr, a'n dal yn ei fagl wrth ei ewyllys ei h&ucirc;n; Am nad adawodd efe i angeu dei&s;yfyd yn cippio yn ddi&s;ym|mwth, ac yn ammharod: Am iddo beidio a'n rhoi i fynu i drachwantau ein calonnau, i wneuthur y pethau &s;y anfodlon ganddo.</P>
<P>Meddyliwn ymmhellech f&ocirc;d yn wiliad|wrus er ymgadw oddiwrth Ddrwg, rhag i ni ein bwrw ein hunain yn ddiy&s;tyr ben|dramwnwgl iddo, fel y rhai a <HI>dynnant anwi|redd a rheffynnau oferedd, a phechod megis a rhaffau menn.</HI> E&s;a. 5.18. <HI>Gwae i'r rhai hynny,</HI> medd y Prophwyd.</P>
<P>A hyn &ocirc;ll a ellir ei wneuthur yn well wrth y&s;tyried trefn a graddau 'r dei&s;yfia|dau yn y weddi. Pan fo'r galon gwedi cyd|fynnio a'i chwant, a phechod gwedi ei or|phen. Yna y dywedwn fel i'n dy&s;cir, Ma|ddeu i ni ein pechodau. <HI>Adhibentes remedium in opere mi&s;ericordi&aelig; cum addimus, Sicut</HI> &amp;c. Gan addaw rhyw fath ar iawn am y drwg a wna|ethom wrth ddywedyd, <HI>Megis ac y maddeuwn ninnan</HI> &amp;c.</P>
<P>Wedi gofyn a chael maddeuant am yr hyn a aeth heibio, ymo&s;odwn yn erbyn y Drwg &s;ydd o'n blaen, gweddiwn na chyd|&s;ynniem o hyn allan a'n chwantau pecha|durus, a'r i Dduw ein cynnorthwyo ai r&acirc;s, nad elom fyth rhagllaw i Brofedigaeth.</P>
<P>Ac yn ddiwaethat &ocirc;ll, megis yn yme|&s;tyn at berffeithiad, a'r cyflwr bendigedig
<PB N="179" REF="94">hwnnw, pan fydd y <HI>llygredig hwn wedi gwi&s;co anllygredigaeth, a'r marwol hwn wedi gwi&s;co anfar|woldeb,</HI> Gweddiwn am ymwared oddiwrth b&oacute;b rhyw Ddrwg, a thragwyddol ddiogel|wch. Yno ni bydd na diafol, i'n hudo, na thrachwant in llithio, na gwag ogoniant i beri i ni ymchwyddo; Onid Duw ei h&ucirc;n a fydd &ocirc;ll yn &ocirc;ll.</P>
<P>Addas hefyd i ddal &s;ulw ac y&s;tyried, pa f&ocirc;dd y mae 'r weddi &s;anctaidd hon yn de|chreu a Diwedd ein h&ocirc;ll Ddei&s;y&s;iadau, ac yn diweddu a'r cyntaf peth a ddylem ni ddymuno</P>
<P>Canys rheittiaf dim tuag at berffeithiad yw ymwared oddiwrth Ddrwg; A diben ein &ocirc;ll ddymuniadau, yw Gogoniant y go|ruchaf trwy <HI>&s;ancteiddio ei Enw.</HI></P>
<P>Ac i'n harwain, a'n dwyn h&ycirc;d at y per|ffeithrwydd hyn, y Cam cyntaf yw. Cei&s;io cael ein gwaredu rhag y Drygau a gildyn|nant ein meddyliau oddiwrth radau a gor|chwylion y&s;prydol; Yr ail cais, yw, cael gr&acirc;s a chynnorthwy i ochelyd achly&s;ur pe|chod, a ph&oacute;b math ar Brofedigaeth yn annog iddo. Y trydydd, b&oacute;d yn gariadus ag yn gymmwynasgar, gan faddeu iw gi|lydd, fel y gallwn f&ocirc;d yn addas i dderbyn maddeuant gan ein T&acirc;d nefawl, a dywe|dyd wrtho yn hyderus, <HI>Maddeu i ni ein pecho|dau</HI> &amp;c. 4. Gwedi cael maddeuant awn rhagom yn gy&s;&s;urus, i ofyn Bara gan ein
<PB N="180" REF="95">T&acirc;d gra&s;u&s;ol, yr hwn ni rydd garreg i un o'i feibion. 5. A nyni yn cael ein porthi a'n cynnal fel hyn a phethau da anghen-rhei|diol i ni, yr ydym yn rhwymedig i wneu|thur ei ewyllys ef, yr hwn &s;ydd yn rhoi i ni beunydd, borthiant a chynnaliaeth. 6. Y rhai a wn&acirc;nt ei ewyllys, yd&ycirc;nt eu&s;ys gwedi eu derbyn iw deyrnas, a rhan o'r eti|feddiaeth; Yn yr hon nid oes, ac ni bydd i ni na gwaith na gorchwyl, ond &s;ancteiddio ei Enw, ei foliannu a'i ogoneddu yn dra|gywydd. Dyro i ni r&acirc;s i y&s;tyried hyn yn ddyfal, ag i weddio yn ddefo&s;ionol, fel y gallom fyw yn Dduwiol, ac yn y diwedd fwynhau y bywyd tragwyddol trwy Je&s;u Ghri&s;t <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XX.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>Matth. 6.13:</BIBL>
<P><HI>Canys eiddot ti yw 'r Deyrnas,</HI> &amp;c.</P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>ER ei St. Luc. adel y geiriau hyn heibio yn ddigrybwyll, ni ddylem ni mo'i e&s;|ceulu&s;o, na myned tro&s;tynt yn ddiy&s;tyr. Canys diammau gennym eu b&oacute;d yn per|thyn i'r weddi, ac yn bart o ddy&s;ceidiaeth
<PB N="181" REF="95">ein iachawdr yn ei bregeth enwog ar y my|nydd; i'r hon yr oedd <HI>St. Matthew</HI> yn wrand|awr Cofus. A'r hyn a glywodd, ac a ddy&s;|codd gan yr Arglwydd, efe a &s;crifennodd er dy&s;ceidiaeth i ninnau.</P>
<P>Ac nid gwaith ofer iw hymarfer, (fel y mae rhai yn tybied) o'r hyn y mae i ni &s;i|ampl yn <HI>St. Paul,</HI> Canys y mae ynteu yn bwrw y byrr ymadrodd gorphen hyn or weddi yngh&ycirc;d a'r dei&s;yfiad diwaethaf. <HI>Mi a waredwyd</HI> (medd efe) <HI>o enau y llew; &Aacute;r Ar|glwydd a'm gwared i rhag pob gweithred ddrwg ac a'm ceidw i'w deyrnas nefol: I'r hwn y byddo gogo|niant yn oes oe&s;oedd. Amen.</HI> 2. Tim. 4, 18. <HI>&amp;c.</HI></P>
<P>Fel hyn ar &ocirc;l tywallt ein calonnau a'u dei&s;yfiadau o flaen Duw, y mae ein &s;ach|awdr yn ein dy&s;cu i ddiweddu 'r weddi, gan roddi cl&ocirc;d, a moliant i'n T&acirc;d defol. Wrth yr hyn y bydd y diwedd yn gy&s;&s;on a'r De|chreuad.</P>
<P>Canys ni fynnei ein iachawdr i ni ddiangc yn ebrwydd ac yn ymgwrth ar &ocirc;l ymbilio, heb na diolch, na defo&s;iwn: Eithr y mae efe yn go&s;od hwn o'n blaen megis yn &s;ail neu brif-achos o'r h&ocirc;ll weddi. Canys oni bai i ni &s;ynnied fel hyn am Dduw, <HI>ma'i ei|ddo ef yw'r Deyrnas, y nerth, a'r gogoniant</HI> ni fy|ddei i ni na hyfder nac ewyllys i weddio, nac i un gorchwyl duwiol arall yn y b&ycirc;d.</P>
<P><HI>Pulchr&egrave; h&aelig;c clau&s;nla orationem ip&s;am concludit;</HI> T&ecirc;g y mae y diwedd-glo hwn yn cau ar y
