<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2011-08-25</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Jayne Henley</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>*Added TYPEs to DIVs in order to validate.
*Proofed title page(s).
*Checked ^s.
*Reviewed structure.
*Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).
*Checked for signatures.
*Checked placement and completeness of PBs.
*Checked for damage GAPs, #s, --s.
*Corrected $.
*Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.
*Checked spacing of foreign GAPs.
*Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.
*Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.
*Checked proofsheets and made corrections found there.
*Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs.
*Siecio am mac yn lle mae.
*Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.
*Siecio TEXT LANG="wel" DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="AB" ID="B04830">
<STC T="W">P3404B</STC>
<BIBNO T="oclc">49520959</BIBNO>
<VID>174194</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="wel">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="letter">
<PB REF="1">
<PB REF="1">
<HEAD>At Plwyfogion Llanddyfri, Llan-fair ar Brin a Llanedi yn Shir Gaer-fyrddyn.</HEAD>
<OPENER><SALUTE>Boneddigion a Chyffredyn,</SALUTE></OPENER>
<P>CAniattaed yr Arglwydd Dduw Holl-allu|og a thrugarog i Chwi ac i'ch Teuluoedd ras trwy Je&s;u Gri&s;t, fel y galloch i wa&s;a|naethu a'i ogoneddu ef yn y byd hwn; ac fel y galloch f&ocirc;d ar y ffordd i gael eich gogo|neddu gantho ef yn y byd a beri byth. A Ben|dithied yr Arglwydd chwi yn eich holl feddian|ne, yn ol dimuniadau eich calonnau; cyn belled ag y mae eich dymuniadau chwi yn gyttun a'i ewyllys ef.</P>
<P>Yr wyfi 'n gwneuthur yn eon i'ch cofio chwi, nid all e f&ocirc;d yn anhy&s;pys i fagad o honoch chwi, ag a fu yn byw dan weinidogaeth (y parchadig a'r duwiol weinidog i Gri&s;t) Mr. <HI>Rees Prichard,</HI> y m&ocirc;dd yr oedd ef yn gwneuthur ei oreu (trwy bregethu 'i Efengyl, a thrwy ei &s;iampl dda yn ei fuchedd) i'ch troi chwi oddiwrth eich p<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">chodau, i f&ocirc;d yn bobl i Dduw trwy Gri&s;t; gan eich gwa|hodd chwi i gredu ynddo, i f&ocirc;d yn edifeiriol, ac i ymroi i fyw yn dduwiol, yn &s;obr ac yn gyfiawn yn y byd pre&s;ennol; gan ddangos i chwi y de<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">|wyddwch y ganlynei hynny, a'r aflwyddian<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> y ddigwyddei o e&s;geulu&s;o wneuthur felly. <HI>Medu vn gair, fe ddododd fywyd ac ange<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> o flaen eich lly|gaid chwi, a'r ffordd i gael yr <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n ac i ddime</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Ac etto er hyn i gyd fel hyn y mae ef <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">yn,
<Q><LG>
<PB REF="2">
<L>Duw gw&ecirc;l drwmmed yw fy'nghalon</L>
<L>Weled faint pengaledrwydd dynion,</L>
<L><NOTE PLACE="marg">&rindx;</NOTE> Cais i harwain tua 'r nefodd,</L>
<L>Hwyntau &acirc;nt i'r t&acirc;n heb ddiffodd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwae fy 'nghalon drom gan hynny,</L>
<L>Na bua&s;&s;e Duw 'n ewylly&s;&s;u</L>
<L><HI>Fi rhoi 'n</HI> Fu~gail ar Dda Gwlltion,</L>
<L><HI>Cyn rhoi im</HI><NOTE N="*" PLACE="marg">Tan fy law, im gofal.</NOTE> <HI>&s;hiars y cyfryw ddynion.</HI></L>
</LG></Q></P>
<P>Ac with dre llanddyfri fel hyn y mae e'n dyw|edyd
<Q><LG>
<L><HI>Cefai&s;t rybydd lawer pryd,</HI></L>
<L><HI>Nid yw cyngor 'moethyn id:</HI></L>
<L><HI>Nid oes l&ucirc;n it wneuthur e&s;gus;</HI></L>
<L><NOTE PLACE="marg">&rindx;</NOTE> O! Gwae di y dre anhappus.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Boreu codais gida 'r ceiliog,</HI></L>
<L><HI>H&icirc;r ddilynais byth yn d'annog</HI></L>
<L><HI>Droi at Dduw oddiwrth, dy frynti,</HI></L>
<L><NOTE PLACE="marg">&rindx;</NOTE> Ond nid oedd ond ofer im mi.</L>
</LG></Q></P>
<P>Fy ngharedigion, <HI>er mwyn Chri&s;t</HI> na fyddwch anfodlon i mi'ch cofio chwi am y pethau hyn;<NOTE PLACE="marg">2 <HI>Cor.</HI> 13.3. <HI>Heb.</HI> 11.4.</NOTE> ac ymrowch y nawr i wrando ar lais <HI>Je&s;u Gri&s;t</HI> yn eich Bugail &s;ydd yn llefaru wrthych, yn ei waith a adawodd ef ar ei ol. Ac <HI>na chaledwch eich calonnau</HI> trwy aros yn eich pechodau (<HI>megis Bydoldeb, Balchder, e&s;geulu&s;o gweddio ar Dduw yn &ocirc;l ei ewyllys ei hun</HI> (ar neilldu ac yn eich teuluo|edd,)</P>
<P><HI>Tyngu, Rhegi, halogi 'r Sabboth</HI> (trwy fynd i'r pebyll, i'r Twmpath chware ac i'r Tafarne pan nad yw anghenrheidiol) <HI>Anvfydd dod i Rieni, ma|lis, cynfigen, ymladd, Glodde&s;t, Meddwdod, Coeg|ddigryfwch, Ma&s;wedd, Putteindra, Aflendid, Godi|neb,
<PB REF="2"> Segyru, Anghyfiawnder, twyllo a gorthrymmu i gilydd, Gwa&s;caru 'r cwbwl a gadel y Gwragedd a'r Plant mewn ei&s;ieu, chware cardie a di&s;he er mwyn ennill da i gilydd, Crw&s;&s;eddu ac ymgyfreitha am ddi|ffrwythder, a chadw Gwirionaid</HI> (megis dynion &s;impl angnhabyddus, a'r Gwragedd gweddwon a'r ymddifaid) <HI>oddiwrth eu heiddo (trwy ffal&s;tedd</HI> a nerth arian, a chyngor drwg Gyfreithwyr di|gidwybod, a thricks cyfraith yn erbyn goleuni cydwybod) <HI>Occor afre&s;ymol ac anghyfreithlon, &s;tade neu weithredoedd twyllodrus ar feddianne 'r meirw, Te&s;tamentau neu Ewylly&s;iau ffall&s;t, Celwydd, Tyngu 'n anvdon, ffr&ocirc;&s;t, &s;clawndro ac enll&icirc;bio, chwennych Tai, gwragedd, gwa&s;anaeth pobl a da cymmydogion, o<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d tuhwnt i ddim gwrthod dyfod at Dduw trwy Gri&s;t &acirc; chalon edifeiriol, yn credu ynddo, ac yn ymroi i f&ocirc;d yn vfydd iddo rag llaw!</HI><NOTE PLACE="marg">1 Cor. 6.9, 10. Mat. 16.15.16. Date. 22.8 Mat. 25.41. Act. 3.19.</NOTE> hwnnw yw'r pechod o bechodau; <HI>Gwae'r dyn y fo byw a marw ynddo</HI>) Bydded hy&s;pys i chwi, f&ocirc;d yr <HI>Arglwydd</HI> yn llefa|ru, nad a'r cyfryw ag y fo byw a marw yn eu pe|chodau, gan wrthod y gr&acirc;s a gynniccer iddynt yn yr Efengyl byth i Deyrnas nefoedd: ond y caiff eu rhan hwy f&ocirc;d yn y llyn &s;ydd yn llo&s;ci &acirc; th&acirc;n a brwm&s;tan (gida 'r Diawl a'i angylion) yr hwn yw 'r ail farwolaeth.</P>
<P>Cymrwch rybydd gan hynny, ac edifarhewch fel y maddeuir eich pechodau ar gyfrif <HI>Chri&s;t Je&s;u,</HI> ac y boch cadwedig. A meddyliwch taw nid peth bychan yw colli'r enaid. Mae'n Prynwr yn dy|wedyd, <HI>pa le&s;h&acirc;d i ddyn os ennill efe yr holl fyd a cholli ei enaid ei hun?</HI> fel ac y gallwn ga&s;glu oddi|wrth hynny,</P>
<P><HI>F&ocirc;d vn enaid yn werthfawroccach n&acirc;'r holl, fyd.</HI> A chan fod y peth felly, <HI>Ma<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> genym achos i ry|feddu,
<PB REF="3"> f&ocirc;d pobl ag &s;ydd yn gofalu yn fawr am eu cyrph, eu da, eu cyffyle, eu m&ocirc;ch, a'u cwn, &amp;c. etto yn y cyfam&s;er yn gwbwl ddiofal am eu heneidiau, heb y&s;tyried beth a ddaw o honynt yn y byd y beri byth.</HI></P>
<P>Yr wyfi'n dywedyd o'm calon (Duw &s;ydd dy&s;t) fy mod i 'n gobeithio, nad yw pawb o honoch chwi y cyfryw bobl.<NOTE PLACE="marg">Heb. 3.11.</NOTE> <HI>Cynta pwy &s;ydd euog cymrent rybydd mewn pryd, rhag i'r Arglwydd dyngu yn ei lid na chaent ddyfod i mewn i orphwysfa ef.</HI></P>
<P><NOTE PLACE="marg">Dihar. 1.28.</NOTE> Hi fydd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hy hwyr pan byddir yn <HI>vffern</HI> i wei|ddi am r&acirc;s a thrugaredd; ni cheir yno gymmaint a gronyn o ddwfr ar flaen bys vn i oeri 'r tafod yn y flam; llai o lawer y ceir dyfod allan oddi|yno i gael e&s;mwythder i'r enaid a'r holl corph: a'r rhe&s;wm o hynny yw hyn, o herwyd fod e<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> a Duw ni (yn erbyn pa vn yr ydym yn pechu) nid yn vnig yn anfeidrol ac yn annherfynedig yn ei hanffod neu &s;ylwedd, ond hefyd (megis yn ei holl briodoliaethau, felly yn enwedig yn ei gyfi|awnder) yn anghyfnewidiol. A chan fod ein Duw ni y cyfryw vn,<NOTE PLACE="marg">ac. 1.17.</NOTE> nid rhyfedd y bydd co&s;pe|digaeth ei elynion ef yn anfeidrol, yn anherfy|nedig, ac yn anghyfnewidiol.</P>
<P>Y Farn &acirc; pha vn y bernir y geifr melldigedig y fydd yn y geiriau hyn,
<Q><P>Ewch oddi-wrthif rai melldigedig i'r t&acirc;n tra|gwyddol, yr hwn a baratowyd i ddiafol, ac iw angylion.</P>
<BIBL><HI>Mat. 25.41.</HI></BIBL></Q></P>
<P>Yn gymmaint gan hynny taw i'r <HI>t&acirc;n tragwy|ddol</HI> y bernir y f&acirc;th bobl, ni ellwn ddywedyd, taw <HI>dedwydd y fyddent hwy, pe caent ddyfod allan oddi-yno, ar &ocirc;l b&ocirc;d yno cnifer m&icirc;l o flynyddoedd ag &s;ydd o wellt gl&acirc; ar wyneb y ddaiar, ag &s;ydd o dy|wod ar lan y m&ocirc;r, ag &s;ydd o &s;&ecirc;r yn y ffurfafen;</HI>
<PB REF="3"> o herwyd fe fyddei diwedd ar hynny o am&s;er ryw-bryd; <HI>Ond ni bydd byth diwedd i dragwyddol|deb.</HI> Fel hyn gan hynny y dichon <HI>difes</HI> neu vn dyn arall yn vffern ddywedyd,
<Q><LG>
<L>Pa cawn rydd-did o'm holl boene,</L>
<L>Am ben can-mil o flynydde,</L>
<L>By ddei hynny gynffordd im mi;</L>
<L>Ond dros fyth mae 'n rhaid im boeni.<NOTE PLACE="marg">&lindx;</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Y gair byth &s;y'n torri 'nghalon,</L>
<L>Y gair byth &s;y'n cnoi 'ngholyddion,</L>
<L>Y gair byth &s;y'n peri im mi</L>
<L>Fwytta 'mreiche a gwall-gofi.</L>
</LG></Q></P>
<P>Oh! na bae 'r y&s;tyriaeth o hyn yn hollti 'n <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">llonnau ni,<NOTE PLACE="marg">2 Cor. 5.10, 11.</NOTE> a pheri i ni feddwl am gei&s;io diangc llid a digofant yr Arglwydd. I'n hannog ni i hyn y&s;tyriwn, Fod po&s;&s;iblrwydd i gael ymwared rhag damne<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eth tragwyddol,<NOTE PLACE="marg">Luc. 1<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.1<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.</NOTE> <HI>Canys daeth M&acirc;b y dyn i gei&s;io ac i gadw yr hyn a golla&s;id;</HI> ac nid oes ei<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">eu na gallu na gwllys yn ein <HI>Prynwr Chri&s;t</HI> i gadw y gwaetha o bechaduriaid a ddewant atto, 1. <HI>A chalon ddrylliog</HI> am eu pechodau, 2.<NOTE PLACE="marg">Act. 3.19.</NOTE> <HI>A ffydd</HI> yn credu ynddo, 3.<NOTE PLACE="marg">Heb. 5.9.</NOTE> <HI>A gwir bwrpas a llawn fryd i roi vfydd-dod iddo</HI> mewn Sancteiddrwydd a chy|ffawnder holl ddyddiau eu bywyd, o ddydd eu troedigaeth allan.<NOTE PLACE="marg">Luc. 1.74, 75. Heb. 13.8</NOTE> <HI>Am ei allu ef i gadw pecha|duriaid, yr vn ydyw e heddyw, ac yr vn y fydd chyn ddiwedd y byd ag yr oedd e gynt.</HI> Yn yr am<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">er gynt, pan yr oedd ef ar y ddaiar, yr oedd ei allu e gymmaint yn hyn o beth, ag y <GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters">wodd e y Publicanod a'r Pechaduraid mwya a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> eu <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> atto gidag edifeirwch a ffydd. <HI>Mat.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <HI>Luc.</HI> 7.50. <HI>Luc.</HI> 19.9.10. <HI>Heb.</HI> 7.25.</P>
<P>Ac i ddangos ei <HI>ewylly&s;garwch</HI> i-ga<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> pecha|duriaid,
<PB REF="4"> y mae ef <HI>yn gyntaf,</HI> yn daer yn ein gwa|hodd ni i ddyfod atto ef i gael ein cadw gantho, ac yn addaw i'n derbyn ni os dawn ni, <HI>Mat.</HI> 11.28. <HI>Dat.</HI> 22.17. <HI>Jo.</HI> 7.37. <HI>E&s;ay</HI> 55.1, 2, 3.</P>
<P><MILESTONE N="2"><HI>Yn ail,</HI> Ni wrthododd ef erioed vn pechadur ag a ddaeth mewn gwirionedd i gei&s;io trugared a chadwedigaeth oddiwrrho, ac y mae e'n addaw na wrthyd e byth o'r cyfryw, <HI>Joan</HI> 6.37.</P>
<P><MILESTONE N="3"><HI>Yn drydedd,</HI> Y mae ef yn ei gyfrif e megis ym|borth idd i enaid ef, i dderbyn ac i gadw pech|aduriaid. <HI>Joan</HI> 4.34. a'r 6.39, 40.</P>
<P><MILESTONE N="4"><HI>Yn bedwaredd,</HI> Y mae e yn llawenhau yn ddir|fawr i weled pechadur yn dyfod yn edifeiriol i gael ei gadw gantho, <HI>Luc.</HI> 15.7.</P>
<P><MILESTONE N="5"><HI>Yn bummed,</HI> Y mae ef yn edrych ar gadwe<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">|gaeth pechaduriaid megis ffrwyth ei holl chwys a'i trafel,<NOTE PLACE="marg"><HI>E&s;ay</HI> 53.11</NOTE> a'i boen, a'i Angeu: Ac y mae'n ho|ffach gantho ef weled y nefoedd yn llawn o'r cy|fryw, ar ol ei holl boen, nag y mae genym ni i weled ein ydlannodd a'n y&s;cuboriau yn llawn o'r yd a'r llafyr goreu, ar ol ein holl boen a cho&s;t yn ei gylch ef. Ie, y mae e yn hiraethu yn fwy am ein jechydwriaeth ni, yn ol y poen y gymmarth e yn ei gylche, nag y mae y gweithwr tlawd am ei hir, ar ol chwy&s;u a blino i ennill e <HI>olyw Gri&s;t megis yn dywodyd wrthit, moes fy h&icirc;r bechadur; dere attafi i gael dy gadw;<NOTE PLACE="marg"><HI>Jac.</HI> 5.4.</NOTE> troedigaeth dy enaid i yw fy h&icirc;r i; a'i peth cyfiawn yn dy olwg di, yw ca|dw hir y gweithwr oddiwrtho? onid oes gwae wedi gyhoeddi yn erbyn y cyfryw? Gan hynny bechadur na chadw fy hir oddiwthif.</HI> Yr oedd <HI>E&s;ay</HI> yn Pro|phwydo, y byddei i Gri&s;t yn gymmaint na throe pechaduriaid atto achwyn wrth ei dad fel hyn,
<Q><L><NOTE PLACE="marg"><HI>E&s;ay</HI> 49 4.</NOTE>Yn ofer y llafuriais, yn ofer ac am ddim y treuli|ais</L>
<PB REF="4">
<L>fy nerth: er hynny mae fy marn gida <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"></L>
<L>Arglwydd, a'm gwaith gida 'm Duw.</L></Q></P>
<P>Ac ar hyn, i gy&s;&s;uro ei F&acirc;b,<NOTE PLACE="marg">E&s;ay 6.</NOTE> mae 'r T&acirc;d yn addaw iddo droedigaeth y cenhedloedd, pan na throe atto ond rhai ym-my&s;c yr Iddewon. Ni gallwn weld wrth hyn, pa fath hiraeth &s;ydd yng halon yr Arglwydd Je&s;u am dychweliad a chadwediga|eth pechaduriaid.</P>
<P><HI>Yn chweched</HI> ac yn ddiweddaf,<NOTE PLACE="marg">6.</NOTE> Yr oedd i ga|lon e 'n toddi o'r tu fewn iddo, ac yr oedd e n wylo 'r dagrau hallton, waith f&ocirc;d pechaduriaid yn caledi eu calonnau, trwy aros yn eu pechodau,<NOTE PLACE="marg">Luc. 19.<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></NOTE> a gwrthod dyfod atto i gael i cadw gantho.</P>
<P>Ac yn awr, Gan nad oes ei&s;ieu na gwllys na gallu yn ein <HI>jachawdwr Chri&s;t</HI> in cadw ni, ymrown ninne i ddyfod atto. Fel y mae ef yn Dduw y mae ef yn bre&s;ennol ym mhob man fel nad yw raid gofyn ble cawn ni gwrdd ag ef.<NOTE PLACE="marg">P&s;al. 139</NOTE> Galwn arno ef gan hynny yn o&s;tyngedig, yn ein &s;tafelloedd dirgel, yn y mae&s;ydd, ac yn y llannodd. <HI>P&s;al.</HI> 95.6. <HI>Mat.</HI> 6.6. <HI>Gen.</HI> 24.63. 1 <HI>Tim.</HI> 2.8. a gw|nawn fel hyn. 1. <HI>Cyfaddefwn</HI> ein pechodau o'i flaen ef, <HI>Luc.</HI> 15.21.<NOTE PLACE="marg">Luc. 18.13 Hol. 14.<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">.</NOTE> [2. <HI>Cywylyddiwn</HI> oi plegid hwynt, <HI>Jer.</HI> 3.25. [3. <HI>Galerwn</HI> am danynt hwy, <HI>Jac.</HI> 4.9. [4. <HI>F&s;ieidiwn</HI> hwynt, a'n hunain o'u parthed hwynt, <HI>Ezek.</HI> 36.31. [5. <HI>Barnwn</HI> ein hunain yn annheilwng o'i ffafor a'i r&acirc;s a dei&s;yfwn faddeuant, <HI>Luc.</HI> 15.21. [6. <HI>Bwrwn</HI> ein hunain trwy ffydd arno, gan gredu ac ymddiried, y bydd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i Dduw'r Tad (<HI>er mwyn ei ddioddefaint a'i gyfiawn|der ef yn vnig,</HI> &s;ef ei anwyl Fab.) 1. <HI>Faddeu i ni ein pechodau,</HI> Eph. 1.7. [2. <HI>Y bydd idd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> n cyfrif ni'n gyfiawn,</HI> Rhuf. 5.1, 19. [3. <HI>Yn cym|meryd ni yn lle plant iddo hun,</HI> Jo. 1.12. [4. <HI>Bod
<PB REF="5"> mewn heddwch a ni</HI> Rhuf. 5.1. [5. <HI>Yn cadw ni rhag damnedigaeth,</HI> Rhuf. 8.1. [6. <HI>Ar y diwedd yn derbyn ny i'r nefoedd, ble bydd mwy o orphwy&s;fa, llawenydd a gogoniant, nag y welodd llygad nag y glyw|odd cl&ucirc;&s;t, nag y ddaeth i galon dyn i ddychymig. Mat.</HI> 25.34. 1 <HI>Cor.</HI> 6.9.<NOTE PLACE="marg">E&s;ay 55.7 Luc. 1.47, 75.</NOTE> [7. <HI>Ymrown</HI> pan delom ni felly atto ef, o lwyr fryd calon i fwrw ym|maith ein pechodau, mewn meddwl, gair a gwei|thred, ac i wa&s;anaethu ef mewn cyfiawnder a &s;ancteiddrwydd holl ddyddiau ein bywyd o hyn|ny allan. <HI>A gwybyddwn yn &s;iccr oni ddawn ni yn y m&ocirc;dd a'r ffordd hyn (mewn rhyw r&acirc;dd neu fe&s;ur ar y lleiaf) at Je&s;u Gri&s;t, ni fyddwn colledig p&ocirc;b enaid o honom ni,</HI> yn gy&s;tal y cyfoethog a'r tlawd, yr ieuangc a'r h&ecirc;n, y gwyr a'r gwragedd, y dy&s;ge|dig a'r anni&s;cedig, y pregethwyr a'r gwrandawyr, y boneddigion a'r cyffredyn, y Rheolwyr a'r rhai a reolyr; <HI>O herwydd nid oes dim derbyn wyneb gi|da Duw wrth farnu.</HI> 1 Pet. 1.17. Ac os colledig y fyddwn ni, Gwae ni yn geni erioed. Ond diolchwn i neb ond i ni 'n hunain os hynny fydd ein diwedd ni. Fel hyn y mae yr Arglwydd yn dywedyd,<NOTE PLACE="marg">Ho&s;. 13.9.</NOTE> <HI>O I&s;rael, Tydi a'th ddini&s;triai&s;t dy hun.</HI> Ewyllys yr Arglwydd yw i ni ddychwelyd a byw. <HI>Fel mai byw fi medd yr Arglwydd,</HI><NOTE PLACE="marg">Ezek. 33: 11.</NOTE> <HI>nid ymhoffaf ym marwolaeth yr annuwiol, ond troi o'r annuwiol oddi|wrth ei ffordd a byw: dychwelwch, dychwelwch oddi|wrth eich ffyrdd ddrygionus; canys ty I&s;rael pa|ham y byddwch feirw?</HI></P>
<P>Ac am danoch chwi y rhai ieuangc (&s;ydd we|di tyfu fynu ar ol ymmadawiad Mr. <HI>Prichard</HI>) Bydded hy&s;pys i chwi, os rhodio yn ffyrdd ddrwg eich Teide a wnewch, ac ymfodloni ynddynt, gan e&s;geulu&s;o rhoi eich hunain i fynu i'r Ar|glwydd
<PB REF="5"> Je&s;u trwy edifeirwch, ffydd, a &s;ancteidd|rwydd buchedd; <HI>Fe fydd i'r Duw cyfiawn ymwe|led ag anwiredd eich Tadau, arnoch chwi y plant, byd y drydedd a'r bedwaredd genhedlaeth, o'r rhai a'i ca&s;ant.</HI> Ac am hynny yn enw yr Arglwydd Je&s;u yr ydwyf yn dywedyd wrthych chwi,</P>
<P><HI>Edifarhewch a chredwch yr Efengyl.</HI> Mar. 1.15. Yr ydwyf yn galw Duw yn dy&s;t (o flaen pa vn y gorfydd arnom ni &ocirc;ll roi cyfrif rwy ddydd am ein holl feddyliau,<NOTE PLACE="marg"><HI>Rhuf.</HI> 14.10, 12.</NOTE> geiriau a gweithredoedd) mai o gariad di-ragrith at eich eneidiau chwi y &s;crifennais hyn attoch; ac am hynny cymmer|wch y cwbwl mewn part neu y&s;tyr da oddiwrth</P>
<CLOSER><SIGNED>Ewylly&s;&s;iwr da i'ch enei|diau chwi, <HI>S. H.</HI></SIGNED>
<DATELINE>Mis Mihefyn,
<DATE>y 18. 1670.</DATE></DATELINE></CLOSER>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="letter">
<HEAD>Llythyr at y Cymru a ddarllenant y llyfyr hwn.</HEAD>
<OPENER><SALUTE>Fy Anwyl Gidwladwyr,</SALUTE></OPENER>
<P>YR vdwyf yn awr yn danfon trydydd ran o Waith Mr. <HI>Prichard</HI> o <HI>Llanddyfri</HI> ich my&s;c chwi, gan obeithio am yr vn rhyw fendith arno, ag y ganlynodd y ddau ran arall: ar &ocirc;l printio pa rai, fe ddy&s;codd llaweroedd ddarllain cym|raeg, ac y bryna&s;ant De&s;tamentau a Biblau; ac felly fe gynyddodd gwybodaeth a duwioldeb yng Hymru. Fe ellyd ca&s;clu o'r tri llyfr y rhan fwy|af o <NOTE N="*" PLACE="marg">Gwyddo|rion.</NOTE> Brifannau crefydd, gwedi hegluro felly, ag y dichon yr anny&s;gedig eu deall hwynt. <HI>Peth canmoladwy ydyw, i Ddi&s;gawdwyr ddaro&s;twng yn
<PB REF="6"> eu hathrawiaeth a'u hymmadroddion (fel y gw|naeth yr Awdwr) i ddealldwriaeth y cyffredyn, ac nid llefaru a &s;crifennu yn y cymmylau;</HI> oblegid dyna 'r ffordd (trwy fendith Duw) os efengyl Chri&s;t a draethir, i droi pechaduriaid at Dduw, ac i adeiliadu y duwiol yn eu ffydd &s;anctaidd. Os traethir pethau Duw mewn geiriau ac mewn m&ocirc;dd, tu hwnt i &s;ynwyr a dealltwriaeth y bobl, ni bydd y Di&s;gawdwyr a'u gwrandawyr a'u dar|llenwyr ond barbariaid y naill i'r llall, heb gael, yr vn, na gwybodaeth nag adeiliadaeth, na 'r lleill gy&s;ur yn y byd oddiwrth eu gweinidogaeth. O herwydd hyn <HI>gwell oedd gan Paul</HI> (er maint ei ddy&s;c a'i ieithoedd) <HI>yn yr Eglwys lefaru pum gair fel y dy&s;cei eraill n&acirc;</HI> <NOTE N="*" PLACE="marg">Deng mil.</NOTE> <HI>myrddiwn o eiriau mewn tafod dieithr.</HI> 1 Cor. 14.6, 9, 11, 12, 18, 19.</P>
<P>Dalwch &s;ulw ar yr holl athrawiaethau iachus yng waith yr Awdwr, ond tu hwnt i ddim ar y rhai y ganlynant,</P>
<P N="1">1. <HI>F&ocirc;d dyn mewn cyflwr o golledigaeth, nid yn vnig trwy ei bechodau gweithredol ei hun, ond he|fyd trwy bechod Adda; canys yr oeddem ni &ocirc;ll yn ei lwynau ef yn pechu, pan bwyttaodd ef y ffrwyth gwaharddedig.</HI> Rhuf. 6.23. a'r 5.12, 19.</P>
<P N="2">2. <HI>Nad yw dyn trwy ei waith ei hun</HI> (o herwydd b&ocirc;d ei weithredoedd goreu ef yn ammherffaith) <HI>na thrwy waith vn creadur neu ddyn arall</HI> (megis Mair, Pedr, Paul, Dewi, Clement, &amp;c.) <HI>yn abl ymddangos yn gyfiawn yng olwg Duw, ac felly haeddu bywyd tragwyddol: ond b&ocirc;d cyfiawnh&acirc;d a iechydwriaeth i'w cael yn vnig (trwy ffydd) yn ein Prynwr Christ Je&s;u.</HI> P&s;al. 143.2. Gal. 2.16. E&s;ay 64.6. Phil. 3.7, 8, 9, 12. Rhuf. 7.18, 21. Act. 4.12. Jo. 3.16.</P>
<PB REF="6">
<P N="3">3. <HI>F&ocirc;d y ffydd honno</HI> (trwy ba vn y mae 'r pechadur yn cymmeryd gafel ar Gri&s;t,<NOTE PLACE="marg"><HI>Eph.</HI> 3.17. 1 <HI>Pet.</HI> 1.21.</NOTE> a thrwy ba vn y mae ef yn ymddiried yn Nuw, a caiff ef, ar gyfrif y iawn a roddodd ei F&acirc;b Chri&s;t iddo (trwy off<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wm ei hun ar y groes yn aberth o arogl peraidd dros becho|dau ei bobl) ac ar gyfrif ei gyfiawnder ef, faddeuant pechodau, cyfiawnh&acirc;d, heddwch Duw, b&ocirc;d yn blentyn iddo, ymwared rhag damnedigaeth a bywyd tragwyddol yn y nefoedd) <HI>Fod y ffydd honno</HI> (meddaf i) <HI>nid yn ffydd farw heb weithredoedd da yn ei chanlyn hi, ond ei b&ocirc;d hi a'r gra&s;u&s;&s;au hyn gida hi,</HI></P>
<P><HI>Yn gynta,</HI> <NOTE N="(a)" PLACE="marg">Rhuf. 1.8. <HI>ar</HI> 6.21.</NOTE> cywylydd, <NOTE N="(b)" PLACE="marg">Luc. 7.44, 50.</NOTE> tri&s;twch a galar am bechod, <NOTE N="(c)" PLACE="marg">Rhuf. 7.15</NOTE> ca&s;ineb at bechod, <NOTE N="(d)" PLACE="marg">Act. 15.9. Gal. 5, 24.</NOTE> gwir bwrpas i droi oddiwrth bechod, ac <NOTE N="(e)" PLACE="marg">Rhuf. 8.10 <HI>ar</HI> 6.14.</NOTE> ymmadawiad a ph&ocirc;b pechod (ag ydys yn ei nabod) cyn belled, ag nad yw pechod yn teyrna&s;u yn yr enaid ble bo 'r ffydd honno.</P>
<P><HI>Yn ail,</HI> gwir gariad at Dduw, yr hyn &s;ydd yn ymddangos trwy ofal i gadw ei orchym|mynion ef, trwy fyw yn dduwiol, yn &s;obr ac yn gyfiawn. <HI>Luc.</HI> 7.50. ar 47. <HI>Joa.</HI> 14.15. ar 10.21. <HI>Tit.</HI> 2.11, 12. <HI>Gal.</HI> 5.6.</P>
