<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2010-08-10</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Jayne Henley</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>*Added TYPEs to DIVs in order to validate.
*Proofed title page(s).
*Checked ^s.
*Reviewed structure.
*Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).
*Checked for signatures.
*Checked placement and completeness of PBs.
*Checked for damage GAPs, #s, --s.
*Corrected $.
*Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.
*Checked spacing of foreign GAPs.
*Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.
*Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.
*Checked proofsheets and made corrections found there.
*Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs.
*Siecio am mac yn lle mae.
*Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.
*Siecio TEXT LANG="wel"
DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="AB" ID="B04948">
<STC T="W">P794A</STC>
<BIBNO T="oclc">49520954</BIBNO>
<VID>174190</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="wel">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1" MS="y">
<PB REF="1">
<P>EGWYDDOR I RAI JEVAINGC I'w cymmhwy&s;o i dderbyn y <HI>Cymmun Sanctaidd</HI> YN FUDDIOL</P>
<P>Gwaith y Parchedig a'r Dwyfol Athro <HI>Simon Patrick</HI> Deon <HI>Llanbedr</HI> yn lloegr.</P>
<P>A <HI>Gyfieithwyd</HI> o'r <HI>Sae&s;onaeg,</HI> gan <HI>Edward Llwyd,</HI> Athro yn y <HI>Celfyddydau.</HI></P>
<P>Ag a Brintiwyd yn <HI>Llundain,</HI> <DATE>1682</DATE>.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="author to the reader">
<PB REF="2">
<PB REF="2" MS="y">
<HEAD>Yr Awdur at y DARLLENYDD</HEAD>
<P>Nld oes gyngor iachu&s;|&s;ach na mwy angen|reidiol na hwnw y mae <HI>Solomon</HI> yn ei roddi, yn niwedd ei fyfyrdodau ar wagedd pob peth tan haul: Nid amgen na hyn, Cofia yn awr dy greawdr yn nyddiau dy jevengtyd, Cyn dyfod y Dy|ddiau blin a ne&s;au or blynyddo|edd yn y rhai y dywedi nid oes i mi ddim diddanwch ynddynt; A hyn all wa&s;an&s;aethu yn lle
<PB REF="3">rhag ymaddrodd ir Llyfr hwn; yn enwedig os newidir un gair, gan ddywedyd fel hyn; Cofia dy jachawdwr yn nyddiau dy jengctyd bydd Synniol, hyn yw, pa faint o ddyled Sydd arnat iddo, ag na Anghofia mo hyn|ny. Ond Cofia hyn bob am&s;er mal megis y derbyniai&s;t dy fod|oliaeth oddiwrtho ef; a'th fod hefyd gwedi dy brynu a phris neu elw mawr ag am hynny ti ddy|lid foliannu Duw mewn corph ag enaid, y rhai Sydd eiddo Duw, <HI>1 Cor. 6.20.</HI> Gwna y Cynghor hwn mewn am&s;er; ag yn dy ddyddiau gorau (yn dy Lygru a'th ddiwyno trwy ddry|gioni a thro&s;&s;edd. I'r Cyfryw ffyrdd peryglus; os wyt neu os buo&s;t mor annedwydd, ag an|happus ai Cychwyn. Cymmer
<PB REF="3">gyngor iachus yn awr pa wedd y mae iti ymadel a hwynt yn Yngwrth ac ymroa yn hollawl dy hunan i wa&s;anaeth Duw: A nad i acho&s;ion yn y byd Llai o Lawer ofer ddiddawch dy rwy|&s;tro di i wneuthur dy ddyled&s;wy|dd iddo; ai chyflawni yn ffydd|lawn, yn enwedig y ddyled a or|chymynodd efe iti ei gwneuthur i'w goffadwriaeth; Nattur ange|nolrwyad, a diben y cwbl yn|ghyd ar modd iw gwneuthur 'r w<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">fi yn eu go&s;&s;od yn olau o'th fla|en i'w calyn yn y llyfr hwn yn hawdd ei ddeallt gan bob dyn tan obeithio trwy gynhorthwy Duw y gwnant le&s;had ir 'cyfryw ag a ymroant i'w hymmarfer ai deallt.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="translator to the reader">
<PB REF="4">
<PB REF="4">
<HEAD>Y Cyfieithydd at ei anwyl Blwy|folion, yn llangowair yn &s;wydd feirion, Rhad, a thangneddyf, oddiwrth Dduw Tad ein Harglwydd Je&s;u Gri&s;t a aml|haer i chwi.</HEAD>
<P>FEl na ymddango&s;wyf fy mod yn ddeffygiol ar ol fyngallu, ich addy&s;gu, hyfforddio, hywe|ddu ach (yfarwyddo yn addy&s;g Cri&s;t: Mi a anturiais, (ag fel yr wyf yn gobeithio, er budd a lle|&s;had i chwi oll) gyfieithu y lly|fran bychau hwn, i hyn &s;om han|nogwyd, trwy'r un fath y&s;tyri|aeth ag y mae 'r <HI>Apo&s;tol St.</HI> Petr <HI>yn Crybwyll yn ei</HI> 2. Epi&s;tol 1.