<PB N="182" REF="96">dei&s;yfiadau. O herwydd. 1. Y mae megis yn dwyn ar g&ocirc;f i Dduw ei addewid, a'i ran ynteu i gyflawni y pethau yr ydym yn eu dymuno, gan fynegi'r achos &s;y'n peri i ni f&oacute;d mor h&ycirc;f, a dyf&oacute;d fel hyn i gei&s;io dim ar ei law, a gobeithio y cawn ni dderbyn, <HI>Canys eiddot ti yw 'r</HI> &amp;c. 2. Yn dwyn ar g&ocirc;f i ninnau ein dyled-&s;wydd, yn ein hannog ar &oacute;l i ni weddio, i edrych ar ein h&oacute;l, pa f&oacute;dd y gweddia&s;om, ai mor barchedig, ac mor ddefo&s;ionol ac y dylem, a nyni yn ym|ddiddan a'r Duw mawr, ofnadwy, yr hwn y piau 'r <HI>deyrnas, y nerth, ar gogoniant yn oes oe|&s;oedd.</HI> Ac os gwelwn ddarf&ocirc;d i ni ffaelio mewn un modd, i'r taf&oacute;d redeg o flaen y meddwl, i'r genau lefaru megis yn ddiwy|bod i'r galon, ac heb y&s;tyried beth a ddy|wedent, atgyweiriwn y gweddiau hynny, ymwrandawn yn well ar ein calonnau ein hunain, a dygwn yn eu h&ocirc;l y dyfal y&s;tyria|dau y mae ein T&acirc;d nefawl yn eu disgwil oddiwrthym yn ei w&icirc;r wa&s;anaeth <HI>&amp;c.</HI></P>
<P>Wrth ddywedyd hyn, a chofio Teyrnas Dduw, deallwn.</P>
<P N="1">1. <HI>Ei Oll ddigonoldeb;</HI> Duw &s;y'n ddigonol o ho|no ei h&ucirc;n i wneuthur pob peth, heb arno ei&s;ieu dim, ac heb raid iddo wrth yr un o'r Creaduriaid, nac offer, na pheiriant yn y b&ycirc;d ond ei ewyllys ei h&ucirc;n. <HI>Myfi yw El Sadai. Gen.</HI> 7.14.</P>
<P N="2">2. <HI>Ei Hawl, a'i Fraint yn yr &ocirc;ll Creaduriaid;</HI> Yr un
<PB N="183" REF="96">m&oacute;dd ac y mae i Frenin (ac yn gyfiawnach o lawer) yn yr &ocirc;ll perthyna&s;eu iw Lywo|draeth. Ie, efe a'i gwnaeth hwynt &ocirc;ll a'i eiddo yd&ycirc;nt. &mdash; <HI>I b&ycirc;d a'i gyflawnder &s;ydd eiddo fi.</HI> P&s;a. 50, 12.</P>
<P N="3">3. <HI>Ei Awdurdod a'i Lywodraeth ar bob peth,</HI> yn trefnu, yn ordeinio, lluniaethu pob peth wrth ei ewyllys ei h&ucirc;n.</P>
<P>Dyweda&s;om o'r blaen f&ocirc;d i'r Drindod fendigedig dri math o Deyrna&s;oedd. 1. Teyr|nas ei Allu. 2. Ei R&acirc;s. 3. Ei ogoniant.</P>
<P N="1">1. Y gyntaf a elwir <HI>Brenhiniaeth ei Raglu|niaeth;</HI> trwy ba un y mae Duw yn Arglwydd|iaethu ar bethau yn y nef, a'r ddair, a than y Ddaiar. Am yr hon y dywaid y Pro|phwyd. <HI>Yr Arglwydd a baratt&ocirc;odd ei or&s;eddfaingc yn y nefoedd, a'i frenhiniaeth ef &s;ydd yn llywo|draetbu ar bob peth.</HI> P&s;al. 103.19. <HI>Dy frenhinia|eth di &s;ydd frenhiniaeth tragwyddol, a'th lywodraeth a bery yn oes oe&s;oedd.</HI> P&s;al. 145, 13. Yr hyn yr ydym ninnau yn y fan yma yn cyfaddef yn arbennig.</P>
<P N="2">2. Teyrnas Gr&acirc;s Duw, ai Ogoniant nid 'ynt yn ddiau Deyrna&s;oedd nailltuol, gwe|di eu hymrannu yn erbyn eu gilydd, ond dwy r&acirc;n yn hyttrach o'r un frenhiniaeth, yn ddechreuedig yn y gyntaf, yn gwbl|berffaith yn y llall, un yn y b&ycirc;d yma, ar llall yn y b&ycirc;d &s;ydd ar ddyf&ocirc;d. <HI>Eiddot ti.</HI> Cyfaddef yr &ycirc;m mai Duw piau 'r Deyr|nas.</P>
<PB N="184" REF="97">
<P N="1">1. Oblegit Awdwr a ffynnon pob Lly|wodraeth, ac Awdyrdod yw efe. <HI>Nid oes awdurdod, onid oddiwrth Dduw: Ar awdurdodau &s;ydd, gan Dduw y maent wedi ei hordeinio.</HI> Rhuf. 13, 1. Ond Duw &s;ydd yn llywodraethu o hono ei h&ucirc;n.</P>
<P N="2">2. O r&acirc;n dangos y rhagor &s;y rhwng Teyrnas Dduw a Brenhiniaeth, Emerod|raethau bydol. Brenhininoedd, a Phen|naethiaid y b&ycirc;d &s;y a rhyw fath ar allu, mawrhydi, Gogoniant, Teyrnas: Eithr nid y Nerth a'r Gallu, y Deyrnas a'r Mawr|hydi, &s;ydd hollawl ac o honynt eu hunain. Yr hyn &s;ydd ganddynt, o Dduw y mae i gyd.</P>
<P N="3">3. Nerth Duw ydyw wrth ba un y mae efe yn gallu ac yn gwneuthur yr hyn y mae yn ei ewylly&s;io. Nid yw efe yn unig yn ner|thol, ac yn gadernaf, eithr yn w&icirc;r nerth, yn w&icirc;r gadernid ei h&ucirc;n, o'i &s;ylwedd ei hu|nan: Efe hefyd yw r hwn &s;ydd yn rhoddi nerth, a gallu i'r h&ocirc;ll Creaduriaid eraill. Am hynny y gelwir Chri&s;t. E&s;. 9.6. <HI>El gibbor.</HI> Y Duw Cadarn. Nag ofned Plant Duw gryfdereu gelynion, Canys eiddo Duw yw 'r nerth; Efe &s;ydd cryfach na hwynt &ocirc;ll.</P>
<P>Nerth ac ewyllys Duw, yr un peth yd&ycirc;nt: Nid oes na rhagor na gwahaniaeth rhyng|dd&ycirc;nt. Y peth a fynn Duw a fydd, efe a'i gwna? Pwy, neu pa beth a wrthwynebei ei ewyllys ef? Nid felly y cadernaf o ddy|nion,
<PB N="185" REF="97">yr hwn a fydd a'i ewyllys ar lawer peth, heb allu byth mo'i ddwyn i ben. Ond yr hyn y mae Duw yn ei ewylly&s;io, y mae efe hefyd yn ei wneuthur; A'r hyn ni ddichon moi wneuthur, ni ddichon moi ewylly&s;io chwaith.</P>
<P>Ond chwi a ddywedwch yscatfyedd, A oes dim, na ddichon Duw wneuthur? <HI>Myfi a at|t&acirc;baf,</HI> y mae'r &s;crythur l&acirc;n yn crybwyll am rai Pethau, ni ddichon Duw moi gwneuthur, nid o ran gwendid neu ddiffyg yn y byd, on|d o ran rhagoriaeth nerth, a gallu, a Pher|ffeithiad: Ammho&s;&s;ibl i Dduw fod yn gelwyddog, ei wadu ei hun, ammho&s;&s;ibl iddo farw <HI>&amp;c.</HI> O wendid y mae'r pethau hyn i gyd yn d&egrave;illiaw, ac yn dyfod, ac am hynny ni ddichon yr un &oacute;r pethau hyn gyd&s;efyll a godidawgrwydd, nerth, a gallu'r Hoalluog Dduw.</P>
<P>Gogoniant o briodolder nid yw ddim am|gen, na'r di&s;cleird&eacute;b a welir mewn dim. <HI>Glorificari idem o&s;t quod clarificari</HI> Aug. Gogoneddu, yw gwneuthur yn gyhoedd y di&s;cleirdeb a'r rhagoriath &s;ydd yn neb ryw beth</P>