<P><HI>Yn drydydd,</HI> <NOTE N="(f)" PLACE="marg">2 The&s;. 1.3</NOTE> Cariad <NOTE N="(g)" PLACE="marg">1 Pet. 1.21, 22.</NOTE> diragrith at y &s;awl &s;ydd yn <NOTE N="*" PLACE="marg">P&s;al. 15.4<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></NOTE> ofni Duw, trwy ba vn yr ydys yn <NOTE N="(h)" PLACE="marg">P&s;al. 16.3.</NOTE> ymhyfrydu ynddynt hwy, a <NOTE N="(i)" PLACE="marg">Mat. 5.44, 45. Gal. 6.10. Jo. 10.27.</NOTE> chariad o do&s;turi tuag at bawb, da a drwg trwy ba vn yr ydys yn dymuno yn dda idd|ynt, ac yr ydys yn barod mewn rhyw fe&s;ur neu gilydd (yn &ocirc;l y gallu y roddodd Duw) i <NOTE N="(k)" PLACE="marg">Mat. 25.35 hyd yr 41.</NOTE> cynnorthwyo hwynt yn eu blinderau a'u hadfyd. Nid oes lle y nawr i ymhe|laethu ac i agorid y &s;crythurau hyn. <HI>Gair i
<PB REF="7"> gall &s;ydd ddigon.</HI> Ynghylch y wir ffydd fel hyn y mae 'r Awdwr yn dywedyd,
<Q><LG>
<L>Ni bydd t&agrave;n heb wres lle bytho,</L>
<L>Ni bydd Dwr heb wlybrwydd yntho,</L>
<L>Ni bydd 'fallen dda heb fale,</L>
<L>Na bywiol ffydd heb fywiol ffrwythe.</L>
</LG>
<LG>
<L>Onid yw dy ffydd yn fywiol,</L>
<L>Yn dwyn gair a gweithred ra&s;ol,</L>
<L>Nid yw hon ond ffydd mewn enw,</L>
<L>Ffydd na ddichon byth dy gadw.</L>
</LG></Q></P>
<P>Ac ei&s;ieu b&ocirc;d gan ddynion y f&acirc;th ffydd a hon, y mae ef ymmhellach yn dywedyd,
<Q><L>Prynodd <HI>Chri&s;t</HI> a gwaed ei galon</L>
<L>Yr holl fyd o'u poenau trymmion,</L>
<L>Llawer m&icirc;l o'r byd er hynny</L>
<L>Ant i vffern ei&s;ieu credu.</L></Q></P>
<P>Craffwch a'r y pethau a ddywedyr yma ynghylch y wir ffydd, <HI>oblegid f&ocirc;d llaweroedd yn tybied, f&ocirc;d y ffydd gyffredyn &s;ydd ganthynt</HI> (trwy ba vn y maent yn credu, f&ocirc;d Duw, f&ocirc;d Chri&s;t yn F&acirc;b Duw, fa|rw o hono ef dro&s;om ni, ac y ceir bywyd tragw|yddol trwyddo, &amp;c.) <HI>yn ddigonol i iechydwriaeth, er nad oes gida hi nac edifeirwch, na gwell&acirc;d buchedd na gofal yn y byd i ryngu bodd Duw.</HI> Ond gwy|bydded y cyfryw rai yn hollol, nad ydynt ond twyllo eu heneidiau eu hun. Mae 'r Scrythur yn dangos yn eglwr, na wa&s;anaetha mo'r ffydd hon|no i iechydwriaeth. <HI>Jac.</HI> 2.14, 19, 20, 26.</P>
<P>Nid ydwyf i ddim o farn yr Awdwr ynghylch rhyw bethau bychain yn ei waith ef; ond nid ydwyf yn ei weld e'n gymmwys i henwi hwynt yma; canys nid i fwrw a&s;cwrn o ymrafel ym my&s;c pobl y danfonwyd allan y papyrau hyn; Mae
<PB REF="7"> gormodd o hynny (y&s;owaeth) ei&s;ioes. Am bri|fannau crefydd, yr ydwyf i yn myned law yn llaw, yn gyttun gida 'r Awdwr. Ond ble mae ef yn cynghori 'r claf i ddanfon i gei&s;io <NOTE N="*" PLACE="marg">Gweini|dog.</NOTE> ffeirad iw gynghori ac i weddio tro&s;to, mi ddei&s;yfwn arno ddanfon i gei&s;io y &s;awl &s;ydd ddeallus ac yn ofni Duw. Os dwlyn dall annuwiol y ddaw iw gyng|hori ef, cofied beth mae Chri&s;t yn ddywedyd; <HI>Os y dall y dywys y dall y ddau y &s;yrthiant yn y ff&ocirc;s.</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 15.14. <HI>Dihar.</HI> 15.8.</NOTE> a meddylied <HI>f&ocirc;d aberth yr annuwiol yn ffiaidd gan yr Arglwydd: ond gweddi 'r vniawn &s;ydd h&ocirc;ff gan|ddo.</HI> Ac yr ydwyf i yn tybied mewn pru&s;&s;urdeb, pyt fae Mr <HI>Prichard</HI> yn y byd, a dodei fe ei law wrth y peth hyn ag ydwyf i yn ei gynghori y'r cl&acirc;f; canys fel hyn y dywedodd ef mewn Pre|geth yn <HI>Llanedi</HI>
<Q><L>Dodi 'r dall ar ben di&s;gwylfa,</L>
<L>Dodi 'r dwl i ddy&s;cu tyrfa,</L>
<L>Dodi 'r diddy&s;g wrth y <NOTE N="*" PLACE="marg">Stern llong. wrth llyw yr Eglwys iw rheoli.</NOTE> llyw,</L>
<L>Dodiad dyn, nid dodiad Duw.</L></Q></P>
<P>O bydd neb o honoch chwy a chwant prynu yr <HI>ymarfer o dduwioldeb, y llwybyr hyffordd i'r nefoedd,</HI> Catechi&s;m Mr Perkins, <HI>a'i Agoriad byrr ef ar we|ddi'r Arglwydd, ac Hanes y ffydd neu 'r ffydd ddi|ffuant</HI> yn gymraeg, ymofynnwch yn y &s;hioppe ble 'r ydys yn gwerthu llyfrau, am danynt hwy: Ac o bydd y Mar&s;iandwyr yn gweled, f&ocirc;d tybygoli|aeth y gwerthir bagad o'r llyfrau hynny, odid na bydd i rai o honynt hwy o&s;od allan eu harian, tu|ag at eu printio hwynt. Ac am y bibl cymraeg, hi fydd hir cyn printier ef, oni fydd i wyr arianog o&s;od allan fil o bynne tuag at ei brintio; <HI>Canys, Medd Gwerthwyr llyfrau yn Llyndain, ni ddodwn ni mo'n harian i maes i'r gwaith hwn, o herwydd fe fydd
<PB REF="8"> printiad neu Impre&s;&s;iwn o chwech m&icirc;l o fiblau cym|raeg vgain mlynedd, neu bedair blynedd ar ddeg yn eu gwerthu (ble 'r ydym ni 'n gwerthu ynghylch deng mil ar hugain o Fiblau &s;ae&s;neg bob blwyddyn) ac ni allwn ni &s;y'n byw wrth ein crefftau aros cyd, i gael ein harian i mewn.</HI> Ac am hynny fyng hid|wladwyr dei&s;yfwch ar y <HI>Gwyr mawrion,</HI> ar yr <HI>E&s;|cobion,</HI> ac ar y <HI>Gweinidogion</HI> ar <HI>Mar&s;iandwyr ari|anog,</HI> i ddodi eu harian allan (od oes gida nhwy ddim cariad at Gri&s;t ac eneidiau pobl) tuag-at y gwaith da hwn, fel na bo i chwi gael eich dife|thu o ei&s;ieu gwybodaeth, <HI>Ho&s;.</HI> 4.6.</P>
<P>Mi gynghorwn i'r &s;awl &s;ydd heb <NOTE N="*" PLACE="marg">Mae e iw gael ar werth yn <HI>Llyndain</HI> gan <HI>Philip</HI> Chetwind yn heol Al|denforte, yng <HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">aer|fyrddyn</HI> gan Mr. <HI>Goff.</HI></NOTE> catechi&s;m <HI>E&s;cob V&s;h<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r</HI> i brynu ef, mae llawer o bethau da ynddo; er f&ocirc;d llythyr chwerw chwerw o'i flaen ef, ym mha vn, y mae 'r cyfieithudd yn taflu dom yn ddiachos yn wyneb rhai dynion da, yn gy&s;tal ac ar achos yn wyneb y drwg. <HI>Ond cerydded yr Arglwydd ef am hynny.</HI></P>
<P>Od oes beiau yn y print gwellhewch hynny ach pen &s;crifennu; a derbyniwch hyn mewn cariad oddiwrth,</P>
<CLOSER><SIGNED>Eich Gwa&s;anaethwr yn yr Arglwydd, <HI>S.H.</HI></SIGNED>
<DATELINE><DATE><HI>Mis Mihefyn</HI> y 22. 1670.</DATE></DATELINE>
<POSTSCRIPT>
<P>Fe werthir y llyfr hwn a &s;ail grefydd, gan Mr. <HI>Goff</HI> yng-haer-fyrddyn. Mr. <HI>Vertue</HI> yn <HI>Aberga|<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">nny.</HI> Mr. <HI>Mathew Jones</HI> yn <HI>Abertawe.</HI> Mr. <HI>Tho|<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> Jo&s;eph</HI> ym mhen y bont ar ogwr.</P>
</POSTSCRIPT></CLOSER>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="section">
<PB N="1" REF="8">
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Genedigaeth, bywyd a marwolaeth Chri&s;t Je&s;u ein Jachawdwr.</HEAD>
<LG>
<L>POb rhyw Gri&s;tion ag &s;y'n caru</L>
<L>Nabod Chri&s;t y fu'n ei brynu,</L>
<L>Clywch fi'n adrodd genedigaeth</L>
<L>Prynwr Cr&ecirc;d, a'i brydd farwolaeth.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y <HI>Gair M&acirc;b Duw</HI> oedd o'r dechreuad,<NOTE PLACE="marg"><HI>Jo.</HI> 1.1, 3, 10. <HI>Dihar</HI> 8.22 &amp;c. <HI>Jo.</HI> 5.7 <HI>Phil.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE></L>
<L>Cyn b&ocirc;d nef na daer na dailad,</L>
<L>Yn ail ber&s;on o'r gl&acirc;n <HI>Drindod;</HI></L>
<L>'Rhwn y wnaeth y byd mor barod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yr oedd e'n <HI>Arglwydd</HI> cuwch a'i <HI>D&acirc;d,</HI></L>
<L>Yn y nefoedd yn llawn o r&acirc;d,</L>
<L>Yn rhioli 'r holl Angelion,</L>
<L>Cyn i ddwad at blant dynion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Roedd e'n <HI>Dduw</HI> galluog grymmus,<NOTE PLACE="marg"><HI>Rhuf.</HI> 9.5</NOTE></L>
<L>Roedd e'n <HI>Arglwydd</HI> anrhydeddus,</L>
<L>Roedd e'n <HI>fr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nin</HI> mawr ei r&acirc;d,</L>
<L>Roedd e 'mh&ocirc;p pwynt cuwch a'i D&acirc;d,</L>
</LG>
<LG>
<L>Pan daeth o'r nef i brynu dyn,<NOTE PLACE="marg">Phil. Joh. Heb Ma<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE></L>
<L>Fe gymmerth arno 'n lliw a'n ll&ucirc;n;</L>
<L>A'n gwir gnawd o <HI>Fair</HI> ei fam,</L>
<L>Rhon oedd <NOTE N="*" PLACE="marg">Mat <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.18.</NOTE> <HI>wyryf</HI> b&ucirc;r, ddinam.</L>
</LG>
<LG>
<L>Hi feichiogodd arno yn rhyfedd,</L>
<L>O rad yr ysbryd gl&acirc;n a'i rinwedd,</L>
<L>Heb f&ocirc;d iddi wnel na nabod</L>
<L>Gwr erioed, <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> b&ocirc;d yn briod.</L>
</LG>
<PB REF="9">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="1" REF="9">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<LG>
<PB N="2" REF="10">
<L>Ac felly 'r aeth Mab <HI>Duw</HI> yn ddyn,</L>
<L>O naturiaeth <HI>Mair</HI> ei h&ucirc;n,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 1.35.</NOTE>Heb ei halogi a dim pechod,</L>
<L>Yn y gr&ocirc;th trwy r&acirc;d y <HI>Drindod.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Dwy naturiaeth amlwg <NOTE N="*" PLACE="marg">Ydynt. <HI>Rhuf.</HI> 1.3, 4.</NOTE> yn,</L>
<L>Sydd i'n prynwr Duw a dyn:</L>
<L>Vn o'i <HI>D&acirc;d,</HI> a'r llall o'i <HI>fam,</HI></L>
<L>Dwy whahanol, dwy ddinam.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>M&acirc;b i Dduw, a m&acirc;b i ddyn;</HI></L>
<L><HI>Heb vn per&s;on iddo ond vn:</HI></L>
<L><HI>M&acirc;b i ddyn, o fam heb d&acirc;d,</HI></L>
<L><HI>M&acirc;b Duw mawr heb fam y c&acirc;d</HI><NOTE N="*" PLACE="marg">Cafwyd.</NOTE>.</L>
</LG>
<LG>
<L>O ran ei ddyndod mae 'n fy mryd,</L>
<L>I ddangos iwch ar hyn o bryd,</L>
<L>Y dull a'r m&ocirc;dd y ganed Ie&s;u,</L>
<L>Pan y daeth o'r n&ecirc;f i'n prynu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pan daeth <HI>Mair</HI> i fethlem <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Carneidd. Luc. <HI>2.</HI></NOTE> hygar,</L>
<L>I dalu tr&ecirc;th i'r Emprwr <NOTE N="*" PLACE="marg">Brenin.</NOTE> Ce&s;ar,</L>
<L>Daeth ei ham&s;er hi E&s;cori,</L>
<L>Fel y traetha 'r fengyl inni.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ond waith cymmaint oedd y Cwmpni,</L>
<L>Oedd yn gorwedd ym-mh&ocirc;b O&s;tri,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 2.7.</NOTE>F'orfu ar <HI>Fair</HI> yn fawr ei gofal,</L>
<L>Fynd i e&s;cori hwnt i'r &s;tabal.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno ym-mhlith y m&ucirc;d Nifeilod,</L>
<L>Heb ddim <NOTE N="*" PLACE="marg">Gwebdra.</NOTE> &s;tade Duw 'n i wybod,</L>
<L>Fe e&s;corodd <HI>Mair</HI> wen ddiddig,</L>
<L>Ar ein prynwr ddydd Nadolig.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwedi geni 'n Prynwr hyfryd,</L>
<L>Heb f&ocirc;d arni boen na gofyd,</L>
<L>Yn dra llawen hi a rwyme</L>
<L><HI>Brenin</HI> nefoedd mewn cadache.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="3" REF="10">
<L>Gwedi rwymo, hi rhoi orwedd,</L>
<L>Yn y pre&s;eb yn ddiryfedd,</L>
<L>Ac y fydde bodlon ddigon,</L>
<L>I b&ocirc;b peth oedd Duw 'n i ddanfon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno cyn i'r wawr gael torri,</L>
<L>Fe ddanfonei Dduw gwmpeini</L>
<L>O fugeiliaid, mewn gwiriondeb,<NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 2.</NOTE></L>
<L>I addoli e yn y pre&s;eb;</L>
</LG>
<LG>
<L>'Rhai ddanfonwyd gan Angelion,</L>
<L>Yn dra llawen iawn eu calon,</L>
<L>I dre <HI>Fethlem</HI> o wir bwrpas,</L>
<L>I gael gweled y Me&s;&s;ias<NOTE N="*" PLACE="marg">Yr eneiniog Chri&s;t.</NOTE>.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac i <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Gyhoeddu.</NOTE> Faneg i bawb hefyd,</L>
<L>Fel y dwet&s;e 'r Angel hyfryd,</L>
<L>Mae fe oedd <HI>Chri&s;t</HI> y gwir Geidwad,</L>
<L>'Rhwn addaw&s;id o'r dechreuad.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac y byddei fawr lawenydd,</L>
<L>I'r h&ocirc;ll fyd o'r chweddel newydd,</L>
<L>O ran geni 'r bor&ecirc;u hwnnw,</L>
<L>Y Jachawdwr y ddoy 'n cadw.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno y dawe l&ucirc; o Angelion,</L>
<L>Ag y ganen <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Caniadau.</NOTE> hymnau mwynion,</L>
<L>I'r T&acirc;d nefol o'r vchelder,</L>
<L>Am roi i ddynion y faeth fwynder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ar hyn fe'm-ddango&s;&s;e Seren,</L>
<L>Rymmus, ra&s;ol, yn yr wybren;</L>
<L>'Rhon y ddywedei a'i goleuni,</L>
<L>F&ocirc;d y Prynwr gwedi eni.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno y dawe h&ecirc;n wyr doethion,</L>
<L>O'r Dwyrain-dir yn dra vnion,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 3.</NOTE></L>
<L>I <HI>Judea,</HI> wrth y Seren,</L>
<L>I ymof yn <HI>Chri&s;t</HI> yn llawen.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="4" REF="11">
<L>'Rhai y gei&s;ient gael <NOTE N="*" PLACE="marg">wybodaeth</NOTE> copinod,</L>
<L>Gan y Brenin creulon Herod,</L>
<L>Ble gena&s;&s;id Chri&s;t y cyfion,</L>
<L>Brenin gra&s;ol yr Iddewon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno y dywede 'r ffeiriaid mwya,</L>
<L>Mae ym-Methlem tr&ecirc;f o Juda,</L>
<L>Y &s;uwr enid y <HI>Me&s;&s;ias,</HI></L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mich.</HI> 5.2.</NOTE>Medde 'r Prophwyd h&ecirc;n Micheas.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pan y clowe 'r doethion hyn,</L>
<L>Daethont yn faith ac yn dynn,</L>
<L>I dre <HI>Fethlem</HI> wrth y Seren,</L>
<L>Dan ymofyn Chri&s;t yn llawen.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ond pan daethont hwy yn agos,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 2.9.</NOTE>I'r ty, lle 'roedd Chri&s;t yn aros,</L>
<L>Fe ddi&s;cynne 'r Seren dlws<NOTE N="*" PLACE="marg">Teg.</NOTE>,</L>
<L>Ac arho&s;&s;e vwch ben y drws.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno, yr aent i mewn yn llawen,</L>
<L>Lle roedd <HI>Mair,</HI> a <HI>Christ</HI> yn fachgen,</L>
<L>Ac y gwympent ar eu daulin,</L>
<L>I addoli 'r <HI>gra&s;ol</HI> frenin.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhoddent hefyd <NOTE N="*" PLACE="marg">Rhagorol.</NOTE> rial roddion,</L>
<L>Y berthyne' i Gri&s;t yn <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Cytt&ucirc;n.</NOTE> gy&s;&s;on,</L>
<L>Aur, a ffrancwm&s;ens o'r gore,</L>
<L>A Myrh gwerthfawr, teg ei 'rogle.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 2.</NOTE>Herod ynte pan y clywas,</L>
<L>Eni Chri&s;t y gwir Fe&s;&s;ias,</L>
<L>Efe fynnei l&acirc;dd, e'n blentyn</L>
<L>B&acirc;ch, yn &s;ugno yn ei rwymyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Os fe helodd l&ucirc; o fwyt&s;wyr</L>
<L>Gwaedlyd, creulon, dig dife&s;ur,</L>
<L>I l&acirc;dd yr h&ocirc;ll blant b&acirc;ch o doyru</L>
<L>Cyn y methe ladd y Je&s;u.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="5" REF="11">
<L>Hwyntau ladd&s;ont yr h&ocirc;ll fechgin,</L>
<L>Oedd ym <HI>Methlem</HI> etto 'n egin,</L>
<L>Fach a mawr dan dwy-flwydd oedran,</L>
<L>A mab Herod gas ei hunan.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno y gorfu ar <HI>Fair</HI> fyned,</L>
<L>Genol n&ocirc;s i ddechre cerdded,</L>
<L>Tua 'r Aipht a'i phlentyn ganthi,</L>
<L>Lle archa&s;ai 'r Angel iddi.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno y bu <HI>Chri&s;t</HI> yn aros,</L>
<L>Gida 'r Sib&s;wns lawer wythnos,</L>
<L>Nes cael clywed marw Herod,</L>
<L>Oedd yn cei&s;io 'i ladd heb wybod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn &ocirc;l marw Herod greulon,</L>
<L>Fe ddoe Gri&s;t i wlad Iddewon,</L>
<L>Ac y fyddei o&s;tyngedig</L>
<L>I <HI>Fair</HI> ac i <HI>Io&s;eph</HI> ddiddig.<NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 2.51.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Pan yr oedd e'n ddeuddeg oed,<NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 2.42, 46, 47.</NOTE></L>
<L>Peth rhyfedda y fu erioed,</L>
<L>Efe <NOTE N="*" PLACE="marg">Ymre&s;&s;ym|mau.</NOTE> bwngcie a Doctoriaid,</L>
<L>Nes bae 'r doethion arno 'n &s;ynniaid<NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Rhyfeddu.</NOTE>.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno yn ddeg ar hugein oedran,</L>
<L>Pan bedyddiwyd ef gan <HI>Ioan,</HI></L>
<L>Fe dde&s;cynnei arno yr ysbryd,<NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 3.</NOTE></L>
<L>Ar l&ucirc;n clommen <NOTE N="*" PLACE="marg">C<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eidd.</NOTE> hygar hyfryd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac fe lefe <HI>Dduw</HI> ei hunan,</L>
<L>Fri o'r nef lle clywe 'r <NOTE N="*" PLACE="marg">C<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">mp<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.</NOTE> cumpan,</L>
<L>Hwn yw f' vnig fab aberthwyd,</L>
<L>Yndo ef ym llwyr foddlonwyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwedi 'r ysbryd dde&s;cyn arno,</L>
<L>Fe ddoe 'r Cythrael ynte i demptio,</L>
<L>Ond er maint oedd cyrch y cythrael,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 4.</NOTE></L>
<L>Rhows Chri&s;t iddo <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Cu<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters">p.</NOTE> ffwyl ddiogel.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="6" REF="12">
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 4.23.</NOTE>Yn ol hyn fe ai i bregethu,</L>
<L>Yr efengyl wen o doytu,</L>
<L>Ac i ddechre gwneuthur gwrthiau,</L>
<L>Ym-mhob tir a ffordd y cerddau.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Joan</HI> 2.</NOTE>Fe drows y dwr yn gynta 'n win,</L>
<L>Fe lwyr Jachaws pob clefyd blin,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 11.5.</NOTE>Ac fe wnaeth i'r deillion weled,</L>
<L>Ac i'r byddar cly&s;t-drwn glywed.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ynte rodiodd ar y mor,</L>
<L>Gan o&s;tegu ei <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Gormodedd.</NOTE> rwyf a'i r&ocirc;r <NOTE N="*" PLACE="marg">Swn.</NOTE>,</L>
<L>Ac fe wnaeth i'r &s;torom wynt,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mar.</HI> 6.</NOTE>Beidio a chwythu yn ei hynt.</L>
</LG>
<LG>
<L>I ddangos ini, i fod yn Dduw,</L>
<L>Fe gododd tri o farw i fyw,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 7. &amp; 8. <HI>Jo.</HI> 11.</NOTE>Merch i <HI>Jairus,</HI> mab i'r <HI>weddw,</HI></L>
<L>Lazar gwedi drewi a marw.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 14.</NOTE>Porthodd pum mil a phum torth,</L>
<L>Mawr o'i bwer, da o'i borth,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 5.</NOTE>Llanwodd ddwy long o'r py&s;c mwya,</L>
<L>Pan y methe ar bawb eu dala.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 4.24.</NOTE>Bwriodd lawer cythrael allan,</L>
<L>O'r rhai cleifion, lloerig, egwan,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 22.</NOTE>A chl&ucirc;&s;t Malchus gwedi dorri,</L>
<L>Y Jachaws ef toc <NOTE N="*" PLACE="marg">Yn ebraydd</NOTE> heb eli.</L>
</LG>
<LG>
<L>Llawer gwithie gida hyn,</L>
<L>Y wnaeth ein Prynwr Je&s;u gwyn,</L>
<L>Cyn i <HI>Suddas</HI> frwnt i werthu,</L>
<L>I'r Jddewon, a'i fradychu.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg">1 <HI>Pet.</HI> 2.22. <HI>Jo.</HI> 8.46.</NOTE>Ni chaed twyll erioed o'i enau,</L>
<L>Nid oedd vn dyn a'i hargoeddau,</L>
<L>'Roedd e'n ddiddrwg fel yr oen,</L>
<L>Yn fach ei barch, yn fawr ei boen.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="7" REF="12">
<L>Pan daeth yr awr oedd Duw 'n ei o&s;od</L>
<L>I aberthu e dros ein pechod,</L>
<L>Fe ddoe Suddas ac a'i gwerthe,</L>
<L>I'r Iddewon am geinioge.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ni chas ddim ond hanner Coron,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 26.15.</NOTE></L>
<L>Am i roi e'n llaw 'r Jddewon,</L>
<L>I fynd ag e'n rhwym at Gaiphas,</L>
<L>Gwedi holi yn d&ocirc;&s;t gan Annas.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn y man y daeth at Gaiphas,</L>
<L>Fe ddoe ty&s;tion ffal&s;t o'i gwmpas,</L>
<L>Ac y fynnent brwfio arno,</L>
<L>Llawer peth nas gwydde oddiwrtho.<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 26.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Caiphas yntef a'i <NOTE N="*" PLACE="marg">Holan.</NOTE> hexamnau,</L>
<L>Yn galed iawn ar fil o bethau,</L>
<L>Ac a'i tyngau trwy 'r Duw byw,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 26.63.</NOTE></L>
<L>I addef o'r doedd e'n fab Duw.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac am i'r Je&s;u adde 'n <NOTE N="*" PLACE="marg">Eglur.</NOTE> glur,</L>
<L>Mae fe oedd Chri&s;t mab Duw yn wir,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 26.</NOTE></L>
<L>Braidd na fynnei pawb i lethu,</L>
<L>A'i labyddio cyn ei farnu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yno y poerwyd yn ei wyneb,</L>
<L>Bwbach-dallwyd mewn ffolineb,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mar.</HI> 14.6<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></NOTE></L>
<L>Ffy&s;twyd ei ben a gwielyn,</L>
<L>A chernodiwyd yn y&s;&s;cymmyn. <NOTE N="*" PLACE="marg">Greul<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Ar y boreu yr holl Jddewon,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mar.</HI> 15.</NOTE></L>
<L>A'r Offeiriaid, a'r gwyr mawrion,</L>
<L>Y ddoent a Chri&s;t gwedi glwmmu,</L>
<L>At <HI>Bilatus</HI> idd i farnu.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Pilat</HI> gwedi ei holi yn galed,</L>
<L>H&ecirc;b gael yndo fai na niwed,</L>
<L>Dan lanhau a golchi ei ddwylo,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 17.</NOTE></L>
<L>Y rows barn marwolaeth arno.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="8" REF="13" MS="y">
<L>Cynta peth y farnei <HI>Pilat,</HI></L>
<L>Oedd i chwippio heb ei ddillad,</L>
<L>Yn &ocirc;l hynny i groe&s;-hoelio,</L>
<L>Ar y crog-pren nes <NOTE N="*" PLACE="marg">Nes marw.</NOTE> departo.</L>
</LG>
<LG>
<L>Felly chwippiwyd Chri&s;t yn d&ocirc;&s;t,</L>
<L>O hewl i hewl, o b&ocirc;&s;t i b&ocirc;&s;t:</L>
<L>Ac ni adewid modfedd arno,</L>
<L>Oi ben i draed heb ei <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">F&s;langellu.</NOTE> &s;cwrgio</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwedyn dewe filwyr Pilad,</L>
<L>Ac hwy <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Dihatru.</NOTE> &s;tripient Chri&s;t o'i ddillad,</L>
<L>Ac a'i gwi&s;cent e'n cyn frafed,</L>
<L>Mewn hen fantell g&ocirc;ch o &s;carled.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn ol hyn fe blethe rhain,</L>
<L>Anfad Goron fawr o ddrain,</L>
<L>Ac a'i gwi&s;cent ar arlei&s;ie</L>