<P>Defuydd Gogoniant ydyw rhyw berffei|thrwydd, neu ragoriaeth, yr hyn ni ddichon na bod yn gymeradwy, ac yn ganmoledig gan bawb wrth hyn y mae peth yn ogo|neddus ynddo ei hun; Ond trwy eglurhau y
<PB N="186" REF="98">perffeithiad hynny i eraill, ei ganmol ai gy|faddef, y gwneir efe yn ogoneddus i eraill hefyd; Ac &oacute; herwydd hyn. Gogoniant Duw ydyw bod ei hanfod ai briodoliaethau ben|digedig yn di&s;cleirio, yn hy&s;pys ac yn gyd|nabyddus y ngweithredoedd y Creaduriaid</P>
<P>Yn Nuw yn vnig y mae Defnydd a &s;ail yr oll Ogoniant, &s;ef, gwir Berffeithrwydd, rhagoriaeth, godidawgrwydd; Ac iddo y mae yn dychwelyd yn ei ddull, ai osgedd wrth ei eglurh&acirc;d, gwedi gwneuthur yn hy&s;pys nad oes na gogoniant, na pherffei|thrwydd, ond yn Nuw, ac o Dduw yn unig. Oherwydd paham y dylei pob dyn gyfadd|ef gida'r Prophwyd, <HI>I ti Arglwydd y perthyn cyfwander a nerth a gogoniant, ond i ni gywilydd wy|nebau megis heddyw. Argwlydd, y mae cywilydd wynebau i ni, i'n brenhinoedd, in tywy&s;ogion, ac in Tadau, o herwydd i ni</HI> bechu it'h erbyn. Dan. 9.7.8.</P>
<P>Mor hy&s;pus yw hyn i bawb nid rhaid moi draethu ddim ymmhellach; Oddieithr dwyn ar g&ocirc;f i chwi yr amryw ddy&s;ceidiaeth &s;ydd i ni i gael oddi wrtho.</P>
<P N="1">1. O hyn yma y mae i ni &s;ylfaen di&s;igl dianwadal o hyder, a gwir oba&icirc;th yn Nuw <HI>Fiducia exauditionis,</HI> ficcrwydd o gael ein gwrando pan weddiem a dim blinder ar|non, Canys y mae &igrave; ni D&acirc;d yn y nefoedd, ac iddo ef yr ym yn attolwg, yr hwn y piau'r <HI>Deyrnas, a'r nerth. ar gogoniant.</HI> wrth y&s;tyried
<PB N="187" REF="98">ei allu, diammau gennym y dichon efe ein hachub; wrth y&s;tyried ei Deyrnas, meddyli|wn mai ei ddeiliaid ydym, Ac am hynny ni ddi chon na b&ocirc; yn ewylly&s;gar, ac yn ba|rod &igrave; amddeffyn, a chynnorthwyo ei eidd o. Ei ogoniant &s;ydd beunydd yn cael ei egluro, ac yn ymddangos yn ei drugare|ddau tuag at'ai bobl. <HI>Galwarnafi yn nyddtrallod, mi ath waredaf, a thi a'm gogoneddi.</HI> P&s;al. 50.15.</P>
<P N="2">2. Dy&s;cwn wrth hyn, y dylei canu mawl, a rhoddi Diolch i Dduw am ei holl Ddaioni gydgerdded, neu fyned ynghyd &acirc;n gweddi|au megis rhan on gwa&s;anaeth iddo: Magis ac y mae'r Apo&s;tol yn eu cwply&s;u Phil: 4.6. <HI>Na ofelwch am Ddim: Either ymmhob peth mewn gweddi, ag ymbil gyda diolchg arwch gwneler eich dei&s;yfiadau chwi yn hy&s;pys ger bron Duw.</HI></P>
<P>Fe'n dy&s;cir yn y dei&s;yfiadau or blaen &igrave; ymbil ac &igrave; weddio am bob peth anghenrheidiol yn gy&s;tal ar les y corph, a'r enaid: yma wrth ddiweddu &igrave; dalu diolch, a pha f&ocirc;dd y gwnawn, gan ddywedyd, <HI>canys eiddot ti yw'r D<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">|yrnas, y nerth</HI> &amp;c.</P>
<P N="3">3. Dy&s;cwn wrth hyn, pan f&ocirc;m gwedi de rbyn y bendithion yddym yn gweddio amdany nt, &igrave; ba ddiben y cyfeiriwn hwynt. Cei&s;io yr ydym gan weddio, &s;ara beunydd iol Maddeuant o'n pechodau, ymwared oddiwrth bob dr&wcirc;g a thempta&s;iwn. Gwedi &igrave; ni gael y pethau hyn: Pa f&ograve;dd yr arferwn hwynt. Nid i~ drachwant y cnawd, ond er
<PB N="188" REF="99">ymattal wrth ein ymarweddiad yn y nef, y ddinas fraint a bwrca&s;odd Chri&s;t &igrave; ni yn nheyrnas ei D&acirc;d, yn gy&s;tal ei R&acirc;s, ai ogoni|ant yn oes oesodd. Meddyliwn, pa be|thau bynnag, a gaffom, eu harfer er gogo|niant, ein T&acirc;d nefol &s;y 'n eu rhoddi ini: A thalwn iddo ddiolch, a moliant, a gogoniant amdanynt. Meddyliwn hefyd am y pethau nid ym yn eu cael, er i ni eu gofyn, mai er ein lles y mae efe yn attal ei law, ac yn pei|dio a&iuml; rhoddi ini, ac er gogoniant iddo ei hun. Beth bynnag gan hynny a wnawn ai derbyn y rh&ocirc;dd, a gei&s;iem, ai bod heb ddi, rhaid i ni fawrhau enw gogoneddus ein T&agrave;d nefol, a dibennu ein gweddiau oll fal hyn, <HI>Ty di piau'r Deyrnas, a'r nerth,</HI> &amp;c.</P>
<P>Dymma'r modd &icirc; ni gael ein gwrando, pan weddiem, &s;ef, drwy gydnabod ein ann|heilyngdod, gan gymmeryd gwarth a chy|wilydd &igrave; ni ein hunain, a rhoddi mawl a go|goniant &igrave; Dduw yn unig <HI>Ty di piau'r deyrnas</HI> &amp;c.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XXI.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>Matth: 6.13.</BIBL>
<P><HI>Amen.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>Un o eiriau'r Arglwydd yw hwn hefyd, nid yn ofer yn dibennu y fendigedic weddi
<PB N="189" REF="99">hon, na mwy na rhaid chwaith mewn un weddi arall. <HI>Nef a daiar a ant heibio, either fy ngeiriau i nid &agrave;nt heibio ddim.</HI> Matth: 24.35. <HI>Nid a' un jot, nac un tippyn &ocirc;r gyfraith heibio.</HI> Matth: 5.18. Nac o'r efengyl chwaith. Na atto Duw &igrave; ninnau adel y tippyn yma, yr <HI>Amen</HI> heibio, a myned tro&s;to yn ddiystyr fel pe na bai berthynasol i'n gweddiau.</P>
<P>Dau beth &s;ydd ini &igrave; ymgais yn ddo 1 <HI>Ei, gyfieithiad,</HI> neu pa beth y mae yn ardd|angos i ni, 2. <HI>Ei vws</HI> y lles, ar mwyniant, &s;ydd o honaw.</P>
<P>Amen o Dadogaeth gair <HI>Hebracc</HI> ydyw, mo'r briodol ir iaith, honno, ac mor gynh|wy&s;ol yndd&ocirc; ei hun, fel pe na's gallai mo'i gyfieithu, yr ydys yn ei arfer ym mh&ocirc;b iaith arall. Ei wreiddyn ydyw <HI>Aman,</HI> yn arwyddo|ccau weithiau, Credu, coelio, ymddiried.</P>