<L>Chri&s;t, nes rhedei waed yn bibe.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhoddent hefyd yn ei Law</L>
<L>Gor&s;en, dan ymgrymmu draw,</L>
<L>A'i watwaru a geiriau mwynion,</L>
<L>Dydd-dawch Brenin yr Iddewon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwedi dio&s;c <NOTE N="*" PLACE="marg">Dihatru.</NOTE> Chri&s;t drachefen,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Jo.</HI> 19.17.</NOTE>Rhoe&s;ont y groes ar ei gefen,</L>
<L>Iddo i lly&s;co i'r Benglogfa,</L>
<L>Lle croe&s;hoeliwyd ar ei hycha.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pan yr aethont iw groe&s;-hoelio,</L>
<L>Tyllwd eu draed a'i ddwy ddwylo,</L>
<L>Ac hwy hoeliwyd yn filinig,</L>
<L>A thair hoel o haiarn ffyrnig.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er maint oedd ei boen a'i loe&s;au,</L>
<L>Etto er hyn ni gore o'i enau,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Act.</HI> 8.32.</NOTE> Ac ni yngane wrth y Poenwr,</L>
<L>Mwy na'r Ddafad dan law 'r Cneifi<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="9" REF="13" MS="y">
<L>Ond fe offrwmme ar y groes</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">an oedd chwerwa a blina 'r loes,</L>
<L>Ei enaid gwyn a'i waed i gyd,<NOTE PLACE="marg"><HI>Eph.</HI> 5.2.</NOTE></L>
<L>Yn aberth dros bechodau 'r byd,</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac orchmynne ei enaid gwirion,<NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 23.34, 46.</NOTE></L>
<L>Yn llaw ei Dad y barnwr cyfion,</L>
<L>Dan ymhwedd arno am fadde,</L>
<L>I'r Iddewon a'u croe&s;-hoilie.</L>
</LG>
<LG>
<L>Felly y bu farw'r Je&s;u,</L>
<L>Ar y pren croes wrth ein prynu,</L>
<L>Ac y rhows ef waed ei galon,</L>
<L>Dros eneidiau 'r <HI>gwir Gri&s;tnogion.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Felly y rhows Duw ei Anwylyd,</L>
<L>I groe&s;-hoelio trwy fawr beryd,</L>
<L>Er mwyn p<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ynu ein eneidiau,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Fe waredir y &s;awl y grede yntho, ac y ddychwelant atto a'u holl galonna<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> od|diw i h<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">en pe|chodau 'i wa&s;|naethu ef mewn cyfiawn|der a Sanct|eiddrwydd o hynny allan holl ddyddiau eu byywyd. <HI>Luc 1 74, 7<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. Jo. 3.36 <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word">. 11.23. E&s;ay 55.7.</HI></NOTE> A'u gwaredu ou' h&ocirc;ll boenau.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhoddwn ninnau foliant iddo,</L>
<L>Ddydd a n&ocirc;s heb ddim deffygio,</L>
<L>Am ei gar<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ad a'i drugaredd,</L>
<L>Yn prynu enaid dyn mor rhyfedd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Diolch mawr a moliant hefyd,</L>
<L>Y fo i'r Tad, a'r M<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">b, a'r ysbryd,</L>
<L>Am brynu enaid dyn mor britted</L>
<L>Ai ddwyn i'r n&ecirc;f o c&ocirc;&s;t gathiwed.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Cyngor i wr ieuangc.</HEAD>
<LG>
<L>F' Anwyl Blentyn c&ecirc;s dy lythyr</L>
<L>Serchog, Sanctaid, ll<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">vn o Synwyr,</L>
<L>Sy'n dymyno cyngor ffyddlon,</L>
<L>Ith gyfrwyddo fyw fel Cri&s;tion.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="10" REF="14">
<L>Argol Gras yw'th weld cyn Janged,</L>
<L>Mor fawr dy chwant, mor brydd dy &s;yched,</L>
<L>I Nabod Duw, i ddy&s;cu 'r Scrythur,</L>
<L>I ddofi 'r Cnawd a <NOTE N="*" PLACE="marg">Drwg chwant.</NOTE> nwyfiant Nattur.</L>
</LG>
<LG>
<L>I gyflawnu dy ddymyniad,</L>
<L>Derbyn hyn o gyngor difrad,</L>
<L>I gyfrwyddo dy holl fuchedd,</L>
<L>O'th fabolaeth hyd dy ddiwedd.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Preg.</HI> 12.1.</NOTE>Yn dy ieungctid F'enaid cofia,</L>
<L>Wir wa&s;naethu Duw gorucha,</L>
<L>Ac addoli dy Greawdwr,</L>
<L>Cyn i wendid waethu 'th gyflwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dechre ddy&s;cu trech yn blentyn,</L>
<L>Nabod Duw a'th Brynwr pur-wyn,</L>
<L>Hoffi ei Air a chadw ei gyfraith,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Dihar.</HI> 22.6.</NOTE> Hynny a'th wna yn hen-wr perffaith.</L>
</LG>
<LG>
<L>Tempra 'th le&s;ter tra fo'n newydd,</L>
<L>A'r gwir <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Gwin.</NOTE> win o dduwiol grefydd,</L>
<L>Fe arogla hyd dy ddiwedd,</L>
<L>A gwynt peraidd dy lan fuchedd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Planna yn gynnar yn dy galon,</L>
<L>Had pob gras a'th wnel yn Gri&s;tion,</L>
<L>Rhag i'r gelyn blannu 'r efrau,</L>
<L>Ei&s;ie i hau a had Rhinweddau.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cais flodeuo yn dra chynnar,</L>
<L>Gida 'r <NOTE N="*" PLACE="marg">Gwanwyn.</NOTE> Spring fel Almond hygar:</L>
<L>Y pren na ddwcco blodau'r gwanwyn,</L>
<L>Trwy 'r cynhaiaf fe fydd difwyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae Duw 'n gofyn gan ei dylwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h,</L>
<L>O flaen pob peth gael y blaen ffrwyth,</L>
<L>Ac ni fyn y Duw goruchaf,</L>
<L>Gan ei blant na'r Ail na'r olaf.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="11" REF="14" MS="y">
<L>Rho gan hynny flaen dy gryfdwr,</L>
<L>I wa&s;naethu dy Greawdwr,</L>
<L>Ac na ddyro trech yn blentyn,</L>
<L>Flaen ffrwyth d'oes i wa&s;naethu 'r gelyn</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Drwg it roddi 'r Gwin i Satan,</HI></L>
<L><HI>A rhoi i Gri&s;t y gwaddod aflan,</HI></L>
<L><HI>Rhoi dy nerth i</HI> <NOTE N="*" PLACE="marg">ryngu bodd.</NOTE> <HI>ble&s;&s;io 'r drwg <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r</HI></L>
<L><HI>A rhoi 'th wendid i'th Greawdwr.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Melldigedig yw'r dyn ynfyd,</L>
<L>A ro i'r gelyn rym ei fywyd,</L>
<L>Ac na rotho i brynwr diddig,</L>
<L>Ond yr henaint gwann methedig.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwachel arfer ddrwg yn blentyn,</L>
<L>Arfer ddrwg a'th nyrdda 'n Scymmyn,</L>
<L>Ac a dry yn ail naturiaeth,</L>
<L>Nes yr elech beunydd waeth waeth.</L>
</LG>
<LG>
<L>Os Arferu bechu yn blentyn,</L>
<L>A dibri&s;io Duw yn llengcyn,</L>
<L>Yn hen nid haws it wella hyn,<NOTE PLACE="marg"><HI>Jer.</HI> 13.23.</NOTE></L>
<L>Nag i'r <NOTE N="*" PLACE="marg">Dynio<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> duon.</NOTE>Moyrys fynd yn wyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rho gan hynny gorph ac ysbryd,</L>
<L>Yn dy ieungctid yn dra hyfryd,</L>
<L>I wa&s;naethu dy Greawdwr,</L>
<L>Ac i ymladd a'th wrthnebwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Megis <HI>Daniel</HI> trech yn llengcyn,<NOTE PLACE="marg"><HI>Dan.</HI> 1.</NOTE></L>
<L>Gwrthod win a chwrw melyn,</L>
<L>Ac na ro' dy fryd ar foethau,</L>
<L>Ond ar nabod Duw a'i ddeddfau.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di&s;c fel <HI>Samuel</HI> trech yn fachgen,</L>
<L>Sefyll o flaen Duw yn llawen,</L>
<L>Ac &ycirc;mwrando o Air y bywyd,</L>
<L>Beth y ddywetto 'r Arglwydd wrthyd.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="12" REF="15">
<L><NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word">. 22.1, 2.</NOTE>Fel <HI>Io&s;ias</HI> yn llangc bychan,</L>
<L>Rhodia yn vnion o wyth allan,</L>
<L>A rho'th fryd ar gadw 'r gyfraith,</L>
<L>Ofni Duw, a byw yn berffaith.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg">&rindx;</NOTE><HI>Dy&s;c y Scrythur lan o'th febyd,</HI></L>
<L><NOTE PLACE="marg">2 <HI>Tim.</HI> 3.15</NOTE>Megis <HI>Timoth</HI> yn dra pharffid,</L>
<L>Honno'th wna di 'n ddoeth anianol,</L>
<L>Yn gry&s;tnogaidd ac yn dduwiol.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 4.16. <HI>Luc.</HI> 2.</NOTE><HI>Dos fel Christ bob Sul i'r Eglwys,</HI></L>
<L>Gida'th Dad a'th Fam a'th Fagwys,</L>
<L>Ac o ddeuddeg oedran Fenaid,</L>
<L>Dechre ymddiddan a'r Doctoriaid.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwrando 'r 'fengyl, Gwrando 'r gyfraith,</L>
<L>Dy&s;c bob vn o'r ddau yn berffaith,</L>
<L>A chais fyw yn gynnil cynnil,</L>
<L>Yn ol cyfraith Duw a'i fengyl.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mewn tywyllwch 'rwyti 'n rhodio,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 119.105.</NOTE>Cymmer Lantern Duw 'th oleuo,</L>
<L>Heb oleuni 'r 'Scrythur hyfryd,</L>
<L>Nid air byth i dir y bywyd.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Er bod Duw yn y nefoedd ucha,</HI></L>
<L><HI>Mae yn ei Air a thi 'n chwedleua,</HI></L>
<L><HI>Ac yn dangos ei holl 'wllys,</HI></L>
<L><HI>Yn y Scrythur itti yn hy&s;pys.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Jo.</HI> 5.39.</NOTE>Edrych dithe yn y Scrythur,</L>
<L>Beth a fyn dy Dduw it wneuthur,</L>
<L>Gwna beth bynnag fo'n orchymyn,</L>
<L>Ac na fedla fo e'n wrafyn.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Rhuf.</HI> 6.23. <HI>Deut.</HI> 28.15.</NOTE>Gwachel dorri 'r Pwnccie lleiaf,</L>
<L>O holl gyfraith Duw goruchaf,</L>
<L>Y mae 'r lleia 'n haeddu Angeu,</L>
<L>Melldith Duw, a <NOTE N="*" PLACE="marg">Tragywy|ddol.</NOTE> didrangc boeneu.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="13" REF="15">
<L>Fe fyn Duw y Barnwr cyfion,<NOTE PLACE="marg">Ezek. <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE></L>
<L>Am bob pechod y wnel dynion,</L>
<L>Naill ai Angeu 'r dyn a becho,</L>
<L>Neu Angeu Chri&s;t yn daliad dro&s;to.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac lle pechai&s;t fil o weithe.</L>
<L>Yn erbyn Duw nes haeddu ange,</L>
<L>Edifara am bob pechod,</L>
<L>A chais bardwn gan y Drindod.<NOTE PLACE="marg"><HI>Act.</HI> 3.19.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Adde 'th Bechod gar bron Duw,</L>
<L>fawr a bychan o bob rhyw,<NOTE PLACE="marg"><HI>Dihar.</HI> 28.13</NOTE></L>
<L>Ac 'mofydia am dy wegi,</L>
<L>Nes maddeuo 'r Arglwydd itti.</L>
</LG>
<LG>
<L>Edifara am dy wendid,</L>
<L>A'th holl <NOTE N="*" PLACE="marg">Drwg chwantau. Luc. <HI>13.3.</HI></NOTE> nwyfiant yn dy ieungctid,</L>
<L>Oni wylu 'r dwr yn heli,</L>
<L>Duw a'th farna am y rheini.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ni chas <HI>Ephraim</HI> nes cwilyddio,</L>
<L>Ni chas <HI>Dafydd</HI> nes ochneidio,<NOTE PLACE="marg"><HI>Jer.</HI> 31.19, 20. <HI>P&s;al.</HI> 32.5.</NOTE></L>
<L>Fadde nwyfiant ieungctid iddyn,</L>
<L>Nis cei dithe nes i ganlyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwachel oedi hyd y foru,</L>
<L>Rhag it farw heno wrth gy&s;cu,<NOTE PLACE="marg"><HI>Jac.</HI> 4.14.</NOTE></L>
<L>Ac i'r Angeu glas dy ly&s;co,</L>
<L>I'r farn yn llangc, cyn <NOTE N="*" PLACE="marg">Ymbaratoi.</NOTE> ymgweirio.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Mae yn vffern fil o filiodd,</HI></L>
<L><HI>O wyr Ifaingc y</HI> <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Afwria|dodd.</NOTE> <HI>bwrpa&s;&s;odd,</HI></L>
<L><HI>Yn eu henaint brydd ddifaru,</HI></L>
<L>Heb gael arfod wneuthur felly.</L>
</LG>
<LG>
<L>Edifara 'nawr gan hynny,</L>
<L>Ni wyis pwy a fydd y foru,</L>
<L><HI>Cymmer Barchell tra cyniccer,</HI></L>
<L><HI>Rhag nas caffech pan y cei&s;ier.</HI></L>
</LG>
<LG>
<PB N="14" REF="16">
<L>Ac lle 'rwyti 'n pechu beunydd,</L>
<L>Edifara bob diwedydd,</L>
<L>Rhag i'r Dwr &s;y'n <NOTE N="*" PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yfod i mewn.</NOTE> &s;io 'n &s;celer,</L>
<L>Eci&s;ie ei <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Ddi&s;pyddu.</NOTE> blwmpo &s;oddi 'r lle&s;ter.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwedi gwir ddifaru vn-waith,</L>
<L>Gwachel nyrddo 'th draed yr eil-waith,</L>
<L><NOTE PLACE="marg">2 <HI>Pet.</HI> 2.22.</NOTE><HI>Na thro gida 'r hwch i'r dommen</HI></L>
<L><HI>A'r ci i fwytta 'th hwd drachefen.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Eph.</HI> 4.22, 23, 24. 1 <HI>Pet.</HI> 1.14&punc; 15, 17.</NOTE>Ond cais ddilyn buchedd newydd,</L>
<L>Trwy Sancteiddrwydd a gwir grefydd,</L>
<L>A chall dreulio 'th einioes fychan,</L>
<L>Mewn duwiolder prydd ac ofan.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dod da&s;g arnad nos a boreu,</L>
<L>Foli Duw ar ben dy linieu,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 55.17.</NOTE><HI>Nad ddiwarnod fyned dro&s;od,</HI></L>
<L><HI>Heb addoli 'r &s;anctaidd Drindod.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Ac i'th helpu fynd yn dduwiol,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;a.</HI> 19.7, 8. <HI>Rhuf.</HI> 8.13, 14.</NOTE>I orchfygu 'nwyfiant cnawdol,</L>
<L>Cymmer gyfraith Dduw i'th ddy&s;gu,</L>
<L>A 'i lan y&s;b<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yd i'th gyfnerthu.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Cyfraith Dduw &s;ydd daran rymmus,</HI></L>
<L><HI>I droi'r enaid cyfeiliornus,</HI></L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 119.9, 104.</NOTE><HI>Ac i roddi dy&s;g a deall,</HI></L>
<L><HI>I'r rhai Jfaingc annoeth angall.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna beth archo 'r gyfraith itti,</L>
<L>Gwrando 'r cyngor y foi 'n roddi,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 119.99, 100.</NOTE><HI>Os dilynu 'r gyfraith gy&s;ion,</HI></L>
<L><HI>Hi'th wna 'n ddoethach na'th Athrawon.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Cadw afel &s;iccir yndi,</L>
<L>Plyg dy warr ymo&s;twng iddi,</L>
<L>Hi ry ras a pharch a phwer,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 19.11.</NOTE><HI>O'i chadw hi mae gwahar lawer.</HI></L>
</LG>
<LG>
<PB N="15" REF="16">
<L>O'r arferu fyw yn berffaith,</L>
<L>Nawr yn llangc yn ol y gyfraith,</L>
<L>Fe fydd hawdd trwy fawr lawenydd,</L>
<L>It fyw <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n &s;anctaidd yn dragywydd.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Anrhydedda Dduw dy dadau,</HI><NOTE PLACE="marg">1 <HI>Sam.</HI> 2.30.</NOTE></L>
<L><HI>Duw a'th anrhydedda dithau,</HI></L>
<L><HI>O dirmygu di ei wa&s;naethu,</HI></L>
<L><HI>Fe ddirmyga dy ddiwallu.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Os gwa&s;naethu Dduw yn blentyn,</L>
<L>Duw 'th wa&s;naetha dithe yn hen-ddyn,</L>
<L>Ac a bair i'r brain dy borthi,<NOTE PLACE="marg">1 <HI>Bren.</HI> 17.6</NOTE></L>
<L>Cyn bo arnad faw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> galedi.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Ni'th ddanfonwyd i'r byd ymma,</HI></L>
<L><HI>I wa&s;naethu 'r byd na'r bola:</HI><NOTE PLACE="marg">&lindx;</NOTE></L>
<L><HI>Ond i wa&s;naethu Duw yn weddaidd,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>E&s;ay</HI> 43.7.</NOTE></L>
<L><HI>Fel y gwna 'r Angelion Sanctaidd.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Pan y codech gynta o'th wely,<NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;a.</HI> 139.18</NOTE></L>
<L>Cofia Dduw a chwymp i wa&s;naethu,</L>
<L><HI>Ac na ddos o'th &s;tafell allan,</HI></L>
<L><HI>Nes ei addoli &acirc; pharch ac ofan.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Er Maint a fo dy fu&s;ne&s;&s;on <NOTE N="*" PLACE="marg"> Acho&s;ion.</NOTE>,</L>
<L>A'th <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Cofidiau.</NOTE> glamwri, a'th orchwylion,</L>
<L>Na ddod law ar un o'r rheita,</L>
<L>Nes addoli <HI>Duw</HI> yn gynta,</L>
</LG>
<LG>
<L>Ni bydd llwyddiant, ni bydd llonydd,<NOTE PLACE="marg"><HI>Ier.</HI> 10.15.</NOTE></L>
<L>Ni bydd comffordd, na llawenydd,</L>
<L>Lle bo trafferth o bob rh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w,</L>
<L>Heb ddim pris am foli Duw.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er bod bu&s;nes fawr gan <HI>Ddaniel,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Dan.</HI> 6.10.</NOTE></L>
<L>Yn y <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Llys.</NOTE> cwrr dan Frenin Babel,</L>
<L>Tair gwaith beunydd y gweddie,</L>
<L>Yn ei &s;tafell ar ei linie.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="16" REF="17" MS="y">
<L>Pan yr elech o'r drws allan,</L>
<L>At vn gorchwyl fawr na bychan,</L>
<L>Cais gan Dduw dy brydd fendithio,</L>
<L>A rhoi rhad ar waith dy ddwylo.</L>
</LG>
<LG>
<L>Fel y llwyddodd Duw orchwylion,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Gen.</HI> 39.3. <HI>Dan.</HI> 6.3.</NOTE> <HI>Jo&s;eph</HI> gynt a <HI>Daniel</HI> dirion,</L>
<L>Felly llwydda d'orchwyl dithe,</L>
<L>Os gweddii arno 'n ddie.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ple bynna bech, beth bynna wnelech,</L>
<L>Ai da, ai drwg, y mann y mynnech,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 139.7. <HI>Jer.</HI> 16.17.</NOTE> <HI>Duw mhob man &s;y'n di&s;gwyl arnad,</HI></L>
<L>Gwachel bechu yng-wydd ei lygad.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Gwna i eraill bob daioni,</HI></L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 7.12.</NOTE> <HI>Y ddymynyd wneuthur itti,</HI></L>
<L><HI>Na ro i arall waeth fe&s;urau</HI></L>
<L><HI>Nag a fynit roi i tithau.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Na wna wei<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hred er dy gyffro,</L>
<L>Na bo Duw yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Yn rhoi rhydd-did.</NOTE> warant iddo,</L>
<L>Ac na allech yn ddi-wawd,</L>
<L>Gyfri am dano ar ddydd <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Barn.</NOTE> brawd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna 'r Duw byw yn wir Dduw itti,</L>
<L>Ac yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Ofalus.</NOTE> garcys cais i addoli,</L>
<L>Galw arno, a molianna,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 34.10.</NOTE>Felly yn wa&s;tad fe'th ddiwalla.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwachel gymryd ar vn am&s;er,</L>
<L>Enw 'r Arglwydd mawr yn ofer;</L>
<L>Cans nid gwirion gantho hwnnw,</L>
<L>Gam arfero ei &s;anctaidd enw.</L>
</LG>
<LG>
<L>Treulia 'r Sabboth &ocirc;ll yn llwyr,</L>
<L>Mewn &s;ancteiddrwydd fore a hwyr,</L>
<L>Ac na ddoro ran na chyfran,</L>
<L>O ddydd Duw i <NOTE N="*" PLACE="marg">Ryngu bodd.</NOTE> ble&s;&s;io Satan.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="17" REF="17">
<L>Anrhydedda dy Rieni,</L>
<L>Parcha, <NOTE N="*" PLACE="marg">Llawenhd.</NOTE> llonna, &s;wccra rheini,</L>
<L>Felly he&s;tyn Duw dy ddyddie</L>
<L>Ac y parcha d'eppil dithe.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwachel gytcam ddigalonni,</L>
<L>Na rhoi ammarch i'th Rieni,</L>
<L><HI>Od<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> gwelod diwedd dedwydd,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Dihar.</HI> 16.18 <HI>Dih.</HI> 30.17.</NOTE></L>
<L><HI>I Ferch falch neu f&acirc;b anvfydd.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Gwachel rhag godineb ffiaidd,</L>
<L>Cadw'th gorph yn le&s;ter &s;anctaidd,<NOTE PLACE="marg">1 <HI>The&s;&s;.</HI> 4.3, 4. 1 <HI>Cor.</HI> 6.15.</NOTE></L>
<L>Ac na wna er golud Rhufain,</L>
<L>Aelod Chri&s;t yn Aelod puttain.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gorwedd gida'th wraig dy h&ucirc;n,</L>
<L>Na chais arall wrth dy <NOTE N="*" PLACE="marg">Trachwant</NOTE> wyn,</L>
<L>Ac na chytcam wneuthur Temel,</L>
<L>Ysbryd Duw, yn w&acirc;l i'r cythrel.<NOTE PLACE="marg">1 <HI>Cor.</HI> 6.19. <HI>E&s;ay</HI> 28.1, 7, 8. <HI>Dihar.</HI> 23.29, <HI>&amp;c. Mar.</HI> 22.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Er mwyn Ie&s;u gwachel feddwdod,</L>
<L>Gwaeth yw hwn nag vn rhyw bechod,</L>
<L>Mae 'n troi dyn i gyflwr cythrel,</L>
<L>Vgain gwaeth nag vn anifel.</L>
</LG>
<LG>
<L>C&acirc;r a'th galon b&ocirc;b rhyw ddyn,</L>
<L>Fel y carech di dy h&ucirc;n:</L>
<L>Ac na wna i vn dyn niwed,</L>
<L>Ar air, meddwl nac ar weithred.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna i b&ocirc;b dyn ore ac allech,<NOTE PLACE="marg"><HI>Gal.</HI> 6.10</NOTE></L>
<L>Gwna yn ffyddlon 'r hyn a wnelech,</L>
<L><HI>Ond na chytcam er mwyn vn dyn,</HI></L>
<L><HI>Wneuthur dim a fo Duw 'n</HI> <NOTE N="*" PLACE="marg">Yn gwa hardd. Deut. <HI>5.<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&punc;</HI></NOTE> <HI>wrafyn.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>G&acirc;d i Gyfraith Dduw 'th reoli,</L>
<L>Ym-mh&ocirc;b gorchwyl y fo itti,</L>
<L>Nid oes vn rhyw orchwyl perffaith,</L>
<L>Ond yr vn &s;y'n &ocirc;l y gyfraith.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="18" REF="18" MS="y">
<L><HI>Cofia f' enaid nad oes genyd,</HI></L>
<L><HI>Ddydd</HI> <NOTE N="*" PLACE="marg">Siccr.</NOTE> <HI>certennol ar dy fywyd,</HI></L>
<L><HI>Treulia bob dydd mor ddigamwedd,</HI></L>
<L><HI>A pha bae ef ddydd dy ddiwedd.</HI></L>
<L><HI>Cofia 'r N&ocirc;s dy waith y dydd,</HI></L>
<L><HI>Lle gwnaetho&s;t gam, gwna jawn yn brydd,</HI></L>
<L><HI>O digiaist Dduw cais</HI> <NOTE N="*" PLACE="marg">Maddeuant</NOTE> <HI>bardwn gantho,</HI></L>
<L><HI>Os cefai&s;t r&acirc;s rh&ocirc; foliant iddo.</HI></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Myfyrdod Foreuol.</HEAD>
<LG>
<L>MEddwl fal y gall&s;e Satan,</L>
<L>Yn dy gw&s;c dy ladd heb yngan,</L>
<L>A'th ddwyn i'r farn yn amharod,</L>
<L>Oni <NOTE N="*" PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">a&s;eu.</NOTE> ba&s;&s;e i Gri&s;t dy warchod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Meddwl fal y gall&s;e 'r Gelyn,</L>
<L>Oni ba&s;&s;e i Gri&s;t dy amddiffyn,</L>
<L>Ladd dy blant, a dwyn dy gyfoeth,</L>
<L>Llo&s;cy 'th dy, a'th flino boenoeth.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cofia fal y gall&s;e 'th daro,</L>
<L>Ag ynfydrwydd nes gwall-bwyllo,</L>
<L>Fal na alla&s;&s;ydd ddim or cy&s;cu,</L>
<L>Oni ba&s;&s;e i Gri&s;t ei nadu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Bydd gan hynny dra diolchgar,</L>
<L>I'th wir Geidwad am ei ffafar,</L>
<L>Yn dy gadw mewn e&s;mwythder,</L>
<L>Rhag y Gelyn yn ddibryder.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="19" REF="18">
<HEAD>Diolch am amddiffyniad ac e&s;mwythder.</HEAD>
<LG>
<L>O Fyng Heidwad, o fy Mugel,</L>
<L>Rhwn am cedw<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">&s;t yn dy gafel,</L>
<L>Neithwr rhag i'r <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">,</L>
<L>Rwi o'm calon i'th glo<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dan dy adain Chri&s;t di'm cedwai&s;t,</L>