<P><HI>Confirmandi particular, qu&aelig; pro loco aut ver&ecirc; ex|ponitur, aut Fiat.</HI> N&ocirc;t Cadarnh&acirc;ad, yr hwn 'yn ol y lle y bo ynddo, a gyfieithir, naill ai <HI>yn wir,</HI> ai <HI>fellu b&ocirc;.</HI></P>
<P><HI>Amen</HI> a geir weithiau ynnhechreu'r yma|drodd, ond yn finychaf yn y diwedd, ac ma|gis yn cau yn y diwedd arno</P>
<P><HI>Cum pr&aelig;ponitur confirmatdicenda: cum po&s;t poni|tur confirmat pr&aelig;cedentia. Par&aelig;:</HI> ar Math: yn 'y dechreu yn &s;yccrhau y peth a ddelo 'ar ei ol; yn y diwedd yn cadarnhau, ac yn dwyn ty&s;tiolaeth i r hyn a aethai &oacute;r blaen. Weithiau y ceir <HI>Amen,</HI> yn honni, neu
<PB N="190" REF="100">yn taeru yn unig ar hyn a ddywedir. Megis ac y mae ein jachawdr yn ei arfer Matth: 5.18. <GAP DESC="foreign">. <HI>yn wir meddaf i chwi</HI> A'r Apo&s;tol. 2 Cor: 1.20 <HI>Adde|widion Duw ynddo ef ydynt i&ecirc;, ac ynddo ef Amen, er gogoniant i Dduw trwom ni.</HI> (Hynny yw) Geir|wir, ffyddlawn, &s;iccr, diogel, anghyfnewi|diol. <HI>Ni bu ei ymadrodd ef wrthich ie, a Nage v:</HI> 18 fel pe bua&s;ei Duw yn addaw y pe|thau'ni chwppla&ecirc; ddim. Geiriau heb na phwys, na gwirionedd ynddynt. Nid felly <HI>Ond ei ymadrodd i&ecirc; ydoedd, v:</HI> 19 Olegit holl Addawidion Duw yngri&s;t <HI>ie</HI> ydynt &amp;c.</P>
<P>wrth gyd o&s;od yr Efangylwyr ar gyfer ei gilydd, y bydd hawdd cael gwybod beth yw meddwl, neu arwyddocaad y gair. wrth y&s;py&s;u pa beth a ddywede, ein ia|chawdr am y weddw dlawd yn bwrw ei dwy hatling ir dry&s;orfa. Gwedi galw ei ddi&s;cyblion. <GAP DESC="foreign"> medd S. Marc: 12.43. <GAP DESC="foreign">, medd St Luke: 21.3. <HI>Fwrw or wraig weddw dlawd hon fwy na hwynt oll.</HI> yr un peth ydyw, ac yr un modd y cyfieithwyd yn y ddau fan, <HI>yn wir meddaf i chwi,</HI> Amen, hynny yw. <HI>yn wir.</HI></P>
<P N="2">2. Weithiau y mae yn arddangos cyd|&s;ynniad ir peth a wneir, neu a fynegir. Magis a <HI>Dafydd</HI> yn erchi Eneinio <HI>Salomon</HI> ei f&acirc;b yn frenin'ar ei &ocirc;l. <HI>Danaiah mab Jehoiada a
<PB N="191" REF="100">attebodd y brenin ac a ddywedodd. Amen. yr vn modd y dywedo Arglwydd Dduw fy Arglwydd frenin.</HI> 1 <HI>Brenh:</HI> 1.36.</P>
<P>Ac wrth dderbyn yr Addewidion nid yw yr <HI>Amen</HI> hwn yn y&s;by&s;u y Cyd&s;ynniad yma yn unig, either gyda hynnny, Llawn &s;icrwydd gobaith, Hebr. 6.11. a <HI>Llawn hyder ffydd.</HI> Hebr. 10.22. Felly a Duw yn dwyn ar g&ocirc;f i <HI>Jeremi</HI> ei Addewid i'w Bobl, Jerem; 11.45. <HI>Gwnewch yn ol yr hyn oll a orchmynnais i chwi. Felly chwi a fyddwch yn bobl i mi, a minneu a fyddaf yn Dduw i chwithau: Fel y gallwyf gw|plau y llw a dyngais wrth eich Tadau, ar roddi iddynt Dir yn llifeirio o laeth a mel, megis y mae heddyw: yna yr attebais,</HI> (medd y Prophwyd,) <HI>ac y dy|wedais, O Arglwydd, Amen, Felly y byddo.</HI></P>
<P N="3">3. Weithiau, a hynny yn fynychaf, y bydd yr <HI>Amen</HI> yma yn cynnwys&s;erch a dei&s;y|fiad y Galon, megis ac yr arferir ef yn ein ymbiliau, bendithion, a thalu Diolch.</P>
<P><HI>Ezra a fendithiodd yr Arglwydd, A'r holl bobl a atte ba&s;ant, Amen, Amen, gan dderchafu eu dwylo. Nehem</HI> 8.6. <HI>Ar Angelion, a'r Henn|riad, a'r pedwar anifail a &s;yrthia&s;ant ger bron yr or&s;eddfaingc ar eu hwynebau, ac addola&s;ant D duw, Gan Ddywedyd, Amen, y fendith, a'r gogoniant, a'r Doethineb, a'r Diolch, a'r Anrhydedd, a'r gallu a'r nerth a fyddo i'n Duw ni yn oes oe&s;oedd. Amen. Date.</HI> 7.11.12.</P>
<P>Yn y fan hon (megis ac yn niwedd ein holl weddiau) y dodir ef yn ei gyfle, nid,
<PB N="192" REF="101">yn unig i ddangos, a go&s;od allan wir ew|yllys ein calonnau, a'u &s;erch ar y pethau yr ydym yn gweddio amdanynt either heb law hynny, i ddwyn ty&s;tiolaeth i'n ffydd, a'n llawn hyder i dderbyn ar ol ein deisyfia|dau.</P>
<P>Canys ein iachawdwr yn ein hannog, a'n dy&s;cu, a'n cyfarwyddo fel y dylem, a ddy|waid. Mark: 11.24. <HI>Beth bynnag oll a geisioch wrth weddio, credwch y derbyniwh ac fe fydd i chwi.</HI> Yn yr hyn y mae efe yn ysby&s;u dau beth priodol i bob gweddi ddefo&s;ionol.</P>
<P N="1">1. <HI>Gwir ewyllys,</HI> a dei&s;yf, &aacute;m gael y gr&acirc;s neu'r fendith yr ydys yn ei ofyn: Gwir hanfod gweddi. Canys heb feddwl a dy|muno ar gael, nid yw hi weddi ddim.</P>
<P N="2">2. <HI>Ff&ycirc;dd,</HI> a llawn hyder y derbyniwn, y rhydd Duw y pethau yr ydym yn ei dei&s;yf. Heb pa un nid &ycirc;m ni addas i dderbyn dim gan ein T&acirc;d nefol: A'r pethau a gaffom heb ff&ycirc;dd, nid er ein lles, ond yn hytrach i farnedgaeth yr ydym yn ei derbyn.</P>
<P>Pa bethau a ddylem ni gei&s;o tan weddio, a y&s;py&s;ir i ni yn naillduol yn y dei&s;yfidau o'r blaen: Pa fodd y cei&s;em, y dengys y gair hwn, megis arwydd ff&ycirc;dd, heb pa un ni cheir, ac ni ddiscyn un rh&ocirc;dd ddaionus oddiwrth D&acirc;d y goleuni. <HI>O bydd ar neb ei&s;ieu gofynned gan Dduw, yr hwn &s;ydd yn rhoi yn haeli|onus i bawb; Either gofynned mewn ff&ycirc;dd heb am|meu dim. Canys yr hwn &s;ydd yn ammeu, &s;ydd
<PB N="193" REF="101">gyffelyb i donn y m&ocirc;r, a chwelir ac a deflir gan y gwynt. Canys na feddylied y dyn hwnnw y derbyn efe ddim gan yr Arglwydd, Jac.</HI> 1, 5, 6, 7.</P>