<L>Yn dy fraiche di am cofleidiai&s;t,</L>
<L>Rhoddai&s;t imi brydd e&s;mwythder,</L>
<L>Rwi 'n ddiolchgar am dy fwynder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nedai&s;t Satan im difethu,</L>
<L>Nedai&s;t ddynion im gorthrymmu,</L>
<L>Nedai&s;t dan a gwynt fy &s;peilio,</L>
<L>Nac anhunedd im dyhuno.</L>
</LG>
<LG>
<L>Bendigedig a fo d'enw,</L>
<L>Chri&s;t fyng Heidwad am fyng hadw,</L>
<L>A gogoniant itti rodder,</L>
<L>Am roi imi 'r faeth e&s;mwythder. <HI>Amen.</HI></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Mor enbydus yw cy&s;cu mewn E&s;mwythder y maes o ffafar Duw.</HEAD>
<LG>
<L>MWy yw <NOTE N="*" PLACE="marg">enb<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE> perig dyn &s;y'n cy&s;cu,</L>
<L>Yn ei wely heb <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">an<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE> nawdd Je&s;u,</L>
<L>Nag oedd perig <HI>Daniel</HI> hynod,</L>
<L>Gynt wrth gy&s;cu rhwng y llewod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae'r Scrythur yn manegi,</L>
<L>F&ocirc;d y Diawl yn troi o bobtu,</L>
<L>Ddydd r n&ocirc;s yn cei&s;io llarpio,</L>
<L>Megis llew pwy bynnag allo.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="20" REF="19" MS="y">
<L><NOTE PLACE="marg">Sicc<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></NOTE>Pwy &s;y'n rhwy&s;tro 'r llew i'n llyngcu,</L>
<L>Ond ein ceidwad mawr Chri&s;t Je&s;u,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 121.4.</NOTE>'Rhwn &s;ydd nos a dydd heb heppian,</L>
<L>Yn cadw ei braidd rhag rhythreu Satan.</L>
</LG>
<LG>
<L>O gan hynny bydd ddiolchgar,</L>
<L>I'th wir Geidwad am ei ffafar,</L>
<L>Yn dy gadw mor ddibryder,</L>
<L>Rhag y llew mewn mawr e&s;mwythder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pa bae Iddew yn dy warchod,</L>
<L>Tra 'iti yn cy&s;cu rhwng bwy&s;tfilod,</L>
<L>Di roid ddiolch fil o weithie,</L>
<L>Am dy gadw o'u crafange.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Er bod Chri&s;t ei hun i'th warchod,</HI></L>
<L><HI>Trech yn cy&s;cu rhwng y llewod</HI></L>
<L><HI>Sydd bob awr yn cei&s;io 'th llyngcu,</HI></L>
<L><HI>Ni roi ddiolch iddo er hynny.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Agor d'olwg, gwel ei ffafar,</L>
<L>Cymmer rybydd, bydd ddiolchgar,</L>
<L>A rho ddiolch ar dy ddau-lin</L>
<L>I Gri&s;t Je&s;u am dy amddiffyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Felly ceidw Chri&s;t di yn wa&s;tod,</L>
<L>Ac y tann ei adain dro&s;od,</L>
<L>Ac i'th geidw mewn e&s;mwythd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r,</L>
<L>Rhag pob perig yn ddibryder.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Rhybydd i ddyn wrth ddillattu y corpio, I weddio am ddillad ac arfau i'r enaid</HEAD>
<LG>
<L>PAn y bech yn gwi&s;co 'th ddillad,</L>
<L>Cais arfogaeth <HI>Duw</HI> am danad,</L>
<L>Fal y gallech ymladd yndyn,</L>
<L>Megis Cri&s;tion a phob gelyn.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="21" REF="19">
<L>Nid wyd nes er Dillad twymglyd,</L>
<L>I guddio cnawd, i ddyor anwyd,</L>
<L>Oni bae it gael pilynod,</L>
<L>I ddyor bai, I guddio pechod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cais gan hynny holl arfagaeth,</L>
<L>Duw, i'th gadw rhag gelyniaeth,<NOTE PLACE="marg"><HI>Eph.</HI> 6.11.</NOTE></L>
<L>Ac rhag pechod, ac rhag trafel,</L>
<L>Twyll y byd, a'r cnawd, a'r cythrel.</L>
</LG>
<LG>
<L>Heb y rhain nid ym ond noethion,</L>
<L>I ryfela a'n gelynion,</L>
<L>Ac nid po&s;&s;ib i neb hebddyn,</L>
<L>Gael y trecha ar vn gelyn.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>GWEDDI.</HEAD>
<LG>
<L>G<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;c dy <NOTE N="*" PLACE="marg">Arfau.</NOTE> Armwr oll am danaf,</L>
<L>O fyng Heidwad galluoccaf,</L>
<L>Fel y gallwyf megis Cri&s;tion,</L>
<L>Ymladd yndynt am gelynion.</L>
</LG>
<LG>
<L>N&acirc;d o'm coryn hed fyng wandde,</L>
<L>Vn rhyw aelod heb ei arfe,</L>
<L>Rhag fy nghlwyfo gan y Temptiwr,</L>
<L>Lle bo ei&s;ie vn rhyw armwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nad i'r byd a'i ofer bethau,</L>
<L>Nad i'r cnawd a'i nwyfys chwantau,</L>
<L>Nad i'r Diawl a'i rythreu Scymmyn,</L>
<L>Beri immi bechu yn d'erbyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ond rho immi rym a chryfdwr,</L>
<L>I orchfygu pob gwrthnebwr,</L>
<L>Ac i ymladd dan dy faner,</L>
<L>Nes ym dygech i'th e&s;mwythder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Felly beunydd yn ddibryder,</L>
<L>Miryfelaf dan dy faner,</L>
<L>Ac y roddaf itti foliant</L>
<L>Of y Nuw tra ynnwi chwythiant.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="22" REF="20">
<HEAD>Cyngor i ddilyn cyn Myned at ein gorchwylion.</HEAD>
<LG>
<L>CYn yr elech i'r drws allan,</L>
<L>At vn gorchwyl, mawr na bychan,</L>
<L>Cais gan Dduw dy brydd fendithio,</L>
<L>A rhoi rhad <NOTE N="*" PLACE="marg">Bendith.</NOTE> ar waith dy ddwylo.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw &s;y'n rhoddi rh&acirc;d a llwyddiant,</L>
<L>Duw &s;y'n danfon ffawd <NOTE N="*" PLACE="marg">Dedwydd|wch.</NOTE> a ffyniant,</L>
<L><HI>Lle'i cyfarcher fe ry bendith,</HI></L>
<L><HI>Lle'i anghofier, fe ddaw'r felldith.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Cais ei ysbryd i'th gyfrwyddo,</L>
<L>Cais ei r&acirc;s i'th gynorthwyo,</L>
<L>Cais ei fendith ar bob gweithred,</L>
<L>Felly daw it' rad o'i barthred.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dechre 'r gwaith yn enw 'r <HI>Je&s;u,</HI></L>
<L>Cais ei gyfnerth i ddibennu,</L>
<L>Yn ei ddiwedd cais ei ogoniant,</L>
<L>Felly cae o'th weithred ffyniant.</L>
</LG>
<LG>
<L>Fel y llwyddodd Duw orchwylion</L>
<L><HI>Jo&s;eph</HI> gynt, a <HI>Daniel</HI> ffyddlon,</L>
<L>Felly llwydda d'orchwyl dithau</L>
<L>Os gweddii arno 'n ddiau.</L>
</LG>
<LG>
<L>Oni wnei dy weddi 'n addas,</L>
<L>Di gae adail bvth fel <HI>Jonas,</HI></L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 5.5.</NOTE>A phy&s;cotta megis <HI>Peder,</HI></L>
<L>Ac heb ddala dim vn am&s;er.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di gae <NOTE N="*" PLACE="marg">Bod <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> ddi|orphwys.</NOTE> drwttan a thrafaelu,</L>
<L>Ac ymrwyfan a thraferthu,</L>
<L>Dydd a n&ocirc;s a phoeni 'n ofer,</L>
<L>Heb f&ocirc;d dim yn well vn am&s;er.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="23" REF="20">
<L>Ofer codi ar y wawr ddydd,</L>
<L>Ofer bwytta bara cy&s;tydd,</L>
<L>Ofer gwiliad hir nos aia,</L>
<L>Os yr Arglwydd ni'n bendithia.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ofer adail Teieu newydd,</L>
<L>Ofer cadw caereu trefydd,</L>
<L>Ofer poeni trwy rymy&s;tra,</L>
<L>Os yr Arglwydd ni chidweithia.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhag i'th <NOTE N="*" PLACE="marg">Trafel.</NOTE> Lafur fynd yn ofer,</L>
<L>O gweddia 'n brydd bob am&s;er,</L>
<L>Ar i'r Arglwydd dy fendithio,</L>
<L>Felly ffynia gwaith dy ddwylo.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Cyngor ynghylch bwytta ac yfed.</HEAD>
<LG>
<L>GWachel ei&s;te i lawr i fwytta,</L>
<L>Nes bendithio 'r bwyd yn gynta,</L>
<L>Gwachel godi pan ei&s;teddech,</L>
<L>Nes rhoi diolch am y fwyttech.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dyfal chwilia di 'r Scrythyrau,</L>
<L>Di gae weled yno Siamplau,<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 14.<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></NOTE></L>
<L>Modd y darfu <HI>Gri&s;t</HI> fendithio</L>
<L>'Rymborth, cyn ymborthu arno.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Paul</HI> ym-my&s;c y morwyr diolchodd,<NOTE PLACE="marg"><HI>Act.</HI> 27.35.</NOTE></L>
<L>Am yr hyn y barato&ocirc;dd</L>
<L>Y Duw mawr i dorri newyn,</L>
<L>Pam y peidiwn ninne yn &s;cymmyn?</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid oes S&ocirc;n am r&acirc;s cyn bwytta,</L>
<L>Nac am fefidith Duw gorucha,</L>
<L>Nac am ddiolch gwedi porthi,</L>
<L>Mwy na'r m&ocirc;ch y fae 'n eu pe&s;ci;</L>
</LG>
<LG>
<PB N="24" REF="21">
<L>Er b&ocirc;d Duw yn rhoi gorchymmyn,</L>
<L>I bawb yn &ocirc;l torri newyn,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Deut.</HI> 8.10.</NOTE> Roddi moliant ar yr eitha</L>
<L>I'r Duw mawr am lanw eu bola.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwachel fwytta ond dy ddigon,</L>
<L>Na fydd chwanog i ddainteithion;</L>
<L>Mwy n&acirc; rhaid o ff&acirc;r ly&s;&s;eulyd,</L>
<L>Bair i'r cnawd orchfygu 'r ysbryd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Os rhoi i'r cnawd fwy na 'i gyfraid,</L>
<L>Rwiti 'n porthi gelyn diriaid,</L>
<L>Os rhoi iddo lai na digon</L>
<L>Rwiti 'n lladd cydymmaith ffyddlon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nac yf Ddiod tuhwnt i fe&s;&s;ur,</L>
<L><HI>Gronyn b&acirc;ch a w&s;naeth Nattur,</HI></L>
<L>Diod gadarn &s;ydd yn peti,</L>
<L>I wyr nerthol gwympo deni.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Gen.</HI> 9.21. <HI>Gen.</HI> 19.33.</NOTE> <HI>Gwin a wnaeth i Noe ymnoethu,</HI></L>
<L>Gwin a yrrodd Lot i ymlo&s;cu,</L>
<L><HI>Gwin a dorrodd gwddwg llawer,</HI></L>
<L><HI>Gwin a orchfygoedd Alexander.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Wrth dy ford bydd di yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Di&s;gwyl.</NOTE> waetan,</L>
<L>Ddydd a n&ocirc;s rhag rhwydeu Satan,</L>
<L>Rhwn y gais a'th fwyd dy faglu,</L>
<L>Wrth ginawa a &s;wpperu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae dau lygad yr ychedydd,</L>
<L>Yn en gwaith wrth fwytta ei fwydydd,</L>
<L>Vn yn gweld ei ymborth hyfryd,</L>
<L>Llall yn gwarchod rhag y barcyd.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 14.13, 14.</NOTE> Galw hefyd weinaid tlodion,</L>
<L>I gael cyfran o'th ddainteithion,</L>
<L>Felly gelwir dithe ar fyrder,</L>
<L>I gael rhan or nefawl Swpper.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="25" REF="21">
<HEAD>Cynhyrfiad i ddiolchgarwch am ymborth.</HEAD>
<LG>
<L>COdwn bawb ein pen a'n <NOTE N="*" PLACE="marg">Wynebpryd.</NOTE> ffriw</L>
<L>At Gri&s;t 'rhwn yw 'n <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Y &s;ydd yn paratoi dro|&s;om.</NOTE> profeier,</L>
<L>A chanlynwn arno e'n ein daer,</L>
<L>Roi fendith &acirc;r ein Swpper.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae e'n porthi p&ocirc;b peth byw,</L>
<L>Er maint o'i rhyw a'i nifer,<NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;a.</HI> 145.15</NOTE></L>
<L>Ac yn rhoi i'r rhain i gyd,</L>
<L>Eu bwyd mewn pryd a themper.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid yw vn o Adar t&ocirc;</L>
<L>Yn de&s;cyn na b&ocirc; 'i fwynder,</L>
<L>Yn partoi i hwn ar <NOTE N="*" PLACE="marg">Frys.</NOTE> ha&s;t,</L>
<L>Ei ginio, breckffa&s;t, &s;wpper.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pa faint mwy na <NOTE N="*" PLACE="marg">Ofaln.</NOTE> charcca <HI>Duw,</HI></L>
<L>Am ddyn rhwn yw ei <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Ei lun a'i ddelw:</NOTE> bickter,</L>
<L>A rhoi iddo'i raid bob tro,</L>
<L>Ond bwrw arno ei hyder?</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae e'n rhoddi i ddyn, y fwyd,</L>
<L>Y grewyd ar ei feder,</L>
<L>Lly&s;&s;e, llafyr, nifail glan,</L>
<L>Py&s;c, adar m&acirc;n heb nifer.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ni wnaeth Duw vn gene 'r ioed</L>
<L>Mewn tir, mewn coed, mewn dyfnder,</L>
<L>Nes partoi ei ymborth tyn</L>
<L>I'r geneu cyn ei ganer.</L>
</LG>
<LG>
<L>Llawer rhyw o Nifail glan,</L>
<L>A phy&s;cod m&acirc;n ac ader,</L>
<L>Y rows Duw i borthi dyn,</L>
<L>A'i lladd bob vn cyn bwyter.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="26" REF="22">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> nad y&s;tyr dynion hyn?</L>
<L>A rhoddi cyn y cymrer,</L>
<L>Glod a moliant prydd bob tro,</L>
<L>I'r Arglwydd ginno a &s;wpper.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw agoro 'n llygaid dall,</L>
<L>I weld heb <NOTE N="*" PLACE="marg">E&s;geulu&s;|dra.</NOTE> wall a rodder,</L>
<L>A'n geneue ar bob cam,</L>
<L>I foli am ei fwynder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Clod a moliant bob yr awr,</L>
<L>I'r Arglwyd mawr y rodder,</L>
<L>Am ddiwallu 'n cylla gwag,</L>
<L>Ar ginno ag ar &s;wpper.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhown &s;oliant prydd bob am&s;er,</L>
<L>I'r Arglwydd ginno ar Swpper,</L>
<L>Am rhoi ymborth in mor hael,</L>
<L>Heb adel <NOTE N="*" PLACE="marg">Diffyg.</NOTE> ffael na phrinder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhown iddo Diolch hyfryd,</L>
<L>Am dan ein bwyd a'n Jechyd,</L>
<L>A'n llawenydd a'i fawr ras</L>
<L>In cadw i maes o ofyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>A chei&s;iwn gantho 'n ra&s;ol,</L>
<L>Er mwyn ei fab &s;ancteiddiol,</L>
<L>Borthi 'r enaid yn ei bryd,</L>
<L>A'i air a'i y&s;bryd nefol:</L>
</LG>
<LG>
<L>A thywallt ei fendithion,</L>
<L>A'i ras yn ddyfal arnom,</L>
<L>Fel y gallom nos a dydd,</L>
<L>I foli 'n brydd o'r galon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwyr a gwragedd, gwei&s;ion, plant,</L>
<L>Rhown foliant am ein porthi,</L>
<L>I'r hael Dduw * &s;'o bryd, y bryd</L>
<L>Yn rhoi maeth hyfryd inni.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="27" REF="22">
<L>Mae 'n diwallu pob peth byw,</L>
<L>Bob pryd a rhyw ddaioni,</L>
<L>Ac o'i law, a'i r&acirc;s, a'i rodd,</L>
<L>Yn rhoddy modd i'n peri.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae 'n rhoi bara inni o'r ddar,</L>
<L>A gwyllt a <NOTE N="*" PLACE="marg">D&ocirc;f.</NOTE> gwar i'n pe&s;ci,</L>
<L>Py&s;c o'r mor, a mel o'r graig,</L>
<L>A llawer &s;aig heb enwi.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae e'n porthi pob rhyw gnawd,</L>
<L>Fel vn dan &s;awd i co&s;ti,</L>
<L>Heb anghofio 'r Adar m&acirc;n,</L>
<L>Na'r llew, nar fran &s;y'n gweiddi.<NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 147.8.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Mae e'n porthi dyn yn rhin,</L>
<L>A chann a gwin yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Foethus.</NOTE> ddeinti,</L>
<L>A brwd a rho&s;t o lawer rhyw,</L>
<L>Heb neb ond Duw yn i peri.</L>
</LG>
<LG>
<L>O rhown ninne foliant prydd,</L>
<L>Bob nos, bob dydd heb dewi,</L>
<L>I'r hael Dduw am dan ei borth<NOTE N="*" PLACE="marg">Help.</NOTE>,</L>
<L>Sy'n rhoi 'r faeth ymborth inni.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>GWEDDI.</HEAD>
<LG>
<L>Duw nad inni fwytta o'th ddonie,</L>
<L>Fel y bwytty 'r m&ocirc;ch afale,</L>
<L>Heb dderchafu pen na llygad,</L>
<L>I weld o ble maent yn dwad.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ond par inni godi 'n penne,</L>
<L>A chydnabod f&ograve;d y donie,</L>
<L>Oll yn dwad, &s;ydd i'n porthi,</L>
<L>Oddiwrthyd t&acirc;d goleuni.</L>
</LG>
<LG>
<L>A phar inni foli d'enw,</L>
<L>Am dy fwynder yn ein llanw,</L>
<L>A'th fendithio yn dragywydd</L>
<L>Am ein jechyd a'n llawenydd.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="28" REF="23">
<HEAD>Gr&acirc;s cyn bwyd.</HEAD>
<LG>
<L>LLygaid pob creadur bywiol,</L>
<L>&s;ydd yn edrych Arglwydd gra&s;ol,</L>
<L>Ac yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Ymddiried.</NOTE> tru&s;to cael i porthi,</L>
<L>gennyd Rhoddwr pob daioni.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rwyti 'n agor dy law ra&s;ol,</L>
<L>Ac yn porthi pob peth bywiol,</L>
<L>gan roi ymborth wrth ei nattur,</L>
<L>Yn ei bryd i bob creadur.</L>
</LG>
<LG>
<L>O bendithia ni dy wei&s;ion,</L>
<L>A'r holl fwydydd a'r dainteithion,</L>
<L>Y bartoi&s;t ti ar ein meder,</L>
<L>I'n digoni, ginnio a &s;wpper.</L>
</LG>
<LG>
<L>A rho inni ras i fedru,</L>
<L>Bawb yn ddyfal dy glodforu,</L>
<L>Am dy <NOTE N="*" PLACE="marg">Gofal.</NOTE> garcc a'th rodd a'th fwynder,</L>
<L>Yn ein porthi ginnio a &s;wpper.</L>
</LG>
<DIV3 TYPE="poem">
<HEAD>ARALL</HEAD>
<LG>
<L>Duw dod fendith ar ein hymborth,</L>
<L>Duw rho iddynt rym a chymmorth,</L>
<L>I'n digoni a gwir gryfdwr,</L>
<L>I'th wa&s;naethu di 'n creawdwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er bod Llawer bwyd yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Foethus.</NOTE> ddainti,</L>
<L>Nid oes yndynt rym in porthi,</L>
<L>Nac i dorri dim o'n newyn,</L>
<L>Oni roi dy fendith arnyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>O gan hynny, <HI>Duw</HI> bendithia</L>
<L>Yr holl fwydydd a roei&s;t ymma</L>
<L>Fel y byddo pwer yndyn,</L>
<L>Borthi 'n cyrph a thorri 'n Newyn,</L>
</LG>
<LG>
<PB N="29" REF="23">
<L>Lle mae llawer * &s;ort o fwydydd,</L>
<L>Yn troi yn eri yn ein colydd,</L>
<L>Am eu cymryd yn afradlon,</L>
<L>Ac yn magu c&acirc;s glefydion:</L>
</LG>
<LG>
<L>Rho di ras in ni Arglwydd &s;anctaidd,</L>
<L>Gymryd pob bwyd yn dymheraidd,</L>
<L>Fel y gwnelont le&s;&s;iant in ni,</L>
<L>Ac na fagont haint na &s;wrthni.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rho rym ynddynt i'n cyfnerthu,</L>
<L>Yn ein galwad i'th wa&s;naethu,</L>
<L>Ac i foli d'enw 'n wa&s;tad,</L>
<L>Er mwyn Je&s;u Gri&s;t ein ceidwad.</L>
</LG>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="poem">
<HEAD>ARALL.</HEAD>
<LG>
<L>Duw mawr o'r nef Sancteiddia,</L>
<L>Ni oll a'r ymborth ymma,</L>
<L>Wyti 'n roddi wrth ein rhaid,</L>
<L>I'th blant a'th ddefaid borfa.</L>
</LG>
<LG>
<L>A phar i ni gydnabod,</L>
<L>Fod pob daioni 'n dyfod,</L>
<L>Oddiwrthyd (gra&s;&s;ol wyd)</L>
<L>Yn oed y bwyd a'r ddiod.</L>
</LG>
<LG>
<L>A dy&s;c inn bawb foliannu,</L>
<L>Dy enw a'th glodforu,</L>
<L>Am ein porthi 'n well na neb,</L>
<L>Bob am&s;er heb ei haeddu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac er mwyn d'anwyl blentyn,</L>
<L>Yr ym ni 'n daer yn canlyn,</L>
<L>Arnad roddi bara a dwr,</L>
<L>I'r neb &s;&ecirc;b &s;wccwr ganthyn:</L>
</LG>
<LG>
<L>A rhoddi gras i minne,</L>
<L>D'w&s;naethu nos a bore,</L>
<L>Nes ein dwccer lle mae 'n <NOTE N="*" PLACE="marg">Chwan.</NOTE> blys,</L>
<L>I'th nefawl <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Neuadd|dy.</NOTE> lys a'th Artre:</L>
</LG>
<LG>
<PB N="30" REF="24">
<L>Lle mae gwir fwyd a diod,</L>
<L>Yn para byth heb ddarfod,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Datc.</HI> 7.15, 16.</NOTE>Yn dy blas lle mae dy blant,</L>
<L>Heb arnynt chwant na thrallod.</L>
</LG>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Gras yn ol bwyd.</HEAD>
<LG>
<L>DI lenwai&s;t Chri&s;t ein cylla,</L>
<L>Ag ymborth o'r daintithia,</L>
<L>Llanw eneu pawb o'th blant,</L>
<L>A moliant am ei bara.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn foethus iawn di 'n porthai&s;t,</L>
<L>Yn ra&s;ol di 'n diwallai&s;t</L>
<L>Rho inni weithian ras bob cam,</L>
<L>I'th foli am y roddai&s;t.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di roddai&s;t inni 'n Cinnio,</L>
<L>Ac ymborth i'n <NOTE N="*" PLACE="marg">Cynnal.</NOTE> maintaenio,</L>
<L>Rym ni 'n rhoddi nos a dydd,</L>
<L>I't foliant prudd am dano.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae dyled arnom roddi,</L>
<L>It' foliant am ein porthi,</L>
<L><HI>Oh rho galon inni a chwant,</HI></L>
<L><HI>I roi mawr foliant itti.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Pob bol ag wyt' yn lanw,</L>
<L>Clodforent byth dy enw,</L>
<L>A bendithient ar bob cam,</L>
<L>Dy fawredd am ei cadw.</L>
</LG>
<DIV3 TYPE="poem">
<HEAD>ARALL.</HEAD>
<LG>
<L>Duw pam yr wyt ein porthi?</L>
<L>Mor foethus ac mor ddeinti,</L>
<L>Yn wa&s;tadol heb ddim trai,</L>
<L>A gadel rhai mewn tlodi.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="31" REF="24">
<L><HI>Pa ham yr wyt yn danfon?</HI></L>
<L><HI>I ni dy waelaf wei&s;ion,</HI></L>
<L><HI>Fwy nag &s;ydd raid i ni ym-hell,<NOTE PLACE="marg">&rindx;</NOTE></HI></L>
<L><HI>A gado 'n gwell yn llwmon.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Cans yr ym yn cyffe&s;&s;u,</L>
<L>Nad ydym neb yn haeddu,</L>
<L>Cael mwy &s;wccwr ar dy law,</L>
<L>Na'r neb &s;y draw 'n newynu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ond dy fod ti o'th fwynder,</L>
<L>A'th gariad a'th drugaredd,</L>
<L>Yn rhoi inni fwy ym-hell,</L>
<L>Na'r &s;awl &s;ydd well ei buchedd:</L>
</LG>
<LG>
<L>Ar hyder y rhoem ninne,</L>
<L>Fwy ddiolch byth i tithe,</L>
<L>Na'r &s;awl &s;ydd mor llwm ei ffar</L>
<L>I'th foli ar ei glinie.</L>
</LG>
<LG>
<L>I ti gan hynny rhodder,</L>
<L>O'n geneu ni bob am&s;er,</L>
<L>Glod a moliant tra ynom chwyth,</L>
<L>Ar ginio byth a Swpper.</L>
</LG>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="poem">
<HEAD>ARALL.</HEAD>
<LG>
<L>Derbyn Arglwydd loi 'n gwefu&s;edd,</L>
<L>Am dy ffafar a'th drugaredd,</L>
<L>Yn ein porthi mor ddigonol,</L>
<L>A'r creaduriaid &s;ydd bre&s;enol.</L>
</LG>
<LG>
<L>Derbyn Ddiolch ar ein dwylo,</L>
<L>Am roi inni gy&s;tal cinio,</L>
<L>Er nad ydym yn ei haeddu,</L>
<L>Mwy na'r &s;awl &s;ydd yn newynu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhoed pob gene ag y borthai&s;t</L>
<L>Foliant itti am y roddai&s;t,</L>
<L>Ninne roddwn itt ogoniant,</L>
<L>Yn dragywydd am ein porthiant.<NOTE PLACE="marg">P&s;alm</NOTE></L>
</LG>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="32" REF="25">
<HEAD><HI>P&s;alm.</HI> 23.</HEAD>
<LG>
<L>FY mugail yw 'r Goruchaf,</L>
<L>Pa fodd gan hynny ffaelaf?</L>
<L>Trwi 'n ymddiried yndo fe,</L>
<L>Ni edy ei&s;ie arnaf.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae ef im Ca&s;tellu,</L>
<L>A'i ras, a'i rym o doetu,</L>
<L>Fel na ddychon gwr na gwraig,</L>
<L>Na Diawl, na draig fy nrygu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae ef im porfela,</L>
<L>Mewn dolydd or <NOTE N="*" PLACE="marg">Hyfryda.</NOTE> areilia,</L>
<L>Lle mae dyfroedd tawel iawn,</L>
<L>A thir yn lawn o borfa.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pan elw'i dros ei lwybre,</L>
<L>Fe'm cyrch i eilchwaith adre,</L>
<L>Ac er mwyn ei enw ei hun,</L>
<L>Fe'm tru i'r vn &s;ydd ore.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac o'r digwydda weithe,</L>
<L>Im rodio yng hy&s;cod Ange,</L>
<L><HI>Nid rhaid immi ofni vn,</HI></L>
<L><HI>Cans Duw ei hun am cadwc.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae ef yn bre&s;enol,</L>
<L>Im hachub'yn wa&s;todol,</L>
<L>A'i wialen wenn a'i ffonn,</L>
<L>Am gwna i 'n <NOTE N="*" PLACE="marg">Llawen iawn.</NOTE> llonn anianol.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er cynffordd im a chyffyr,</L>
<L>O Anfodd fyng wrthnebwyr,</L>
<L>Rhows im ford gyfoethog iawn,</L>
<L>A Seigie yn llawn o &s;uwgyr.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="33" REF="25">
<L>Eneiniodd F'arglwydd hefyd,</L>
<L>Fy mhen ag * oyl yn hyfryd,</L>
<L>Ac fe wnaeth fy mwttri 'n llawn,</L>
<L>A'i radlawn ddawn a'i olyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ei fwynder a'i drugaredd,</L>
<L>Am dilyn hyd y diwedd,</L>
<L>Yn ei Demel tro ynwi chwyth,</L>
<L>Y bydd fy Nyth am <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Trigfa</NOTE> hannedd.</L>
</LG>
<LG>
<L>I'r Tad, i'r Mab, i'r ysbryd,</L>
<L>I'r Drindod, vndod hyfryd,</L>
<L>Y<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> cl&ocirc;d a Moliant mawr,</L>
<L>Bob Dydd, b&ocirc;b Awr, b&ocirc;b Ennyd.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Cyngor i gymmodi a Duw, Cyn myned i gy&s;cu.</HEAD>
<LG>
<L>GWel fel y mae dy oes yn darfod,</L>
<L>Mae 'n llai beunydd o ddiwarnod,</L>
<L>Rwyti 'n n&ecirc;s y leni i'th ddiwedd,</L>
<L>O vn flwyddyn nag y llynedd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwachel fynd vn nos i gy&s;cu,</L>
<L>Yn dy bechod nes 'difaru,</L>
<L>A chymmodi a'r Duw cyfion,</L>
<L>Cyn y cayech dy olygon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nad vn nos i'r Hawl fachludo,<NOTE PLACE="marg"><HI>Eph.</HI> 4.25.</NOTE></L>
<L>Ar dy lid yn ol it ddigio,</L>
<L>Gwell it' gy&s;cu gid ag Arthes,</L>
<L>Nag a malis yn dy fynwes.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Llawer dyn &s;y'n mynd i wely,</HI></L>
<L><HI>Heb ddihuno mwy ond hynny,</HI></L>
<L><HI>Nes y galwo 'r vdcorn aethlyd</HI></L>
<L><HI>Hwynt i'r farn i ddwyn ei penyd.</HI></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="34" REF="26">
<HEAD>Gweddi mewn Cyfyngder rhag Gorthrwmder.</HEAD>
<LG>
<L>DIhun Dihun, pa ham y cy&s;cai&s;t?</L>
<L>Erioed hyd hyn, fy Nuw, ni heppiai&s;t&punc;</L>
<L>Nid Baal wyt: o danfon &s;wccwr!</L>
<L>Tynn dy w&acirc;s o d&ocirc;&s;t gyfyngdwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Sych fy neigreu, Tor fy Magal,</L>
<L>Gwared F'enaid, llae&s;a 'ng ofal,</L>
<L>Gwel fynghy&s;tydd, clyw fynghwynfa<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Barn fy <NOTE N="*" PLACE="marg">Achwyn.</NOTE> hawl, rhyddha fi weithian.</L>
</LG>
<LG>
<L>Fynghraig i wit, o nad fi &s;yrthio!</L>
<L>Fyn <NOTE N="*" PLACE="marg">Twr.</NOTE> hwr cadarn; nad f'anrheithio,</L>
<L>Fy Nuw, fy <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Arglwydd.</NOTE> Ner, o dere im helpu!</L>
<L>Fy Nefawl dad, Nad fyngorthrymmu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Galluog wyt, di allu helpu,</L>
<L>Vnig ddoeth, y modd di medru,</L>
<L>Trugarog da~d, oh dere a &s;wccwr!</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 46.1.</NOTE>Hawdd yw'th gael mewn to&s;t gyfyngdwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwradwydda fwriad fy ngelynion,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Attal.</NOTE> Tola falchder fy ngha&s;eion,</L>
<L>Gwa&s;car gyngor tyrfa waedlyd,</L>
<L>Er mwyn Chri&s;t Rhyddha fi o'm penyd.</L>
</LG>
<DIV3 TYPE="poem">
<HEAD>ARALL.</HEAD>
<LG>
<L>Duw fy ngrhaig, am Twr, am <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Amddiffyn|fa.</NOTE> Nodded,</L>
<L>Duw fy Jechyd am ymddiried,</L>
<L>Go&s;twng glu&s;t a gwrando 'ng weddi,</L>
<L>Mewn cyfyngder a gofydi.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw rhoi&s;t gennad i'm gelynion,</L>
<L>Fy ngorthrymmu heb acho&s;ion,</L>
<L>Am difethu 'n llwyr gan mwya,</L>
<L>Os dy di ar frys ni'm helpa.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="35" REF="26">
<L>Di roi&s;t gennad i e&s;troniaid,</L>
<L>Lwyr amcanu difa f'enaid,</L>
<L>A'r &s;awl nad wi 'n nabod etto,</L>
<L>Lwyr amcanu fy anrheithio.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rhai na wn o ble y henyn,</L>
<L>Rhai na wnaetho 'i ddim i herbyn,</L>
<L>Rhai na chanfu erioed fy llygaid,</L>
<L>Sydd yn cei&s;io &s;pilo f'enaid.</L>
</LG>
<LG>
<L>Arglwydd maent hwy gwedi'm maglu,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> yn barod im difethu,</L>
<L>Oni ddoi di ymrhyd a &s;wccwr,</L>
<L>Im gwaredu om cyfyngdwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Deffro o gy&s;cu f'vnig Geidwad,</L>
<L>Mae fy llong mewn trallod eirad,</L>
<L>O Cyrydda 'r gwynt a'r tonneu,</L>
<L>Rhag im &s;oddi yn ei rhwydeu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nad im llong am <NOTE N="*" PLACE="marg">Rhaffau llong.</NOTE> taccal dorri,</L>
<L>Bydd di borth ac Angor immi,</L>
<L>Llei&s;a 'r <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Tywydd garw.</NOTE> &s;torom &s;y'n fy mlino,</L>
<L>Moes dy Law a nad fi <NOTE N="*" PLACE="marg">Boddi. P&s;al. 50.15.</NOTE> &s;ingco.</L>
</LG>
<LG>
<L>Erchai&s;t immi ddwadd attad,</L>
<L>Yn fy nhrallod, anwyl Geidwad,</L>
<L>Attad ti fy Nuw 'rwi 'n <NOTE N="*" PLACE="marg">Dyfod.</NOTE> trottan,</L>
<L>Danfon im ymwared weithian.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di Addewai&s;t wrando yng-weddi,</L>
<L>Yn fy nhrallod ond im weiddi;</L>
<L>Gweiddi arnad yr wi 'n wa&s;tod;</L>
<L>Arglwydd weithian tynn fi om trallod&punc;</L>
</LG>
<LG>
<L>Di wrandawai&s;t weddi <HI>Ionas,</HI></L>
<L>Gynt o fola'r morfil atgas,</L>
<L>Di achubai&s;t o'i flindereu;</L>
<L>Gwrando yng waedd, ac achub finneu.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="36" REF="27">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> warediai&s;t <HI>Dafydd</HI> frenin,</L>
<L>Oddiwrth <HI>Saul</HI> oedd yn ei ddilyn,</L>
<L>Gwared finne om trallodion,</L>
<L>Ac o ddwylo fy ngelynion.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg">1 <HI>Bren.</HI> 19.</NOTE>Di waredai&s;t h&ecirc;n <HI>Elias,</HI></L>
<L>O law waedlyd gwreigin ddiras;</L>
<L>Gwared finne yn fy nolyr,</L>
<L>O law waedlyd fyng wrthnebwyr.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 7.15.</NOTE>Di do&s;tyriai&s;t yn dra diddig.</L>
<L>Gynt wrth D&acirc;d y plentyn <NOTE N="*" PLACE="marg">Gwallgofus.</NOTE> lloerig;</L>
<L>O to&s;tyria wrth yf inne,</L>
<L>Syn dy ganlyn megys ynte.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 15.</NOTE>Di roi&s;t help i'r wraig o <HI>Ganan,</HI></L>
<L>Y fu'n daerllyd yn i feggian;</L>
<L>O rho nerth a help i minne,</L>
<L>Sydd am cais mor daer a hithe.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er nad oes ym-hwer vn-dyn,</L>
<L>Rwymo 'r Ddraig <NOTE N="*" PLACE="marg">Cythrael.</NOTE> &s;y'n codi im herbyn:</L>
<L>Etto Arglwydd mawr di allu</L>
<L>Rwymo hon a'i llwyr ddirymmu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cymmer yn dy law dy waywffon,</L>
<L>Cyfod, ymladd am gelynion,</L>
<L>Torr hwy ymmaith yn ei gwegi,</L>
<L>Nad hwy wneuthur trallod immi.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gyrr dy Angel i wa&s;caru,</L>
<L>Sawl &s;y'n chwennych fyng orthrymmu,</L>
<L>Gyrr dy &s;aetheu a difetha</L>
<L>Sawl &s;y a'i bwriad ar fy nifa.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw di elli'r m&ocirc;dd y mynnech,</L>
<L>Fyn rhyddhau y maes o ortrech,</L>
<L>Er dy fawredd dere a chomffordd,</L>
<L>A gwir rydd-did im yn rhyw-ffordd.</L>
</LG>
<PB N="37" REF="27">
<LG>
<L>Nad im Gelyn gael fy llyngcu,</L>
<L>Na'm gwradwyddo, na'm gorthrymmu,</L>
<L>Nad i'r Byd ychwaith gael dwedyd</L>
<L>Iddo gaffel arnai ei wynfyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dangos immi eglur arwydd</L>
<L>O'th ddaioni a'th garedigrwydd,</L>
<L>Fel y gwelo 'r byd o bobtu,</L>
<L>Mae ty di &s;ydd yn fyng haru.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid wy'n cei&s;io help Gwyr Mawrion,</L>
<L>Na Phenaethiad, na Thw&s;&s;ogion:</L>
<L>Ond yn vnig cymmorth difrad</L>
<L>Gennyd ti fy <HI>Nuw</HI> am Ceidwad.</L>
</LG>
<LG>
<L>N&acirc;d i minne gael fy nhwyllo,</L>
<L>Lle rwi 'n hollol itti yn <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Ymddiried.</NOTE> tru&s;to;</L>
<L>Dere weithian ag ymwared;</L>
<L>Ynot ti mae f' holl ymddiried.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae fy llygaid o'r dechreuad,</L>
<L>Dydd a n&ocirc;s yn di&s;gwyl arnad,</L>
<L>Dere weithian im diddanu,</L>
<L>Arglwydd nad im llygaid ballu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dere Arglwydd, dere bry&s;&s;ia,</L>
<L>Gwared f'enaid o gyfyngdra,</L>
<L>Fel y gallwyf dy foliannu,</L>
<L>Trwy lawenydd am fy helpu.</L>
</LG>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Diolch am ymwared o ddwylo Gelynion.</HEAD>
<LG>
<L>ANgelion <HI>Duw</HI> a meibion Dynion,</L>
<L>Nef a Daiar a'r Trigolion,</L>
<L>Molwch <HI>Dduw</HI> ar eithach gallu,</L>
<L>Ddydd a nos am fyng waredu.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="38" REF="28" MS="y">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> * Ing, trallod, a chyfyngdwr,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> gweddiais ar fy mhrynwr,</L>
<L>Ac o'r N&ecirc;f o blith Angelion</L>
<L>Clybu lef fy nghwyn hiraethlon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Sarph o&s;&s;ododd fagal embaid,</L>
<L>A chroglathe i ddala f'enaid,</L>
<L>Rhwyd a chroglaeth Duw a'u torrwys,</L>
<L>F'enaid inne fe gwaredwys.</L>
</LG>
<LG>
<L>Helodd Angel im dad-dry&s;&s;u,</L>
<L>Rhows ei ysbryd im diddanu,</L>
<L>Tannodd dro&s;&s;wi Adain hyfryd,</L>
<L>Ac fe'm tynnodd om holl ofyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw a glybu yng waedd iradys,</L>
<L>Chri&s;t <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Ymbiliodd.</NOTE> eiriolodd dro&s;&s;wi 'n rymmys,</L>
<L>A'r glan ysbryd am diddanodd,</L>
<L>Ac om trallod fe'm gwaredodd.</L>
</LG>
<LG>
<L>O molianned pob creadur,</L>
<L>F'arglwydd mawr yn &ocirc;l ei nattur,</L>
<L>Am ei gymmorth a'i do&s;turi,</L>
<L>Yn fyng wared om gofydi.</L>
</LG>
<LG>
<L>Teirw Ba&s;an am cylchynnodd,</L>
<L>Nadredd tanllyd am herlidiodd:</L>
<L>Bleiddiaid blin ac vnicorniaid</L>
<L>Amcana&s;&s;ant ddifa f'enaid.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw a barodd i'r rhain darfu,</L>
<L>Pan oedd mwya eu chwant i'm llyngcu;</L>
<L>Duw a dorrodd gyrn a dannedd</L>
<L>Y Bwy&s;tfilod hyn o'r diwedd.</L>
</LG>
<LG>
<L>O molianned pob creadur</L>
<L>F'arglwydd mawr a chalon bry&s;&s;ur,</L>
<L>Am ei <NOTE N="*" PLACE="marg">Go&s;al.</NOTE> garc yn achub f'enaid,</L>
<L>O rhwng cyrn yr vnicorniaid.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="39" REF="28" MS="y">
<L>Gwyr digrefydd, gwragedd gwaedlyd</L>
<L>Y gynllwynodd am fy mywyd,</L>
<L>Ac amcan&s;ont fy <NOTE N="*" PLACE="marg">Na&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&punc;</NOTE> andwyo,</L>
<L>Difa f'enaid am anrheithio.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw ddatguddiodd eu dychellion,</L>
<L>Duw ddiddymmodd eu amcanion,</L>
<L>Duw a ddry&s;&s;odd eu bwriade,</L>
<L>Duw waredodd f'enaid inne.</L>
</LG>
<LG>
<L>O molianned pob creadur</L>
<L>Duw fy nghraig a chalon bry&s;&s;ur,</L>
<L>Am ddwyn f'enaid o drallodion,</L>
<L>A gwradwyddo fy ngelynion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cl&ocirc;d a gallu, Diolch, Moliant,</L>
<L>Gwir Anrhydedd a Gogoniant,</L>
<L>Y fo n&ocirc;s a dydd i'r Drindod,</L>
<L>Am fy'n hynnu maes o drallodd. <HI>Amen.</HI></L>
</LG>
<DIV3 TYPE="poem">
<HEAD>Arall byrrach.</HEAD>
<LG>
<L>MEgis <HI>Daniel</HI> rhwng y llewod,</L>
<L>Megis <HI>Jonas</HI> rhwng Morfilod,</L>
<L>Y gweddiais ar yr Arglwydd,</L>
<L>Ac o'r nef fe'm clybu 'n ebrwydd.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Caeodd.</NOTE> Stoppodd &s;afneu 'r llewod rheipus,</L>
<L>Ffrwynodd &ecirc;n y <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Morby&s;g mawr.</NOTE> wh&acirc;l afradus,</L>
<L>Torrodd awch y Sarph am llyngceu,</L>
<L>Tynnodd f'enaid o'u crafangeu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nefoedd, Daiar, Dwr, ac Awyr,</L>
<L>T&acirc;n a gwynt a ph&ocirc;b creadyr,</L>
<L>Molwch f'arglwydd mawr yn wa&s;tod,</L>
<L>Am fy'n hynnu maes o drallod.</L>
</LG>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="40" REF="29">
<HEAD>Cyngor i'r cl&acirc;f.</HEAD>
<LG>
<L>PAn ith drawer gynta a chlefyd,</L>
<L>Y&s;tyr o ble daeth mor danllyd,</L>
<L>A phwy helodd clefyd attad,</L>
<L>A pha ham ei dodwyd arnad?</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Deut.</HI> 28.22.</NOTE>Duw ei hun &s;y'n danfon clefyd,</L>
<L>Oddiwrth Dduw y daw mor aethlyd,</L>
<L>Am ein Beiau mae 'n ei hela,</L>
<L>I gei&s;io genym droi a gwella.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Ho&s;.</HI> 6.1.</NOTE>Edifara am dy feiau,</L>
<L>Dei&s;if Bardwn ar dy liniau,</L>
<L>Cais gan Dduw do&s;turio wrthyd,</L>
<L>Fe'th <HI>gy&s;&s;ura</HI> yn dy glefyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Os nynnodd llid dy Dduw yn d'erbyn,</L>
<L>Nes rhoi arnat glefyd &s;cymmyn,</L>
<L>Gwaed yr oen a'th <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Heddycha.</NOTE> recon&s;eila,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Er raw gwa|ed Chri&s;t yw'r iawn am bechod, <HI>1 Pet. 1.18, 19.</HI> etto mae'n rhad ir &s;awl a ddi&s;|gwyliant am le&s;had odiwrtho, gredu yntho a bod yn edifeiriol, waith bod Duw wedi gorchymym i ni ddyfod y modd hynny atto trwy ei fab: <HI>Jo. 14.6. 1 Jo. 3.23. Jac. 4.9.</HI> Ond er y dylem ni a|laru, etto na thybygwn fod ein deigre yn iawn am ein pechodau.</NOTE> Deigreu hallton ai dad-ddigia.</L>
</LG>
<LG>
<L>Go&s;twng iddo, mae'n drugarog,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 7.7.</NOTE>Cais ei r&acirc;s fe rhy yn &s;erchog,</L>
<L>Edifara, ynte faddeu,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Act.</HI> 3.19.</NOTE>Wyla di, To&s;turia ynteu.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 32.5.</NOTE>Addef iddo dy gamweddau,</L>
<L>Barn dy hunan am dy feiau,</L>
<L>Cwymp o'i flaen a dei&s;yf bardwn,</L>
<L>Di gae r&acirc;s ac <NOTE N="*" PLACE="marg">Rhyddh&acirc;d.</NOTE> Ab&s;oluw&s;iwn.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="41" REF="29">
<L>Tro di atto, ynte a'th dderbyn,</L>
<L>Er ei ddigio, rhy dy ganlyn,</L>
<L>A phan gwelo hallton ddeigrau,</L>
<L>Fe bair lae&s;u dy flinderau.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Duw</HI> ei hun &s;y'n danfon clefyd,<NOTE PLACE="marg"><HI>Deut.</HI> 28.2.</NOTE></L>
<L>Cennad Duw yw nychdod aethlyd,</L>
<L>Oddiwrth Dduw y daw clefydon,</L>
<L>Ni all neb ond Duw eu danfon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid o'r Moroedd, nid o'r mynydd,</L>
<L>Nid o'r ddaer, na'r <NOTE N="*" PLACE="marg">Awyr, awel.</NOTE> Aer, na'r cor&s;ydd,</L>
<L>Y Daw clefyd ar blant dynion,</L>
<L>Ond oddiwrth yr Arglwydd cyfion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwr&ecirc;s a gwayw, cr&acirc;ch, cornwydon,</L>
<L>Cr&ucirc;d a haint a &s;yndra calon,</L>
<L>Nychdod, Nodau, M&acirc;ll, difflanniad</L>
<L>S'oddwrth Dduw ei hun yn dwad.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ni all <NOTE N="*" PLACE="marg">Pennaethi|aid vwch na thywy&s;ogion.</NOTE> Empyrwyr mawr er holl fyd</L>
<L>Ddanfon haint na thynnu clefyd:</L>
<L>Nid oes neb a'i tynn neu danfon,</L>
<L>Ond Duw mawr y Barnwr cyfion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid aiff clefyd ffwrdd wrth <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Arch.</NOTE> bwintment</L>
<L><HI>Loe</HI> nac <HI>Antwn, C&acirc;t</HI> na <HI>Chlement,</HI></L>
<L>Witch na dewin, Swyn na phlaned,</L>
<L>Nes cennado Duw ei fyned.</L>
</LG>
<LG>
<L>Os o <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Diotta, bwytta gor|modd.</NOTE> Swrffet, os o Anwyd,</L>
<L>Neu Dy afiach y cei&s;t glefyd,</L>
<L>Duw ei hun &s;ydd yn dy daro,</L>
<L>Pa fodd bynna daetho&s;t iddo.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid wrth <NOTE N="*" PLACE="marg">Shiawns.</NOTE> ddam vain, nid wrth fforten,</L>
<L>Nid wrth dreiglad lloer na &s;eren,</L>
<L>Y daw clefyd mawr na bychan;</L>
<L>Ond wrth 'bwintment Duw ei hunan.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="42" REF="30">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="4 letters">ais edrych fal dyn ynfyd,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rwy pa fodd y daeth y clefyd:</L>
<L><HI>Gwell it' edrych tua'r nefodd,</HI></L>
<L><HI>Ar dy Dduw a'r llaw a'th drawodd.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">&s;.</HI> 6.1.</NOTE>Duw a'th drawodd, Duw a'th wella,</L>
<L>Duw a'th glwyfodd, Duw'th elia,</L>
<L>Duw &s;y'n co&s;pi di gnawd diriaid,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">b.</HI> 12.10.</NOTE>I Jachau dy gorph a'th enaid.</L>
</LG>
<LG>
<L>Derbyn Gennad Duw 'n re&s;&s;awgar,</L>
<L>Ymddwyn dano yn ddioddefgar;</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">eb.</HI> 12.6.</NOTE>Neb a garo Duw fei co&s;pa,</L>
<L>P&ocirc;b mab annwyl fei gwialenna.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Ho&s;.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">5.10, <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.</NOTE>Bydd ddioddefgar dan dy drwbwl,</L>
<L><HI>Ff&ocirc;l a wingad ar ben Swmbwl,</HI></L>
<L>Duw a'th drawodd mor ddolyrus;</L>
<L>Ofer it' wrthnebu ei' wllys.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Deut.</HI> 28.</NOTE>Am ein pechod a'n drwg fywyd,</L>
<L>Y mae Duw yn danfon clefyd:</L>
<L>Ac yn <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Cy&s;tyddio.</NOTE> gryddfu meibon dynion</L>
<L>Am dro&s;&s;eddu ei orchmynion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Darn o gyflog pechod aethlyd</L>
<L>Ydyw nychdod ac afiechyd;</L>
<L>Pechod a ddaeth wrth ei gynffon</L>
<L>A ph&ocirc;b clefyd ar blant dynion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Torri 'r Sabboth, tyngu yn rhigil,</L>
<L>Ca&s;hay 'r Eglwys a'r Efengyl,</L>
<L>Di&s;&s;ang ffeiriaid a &s;wyddogion</L>
<L>A bair Lawer o glefydion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Meddwdod, Ma&s;wedd a phytteindra,</L>
<L>Rhegu, loetran a lledratta,</L>
<L>Gwledda, Glodde&s;t, trei&s;io tlodion,</L>
<L>Sy'n dwyn clefyd a thrallodion.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="43" REF="30">
<L>O'r cei&s;t glefyd, o daeth moe<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">,</L>
<L>Pechod helodd hwn i'th ddala,</L>
<L>Ac a barodd i Dduw ddigio,</L>
<L>A rhoi 'r clefyd hwn i'th daro.<NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">edi <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Chwilia 'n fanol dy gydwybod,</L>
<L>A chais gwrdd a'th ffiaidd bechod,</L>
<L>Llwyr groe&s;hoelia dy anwiredd,</L>
<L>Ac ymbilia am drugaredd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Os difaru am dy feieu,<NOTE PLACE="marg">Acts 3.19.</NOTE></L>
<L>A llwyr droi at dduw yn foreu,</L>
<L>Fe faddeua <HI>Dduw</HI> dy bcchod,</L>
<L>Ac a'th <NOTE N="*" PLACE="marg">Os bydd hynny er daioni i'th enaid ti.</NOTE> dynn i maes o'th nychdod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cais gan <HI>Dduw</HI> Leihau dy ddolur,</L>
<L>Dofi i'th boen a gwella 'th gy&s;&s;ur,</L>
<L>Cais yn daer e&s;mwythder gantho,</L>
<L>F'all ei <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> yr awr y mynno.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pa ryw bynnag yw dy ddolur,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">e all <HI>Duw</HI> o&s;tegu ei wayw-wyr,</L>
<L>A'th iachau y modd y mynno,</L>
<L>Bid e'r dolur mwya fytho.</L>
</LG>
<LG>
<L>Fe iachaws y claf o'r <HI>parlys,</HI></L>
<L>Gwraig o'r <HI>la&s;c,</HI> a'r <HI>crippil</HI> nafys,</L>
<L><HI>Job</HI> o'i grach a <HI>Naman</HI> glafwrllyd,</L>
<L>A'r rhai cleifion o b&ocirc;b clefyd.<NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 4.24.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Nid yw clefyd ddim ond cennad,</L>
<L>Wrth arch <HI>Duw</HI> &s;y'n dwad attad,</L>
<L>Fe ladd, fe baid, pan archo ei berchen,</L>
<L>Fe ddaw, fe aiff fel gwas y capten.</L>
</LG>
<LG>
<L>O gan hynny galw yn daerllyd,</L>
<L>Ar dy <HI>Dduw</HI> &s;y'n danfon clefyd,</L>
<L>Cais ei <NOTE N="*" PLACE="marg">Amddi|ffyniad.</NOTE> Nawdd er mwyn dy Brynwr,</L>
<L>Di gei gantho help a &s;wccwr.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="44" REF="31">
<HEAD>Gweddi 'r cl&acirc;f.</HEAD>
<LG>
<L>ARglwydd cyfion, T&acirc;d fy iechyd,</L>
<L>Barnwr pawb a'i helpwr hyfryd,</L>
<L>Gwrando weddi dyn clafecca</L>
<L>Er mwyn Chri&s;t, ac edrych arna.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn gl&acirc;f mewn corph, yn dri&s;t mewn enaid,</L>
<L>Yn drwm mewm meddwl ac ychenaid,</L>
<L>Rwi 'n ymly&s;co, o 'yng-rheawdwr,</L>
<L>Attad ti i gei&s;io Swccwr.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Exod.</HI> 34.6, 7.</NOTE>Gra&s;&s;ol wyt a llawn trugaredd,</L>
<L>Hwyr dy lid, a mawr dy amynedd,</L>
<L>Hawdd i'th gael mewn t&ocirc;&s;t gyfyngdwr;</L>
<L>Er mwyn Chri&s;t to&s;turia yng-hyflwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di roei&s;t eichyd im es dyddie,</L>
<L>Nawr di dwgai&s;t am fy meie,</L>
<L>Ac y helai&s;t boen a nychdod,</L>
<L>Im cy&s;tyddio am fy mhechod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw mi haeddais rwi 'n cyfadde</L>
<L>Vn oedd drwmmach er es dyddie:</L>
<L>Yn dra chyfion Duw goruchaf,</L>
<L>Y rhoi&s;t hyn o Nychdod arnaf.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di alla&s;&s;yd ddanfon clefyd</L>
<L>Immwngc, c&acirc;s, i ddwyn fy mywyd,</L>
<L>Am troi i vffern i boenydio,</L>
<L>Heb roi am&s;er im <NOTE N="*" PLACE="marg">Edifaru.</NOTE> repento.</L>
</LG>
<LG>
<L>Etto 'n fwyn fel T&acirc;d trugarog,</L>
<L>Di roi&s;t arnaf glefyd &s;erchog,</L>
<L>Im rhybyddio am fy niwedd,</L>
<L>Am cyfrwyddo wella muchedd.<NOTE PLACE="marg">P&s;al. 119.71</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<PB N="45" REF="31">
<L>Rwi'n ei gymryd megis arwydd</L>
<L>o'm <NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> on <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> bwy&s;t<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yw o fod wedi yn cimryd trwy Gri&s;t i fod yn blant i Dduw) yw ffydd yn Gri&s;t, galar am bechod, troad oddiwrth be|chod, gwir ga|riad at y &s;awl &s;ydd yn ofni Duw ynghyd a chadw ei or|chymynion ef: oni fydd dyn mewn rhw fe|&s;ur a'r pethau hyn yndo, ni ddichon ef ga&s;|glu oddiwrth ei glefyd a'i gy&s;tydd ei fod ef yn blentyn i Dduw. <HI>Jo. 1.12. Mat. 5.4. 1 Jo. 3.8, 9, 10&punc;14.</HI> ac <HI>1 Jo. 2.3, 4.</HI></NOTE> mabwy&s;iad a'th gredigrwydd,</L>