<P><HI>Amen</HI> yn niwedd y weddi nid yw brio|dol i'r bobl yn vnig, i ddangos eu cyd&s;yn|niad i eiriau y gwenidog a bod eu meddy|liau yn cydgerdded: Eithr rhan o'r weddi hefyd ydyw, yn Perthynu i r gweinidog a'r bobl a weddiant mewn ffydd. Ac yn rhoddi yn y chwaneg at ein dei&s;yfiadau cymmaint ac y mae hyder ein ffydd yn chwanegu ac yn gwellhau ein deis&s;yfiadau. <HI>Signaculum Orationis Dominic&aelig;. Hier.</HI> 'Y&s;&ecirc;l ar weddi 'r Arglwydd: In&s;el ein calonnau nin|neu, a'r hwn yr ym yn Selio pob un o'r dei|&s;yfiadau, ac yn eu &s;iccrhau ynom ein hunain, ein bod ni yn eu gwir-ewylly&s;io, ac y cawn ni ei derbyn. Am hynny y dylid ei gyfadd|da&s;u a'i gy&s;&s;ylltu a ph&ocirc;b un o'r dei&s;y&s;iadau. Megis gwedi dywedyd. <HI>Sancteiddier dy Enw.</HI> rhoddaf atto yn ychwaneg, <HI>Amen,</HI> fel pe dywedwn Megis ac yr ydwyf yn attolwg ar Dduw roddi i mi, ac i eraill Ras i <HI>Sancteiddio ei Enw,</HI> felly yr yd wyf yn credu ac yn ddiam|mau gennif, y c&acirc;f gynnorthwy gan fy Nh&acirc;d, a'm Duw i wneuthur hynny: A'r vnffunyd yn y dei&s;yfiadau eraill Wrth hyn y deellwch pa beth y mae <HI>Amen</HI> yn Arwyddoca&ucirc;</P>
<P N="2">2. Am yr addy&s;c a'r lles, a'r, mwyniant fydd i ni o honaw <HI>Commone factio e&s;t,</HI> Coffaad,
<PB N="194" REF="102">neu rybudd yw, yn dwyn ar g&ocirc;f ini, yn pe|ri in i at g&ocirc;fio, ar ol traethu ein dei&s;yfiadau o flaen duw, i holi ein calonnau, pa f&ocirc;dd y gweddia&s;om, a pha ff&ycirc;dd, a pha o&s;tyn|geiddrwydd, a defo&s;iwn, a pha hyder ar Dduw, a pha ddirmyg arnom ein hunain o ran ein cyflwr trwy lygredigaeth.</P>
<P>Ar ol dangos ein anghenrheidiau, a thraethu ein deisyfiadau yn naillduol, pob un ar ei ben ei hun, gedewch i'r enaid yn y diwedd, gynnhwy&s;o, a derchafu ei hu|nan, i ddanfon i fynu yn gryno un llawn erchiad yn lle'r cwbl gan ddei&s;yf a phob gwre&s;ogrwydd Calon, ar i Dduw ynteu ddywedyd <HI>Amen, Bid felly,</HI> wrth bob un o'n deisyfiadau Ar peth a ddywedo duw a fydd. Ei <HI>Fiat,</HI> ei Amen ef ydyw Cwplau.</P>
<P N="2">2. <HI>Te&s;timonium e&s;t,</HI> Ty&s;tiolaeth yw o hyder a diogelwch ein ffydd, trwy'r hon yn unig y mae jawn-weddio Nid. yw yn ammeu dim, ond yn bwrw'r cwbl ar Dduw a'i wir addewid: Fal hyn y dylei pob un, megis Abraham fod yn ddiegwan o ff&ycirc;dd, <HI>yn gwbl &s;iccr ganddo, am yr hyn a addaw&s;ei Duw, ei fod yn abl ac yn ewylly&s;gar iw wneuthur hefyd.</HI> Rhuf: 4.21.</P>
<P>Dywedwn ninnau <HI>Amen;</HI> yn niwedd ein gweddiau, o herwydd i Dduw ddywedyd <HI>Amen</HI> yn nhechreu ei addewid. <HI>Amen dico vobis. Quodcunque petieritis &amp;c.</HI></P>
<P>Heb law hyn, y mae ein ff&ycirc;dd wrth hyn
<PB N="195" REF="102">yn ei chadarnhau ei hun, yn erbyn pob petrusder ac ammheuaeth gan ddywedyd <HI>Amen,</HI> nid o ddymuniad yn unig (O na wnae Duw, mynnwn pettai,) ond o lawn hy|der&punc; a &s;icrwydd, fel pabai gwedi ei gwplau. Felly bydd.</P>
<P>Ac o hyn, &s;ef, cy&s;&s;ylltiad yr <HI>Amen,</HI> a'r dei&s;yfiadau, ie a phob un o honynt yn y weddi, y mae rhai yn dy&s;cu, y dylei pob plentyn i Dduw fod yn &s;iccr, ac yn ddia|mmau ganddo gael maddeuant e'i becho|dau; a phob un, nid yw etto mor ddiogel a hynny, ymegnio ar gei&s;io a chael yr hy|der yma.</P>
<P N="3">3. y ty&s;tiolacrh hwn o'n ff&ycirc;dd, gwedi ei fwrw yn ychwaneg at ein deisyfiadau. a ddengys y dylei ein defo&s;ionau, a'n yn|ymbiliau, ein gweddiau i gyd f&ocirc;d mewn i eithoedd a ddeallow, Onid&eacute; pa fodd y geill y galon gyd&s;ynnied a hwynt, neu daeru ac hyderu ar y pethau nis gwyr ddim oddi wrthynt yn naillduol?</P>
<P>Ar un ymarfer o'r <HI>Amen</HI> hwn yn eu gwe|ddiau oedd yn yr Eglwys gynt tan y Dde|ddf, a Duw ei hun yn peri i'r bobl ddy|wedyd Amen i weddiau'r offeiriad. <HI>Dywe</HI>|ded <HI>yr holl bobl Amen.</HI> Deut: 27.15. <HI>&amp;c.</HI> Nehem: 5.13, <HI>&amp;c.</HI> 8.6. Ar Athrawon ym my&s;c yr <HI>Hebraeaid</HI> a gymmeront arnynt iawn ganfod an&s;awdd y weddi, a'r ymbi|iwr,
<PB N="196" REF="103">wrth glywed yr Amen.</P>
<P>Canys dywedent fod tri math a'r Ddrwg Amen ym my&s;c y bobl.</P>
<P N="1">1. Y cyntaf a alwent <HI>Jethoma</HI> Amen eg|wan. Amddifad (wrth feddwl y gair) y cyfryw Amen, nid oes iddo na'r y&s;pryd gl&acirc;n yn D&acirc;d, na gwirgrefydd, neu dduwi oldeb yn tam. Os Defo&s;iwn a e&s;corodd ar|no yn y dechreu hi a fu farw yn y man: Nid oes nac y&s;bryd na bywiowgrwydd yn|ddo i gynnal a'i dderchafu tu a'r nef.</P>
<P N="2">2. Yr ail <HI>Chetupha.</HI> Amen a fo ar fr&ycirc;s, ac yn bry&s;ur <HI>Surreptitium,</HI> medd y gair, A ddy wedir yn lladradaidd, agos heb wybod i'r d&ycirc;n: Pan fo'r tafod yn rhedeg o flaen y galon, yn meddwl am ddim yn y weddi ond ei diwede, ac yn dd&acirc; ganddo ei bod hi gwedi darfod; <HI>Amen</HI> i'r diwedd, nid i'r de|isyfiadau.</P>
<P N="3">3. <HI>Ketugna</HI> Amen Rhannedig mu&s;grell: y dyn yn cy&s;gu a'r hyd yr am&s;er, ond yn de|chru ymy&s;tyn a dylyfu g&ecirc;n wrth ddarfod y cyfryw rai r'i wyddent pa beth y maent yn dywedyd <HI>Amen</HI> iddo, Peth bynnag am danynt hwy, eu duwiolder fy'n cy&s;cu. Hawdd fyddei yn yr am&s;eroedd diwaethaf pechadurus hyn, ddangos i chwi Lawer e|raill nid difeius, wrth ymwrando a dal &s;ulw arnynt. Megis yr Anywybodus Amen &s;ydd gan y <HI>Papi&s;tiad,</HI> i ba beth, nis gwyddent.