<L>Yn fyng-ho&s;pi am correcto,</L>
<L>Rhag im pechod fy andwyo.</L>
</LG>
<LG>
<L>Da yw'th waith o Arglwydd cyfion</L>
<L>Yn co&s;pi'r corph a'r faeth drallodion,</L>
<L>Lle roedd f'enaid er es dyddie</L>
<L>Yn dra chl&acirc;f gan ormodd foethe.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Tra c&ecirc;s iechyd ni ch&ecirc;s weled</HI></L>
<L><HI>Om pechodau er eu hamled,</HI></L>
<L><HI>Ond yn awr, gwae fi, mewn nichdod</HI></L>
<L><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">d wi 'n gweled ond fy mhechod.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> bwy nifer o bechode</L>
<L>Wnaethoi yn d'erbyn, Duw gwae finne;</L>
<L>Maent yn amlach mewn rhifedi</L>
<L>Nag yw'r S&ecirc;r, o'r cei&s;iai cyfri.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pa faeth Elyn gwyllt y fuo,</L>
<L>Yn d'wrthnebu megis <HI>Pharo,</HI></L>
<L>Gynt pan oeddyt yn ymhwedd</L>
<L>Am im droi a gwella myched.</L>
</LG>
<LG>
<L>Arglwydd gra&s;&s;ol rwi'n cydnabod,</L>
<L>Immi haeddu cant mwy nychdod,</L>
<L>Ac im bechu yn e&s;cymmyn,</L>
<L>Om Mabolaeth yn dy erbyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Etto gwn dy f&ocirc;d ti 'n ra&s;&s;ol,</L>
<L>I bwy bynna fo difeiriol,</L>
<L>Ac yn barod iawn i fadde</L>
<L>I'r Alarus eu camwedde.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er na haeddais ond trallodion,</L>
<L>A dialau a chlefydion;</L>
<L>Gwna a mi yn &ocirc;l dy fawr drugaredd</L>
<L>Ac na edrych ar f'anwiredd.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="46" REF="32">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">er Angeu Chri&s;t a'i vfydd-dod,</L>
<L>Yn d&acirc;l itti am fy mhechod,</L>
<L>Cladd fy meie yn ei <NOTE N="*" PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">n.</NOTE>weli;</L>
<L>Er ei fwyn bydd ra&s;&s;ol immi.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nad im farw yn fy mrynti,</L>
<L>Cyn im wneuthur dim daioni:</L>
<L>Ond rho am&s;er o'th drugaredd</L>
<L>Immi etto wella muchedd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dal dy law, go&s;tega nolur,</L>
<L>Llae&s;a mhoen, lleiha fyng-wayw-wy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">,</L>
<L>Ac na o&s;&s;od arnai boeneu,</L>
<L>Fwy nag allo yng-horph eu goddeu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er b&ocirc;d f'enaid weithie yn dwedyd</L>
<L>Dere <HI>Christ,</HI> a derbyn f'ysbryd,</L>
<L>Mae fy nghawd er hyn yn crio,</L>
<L><HI>Duw</HI> tro 'r cwppa chwerw heibio.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae 'r cnawd a'r ysbryd etto,</L>
<L>Yn a mharod i ymado,</L>
<L><HI>Duw</HI> rho am&s;er im eu trefnu;</L>
<L>O bydd d'wllys yn cennadu.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Nid wi'n cei&s;io genyd am&s;er</HI></L>
<L><HI>I fyw yn foethus mewn e&s;mwythder,</HI></L>
<L><HI>Ond i dannu dy anrhydedd,</HI></L>
<L><HI>Ac i wella peth om buchedd.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Duw o'r gweli f&ocirc;d yn addas</L>
<L>Y&s;tyn f'oes fel <HI>Ezekias,</HI></L>
<L>Doro immi ryw gyfrwyddyd</L>
<L>Im iachau a thorri yng-hlefyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ond o'r gweli f&ocirc;d yn ore,</L>
<L>Etto yng-ho&s;pi dros fwy ddyddie,</L>
<L><HI>Duw</HI> dy wllys di gyflawner,</L>
<L>Ond cyfnertha fi 'r cyfam&s;er.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="47" REF="32">
<L>Yn iach ni wnaethym ond dy ddigio,</L>
<L>Yn glaf ny allai ond ochneidio,</L>
<L>Oni roi dy nefawl ysbryd</L>
<L>Im diddanu yn fy nghlefyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Arglwydd cymmorth fi 'n fy mlinder,</L>
<L>Llae&s;a mhoen am han-e&s;mwythder:</L>
<L>Dwed wrth f'enaid y'n halaeth,</L>
<L>Mifi yw dy iechadwriaeth.</L>
</LG>
<LG>
<L>Tydi Chri&s;t yw'r mwyn Samariad,<NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 10.</NOTE></L>
<L>Minne yw 'r claf trafaelwr irad,</L>
<L>Cweiria nolur, rhwym f'archollion,</L>
<L>Dofa mhoen, cryfha fy nghalon.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae dy law yn orthrwm arnaf,</L>
<L>Etto ynod mi ymddiriedaf,</L>
<L>A pha lleddit fi a thrallod,<NOTE PLACE="marg"><HI>Job</HI> 13.15.</NOTE></L>
<L>Duw mae f'h&ocirc;ll ymddiried ynod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gennyt ti mae 'r h&ocirc;ll allweddeu,<NOTE PLACE="marg"><HI>Datc.</HI> 1.18.</NOTE></L>
<L>Sydd ar fywyd ac ar Angeu;</L>
<L>Ni baidd Angeu edrych arnaf,</L>
<L>Nes danfonech (Chri&s;t) ef attaf:</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna fi 'n barod cyn y delo,</L>
<L>Pa~r im ddi&s;gwyl byth am dano;</L>
<L>Fel y gallwi fynd yn addas,</L>
<L>Wrth ei &s;cil i'th nefawl deyrnas.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nad i bethau 'r byd anwadal,</L>
<L>Na'th gyfiawnder ddydd y dial,</L>
<L>Nac i ofan Angeu im rhwy&s;tro</L>
<L>Ymbartoi i rwydd ym<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">do.</L>
</LG>
<LG>
<L>Tynn om calon ofan Angau,</L>
<L>Pa~r im wadu 'r byd a'i bethau;</L>
<L>Golch a'th waed fy mhechod &s;celer,</L>
<L>C&ucirc;dd fy mrynti a'th gyfiawnder.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="48" REF="33">
<L>Rho im ffydd yn dy Brommei&s;ion,</L>
<L>Gobaith cryf am gael y Goron,</L>
<L>Dioddefgarwch yn fy nghlefyd,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Phil.</HI> 1.23.</NOTE>Chwant dwad attad a dattodyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Chri&s;t rho d'y&s;bryd in diddanu,</L>
<L>A'th Angelion im ca&s;tellu,</L>
<L>Gwna 'r awr ola fy awr ore</L>
<L><NOTE PLACE="marg">2 <HI>Tim.</HI> 4.8.</NOTE>Rho mi 'r Goron ar awr Ange.</L>
</LG>
<LG>
<L>Chri&s;t fy Mugail cadw f'enaid,</L>
<L>N&acirc;d i'r llew o'th law ei &s;cliffiaid<NOTE N="*" PLACE="marg">Cipio a'i dryllio.</NOTE>,</L>
<L>Tydi prynai&s;t yn ddryd ddigon,</L>
<L>Dwg e i'r n&ecirc;f at dy Angelion.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Rhybydd i'r cl&acirc;f i alw am wenidog i gynghori ef, ac i weddio dro&s;to.</HEAD>
<LG>
<L>Pan clafychech cais Offeirad,</L>
<L>Yn ddiaros ddwad attad,</L>
<L>I weddio dros dy bechod,</L>
<L>A'th gyfrwyddo fod yn barod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Chri&s;t y bwintiodd yr offeiriaid,</L>
<L>Yn Be&s;&s;ugwyr doeth i'r enaid,</L>
<L>Ac a roddwys iddynt eli,</L>
<L>I wrthnebu p&ocirc;b drygioni.</L>
</LG>
<LG>
<L>Adde' th bechod wrth y ffeiriad,</L>
<L>Fe ry itti gyngor difrad,</L>
<L>Fel y gallo roi cyfrwyddyd,</L>
<L>Yn ol naws a rhyw dy glefyd.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Pan lefaro 'r gwenidog allan o air Duw, mae Chri&s;t yn lle|faru trwyddo</NOTE> Cr&ecirc;d beth bynna ddwetto 'r ffeirad</L>
<L><HI>O air Duw,</HI> yn brydd am danad,</L>
<L>Cans llais Chri&s;t ei hun yw hynny,</L>
<L>Ith <NOTE N="*" PLACE="marg">Geryddu.</NOTE> rebycco neu 'th ddiddanu.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="49" REF="33">
<L>Dei&s;yf arno brydd weddio,</L>
<L>Ar i'r Arglwydd dy <NOTE N="*" PLACE="marg">Wella.</NOTE> recyfro,</L>
<L>A roi itti gyflawn iechyd,</L>
<L>Neu yn ra&s;&s;ol dderbyn d'ysbryd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae Duw yn addo gwrando 'r ffeirad,<NOTE PLACE="marg">Jaco. <HI>5.14, 15, 16.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> ond aberth y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> annuwiol &s;ydd ffiaidd. Diha<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>15.8.</HI></NOTE></L>
<L>Pan gweddio yn &ocirc;l ei alwad,</L>
<L>Chri&s;t a ddyru ei ganlyniaeth,</L>
<L>Oni phwyntiodd dy farwolaeth.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dei&s;yf arno dy gyfnerthu,</L>
<L>Rhag i Satan dy orchfygu,</L>
<L>A llonyddu dy gydwybod,</L>
<L>Pan i'th fliner gan dy bechod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Godde <NOTE N="*" PLACE="marg">Chwilio.</NOTE> lawn&s;o dy gornwydon,</L>
<L>Godde i'r Gair frynaru 'r galon,</L>
<L>Fel y gallo fwrw yndi</L>
<L>W&icirc;n ag olew gid ag Eli.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwell it adel i'r offeiriad</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Ddangcs.</NOTE>Faneg itt dy ddrwg ymddwgiad,</L>
<L>Fal y gallech edifaru,</L>
<L>Nag oi blegid gael dy ddamnu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di gae gyngor rhag dy bechod,</L>
<L>I lonyddu dy gydwybod:</L>
<L>Di dae gomffordd gan y ffeirad,</L>
<L>Os mewn pryd ei gelwi attad.</L>
</LG>
<LG>
<L>N&acirc;d y ffeirad heb ei alw,<NOTE PLACE="marg">Ni bydd y claf nes i fod yn gadwedig <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r cael cyngor y gwenidog oni wna ef a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ei ol e <HI>Jac. 1.22.</HI> Ac oni fydd <HI>y</HI> cyn|gor yn gyngor <HI>Duw</HI> hefyd.</NOTE></L>
<L>Nes ei bech yn hanner marw,</L>
<L>Ni all ffeirad y pryd hynny,</L>
<L>Na n&ecirc;b arall dy ddiddanu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Oh! pa nifer o <HI>Fruttanniaid</HI></L>
<L>Sydd yn meirw fel Nifeilaid,</L>
<L>Ei&s;ie cei&s;io nerth y ffeirad</L>
<L>I gyfrwyddo eu madawiad,</L>
</LG>
<LG>
<PB N="50" REF="34">
<L>Er bod Duw yn abal cadw</L>
<L><NOTE PLACE="marg">Rhuf. 1.16.</NOTE>Sawl a fynno heb ei galw,</L>
<L><NOTE PLACE="marg">Rhuf. 10.17</NOTE>Nid yw' n cadw maw o enaid,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Trwy brege|thiad y gair y mae f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d a <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> fford<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yn dyfod ac am <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> clafychu fe ddylit arferu gwrando 'r gair, rhag ofn y bydd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hy hwyr yn ein clefyd i wneuthur felly. Ni ddylem ni oedi, a thybied taw pethau bychain yw ffydd ac edifeirwch a gwellh&acirc;d buchedd, o herwydd mae pob vn o'r rhain yn anghenrheidia i jechyd|w<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iaeth, <HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">oan. 3.36. Luc. 13.5. 1 Cor. 6.9. Heb. 12.14.</HI> Er mwyn Chri&s;t y&s;tyriwch y pedwar lle hyn o'r Scrythur, a bernwch ynoch eich hunain, gan na el<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ir bod yn gadwedig heb Edifeirwch a ffydd a newydd-deb buchedd (fel y mae 'r Sy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">thurau hyn yn dangos yn eglur) onid yw yn ynfydrwydd i adel y pethau hyn heb eu cei&s;io hyd am|&s;er ein clefyd? Fe fydd yr enaid y pryd hwnnw yn ymwrando &acirc; dolur ag afiiechyd y corph; ac o herwydd hynny yn anghymmwys iawn i w ando cyngor y gwenidog, ac i wneuthur yn ei ol fel y dylai. Nid ydym yn darllen ond am vn (&s;ef y lleidir ar <HI>y</HI> groes) ag a wir edifa rhaodd yr awr ddiwethaf: am vn yr ydym yn darllen hynny, fel nad amheuo neb; ond nid ydym yn darllain ond am vn, fel na ryfygo neb a bod yn eon i oedi troedigaeth at Dduw hyd y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> awr ddiwethaf.</NOTE> Ond trwy Swydd a gwaith offeiraid.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cais g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n hynny gynta ag allech</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eir<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d attad pan glefycheth,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> pwrg yn yn erbyn pechod</L>
<L>Rhwn yw achos dy holl nychdod.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Cyngor ir cl&acirc;f i ddanfon am Be&s;&s;ugwr.</HEAD>
<LG>
<L>YN &ocirc;l cyngor yr Eglwy&s;wr,</L>
<L>Cais gyfrwyddyd y Pe&s;&s;ugwr,</L>
<L>Duw a roes i hwn <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Meder.</NOTE> gelfyddyd</L>
<L>I'th iachau o lawer clefyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw ordeiniodd yr offeiriaid</L>
<L>I <NOTE N="*" PLACE="marg">I fod yn offe|renau i iachau <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r enaid.</NOTE> iachau doluriau 'r enaid,</L>
<L>A'r Pe&s;&s;ugwyr a'r Meddygon</L>
<L>I ymgleddu cyrph y cleifon.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="51" REF="34">
<L>Llawer dyn &s;y'n marw yn <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Frwnt.</NOTE> fydyr,</L>
<L>Ei&s;ie cymmorth y Pe&s;&s;ugwyr,</L>
<L>Gan fyrau eu hoes ai ham&s;er</L>
<L>Yn embeidys ei&s;ie eu harfer.</L>
</LG>
<LG>
<L>Corph p&ocirc;b dyn yw ty ei enaid,</L>
<L>Rhaid <NOTE N="*" PLACE="marg">adnewyddu.</NOTE> rheparo hwn a'i drefnaid;</L>
<L>Rhaid i b&ocirc;b dyn hyd y gallo</L>
<L>Gadw ei dy ar draed heb gwympo.</L>
</LG>
<LG>
<L>Arfer gymmorth pe&s;&s;ugwriaeth,</L>
<L>Yn dy glefyd trwy gri&s;tnogaeth,</L>
<L>Duw ordei<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iodd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">on yw gy&s;&s;ur</L>
<L>I blant dynion rhag pob dolur.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y neb wrthotto pe&s;&s;ugwriath,</L>
<L>Y roes Duw er iech<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dwriaeth,</L>
<L>Mae 'n gwrthnebu maeth ei <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Nattur.</NOTE> Anian,</L>
<L>Ac yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Lladd.</NOTE> mwrddro ei gorph ei hunan.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Y lly&s;&s;ewyn &s;alwa welech,</HI></L>
<L><HI>Ar Cyfrwyddyd waela g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ffech,</HI></L>
<L><HI>All rhoi help a iechyd itti,</HI></L>
<L><HI>Os rhy Duw ei fendyth arni:</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Swp o ffigys, os bendithia,<NOTE PLACE="marg"><HI>E&s;ay</HI> 38.21</NOTE></L>
<L>All iachau y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> cornwyd mwya,</L>
<L>Ar Gyfrwyddyd ni th&acirc;l vn-rhith</L>
<L>All rhoi help, ond cael ei fendith.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Ond pa caet ti Balm a Nectar,</HI></L>
<L><HI>Cennin Peder, Cerrig Bezar,</HI></L>
<L><HI>Olew a Myrh a gwin a gwenith,</HI></L>
<L><HI>Ni wn&acirc;nt l&ecirc;s heb gael ei fendith.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Cais gan hynny fendith hyfryd,</L>
<L>Gan dy Dduw ar b&ocirc;b cyfrwyddyd,</L>
<L>Heb ei fendith ni wna 'r benna</L>
<L>Ond troi 'n wenwyn yn dy gylla.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="52" REF="35" MS="y">
<L>Nac ymddiried i'r pe&s;&s;ugwyr,</L>
<L>Nac i vn <NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>Cy'rwyddyd</HI> 2 <HI>Cron.</HI> 16.12.</NOTE> fet&s;wn f&ocirc;nt yn wneuthyr,</L>
<L>Rhag dy farw megis <HI>A&s;a,</HI></L>
<L>Ei&s;ie ymddiried i'r Gorucha.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid oes rhinwedd ar ly&s;&s;euach,</L>
<L>Grym mewn Eli na diodach</L>
<L>I leihau o'n c&ucirc;r a'n poenfa,</L>
<L>Os yr Arglwydd nis bendithia.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw &s;y'n rhoddi <NOTE N="*" PLACE="marg">Bendith.</NOTE> rh&acirc;d ar ly&s;&s;eu,</L>
<L>Grym mewn eli a <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Cyfrwyddyd.</NOTE> chyfyrddoneu,</L>
<L>Lle bendithio Duw hwy lwyddant,</L>
<L>Lle ni fynno Duw ni thycciant.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Gweddi 'r claf cyn cymmeryd pe&s;&s;ugwriaeth.</HEAD>
<LG>
<L>Awdwr iechyd, lluniwr lly&s;&s;eu,</L>
<L>Rhoddwr rhinwedd, Rhwymwr Angeu,</L>
<L>Tywallt fendith, rhad a iechyd,</L>
<L>Ar y fet&s;wn wyfi 'n gymryd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di ordeiniai&s;t amryw lly&s;&s;iau,</L>
<L>Diod, Eli a chyferddonau</L>
<L>I ymgleddu meibon dynion</L>
<L>Yn eu gwendid a'u clefydion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn &ocirc;l d'wllys a'th ordeinaeth,</L>
<L>Rwyfi 'n cymryd pe&s;&s;ugwriaeth,</L>
<L>I o&s;tegu peth o'm didri;</L>
<L>Rho dy fendith Arglwydd arni.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwn na ddychon vn creadyr,</L>
<L>Na chyfrwyddyd lae&s;u yng waywyr,</L>
<L>Oni byddi di 'n bendithio</L>
<L>Rhyn a roir, a'r hwn a'i cymro.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="53" REF="35">
<L>O gan hynny prydd fendit<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Y gyfrwyddyd a gymmera,</L>
<L>Fel y rhoddo hon im gy&s;&s;ur,</L>
<L>Ac y llae&s;o fy holl waywyr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Perei&s;t gynt i'r ffigys diflas</L>
<L>Jachau cornwyd Hezekias,</L>
<L>Par o Arglwydd i'r gyfrwyddyd</L>
<L>Hon roi minne gyflawn iechyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>De iachai&s;t olwgon Tobi,</L>
<L>Gynt ag A&s;u 'r py&s;c annigri:</L>
<L>O iach<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> fy nolyr inne</L>
<L>A rhai hyn dy gyfrwyddone.</L>
</LG>
<LG>
<L>Fel y perai&s;t i ddwi <HI>Jordan</HI></L>
<L>Olchi ffwrdd wahanglwyf <HI>Naman:</HI><NOTE PLACE="marg">2 <HI>Bren.</HI> 5.</NOTE></L>
<L>Felly p&acirc;r i'r ddiod ymma</L>
<L>Dynnu ffwrdd fyng h&ucirc;r am poenfa.</L>
</LG>
<LG>
<L>Fel y perai&s;t gynt i'th Boeryn</L>
<L>Roddi golwg i'r Cardottyn:<NOTE PLACE="marg"><HI>Mar.</HI> 8.23.</NOTE></L>
<L>O par Arglwydd i'r cyfrwyddyd</L>
<L>Hon roi minne gyflawn iechyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwn y gallu trwy 'r faeth foddion</L>
<L>Neu heb vn iachau clefydion:</L>
<L>Llae&s;a nolyr yn ol d'allu</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> bydd d'wllys yn cennadu.</L>
</LG>
<LG>
<L>O <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> pwyntiai&s;t ti fy niwedd,</L>
<L>An llwyr dynnu i'th drugaredd:</L>
<L><HI>Duw dy wllys di gyflawner,</HI></L>
<L><HI>Rwi 'n ymo&s;twng itt bob am&s;er.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Ond rho immi r&acirc;s a phwer,</L>
<L>Grym a gally y cyfam&s;er,</L>
<L>Ddwyn fy nolyr yn ddioddefdar.</L>
<L>Megis Cri&s;ton yn ddidrwdar.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="54" REF="36">
<L>Nac <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">, cyfnerthu,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> fy mlinder i'th foliannu,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>Cy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ro<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></HI> 2 <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE>Ac i ddwyn dy groes a'th wialen,</L>
<L>Yn wlly&s;gar ac yn llawen.</L>
</LG>
<LG>
<L>A ph&acirc;r immi f&ocirc;d yn barod,</L>
<L>Ddwad attad ac ymddattod,</L>
<L>A rhoi f'enaid yn wlly&s;gar,</L>
<L>Yn dy ddwylo Arglwydd hygar.</L>
</LG>
<LG>
<L>O fy Arglwydd gwn y gallu,</L>
<L>Fy iachau yr awr y mynnu:</L>
<L>Oni fynnu lae&s;u mlinder,</L>
<L>Duw dwg f'enaid i'th e&s;mwythder.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Rhybydd ir claf i ochelyd cei&s;io cym|morth Swynwyr a dewiniaid.</HEAD>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Deut.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">8.10 11, 12. <HI>Luc</HI> 19.31. 2 <HI>Bren.</HI> 1.16</NOTE>GWachel gei&s;io help gan &s;wynwyr,</L>
<L>Yn dy flinder t&ocirc;&s;t a'th ddolyr,</L>
<L>Gado Duw mae'r cyfryw ddynion,</L>
<L>Ac addoli 'r gau dduw Eccron.</L>
</LG>
<LG>
<L>Na chais help i'r corph mor embaid,</L>
<L>Gan y Diawl &s;y'n llad yr Enaid,</L>
<L>Nid oes vn Pe&s;&s;ugwr allan</L>
<L>Waeth na'r Diawl i helpu 'r egwan.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid yw Swyn ond <NOTE N="*" PLACE="marg">Tw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ll.</NOTE> h&ucirc;g i'th dwyllo,</L>
<L>Gwedi Satan ei <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">dychymmyg</NOTE> defei&s;io,</L>
<L>I ddifetha d'enaid gwirion,</L>
<L>Pan y Swyner y'th glefydion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid yw'r Swynwr ond <NOTE N="*" PLACE="marg">Cennad.</NOTE> Apo&s;tol</L>
<L>Ffal<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> i'r Diawl i dwyllo'r bobol</L>
<L>Oddiwrth Gri&s;t, mewn poen a thrafel</L>
<L>I butteinia a'r &ocirc;l y cythrel.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="55" REF="36">
<L>Twyllo 'r corph a lla<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Digio Duw, boddloni <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Gwrthod Chri&s;t a'r maint &s;ydd eiddo,</L>
<L>Y mae'r Swyn a'r &s;awl ai cretto.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cei&s;io 'r cythrel yn Be&s;&s;ugwr</L>
<L>Ydyw cei&s;io help gan Swynwr,</L>
<L>Cei&s;io'r Diawl i ddarllain te&s;ni</L>
<L>Yw a dewin ymgynghori.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cei&s;io Gwir gan d&acirc;d y celwydd</L>
<L>Yw ymofyn a drogenydd,</L>
<L>Cei&s;io help i ladd yr enaid</L>
<L>Ydyw cei&s;io Swyn <NOTE N="*" PLACE="marg">Twyllwyr.</NOTE> Hudoliaid.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Na ch&acirc;r Swynwr mwy n&acirc; chythrel,</HI></L>
<L><HI>Mae 'n dy demptio yn dy drafel:</HI></L>
<L><HI>Glun wrth Gri&s;t, er maint yw'th flinder:</HI></L>
<L><HI>Cais ei nerth di gei e&s;mwythder.</HI></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Gweddi fyrrach i'r claf i harferu yn ei glefyd.</HEAD>
<LG>
<L>DUw trugarog, T&acirc;d diddanwch,</L>
<L>Awdwr iechyd, Pen dedwyddwch,</L>
<L>Gwrando waedd pechadyr nychlyd,</L>
<L>Sydd yn beggian cymmorth genyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Daeth fy mhechod yn dy olwg,</L>
<L>Am h&ocirc;ll fuchedd oedd yn cynddrwg,</L>
<L>A chan gymmaint oedd fy <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Ba<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">chder d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rm<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g.</NOTE> nhraha,</L>
<L>Di ddanfonai&s;t glefyd arna.</L>
</LG>
<LG>
<L>Haeddais Arglwydd drwmmach benyd,</L>
<L>Do&s;tach dwymyn, ca&s;&s;ach glefyd,</L>
<L>Blinach ddolur, byrrach am&s;er,</L>
<L>Bym tala&s;&s;yd wrth gyfiawnder.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="56" REF="37">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">gwddwg,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> fy mhechod oedd yn cynddrwg,</L>
<L>Neu fy moddi, neu fy * mwrddro,</L>
<L>Heb roi am&s;er imi ymgweirio.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nawr rwi'n gweld dy gariad attaf,</L>
<L>Yn rhoi clefyd criaidd arnaf,</L>
<L>Im ceryddu am f' anwiredd,</L>
<L>Ac im cyffro wella muchedd.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Bzek.</HI> 33.11.</NOTE>Nid wlly&s;&s;u Duw 'r holl gy&s;&s;yr</L>
<L>Ddrwg farwolaeth vn pechadur,</L>
<L>Ond yn hyttrach gwelia ei fychedd</L>
<L>I gael bywyd a thrugaredd.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Amos.</HI> 4.10.</NOTE>Trwy'r faeth glefyd blin corphorol,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mich.</HI> 6.9.</NOTE>Rwyt im cofio m&ocirc;d yn farwol:</L>
<L>A thrwy flinder to&s;t a thri&s;twch,</L>
<L>Rwyt im gwawddi edifeirwch.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 6.1<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></NOTE>Er im haeddu dy ddigofaint,</L>
<L>A'th lidawgrwydd to&s;t yn cymmaint,</L>
<L>Arglwydd gra&s;&s;ol na cherydda</L>
<L>Fi a'th lid a'th gerydd mwya.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae dy &s;aethau gwedi yng chlwyfo</L>
<L>Mae fy e&s;cyrn gwedi briwio,</L>
<L>Mae fy ysbryd gwedi gryddfu;</L>
<L>Arglwydd dere im diddanu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Tydi 'm clwyfai&s;t am fy mhechod,</L>
<L>Minne haeddais hyn o drallod&punc;</L>
<L>Nid oes neb fy Nuw am hynny,</L>
<L>Ond Tydi all fyngwaredu.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg">2 <HI>Sam.</HI> 2.6.</NOTE>Tydi &s;y'n lladd ac yn bywhau,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Ho&s;.</HI> 6.1.</NOTE>Tydi &s;y'n clwyfo a iachau,</L>
<L>Yn dwyn i'r Bedd, yn adgyfodi,</L>
<L>Yn trugarhau, ac etto yn co&s;pi.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="57" REF="37">
<L>Tydi o Dduw &s;y'n danfon <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"></L>
<L>Tydi yn unig all rhoi iechyd,</L>
<L>Nid oes neb all llae&s;u nolur,</L>
<L>Ond tydi na rhoi im gy&s;&s;ur.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er dy fwynder a'th drugaredd,</L>
<L>Er dy Enw a'th Anrhydedd,</L>
<L>Maddeu mhechod: llae&s;a nolur:</L>
<L>Gwared f' enaid: rho im gy&s;&s;ur.</L>
</LG>
<LG>
<L>Oni phwintiai&s;t fy marwolaeth,</L>
<L>A diweddu fy milwriaeth,</L>
<L>Arglwydd llae&s;a ar fy mlinder,</L>
<L>A rho immi beth e&s;mwythder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dymchwel Arglwydd im diddanu,</L>
<L>O fy Nuw pa hyd y Sorri?</L>
<L>Gwel fy mhoen, a chlyw fyng hwynfan,</L>
<L>Tor dy lid, Jacha fi weithian.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cweiria yng-wely yn fyng hy&s;tydd,</L>
<L>Tro fy nhri&s;twch yn llawenydd,</L>
<L>Rhwyg fy &s;ach, a &s;ych fy Neigrau,</L>
<L>Llae&s;a mhoen, Jacha noluriau.</L>
</LG>
<LG>
<L>Maddeu mhechod, Torr fy nghlefyd,</L>
<L>Tynn fi o'r ffoes a rho im iechyd,</L>
<L>Fel y gallwyf dy glodforu,</L>
<L>Yn fy mywyd am holl allu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn y Bedd oh Dduw pwy 'th goffa?</L>
<L>Yn Hir Angeu pwy 'th glodfora?</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>Arbed</HI></NOTE>Sparia mywyd Arglwydd gra&s;&s;ol,</L>
<L>I'th glodforu gida 'r bywi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">l:<NOTE PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 30.9, 12.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Felly canaf itt yn hyfryd</L>
<L>Glod a moliant am fy mywyd:</L>
<L>A thro ynof rym a chwythiant,</L>
<L>Mi ddatcanaf dy ogoniant.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="58" REF="38">
<HEAD><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> cyffroi'r claf i f&ocirc;d <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> ddioddefgar.</HEAD>
<LG>
<L>ONi bae f&ocirc;d yn anghenrhaid</L>
<L>Dofi 'r Corph i wella 'r enaid,</L>
<L>Ni ddanfonei Dduw glefydion,</L>
<L>Byth ar vn o'i anwyl feibion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yr oedd <HI>Duw</HI> yn gweled d'enaid,</L>
<L>Yn gl&acirc;f iawn o bechod diriaid,</L>
<L>Nid oedd l&ucirc;n i gadw ei fywyd,</L>
<L>Nes dy go&s;pi a'r faeth glefyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Oni ba&s;&s;e 'r cwppa chwerw,</L>
<L>Fe alla&s;&s;e d'enaid farw,</L>
<L>Yn ddi&s;ymmwyth heb repento <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Edifaru.</NOTE>,</L>
<L>A mynd dros fyth i boenydio</L>
</LG>
<LG>
<L>Trwy gy&s;tydd corph a chlefyd <NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>To&s;t. P&s;al.</HI> 119.67, 70.</NOTE> diriaid,</L>
<L>Y mae Duw 'n iachau dy enaid,</L>
<L>Ac yn d'arwain trwy ddifeirwch</L>
<L>At dy Gri&s;t i gael ei heddwch.</L>
</LG>
<LG>
<L>Trwy glefydion mae <HI>Duw</HI> 'n tynnu</L>
<L>Dyn i gei&s;io cymmorth Je&s;u,</L>
<L>A gwir iechyd idd i enaid,</L>
<L>Rhag i fynd i vffern embaid.</L>
</LG>
<LG>
<L>A chlefydion ba~ch am&s;erol,</L>
<L>Mae 'n rhag-achub poen tragwyddol,</L>
<L>Ac wrth go&s;pi 'r corph mor ddiriaid</L>
<L>Dofi 'r cnawd a chadw 'r enaid.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid clefydion ond dialau</L>
<L>Blin a haeddodd dy bechodau,</L>
<L>Dwg gan hynny yn ddioddefgar</L>
<L>Y faeth glefyd criaidd hygar.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="59" REF="38">
<L>Fe alla&s;&s;e dorri d'<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Am dy fuchedd oedd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>A'th roi i vffern i boe<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Heb roi am&s;er itt repen<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Rho gan hynny yn ddiweg<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Ddiolch iddo am dy go&s;p<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Lle galla&s;&s;e dy lwyr ddifa,</L>
<L>A'th roi &dagger; Frwylian yn Gehen<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Fe alla&s;&s;e <HI>Dduw</HI> dy roddi,</L>
<L>Dan law Gelyn cas i'th go&s;pi,</L>
<L>Lle mae 'n ra&s;&s;ol iawn yr-wan,</L>
<L>Yn dy go&s;pi a'i law ei hunan.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid yw'r Arglwydd yn dy &dagger; blago,</L>
<L>Megis gelyn i'th * andwyo,</L>
<L>Ond yn dirion yn dy faethddryn</L>
<L>Megis T&acirc;d yn trin ei blentyn.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE N="&dagger;" PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> edife<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> fydd wy <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Duw yn dy ga|ru di a chariad o hyfrydwch; os drwg-ddyn a chariad o do&s;turi: ac felly, o herwydd cynddrwg yw'th gyflwr trwy bechu, mae e trwy glefydon, megis trwy amryw foddion eraill, yn cei&s;io'th droi di atto ei hunan, gan do&s;turio wrth dy enaid, ac felly yn cei&s;io 'th wella, fel nad elot i vffern. Os caledi dy galon a wnei di fel Pharo dan farnedigaethe Duw, gan e&s;ceulu&s;o credu yn Gri&s;t ac edifarhau am dy bechod, a throi oddi|wrthynt hwy, heb ofal gennit i fyw yn dduwiol yn &s;ob<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ac yn gy|fiawn, yna di&s;gwyl am ddigofaint a dialeddau y fo mwy yn y byd hwn, <HI>Lev. 26 18.</HI> Ac os arbedir <HI>y</HI> cyfryw bobl ymma, bydded <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y&s;|pys iddynt hwy, na ddihangant hwy ddim o ddialedd Duw yn y byd y ddaw. <HI>1 The&s;t. 5.3. Luc. 13.5.</HI></NOTE> Er b&ocirc;d d'arglwydd yn dy faeddu,</L>
<L>Mae er hynny yn dy garu,</L>
<L>P&ocirc;b gwialenod ag a roddo</L>
<L>Sydd fel pla&s;ter i'th elio.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ni ry <HI>Duw</HI> &s;ydd mor ddaionus,</L>
<L>Na'th d&acirc;d nefawl &s;ydd mor <NOTE N="*" PLACE="marg">Ofalus.</NOTE> garccus,</L>
<L>Glefyd arnad na chaledi</L>
<L>Na wnel itti fawr ddaioni.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="60" REF="39">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dy ddolur,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> naws, dy nattur,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> ol dy gyflwr,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <HI>vchlaw dy gryfdwr.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">n beth chwerw,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dyn rhag marw:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">d yn dy flino,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> y achub rag dy ddamno.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iliodd yn &dagger; Gehenna,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> ddwgent fwy o boenfa</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">s fil filiodd o flynydde,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">a caent rydd-did o'u poenydie.</L>
</LG>
<LG>
<L>Rho gan hynny yn ddiwegi</L>
<L>Ddiolch i Dduw am dy go&s;pi,</L>
<L>Lle galla&s;&s;e dy lwyr ddifa,</L>
<L>A'th roi frwylian yn Gehenna.</L>
</LG>
<LG>
<L>Arwedd teg o'i r&acirc;s a'i ffafar</L>
<L>Yw cael co&s;p trwy glefyd hygar,</L>
<L>Sydd yn gwneuthur dyn yn barod</L>
<L>Cyn yr el o flaen y drindod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Clefyd &s;ydd fel chwip i'th go&s;pi,</L>
<L>Nid fel cledde llym i'th dorri,</L>
<L>Swmbwl awchlym i'th ddihuno,</L>
<L>Ac nid bwyall i'th ddi&s;trywio.</L>
</LG>
<LG>
<L>F&ucirc;&s;t i ddyrnu ffwrdd dy ffwlach,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">gwyntyll.</NOTE> Ffann i nithio dy holl &s;othach,</L>
<L>Ffwrn i buro dy amrhyddion,</L>
<L>Chwip i'th go&s;pi yw clefydion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid da m&ecirc;l i'r llawn digonol,</L>
<L>Nid da Gwynfyd i'r annuwiol,</L>
<L>Nid da Gwin i'r poeth ei <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Cylla.</NOTE> golydd,</L>
<L>Nid da iechyd i'r anufydd.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="61" REF="39">
<L>Nid oes arnad gy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Ag a fu ar rai o'rh frod<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Sydd yr-wan mewn e&s;m<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Yn y nefoedd gwedi'r bli<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Bu ar <HI>Lazar</HI> glefyd flimach <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"></L>
<L>Bu ar <HI>Job</HI> ddolurian drwm<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Bu ar <HI>Gri&s;t</HI> ei hun fwy flinde<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Maent yr-wan mewn e&s;mwyth<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Ac os tithe fydd ddioddefgar.</L>
<L>Fe ry Duw itt hyn o ffafar;</L>
<L>Fe wna naill a llae&s;u 'th flinder,</L>
<L>Ai fe 'th gymmer i e&s;mwythder.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Ymddiddanion cynfforddys rhwn y cl&acirc;f 'Duwiol a'i enaid yn er|byn ofn Angeu.</HEAD>
<LG>
<L>O Fy Enaid pam i hofni</L>
<L>Fynd at <HI>Gri&s;t</HI> fu 'n dy brynu,</L>
<L>Ag a gollodd waed ei galon,</L>
<L>I'th ryddhau o law d'elynion?</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Ni ddichon y dyn diras ddywedyd fel hyn wrth ei enaid, o her|wydd os bydd ef marw yn ei bechod hed ffydd ac edifeir<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> chaiff ef fyned i'r nefoedd <HI>1 Cor. 6.9, 10.</HI> ac &aacute;m hynny tra fo yn aros ac yn byw yn ei bechod mae gantho achos i ofni. Edifa|rha gan hynny a bydd ddyn newydd gra&s;ol gan ymheddychu a <HI>Duw</HI> trwy <HI>Gri&s;t,</HI> ac yno ti elli ddywedyd, O fy enaid pam i hofni, <HI>&amp;c.</HI></NOTE> Pam i hofni fynd i'r nefodd,</L>
<L>Lle mae Chri&s;t yr hwn a'th brynodd,</L>
<L>A'th d&acirc;d nefawl a'r glan y&s;bryd,</L>
<L>A'r holl Sainct mewn braint a bywyd?</L>
</LG>
<LG>
<PB N="62" REF="40">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> eu&s;iwys,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wn am prynwys;</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> d'aelod attad,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">nyf ddwad.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">el dy Brynwr,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">ad a'th Jachawdwr,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">wn, gw&ecirc;l dy Artre,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">'r hwn a'th bie.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> rych ar dy bechod,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yr Oen a Laddwyd dro&s;&s;od:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> a ofna wedd y Barnwr,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ri&s;t ei f&acirc;b yw dy Ddadleuwr.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac na ofna'r Angeu melyn,</L>
<L>Chri&s;t a dynnodd ffwrdd ei golyn:</L>
<L>Ni all Angeu ond dy &s;ymmyd</L>
<L>O'r byd hwn i dir y bywyd.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Luc.</HI> 16.22.</NOTE>N<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">c a&s;wydda rythreu Satan,</L>
<L>Gwel Angelion Duw <NOTE N="*" PLACE="marg">I ddi&s;gwyl wrthyt.</NOTE> i'th waetan,</L>
<L>A Chri&s;t Je&s;u a &s;aith llygad</L>
<L>Ddydd a nos bob awr i'th wiliad.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ac nac ofna'r Bedd llydylyd,</L>
<L>Gwely Chri&s;t yw hwn f'anwylyd,</L>
<L>Y mae 'r Prynwr gwedi dwymo</L>
<L>I bob Cri&s;tion nes cyfotto.</L>
</LG>
<LG>
<L>Na wna bris o vffern boenau,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Datc.</HI> 1.18.</NOTE>Gw&ecirc;l gan bwy y mae'r allweddau;</L>
<L>Gan dy Gri&s;t y mae cadwriaeth</L>
<L>Allwedd vffern a marwolaeth.</L>
</LG>
<LG>
<L>Oh gan hynny cwyn dy galon,</L>
<L>Pam ir ofni mor echry&s;lon;</L>
<L>Gwel f&acirc;b Duw a'i waed a'i weli,</L>
<L>Fe dynnodd ffwrdd oedd raid itt ofni.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="63" REF="40">
<L>Cymmer gy&s;&s;ur, cw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Dring vwch law pob <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Gwel y ef a brynwyd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>A'r Tifeddiaeth &s;ydd it<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Gwel dy or&s;edd, Gwel <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Gwel dy &dagger; Baline i'th w<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Rhai a brynodd M&acirc;b Duw <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"></L>
<L>Fry yn heyrnas y goleuni.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gw&ecirc;l dy Gri&s;t a'i holl Angelion,</L>
<L>Gw&ecirc;l y Sainct a'r holl rai cyfion,</L>
<L>Yn dy ddi&s;gwyl ddwad attyn,</L>
<L>Ac yn barod bawb i'th dderbyn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gw&ecirc;l dy delyn, Gw&ecirc;l dy &dagger; &s;eiol,</L>
<L>Gw&ecirc;l dy wers a'th ganiad nefol,</L>
<L>Fry yn dy ddi&s;gwyl fynd i ganu</L>
<L>I'th Jachawdwr am dy brynu.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ll&ecirc;f gan hynny am d'ymddattod</L>
<L>I gael mynd at Gri&s;t dy briod,</L>
<L>O garchardy 'r corph a'th lygrwys,</L>
<L>I gael trigo ym Mharadwys.</L>
</LG>
<LG>
<L>Lle mae Duw a'i holl Angelion,</L>
<L>Chri&s;t a'i Sainct a'i Apo&s;tolion,</L>
<L>Mewn Gogoniant a Rhialtwch</L>
<L>Yn teyrna&s;&s;u mewn dedwyddwch.</L>
</LG>
<LG>
<L>Nid oes yno ddim Anghy&s;&s;ur,</L>
<L>Poen, na chlefyd, cwrp na dolur,<NOTE PLACE="marg">Datc. 21.4.</NOTE></L>
<L>Na marwolaeth na dim tri&s;twch,</L>
<L>Ond llawenydd a dedwyddwch.</L>
</LG>
<LG>
<L>Oh hiraetha am gael hedfan</L>
<L>I'r wl&acirc;d lawen hon y<GAP DESC="illegible" EXTENT="4 letters">an,</L>
<L>At dy Brynwr Chri&s;t a'th Briod,</L>
<L>Mae dy Neithor yndi yn barod.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="64" REF="41">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dlw&s;&s;e,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> addas,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> briodas.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">ynnon Dafydd</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> daigreu cy&s;tydd,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> gwir ddifeirwch,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">i&s;t, Gwiriondeb, Heddwch.</L>
</LG>
<NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> nid oes neb yn cael lle&s;had oddiwrth <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> &s;ydd yn credu yntho ac &s;ydd yn alarus <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> pechodau, ac mewn pry&s;&s;urdeb yn ymroi <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> ffyrdd drygionus ac i fyw yn &s;anctaidd ac <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> ol ei ewyllys ef; Er mewn Chri&s;t na Thwyllwch <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> trwy ddywedyd heddwch wrthych eich hunain <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Duw yn dywedyd felly. Datc. <HI>1.5.</HI> Rhuf. <HI>5.1.</HI> Act. <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">at. <HI>5.4.</HI> E&s;ay. <HI>55.7.</HI> Heb. <HI>5.9.</HI> E&s;ay <HI>57.21.</HI></NOTE>
<LG>
<L>Gwi&s;c Sancteid drwydd Chri&s;t am danad,</L>
<L>A'i Gyfiawnder yn lle trw&s;&s;iad;</L>
<L>Pleth dy wallt mewn gras a gobaith,</L>
<L>Hardda 'th fre&s;t a chariad perffaith.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 25.</NOTE>Cais dy lamp a Nynn dy Ganwyll,</L>
<L>Dwg 'th lu&s;ern olew didwyll,</L>
<L>Gwilia, Gwarchod a Gweddia</L>
<L>Nes d&ecirc;l Chri&s;t, na chw&s;c na <NOTE N="*" PLACE="marg">Heppian.</NOTE> &s;lwmbra.</L>
</LG>
<LG>
<L>Deffro, di&s;gwyl am dy Briod,</L>
<L>Llef am dano nes i ddyfod;</L>
<L>Fel yr Hydd na orphwys freifad,</L>
<L>Nes del Chri&s;t dy Briod attad.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dywaid wrtho dere weithian,</L>
<L>Dere Arglwydd, dere yn fuan,</L>
<L>Dere Je&s;u Gri&s;t fyng hariad,</L>
<L>Dere tynn fy enaid attad.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="65" REF="41">
<L><NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> hydorus offrwm dy enaid <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> i'r nefoedd, <HI>Act. 7.59. L<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> </HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> heb roi vfydd-dod ir Arg<GAP DESC="illegible" EXTENT="5 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> hwy; ewch ymmaith oddiw<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> wiredd. <HI>Luc. 13.27, 28.</HI> Gair <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE> I'th ddwy ddw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Yr wi yn brydd yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Cans ti prynai&s;t Duw <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Dwg ef weithian i'th <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Ymddiddan arall rhwng y <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> a'i enaid am ofni marwo<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></HEAD>
<LG>
<L>O Fy Enaid dywaid immi</L>
<L>Mewn pry&s;&s;urdeb, pam ir ofni</L>
<L>Fynd at Gri&s;t a'i wir Angelion,</L>
<L>Or byd brwnt a'i holl drallodion?</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>To&s;t a thrwm yw gorfod gadel</HI></L>
<L><HI>Gwraig a phlant a ffryns a chenel,</HI></L>
<L><HI>Tai a Thir a Da a Dodren,</HI></L>
<L><HI>Heb eu gweled mwy arachefen.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>O f' anwylyd cymmer gy&s;&s;ur,</L>
<L>Di gae olud mewn mwy fe&s;&s;ur,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Siccrach.</NOTE> Suwrach ffryns a gwell cyfeillion,</L>
<L>Gida Chri&s;t a'i wir Angelion.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Os dy Blant a ofna 'r Arglwydd,</HI></L>
<L><HI>A'i wa&s;naethu mewn Sancteiddrwydd,</HI></L>
<L><HI>Di gae weld dy Blant drachefen,</HI></L>
<L><HI>Mewn Gogoniant yn dra llawen.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Yn lle ffryns a mwyn gyfeillion,</L>
<L>Di gae 'r Sainct a'r holl Angelion</L>
<L>i'th fawthan a'th gywir garu,</L>
<L>A'th Blant eilchwaith i'th ddiddami.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="66" REF="42">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> bobol</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 line"></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> T&acirc;d ymddifad</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Alwad.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dy olud,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> &s;ydd gennyd:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dy feder</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lexander.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> neuadd lwyd-las,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> oedd dai o * d&ocirc;pas,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> o berls i gwneuthur</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> fel y gwydyr.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">aetha am dy diroedd,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> Berllanneu na'th winllannoedd:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ae 'Mharadwys dir &s;ydd deccach,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">frwyth &s;ydd well a gardd &dagger; araulach.</L>
</LG>
<LG>
<L>Na wna * gownt am Aur nac Arian,</L>
<L>Mae 'n y nefoedd Aur i &dagger; ddam&s;ian,</L>
<L>Perls a Gemms yn gweithio 'r gwelydd;</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">.21.</NOTE>Aur yn pafio 'r holl heolydd</L>
</LG>
<LG>
<L>Na wna bris am vn o'th &s;wydde,</L>
<L>Mae 'n y nefoedd fwy o radde:</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Datc.</HI> 1.6.</NOTE>Y mae'r gwaetha fyndi'n ffeiriad</L>
<L>Ac an frenin mawr ei alwad.</L>
</LG>
<LG>
<L>Na wna bris am ddillad gwychion,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Datc.</HI> 19.8.</NOTE>Mae ym-haradwys wi&s;coedd gwynion;</L>
<L>Yn di&s;clerio ar dy gefen,</L>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 13.43.</NOTE>Mewn Gogoniant fel yr haul-wen.</L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg"><HI>Datc.</HI> 22.</NOTE>Na wna bris o'th fwyd newynllyd,</L>
<L>Mae ym-haradwys bren y bywyd,</L>
<L>Manna yn fwyd, <HI>'qua-vitae</HI> <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Dwfr y by|wyd.</NOTE> 'n ddiod,</L>
<L>Gwledd heb ddiwedd, oes heb ddarfod.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="67" REF="42">