<PB N="197" REF="103">Eithr y mae diwedd y weddi yn debyg ir rhagddarpar: A'r weddi i gyd yn debyg iw ff&ycirc;dd anwybodus. Cr&ecirc;d yn unig fel y mae'r Eglwys yn credu, a gweddia fel y mae'r offeiriad yn gweddio; Ond nid yw bo&s;&s;ibl ir anny&s;cedic wybod, pa beth y mae eu heglwys yn credu, na deall gwe|ddiau eu offeiriaid.</P>
<P>Y rhagr&icirc;th&ucirc;s <HI>Amen</HI> a mwy o &s;ain yn y genaw, na &s;ymlrhwydd, ac y&s;tyr yn y galon, fel y <HI>Phari&s;&aelig;aid</HI> yn gweddio yn yr amlwg, ac yn dywedyd <HI>Amen a ll&ecirc;f vchel, fel yr ymddango&s;ont i ddynion, ac y cant eu cy|ywed. yn wir meddaf i chwi y maent yn derbyn eu gwobr.</HI> Matth: 6.5. Ac od oes un rhyw a|rall; na bo ond ei grybwyll: Ni ddy&s;caf i chwi o'm b&ocirc;dd gam arfer yny byd. Dy|&s;cwn yn hyttrach ochelyd pob Cam arfer yn gy&s;tal ar yr <HI>Amen,</HI> a'r <HI>weddi:</HI> Cei&s;io wneuthr lles i'n eneidiau trwy iawn arfer, o honynt, megis ac yr amcanei ein iach|awdr ac y mae yn di&s;gwil ar ein llaw. Dy|&s;gwn, i y&s;tyried yn ofalus, a dodi ein ca|lonnau ar y bendithion y&s;prydol yr ydys yn gweddio amdanynt. 2. Dderchafu ein calonnau mewn llawn hyder ff&ycirc;dd yn ein T&acirc;d nefawl A bydded yr <HI>Amen</HI> vn d&ycirc;&s;t ini o hyn i gyd, yn f&ecirc;l, ac yn arwydd ei fod ef &ycirc;n gwrando arnom, ac y rhydd i ni bob peth anghenrheidiol in cyflwr, a'n &s;t&acirc;d pre&s;ennol. Canniadh&acirc; hyn Arglwydd
<PB N="198" REF="104">yn ddarbodus, fel y gallom dy wasanaethu yn ddyledus er gogoniant ith Enw, a dedwyddfy i'n heneidiau trwy Je&s;u Ghri&s;t <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>PREG. XXII.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>Matth: 6.9.</BIBL>
<P><HI>Am hynny gweddiwch chwi fel hyn.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P><HI>Am hynny.</HI> Gwedi y&s;tyried a mynegi dwys ddefnydd yr holl weddi, trown etto ennyd yn ol i edrych ar yr achos, a barrodd in iachawdr ei go&s;od yn e&s;ampl, neu battrwn, a pha f&oacute;ddy mae i ni ei chanlyn, a'i iawn arfer.</P>
<P>Yr achos a ddango&s;ir yn y rhan gyntaf o'r bennod, &s;ef Cam-arfer y <HI>Phari&s;&aelig;aid,</HI> a'r cenhedloedd wrth weddio, y'r rhain yn &s;iaradus, a'r lleill yn ragrithus: Am hynny y mae ein iachawdwr yn peri i ni ochelyd arferon pob un o'r ddau: Na fyddwch de|byg iddynt hwy. v. 8. Ac yn dangos pa f&ocirc;dd y gwnawn ni hynny, gan roddi ini, megis Co&ocirc;f-re&s;er o'r pethau a ddylem, ni weddio amdanynt, a Phattrwm neu e&s;ampl o'r &s;utt a'r m&ocirc;dd, y cei&s;iem hwynt gan ein T&acirc;d nefol: <HI>Gweddiwch chwi fel hyn. Forma de&s;ideriorum: Non licet tibi aliud
<PB N="199" REF="104">'petere. Aug: Rheol,</HI> a Dull i'n Deisfiadau, Nid yw r&ycirc;dd na chyfreithlawn i ni ddei&s;yf ond yr hyn &s;ydd, gwedi gynnwys ynddi, ac yn y drefn y mae hi yn y&s;by&s;u.</P>
<P><HI>Omnium Precationum fundamentum, Cyprian</HI> 'Sail ein holl weddiau defo&s;ionol: Ni &s;aiff un erchiad, ond y rhai a &s;ylfaenir arni hi.</P>
<P><HI>Breviarium totius, Evangelii, et &s;alutaris Doct|'rinae Compendium Tert.</HI> Byrr-draethawd o'r Efengyl, a chrynodeb o ddy&s;ceidiaeth ie|chydwriaeth Ond mawr ir pr&icirc;fdadau ei chanmol hi fel hyn yn deilwng, ac yr a|wrhon yn yr am&s;eroedd diwaethaf hyn, ei bod hi (y&s;ywaeth) yn ddibr&icirc;s, ac yn ddirmyg gan bob crefltwr anny&s;cedig, annuwiol?</P>
<P>Eithr pa le&s;h&acirc;d a fydd &oacute;'r rheol oni chanlynir? I ba bwrpas y go&s;odir y &s;ylfaen gan y pen-&s;aer celfydd, oni goruwch-ade|ledir arno? Ni wneir portreiad gwaith i edrvch arno yn unig ond i gyfarwyddo'r &s;aeri yn yr adeiladaeth.</P>
<P>Ar ol y&s;tyried defnydd y weddi, ei do&s;|parthu, a'i chymeryd pob yn ddarn, gy|da'r cymmalau, a'u dy&s;ceidiaethau naill|duol. Gadewch i ni bellach edrych arni yn ei chyflawnder, fel y go&s;odir hi yn bor|treiad perffaieth o Dduwioldeb, ac y gall|om lunio ein holl weddiau ar ei hol.</P>
<P>Gweddi'r Arglwydd. Prif-gyfeiriad iw wa&s;aneth yw; yn anghenrheidiol ini ei
<PB N="200" REF="105">harfer, nid yn unig, oblegid ei bod hi yn help, ac yn hyfforddiad i drefnu a thraethu ein dymuniadau eithr o ran ein dyledwydd, a'n iachawdwr gwedi gorchymmyn i ni weddio fel, hyn a dywedyd, <HI>Ein Tad yr hwn wyt etc.</HI> Pa fodd gan hynny'r e&s;cu&s;odir y rhai a'i bwriant heibio yn hollawl, megis peth ofer i'r gwa&s;anaeth, ac yn hawdd ei hebcor? Na atto Duw i ni wneuthur hynny; Na attow Duw i ni e&s;ceulu&s;o'r geiriau bendigedig a ddy&s;codd efe ei hun i ni, er ein lles. Rh&ycirc;dd a chymmwys i ni uw&s;io gweddiau eraill wrth ein angenrhei|diau priodol, drwy na b&ocirc;nt yn anghytt&ucirc;n a'r weddi yma.</P>
<P N="1">1. Prif bwrpas y weddi, a'r mwyaf ll&egrave;s i ni oddiwrthi ydw, er cynnorthwy a chy|feiriad, i'n dei&s;yfiadau tuag at Dduw bob am&s;er, ac ar bob achly&s;ur Eithr yn gy|mmaint nad oes hayach mor gyfarwydd, a medru hynny, nid amgen, dodi en cy|freidiau priodol wrth y rheol cyffre dinol, rhai a welant yn dda'ddangos i r anny&s;cedig yn arbennig y m&ocirc;dd a r &s;&ucirc;tt y gallont drefnu eu holl ddei&s;yfiadau ar ol y cyfarwyddiad hwn. Eu cyfadda&s;u i'r am&s;eroedd, y boreu'r, hwyr, am&s;er ie|chyd, clefyd, hawddfyd, adfyd, <HI>&amp;c</HI> a ph&ocirc;b math ar Acho&s;ion, Nege|&s;eion, blinder, llwyddiant a'r cyffelyb.</P>
<P>Y boreu, cyn dechreu pob un ei orch|wyl
<PB N="201" REF="105">yn ei Alwedigaeth, attolyged i Dduw</P>