<L>Na wna bris <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Rhwn &s;ydd ym<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Mae 'n y nefoedd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Sydd yn para yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Na wna gownt o d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Ond ymgweiria am <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Fyng yn rhwydd trwy <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>I lawenydd Chri&s;t d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Lle mae mwy o wir e&s;mw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>A dedwyddwch ar dy fed<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Nag all calon dyn chwennyc<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"></L>
<L>Nac vn tafod i fanegu.</L>
</LG>
<LG>
<L>D&ocirc;s gan hynny, d&ocirc;s yn llawen,</L>
<L>D&ocirc;s at Chri&s;t dy Ben dy Berche<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Gado'r byd a'r maint &s;ydd yntho</L>
<L>Mam a th&acirc;d i fyned atto.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn lle 'r pethau darfodedig</L>
<L>A &dagger; gei&s;t ymma gantho eu benthig,</L>
<L>Di gae bethau na ddarfyddant</L>
<L>I Meddiannu mewn gogoniant.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di gae iechyd heb ddim nychdod</L>
<L>Ac e&s;mwythder heb ddim trallod,</L>
<L>Gwir Lawenydd heb ddim tri&s;twch,</L>
<L>Oes heb ddiwedd mewn dedwyddwch.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ni chaiff clwyf na haint na dolur,<NOTE PLACE="marg"><HI>Datc.</HI> 21.4.</NOTE></L>
<L>Newyn, &s;yched nac Anghy&s;lur,</L>
<L>Trallod, Tri&s;twch, ochain, wylo</L>
<L>Nac vn gelyn mwy dy flino.</L>
</LG>
<LG>
<L>Di gae fyw mewn mawr Lawenydd</L>
<L>A dedwyddwch yn dragywydd,</L>
<L>Ym-mlith milioedd o Angelion,</L>
<L>I foliannu d'Arglwydd tirion.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="68" REF="43">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">cha.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">awe</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> bethe?</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">ddu,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> cennadu.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> au lygad</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Chri&s;t dy Geidwad:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">ryd i'th gyfrwyddo</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> fyned atto.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rr yn erbyn ofn Angeu: Ar daioni <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> fod oddiwrth <NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> y <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> hyn yn canlyn mar|wo<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">aeth y rhai drwg.</NOTE> dduwiol farwolaeth.</HEAD>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">! na wyddad dyn pa ddonieu</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Sydd yn dwad oddiwrth Angeu,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">th nid ofnei o'i ddyfodiad;</L>
<L>Ond fe lefe am ei ddwad.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae Angeu 'n gwneuthur diwedd</L>
<L>Ar ein cy&s;tydd a'n hanwiredd:</L>
<L>Ac yn dwyn o <HI>F&ocirc;r trafferthwch</HI></L>
<L>Ddyn i'r <HI>Porthladd</HI> o ddedwyddwch.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae Angeu 'n <HI>tannu 'n gwely,</HI></L>
<L>Gwedi 'n trafferth inni gy&s;cu;</L>
<L>Ac yn rhoddi <HI>mawr e&s;mwythder</HI></L>
<L>Gwedi 'r trallod t&ocirc;&s;t a'r blinder.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae Angeu 'n <HI>claddu 'n beiau,</HI></L>
<L>Ein clefydion a'n doluriau,</L>
<L>Fal na ddichon pechod mwyach</L>
<L>Nac vn clefyd flino ym-hellach.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="69" REF="43">
<L>Y mae Angeu <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Lawer pryd <HI>rhag g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>A ddigwydda yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Ar eu gwl&acirc;d ac ar <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Mae e'n tynnu rhai <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Sydd ym-mi&s;c c&acirc;s <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L><HI>Rhag ir rhain eu hud<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Ac i weithio 'r peth nas <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae Angeu 'n dio&s;c dynion <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>O'u <HI>hen frattieu</HI> &s;arnllyd brwn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>I ddillattu 'r rhain yn halaeth, <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Mewn <HI>hardd wi&s;coedd</HI> Jechydwri <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Mae 'o <HI>rhyddhau yr enaid</HI> hyfryd</L>
<L>O'r <HI>carchardy tywyll</HI> tomlyd,</L>
<L>I gae i gweld <HI>goleuni</HI> 'r Arglwydd,</L>
<L>Ai wa&s;naethu mewn perffeithrwydd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae Angeu * toc yn dattod</L>
<L>Enaid o'r corph caeth i bechod,</L>
<L>Ac heb aros yn cy&s;ylltu</L>
<L>Hwn <HI>a'i Briod</HI> mawr <HI>Chri&s;t Ie&s;u.</HI><NOTE PLACE="marg">Phil <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae Angeu 'n tynnu dynion</L>
<L><HI>I'r nef</HI> ole at Angelion,<NOTE PLACE="marg">2 <HI>Cor.</HI> 5.<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">.</NOTE></L>
<L>O'u ty candryll &s;ydd es dyddie,</L>
<L>Ym-mron cwympo ar eu penne.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae e'n tynnu <HI>maes o Sodom</HI></L>
<L>I'r mynydd-dir rhag y <NOTE N="*" PLACE="marg">Teme&s;tl.</NOTE> Storom,</L>
<L>Ac yn mynd o'r <HI>Aipht</HI> i <HI>Ganaan</HI></L>
<L>A'r rhai <HI>duwiol</HI> yn ddiofan.</L>
</LG>
<LG>
<L>Y mae Angeu 'n tynnu dynion</L>
<L>O'r byd hwn <HI>i gael y Goron,<NOTE PLACE="marg">2 <HI>Tim.</HI> 4.6, 8.</NOTE></HI></L>
<L>A bwrca&s;&s;odd Chri&s;t trwy Angeu</L>
<L><HI>I'r rhai ffyddlon a'i gwa&s;natheu.</HI></L>
</LG>
<LG>
<PB N="70" REF="44">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yd,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 line"></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> ch,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> ddedwyddwch.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Angeu</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> or ddeheu</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> allod,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> lys y drindod?</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">ns di rinwedde,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">od ofni Ange:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">ned vn &dagger; <HI>gwir gri&s;tion,</HI></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Ange i gael ei Goron.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Iawr gl&ocirc;d ddydd marwolaeth y cyfiawn.</HEAD>
<LG>
<L>DYdd ein <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yn y <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> hon|<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edd ri<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">|oedd yr <HI>I&s;raeliaid</HI> a w&s;tlwyd yn dyfod yn rhydd i'r perchnogion&punc; Ac hwyntau eu hunain yn dyfod allan yn rhyddion oddi tan ddw<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> eu mei&s;tred. <HI>Lev. 25.</HI></NOTE>Iubil a'n gollyngdod,</L>
<L>Dydd ein rhydd-did o b&ocirc;b trallod,</L>
<L>Dydd &s;y'n gollwng ein eneidie</L>
<L>O'r carchardy yw dydd Ange.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dydd ein Neithor a'n Priodas</L>
<L>A Chri&s;t Je&s;u 'r <HI>gwir Fe&s;&s;ias,</HI></L>
<L>Dydd ein gwledd a'n <NOTE N="*" PLACE="marg">Dydd i gael y goron.</NOTE> corona&s;iwn</L>
<L>Yw 'n dydd diwedd os y&s;tyriwn.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dydd &s;y'n gorphen ar ein gyrfa,</L>
<L>Dydd &s;y ein tynnu o gyfyngdra,</L>
<L>Dydd &s;y'n talu ein Cyfloge,</L>
<L>Dydd y <NOTE N="*" PLACE="marg">Nad pen ir yrfa redeg.</NOTE> g&ocirc;l yw dydd ein Ange.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="71" REF="44">
<L>Dydd &s;y ein <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>At fab Duw yr h<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Dydd &s;y'n rhoddi <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Yw dydd Ange i &dagger; <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Gweddi yn cyfar<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> pethau rheita i cei&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> arnynt mewn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></HEAD>
<LG>
<L>DUw'r diddanwch llae&s;a <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>T&acirc;d to&s;turi rho imi e&s;m <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Meddig p&ocirc;b clwyf Jacha nolu <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Je&s;u mab Duw rho im gy&s;&s;ur.</L>
</LG>
<LG>
<L>Tyn fi o dywyll Deyrnas Satan,</L>
<L>Ac o b&ocirc;b dallineb allan,</L>
<L>Fal y gallwi weld fy mhechod</L>
<L>A llonyddu fyng hidwybod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna fel <HI>Dafydd</HI> im <NOTE N="*" PLACE="marg">Pl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Jan <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></NOTE> repento,</L>
<L>Gwna fel <HI>Magdalen</HI> imi wylo,</L>
<L>Gwna fel <HI>Ninif</HI> mi gydnabod</L>
<L>A 'mofydio am fy mhechod.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna 'mi gei&s;io <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg"><HI>Maddeu<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"></HI> 2 <HI>Chron.</HI> 33.12.</NOTE> pardwn gennyd</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> <HI>Mana&s;&s;es</HI> yn ei ofyd,</L>
<L>Ac ymbilio am drugaredd,</L>
<L>Megis <HI>Peder</HI> am f'anwiredd,</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna 'mi gredu f&ocirc;d im bardwn,<NOTE PLACE="marg"><HI>Ephe&s;.</HI> 1.7.</NOTE></L>
<L>Gwedi &s;elu a gwaed dy <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Dioddefa|i<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">.</NOTE> ba&s;&s;iwn,</L>
<L>A b&ocirc;d F'enaid gwedi olchi</L>
<L>Yn dy waed oddiwrth ei frynti.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="72" REF="45">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">inder.</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ed gennyd</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">efyd,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 line"></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yn ore.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <HI>Ezekias</HI></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">ibio a'i berthynas,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eb at y pared</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> y holl ymddiried.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wl am y cyfri</HI></L>
<L><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> &s;ydd raid im roddi</HI></L>
<L><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">aith a'r geiriau ofer,</HI></L>
<L><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">i&s;af r&acirc;s mewn am&s;er.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> im wrando ar dy fengyl,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> * bromei&s;ion yndi yn rhigil:</L>
<L>Gwna im ddala gafel ffyddlon</L>
<L>Ar dy addewid a'th bromei&s;ion.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna im feddwl am y bywyd</L>
<L>Yr &acirc;f iddo ar fyrr ennyd,</L>
<L>Lle mae Sabboth o e&s;mwythder</L>
<L>Heb na ch&ucirc;r na phoen na blinder.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Gwna im wadu 'r byd twyllodrys,</HI></L>
<L><HI>A'i oll wagedd anwireddys</HI></L>
<L><HI>Ac ymgweirio ddwad attad</HI></L>
<L><HI>Yn ddiaros (anwyl Geidwad.)</HI></L>
</LG>
<LG>
<L>Gwna im offrwm heb ddeffygio</L>
<L>Gorph ac enaid yn dy ddwylo,</L>
<L>Ac ymbilio hyd y diwedd</L>
<L>Am dy ffafar a'th drugaredd.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="73" REF="45">
<HEAD>Diddanwch rh<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yn erbyn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></HEAD>
<LG>
<L>O Fy Enaid pan <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Faint dy bech<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Lle bu 'r <HI>Je&s;u</HI> farw <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>I'th ryddhau oddwrth <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Pam i hofni farn y Bar<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Chri&s;t yw'th Twrneu a'th <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Mab y Je&s;tys trwy farwolaet<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>A'th ryddhaodd o ddamned<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Ni chondemn th dragwyddol</HI></L>
<L><HI>Vn a gretto i Gri&s;t yn fywiol:</HI></L>
<L>Ond hwy * ba&s;&s;ant, wrth eu &s;ym<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"></L>
<L>O farwolaeth i wir fywyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>O fy Enaid ymlonydda,</L>
<L>Dy Dduw gra&s;&s;ol a'th gyfiawna:</L>
<L>Pwy all gwedyn dy gondemnio?</L>
<L>Mae <HI>Chri&s;t</HI> dro&s;&s;ot gwedi hoelio.</L>
</LG>
<LG>
<L>Chri&s;t a'i waed a ylch dy bechod,</L>
<L>Ac a'th wnayff mor wynn ar manod;</L>
<L>Er dy f&ocirc;d mor g&ocirc;ch ar &s;carled</L>
<L><HI>Chri&s;t</HI> a'th ylch mor wynn at foled.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yr haul a rywlla 'r cwmwl tewa,</L>
<L>Sebon ylch y dillad brynta:</L>
<L>Rhinwedd Chri&s;t a gudd dy frynti,<NOTE PLACE="marg">Mat. 26.75. P&s;al. 51. <HI>ar,</HI> 2 Sam. 22.13. 2 Chron. 33.12, 13.</NOTE></L>
<L>Ei waed a'th ylch mor wynn ar lili.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw faddeuodd bechod <HI>peder,</HI></L>
<L>Rhyfyg <HI>dafydd</HI> a'r mab <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">fer,</L>
<L>Rhwyf <HI>Mana&s;&s;es</HI> ai h&ocirc;ll feie,</L>
<L>Duw a fadde 'th bechod <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">Os fel hwyn|tau edifar|hau ai, ac y creau di.</NOTE> dithe.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="74" REF="46">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 line"></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">oelion,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">de;</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">e.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">m faddeuant <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters">dau.</HEAD>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">n am creai&s;t,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eidwad 'rhwn am prynai&s;t;</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ryd, O'r gwir drindod,</L>
<L><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> maddeu mhechod.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> 'rhwn am prynodd,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> peth a'th foddlonodd,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> oll a chwbwl</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hoi maes o'th feddwl.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> i waed fy mai am Mrynti:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> fy mhechod yn ei weli:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">dd fyng wradwydd a'i gyfiawnder:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">dde im fy h&ocirc;ll ddiffeithder.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> fy enaid o gylch gwmpas</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters">i&s;c &s;anctaidd y briodas,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> fi'n barod ddwad attad,</L>
<L>O fy <HI>Nghri&s;t</HI> mewn gweddys drw&s;&s;iad.</L>
</LG>
<LG>
<L>D&ocirc;d dy Angelion im ca&s;tellu,</L>
<L>N&acirc;d i Satan fyng orchfygu,</L>
<L>Cadw f'enaid yn dy ddwylo</L>
<L>N&acirc;d <HI>Gri&s;t</HI> i'r llew i <NOTE N="*" PLACE="marg">I thorri yn vffton.</NOTE> llarpio.</L>
</LG>
<LG>
<L>Pan i delwi i'r <NOTE N="&dagger;" PLACE="marg">O flaen yr or&s;edd|fainge.</NOTE> Barr i atteb,</L>
<L>Gar dy fron am f'annuwioldeb,</L>
<L>Gwared f'enaid er mwyn Je&s;u,</L>
<L>Na ro i mi o'r farn wi'n haeddu.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="75" REF="46">
<L>Cymmer Ange<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Yn iawn itti am <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Pe gondemnwyd <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Er ei fwyn na dda<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Haeddais Angeu, ha<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Haeddais farn rhagr<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Duw na ddoro 'r hyn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Rho i mi 'r hyn a haed <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
</LG>
<LG>
<L>Fe gyflawnodd dro&s;&s;wi <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> yg<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Fe 'th foddlonodd dro&s;&s;wi yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"></L>
<L>Fe groe&s; hoeliwyd am fy mry<GAP DESC="illegible" EXTENT="4 letters"></L>
<L>Er ei fwyn rho bardwn immi.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Nid oes genni na Sancteiddrwydd,</HI></L>
<L><HI>Na chyfiawnder, na pherffeithrwyd</HI></L>
<L><HI>Nac ymwared, iawn, na &s;wccwr</HI></L>
<L><HI>Ond &s;ydd gennyd Chri&s;t fy Mrhynw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></HI></L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Chri&s;t</HI> yw yng homffordd, <HI>Chri&s;t</HI> yw yn</L>
<L><HI>Chri&s;t</HI> yw yng obaith yn fyng waywyr,</L>
<L><HI>Chri&s;t</HI> yw fhelpwr ar awr Ange</L>
<L><HI>Chri&s;t</HI> yw yng Heidwad ddydd diale.</L>
</LG>
<LG>
<L>Fe fu farw yn anhyfryd,</L>
<L>Er pwrca&s;&s;u immi fywyd:</L>
<L>Er yr Ange a ddioddefwys,</L>
<L>Duw dwg f'enaid i <HI>Baradwys.</HI></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Gweddiau byrron i'r cl&acirc;f iw har|feru fel y b&ocirc; achos.</HEAD>
<LG>
<L>DUw rho gl&ucirc;&s;t i wrando yng weddi,<NOTE PLACE="marg">Am E&s;mwythder</NOTE></L>
<L>Duw rho d'y&s;bryd im comfforddi,</L>
<L>Duw rho olwg ar fy nolur,</L>
<L>A'th law ra&s;&s;ol llae&s;a yng waywyr.</L>
</LG>
<LG>
<PB N="76" REF="47">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 line">,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <HI>fodi.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">wnder,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dy ddigter:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> fy mhechod,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> Hydwybod.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <HI>Angeu gwirion,</HI></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> farn echry&s;lon,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dod rhwng cyfiawnder</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> am diffeithder.</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> waed gwna heddwch etto,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">th <HI>D&acirc;d</HI> &s;ydd gwedi digio,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> iffodd ei ddigofaint,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span">do mlinder cymmaint,</L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"><HI>yf o Gri&s;t cryfh&acirc; fi,</HI></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"><HI>ann a chlaf fy Nuw Jacha fi,</HI></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"><HI>wm a thri&s;t ac ofnus ddigon</HI></L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"><HI>ha fy ffydd a chwyn fyng halon.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> 'r diddanwch llae&s;a mlinder,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">o&s;turi Rho i mi '&s;mwythder,</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> dyg pob clwyf Jach&acirc; nolur,</L>
<L><HI>Je&s;u</HI> mab Duw rho im gy&s;&s;ur.</L>
</LG>
<LG>
<L><HI>Llae&s;a mlinder,</HI><NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> haw&s;|wad.</NOTE> <HI>dofa nolur,</HI></L>
<L><HI>Gw&ecirc;l fy mhoen, athorr fyng waywyr,</HI></L>
<L><HI>Trefna niwedd, penna 'n rhallod,</HI></L>
<L><HI>Dwg fi attad, rwi 'n dy warchod.</HI></L>
</LG>
<LG>
<L><NOTE PLACE="marg">Am nerth ysbrydol.</NOTE>O fy nghri&s;t cerydda Satan,</L>
<L>Cadw f'enaid rhag ei &s;afan,</L>
<L>Cynnal fi a'th hael-wych ysbryd</L>
<L>Dwg fi attad i'r gwir fywyd.</L>
</LG>
<LG>
<PB REF="48">
<PB REF="49">
<PB REF="50">
<PB REF="51">
<PB REF="52">
<PB REF="53">
<PB REF="54">
<PB REF="54">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="55">
<PB REF="56">
<PB REF="57">
<PB REF="58">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="58">
<PB REF="59">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="59">
<PB REF="60">
<PB REF="60">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="61">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="61">
<PB REF="62">
<PB REF="62">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="63">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="63">
<PB REF="64">
<PB REF="64">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="65">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="65">
<PB REF="66">
<PB REF="66">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="67">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="67">
<PB REF="68">
<PB REF="68">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="69">
<PB REF="69">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="70">
<PB REF="70">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="71">
<PB REF="71">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="72">
<PB REF="72">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="73">
<PB REF="73">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="74">
<PB REF="74">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="75">
<PB REF="75">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
<PB REF="76">
<PB REF="76">
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 page"></L>
</LG>
</DIV2>
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