<P N="1">1. Roddi iddo R&acirc;s i gei&s;io ei anrhydedd ef a'i ogoniant ym mhob peth ar a gymero arno ei wneuthur: Meddylied am gyng|or yr Apo&s;tol, a gwnaed ei oreu drwy gei&s;io gr&acirc;s gan dduw iw gyflawni. <HI>Pa un bynnag ai'bwytta, a'i yfed. at beth bynnag a wneloch, gwnewch bob peth er gogoniant i Dduw.</HI> 1. Cor: 10.31. Hyn ydyw, <HI>Sancteiddier dy Enw.</HI></P>
<P N="2">2. Ar iddo reoli ei galon drwy Ras, a llywodraethu ynddi, a chyfeirio ei draed i ffordd tangneddyf, a'i feddyliau trwy ei y&s;pryd gl&acirc;n a'i air bendigedig i bob gwirio|nedd. Hyn yw, <HI>Deued dy deyrnas.</HI></P>
<P N="3">3. Ar iddo ei nerthu i wneuthur ewyllys yr Arglwydd gyda phob parodrwydd, ffyddlondeb a llawenydd, ac nid ei ewyllys ei hun un am&s;er, ymofynned am ei waith, ac ymo&s;oded ar ei wneuthur: Ond meddy|lied nad oes na grym na gallu ynddo, i wneuthur dim, ond a roddo'r Arglwydd iddo: Cei&s;ied ynteu, a dyweded, gyda'r gwr defo&s;ionol <HI>Domine, fiat voluntas tua in me, 'et de me.</HI> O Arglwydd gwneler dy ewyllys y+nof, a thrwof, ac o honof beunydd.</P>
<P N="4">4. Arched i Dduw, beri iddo ymddiried yn ei ragluniaeth ai ragddarbod ef yn unig, heb f&ocirc;d yn rhy ofalus am bethau byd|ol, a berthynant ir bywyd pre&s;ennol: Gan feddwl am gyngor a gorchymmyn yr Arglwydd, <HI>Nac ofelwch am eich bywyd, pa beth a fwyttaoch, neu pa beth a yfoch: nac am eich corph
<PB N="202" REF="106">pa beth</HI> 3 <HI>a wiscoch. Onid yw'r bowyd yn &s;wy na'r bwyd, a'r corph yn fwy na'r dillad.</HI> Matth: 6.23. Bwriwn ein baich ar yr Arglwydd; efe a wyr fod arnom eifieu yr oll bethau hyn, a chymmerwn yn ddiolchgar yr hyn a roddo efe i ni: A dywedwn yn ddiofal, drwy ff&ycirc;dd ac ymddiried yn ei ragluni aeth ai ragddarbod ef <HI>Dyro i ni heddyw</HI> &amp;c.</P>
<P N="5">5. Attolyged iddo, ei wneuthur yn wir o&s;tyngedig i gydnabod ei gyflwr llygredig, a bod yn edifeiriol am ei holl bechodau; I f&ocirc;d yn garedigol tuag bawb o'i frodyr; a gallu dywedyd yn ddifrifol ag o eigion ei galon: Maddeu i mi o Dduw trugarog fy mhechodau a dyro i mi r&acirc;s i fod yn ewyllys gar ac ny barod bob am&s;er i faddeu i'm cymodogion, gan fwrw ymaith chwer|wedd, a llid, a chenfigen, a dig, chabledd, gvda phob drygioni: fel y gallem fyw yn ol c yngor yr Apo&s;tol <HI>Byddwch gymmwyna&s;gar a'i gilydd, yn do&s;turiol, yn maddeu iw gilydd, megis y maddenodd Duw er mwyn Chri&s;t i chwithau.</HI> Eph: 4.32.</P>
<P N="6">6. Arched iddo, ei nerthu yn erbyn Pro|fedigaethau, fal na orchfyger ef gan un temta&s;iwn, y cnawd, na'r byd, na'r cy|thraul; gweddiad i Dduw, a'r iddo ledu ei adenydd tro&s;to ai gadw rhag pob drwg, yn enwedig ar iddo gadw ei enaid Fal hyn y gwneir hi yn foreuol weddi.</P>
<P>Pan fyddo hi yn myned yn hwyr, gellir yr un m&ocirc;dd cyfadda&s;u'r weddi i'r am&s;er, a
<PB N="203" REF="106">thrwy yr unrhiw ddei&s;yfiadau orchymmyn eneidiau i Dduw tros y n&ocirc;s ar ddyfod ar|nom, gan attolwg iddo.</P>
<P N="1">1. Fendithio ein gorphwy&s;dra a'n hun i'n cryfhau, i'n gwneuthur yn gymmwys, ac yn ablach i ogoneddu ei Enw.</P>
<P N="2">2. Adel i ni orphwys yn ddiogel tan ei lywodraeth, a chy&s;cod ei adenydd me|gis gwir a ffyddlawn ddeiliaid iw deyrnas.</P>
<P N="3">3 Allu o honom gyflawni ei ewyllys &s;ancteiddiol yn cy&s;gu ac yn neffro, yn gy&s;tal wrth orphywys a llafurio, n&ocirc;s a dd&ycirc;dd, yn ddirgel ac ynamlwg, rhyngom a'n hunam, ac yngolwg dynion.</P>
<P N="4">4. Fendithio ein e&s;mwythdra, a'n c&wcirc;fg er cadw ein einioes yn ddilwgr, yn gym|maint ac heb orphywy&s;dra cyfam&s;erol, a'i fendith ef ar hynny, ni wna mo 'n bara l&ecirc;s i ni, nid yw bo&s;&s;ibl chwaith i ddim a fo gennym dyccio</P>
<P N="5">5. Faddeu i ni gyfeiliorni y d&ycirc;dd, fel na'n brawychir a dychryniadau y n&ocirc;s</P>
<P N="6">6. Ein cadw tra f&ocirc;m yn huno ac yn gor|phywy&s;o rhag bob math a'r coeg feddy|liau, rhag gwyniau annuwiol, a thrarch|wantau pechadurus, rhag cynhyrfiadau ac amcanion drwg, yn breuddywdio, ac yn neffro, fel na b&ocirc;m fyth megis yr annuwiol <HI>Anwiredd a ddychymyg ef ar ei wely; Efe a'i ge&s;yd ei hun ar fford, nid yw dda.</HI> P&s;al: 36.4.</P>
<P>Ac yn am&s;er Clefyd marwol, anghenol ac yn ddiau pa glefyd o hono ei hun nid
<PB N="204" REF="107">yw ddini&s;triol, yn pwy&s;o at farwolaeth) a'r un m&ocirc;dd yn awr angeu, (canys pwy ni's gwyr, mai cennad angau yw pob dolur, yn dwyn rhybudd o farwolaeth, y&s;cat|feydd nid yw hi neppell yn ol?) gnuwd a chymmwys i bob, un orchymmyn ei enaid a'i gyflwr i Dduw gida phou diddanwd ar ol y dei&s;&ycirc;fiadau hyn megis rheol ei weddiau. Cei&s;ied gan Dduw.</P>
<P N="1">1. Allu o hono fawrhau yn deilwng, a gogoneddu ei Enw &s;ancteiddiol mewn cle|fyd, ac angau, yn gy&s;tal a bywyd, eini oes, iechyd.</P>
<P N="2">2. Deilyngu o hono ddangos rhyfeddol nerth ei ras, yn ei wendid mwyaf: Ei f&ocirc;d efe ei hun yn llywodraethu yn y galon oddi mewn, pan fo'r d&ycirc;n wannaf oddi allan, heb allel &s;yflyd neu ymdroi ar ei wely.</P>
<P N="3">3. Allu o hono ufyddhau i w ewyllys hyd y dywedd yn llonn yn yr awrddiwaethaf, pan fo efe yn trengy <HI>Gwneler dy ewyllys megis yn y nef, felly ar y ddaiar hefyd. Dyro</HI> i ni ras i fod yn wir o&s;tyngedig iddo yn y mynudyn hwn, fel y gallwyf gael fy nerbyn ir &s;an|ctaidd gynulleidfa, fydd yn ei wneuthur byth heb drangc na gorphen yu y ne|foedd.</P>
<P N="4">4. Deilyngu o hono fendithio'r moddi|on, y rhai a ddarparodd, ac a drefnodd ei hun iw harfer yn y cyfryw &s;t&acirc;d a chyflwr, er e&s;mwythdra, a diddanwch; a pheri
<PB N="205" REF="107">iddo drwy ei ra&s;u&s;ol ymweliad ymroi ei hun iw ewyllys bendigedig ef, yn enwedig yn yr awr ddiwaethaf gan y&s;tyried, er b&ocirc;d marwolaeth yn dychrynnu'r dyn naturiol, nad yw hi ond ymadawiad a b&ycirc;d gwa&ecirc;l, a phorth neu fynediad i mewn i fywyd tra|rhagorol.</P>
<P N="5">5. Cei&s;ied R&acirc;s i f&ocirc;d yn wir edifeiriol am ei bechodau, fel y gallo yn gy&s;&s;urus ac yn ewylly&s;gar ymadel a'r b&ycirc;d mewn cariad, a gorchymmyn ei enaid i Dduw ynghri&s;t Je&s;u, megis i greawdwr flyddlon, a phry|rnnwr haelionus.</P>
<P N="6">6. Gan wybod hyn f&oacute;d Satan yn bry&s;&s;u|raf yn yr awr ddiwaethaf a'i lid yn fwy, po lleiaf fo ei am&s;er, yn dal ar ei fantes wrth weled dyn m&ecirc;wn gwendid, Cei&s;ied yr am|&s;er hynny yn arbennig nerth a chy nnorth|wy yn erbyn profedigaeth, a'i wared rhag y drwg hwnnw yn y mynyd hwnnw, fel na ddelo efe fyth yn agos atto mwyach.</P>
<P>Yn am&s;er Rhyfel neu ryw aflwydd arall Gweddied pob dyn.</P>
<P N="1">1. Am R&acirc;s i ogoneddu Duw mewn amy|nedd, gan gydnabod barnedigaethau Duw a'i gyfiawnderau, nad yw efe yn co&s;pi neb ond ar ol ei haeddiant: Dyweded tro&s;to ei hyn a'i dylwyth, a'i gyfeillion, yngeiriau y <HI>Prophwyd Daniel.</HI> 9.7.8. <HI>I ti Arglwydd y per|thyn Cyfiawnder, ond i ni gywilidd wynebau megu heddyw, e herwydd i ni bechu i th erbyn.</HI></P>
<P N="2">2. Gweddied ar i Dduw ddangos ynddo
<PB N="206" REF="108">nerth, a gallu ei Lywodraeth y&s;prydol, fel na ymroddo efe ei hun byth i wa&s;an|aeth. Satan na phechod, paflinder bynnag a ddelo iddo yn y cyfam&s;er oddiallan.</P>
<P N="3">3. Cei&s;ied wir bwrpas, ac ymgais a nerth dianwadal i ddangos ei vfydd-dod i Dduw ai ordainhadau yn ei gy&s;tydd a'i flinfyd, yn gy&s;tal a phan fo yn e&s;mwyth arno, mewn heddwch, llwyddiant, a llony ddwch.</P>
<P N="4">4. Cei&s;ied brofiad o'i ra&s;u&s;ol ragymwe|liad, a thrwy hynny ymddiried, a llawn obaith, o oruchafiaeth, ag ymwared am&s;erol</P>
<P N="5">5. Ar ol cyfaddef ei bechoda, a'r gyfi|awn farn y maent yn haeddu, cei&s;ied faddeuant o honynt ynghri&s;t fel na bo y go&s;pedigaeth yn hollawl i dde&s;tryw, ond er lle&s;h&acirc;d yn hytrach, i beri iddo wellhau ei fuchedd gan <HI>ymddarostwng tan alluog law Duw, fel y derchafer ef mewn am&s;er cyfaddas.</HI> 1 Pet: 5.6.</P>
<P N="6">6. Am&s;er cyfaddas iddo gei&s;io ymwared rhag y Drwg, ac amddeffyn oddiwrth bob ymgodiad yn ei erbyn, yn gy&s;tal oddi fewn ac oddiallan. Gweddi priodol y cy&s;tudd|iedig pan fyddo mewn blinder, ac yn ty|wallt ei g&wcirc;yn ger bron yr Arglwydd. Pfal: 102.1. <HI>Na chudd dy wyneb yn n&ycirc;dd fy nghyfyng|der, go&s;twng dy glu&s;t. Gogwydda dy glust gwar|ed fi ar fr&ycirc;s.</HI> P&s;al: 31.2. <HI>Achub fi rhag fy holl er|lidwyr, a gwared fi.</HI> P&s;al: 7.1.</P>
<P N="2">2. Or weddi &s;anctaidd hon y gellir ty nny bortreiad gwr gwir-grefyddol defofio|nol,
<PB N="207" REF="108">ei lun, neu y&s;by&s;iad o hono wrth ei briodoliaethau, yn dangos pa fath wr ydyw yn bennodol.</P>
<P N="1">1. G&wcirc;r a chanddo ddifrif, a gwir ewyllys ar ogoneddu Duw a &s;ancteiddio ei enw ymmh&ocirc;b gorchwyl, bob am&s;er ac y mh&ocirc;b peth. A'i <HI>oleuni yn di&s;cleirio ger bron dynion fel y gwelont ei weithredoedd da, ac yr anrhydeddont ei D&acirc;d yr hwn &s;ydd &ycirc;n y nefoedd.</HI></P>
<P N="2">2. G&wcirc;r, a fo bob am&s;er yn barod ac yn ofalus i ymroi eu hun i wa&s;anaeth Duw, a bod yn o&s;tyngedig iddo, iwreoli, a'i lywo|draethu gan ei air, ei gyfraith, ei r&acirc;s, ai y&s;pryd, megis gwir Ddeiliad iw Deyrnas ef a gwas ffyddlon iddo.</P>
<P N="3">3. G&wcirc;r a ymgais, a ymegnia a'i holl nerth, a i galon i wneuthur ewyllys Duw, gyda pharodrwydd a llawenydd, yn gwneu|thur cydwybod o bob peth a dybygei fod yn ddrwg iw ochelyd.</P>
<P N="4">4. G&wcirc;r, a rodia yn berffaith, ac yn ddi e&s;culus yn ei alwedigaeth, gan ei fwrw ei hun ardduw a'i ragddarbod daionus, yn fod|lon a'i gyflwr beth bynnag fyddo.</P>
<P N="5">5. G&wcirc;r, a'i enaid beunydd yn ymdda ron&s;twng ger bron Duw, yn cyfaddef ei|bechodau, ac yn gofyn maddeuant, ac hedd|wch tuag Dduw trwy Je&s;u Ghri&s;t, yn adne|wyddu e&igrave; edifeirwch o dd&ycirc;dd i dd&ycirc;dd.</P>
<P N="6">6. G&wcirc;r, a wel ac a edwyn yn Dda am|ryw, ac aml y mgodiadau Satan, a phechod yn ei erbyn, gan ymofidio tros ei wendid,
<PB N="208" REF="109">ac etto yn gy&s;&s;urus trwy nerth gr&acirc;s Duw ynddo; ac wrth hynny yn y d&igrave;wedd yn my|ned yn fwy na chwncwerwr.</P>
<P N="3">3. Ond ni wesnyth i ni weddio, oni y|megniwn ar wneuthur yr hyn a fynnem trwy ymbil: Ac felly'r weddi Cyfeiriad yw i'n ymarweddiad Rhaid i ni gan hynny ymddwyn yn wa&s;tad, a byw yn rheol ein gweddiau, gan y&s;tyried yn dduyfal, ac ym y&s;tyn yn arbennig at chwech o betha.</P>
<LIST>
<ITEM>1. ddwyn rhyw anrhydedd a gogonianti Dduw beunydd.</ITEM>
<ITEM>2. I ymroi ein hunain yn hollawl i Ly|wodraeth ein T&acirc;d nefol,</ITEM>
<ITEM>3. I wneuthur ei ewyllys ym mh&ocirc;b gorch|wyl.</ITEM>
</LIST>
<P N="4">4. I calyn b&ocirc;b un ei alwedigaeth ac i f&ocirc;d yn ddie&s;ceulus ynddi, gan ymddiried yn Nuw am fendith ar a wnelom</P>
<P N="5">5. I ymddaro&s;twng tan alluog law Duw, oblegid ein pechodau, yn ceifio cymmod gan Dduw wrth f&ocirc;d yn garedigol.</P>
<P N="6">6. I redeg at Dduw b&oacute;d am&s;er, a chy&s;|god ei adenydd, in amddefynfa, nerth ag ymwarad ymmh&ocirc;b profedigaeth, a drwg <HI>&amp;c.</HI></P>
<P>Pa f&ocirc;dd y gallwn gwplau hyn ond trwy weddio? A pha fodd y gweddiwn, oni wnawn, fel in dy&s;gwyd gan yr Arglwydd fal hyn <HI>Ein T&acirc;d yr hwn wyt yn y nefoedd &amp;c.</HI></P>
<TRAILER>TERFYN.</TRAILER>
<PB REF="109">
</DIV2>
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