<PB REF="5">12, 13, 14, 15. <HI>fel hyn y mae yn dywedyd.</HI></P>
<P><HI>Nid E&s;ceulu&s;af eich Coffau bob am&s;er am y Pethau hyn er eich bod yn eu gwybod, ag wedi eich &s;iccrhau yn y Gwirionedd pre&s;en|nol.</HI></P>
<P><HI>Eithr yr ydwyf yn tybied, fod yn jawn trafyddwyf yn y</HI> Tabernacl <HI>hwn, ych Coffroi chwi, trwy dd|wyn ar gof i chwi.</HI></P>
<P><HI>Gan wybod y bydd imi ar frys roddi fy Nhabernacl hwn heibio: megis ag yr y&s;py&s;odd ein Harglwydd Je&s;u Grist imi.</HI></P>
<P><HI>Ag mi a wnaf fy ngorau hefyd ar allu o+honoch bob am&s;er, ar ol fy ymadawiad i, wneuthur Coffa am y pethau hyn.</HI></P>
<P>Y mae yn rhan om llawen|ychiad, yn fy henaint, yn gy|meint ag imi bre&s;wylio yn eich my&s;c onid tair blynedd deugain) fy mod mor ddedwydd am ych bod yn fy ynghfrif, am Cymerud,</P>
<P><PB REF="5">yn eich plith megis un yn Ewyl|ly&s;io, eich Daioni, ach llwyddi|ant; yn neillduawl, ag hefyd yn gyffredin: a thrwy gynnorthwy Duw, myfi a barhaf felly yn wa&s;dadol, y rhan arall or ychy|digyn am&s;er a o&s;odwyd i mi, Cyn ym fyned ymaith, ag nam gweler mwyach. Yn y Cyfam&s;er Cym|merwch gennyf y rhodd fechan hon, megis fy llythyr cymmyn, yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ich tafodiaith eich hun yn ar|wydd om Cariad diragrith tuag|attoch yn y'r hwn chwi a gewch a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hrawiaethau &s;iccr a &s;afadwy pa wedd y mae ichwi eich ymddwyn eich hunain, ach paratoi i dder|byn y Sacrament bendigedig o gorph a gwaed ein Harglwydd, an jachawdwr Je&s;u Gri&s;t gan gei|&s;io y fendith ddifinyddiawl arnoch eich hunain, ag hefyd ar ych teu|luoedd.</P>
<P><PB REF="6">Megys rhai yn byw mewn Cyd|gariad, <HI>gan gynnorthwyo eu gi|lidd; megis rhai yn yn gwybod fod gras Duw yn &s;afadwy, gwedi ym|dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ngos i bob Dyn, i'n haddy&s;gu i ymwadu ag anuwiolder, a thrach|wantau bydol.</HI></P>
<P>Ag y dylem <HI>fyw'n Sobr, yn Ddu|wiol ag yn gyfiawn yn y byd pre&s;ennol hwn; gan ddi&s;gwil am y gobaith bendigedig hwnw, ag anrhydeddus ymddango&s;iad y Duw mawr a'n ja|chawdwr Je&s;u Grist;</HI> Y'r hwn ai offrymmodd eu hun tro&s;om ni, <HI>bechaduriad truain, fel y gallai ein rhyddhau ni, oddiwrth bob math o anwireddau ag annwioldib gan ein puro ni iddo ei hunan, yn bobl etholedig, yn ymlawennychu mewn gweithredoedd da.</HI></P>
<P>I'r Cyfryw berwyl od yw y Cyfieithiad hwn, neu boen neu lafur arall yn y byd a wnelwyf, yn eich boddhau chwi, dyna fi yn Cael fy Ewyllys, ag felly gan ych
<PB REF="6">gorchymmyn chwi oll, am gw|aith hefyd, tan fendith y goru|chaf Dduw, y gorphowys.</P>
<CLOSER><SIGNED>Ych gwir gariadus, a'ch ffydd|lon wenidog ynghri&s;t, <HI>Edward Llwyd.</HI></SIGNED>
<DATELINE>O'm Stafall yn Eglwys|eg <DATE>Mis Medi y chyn|<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">af. 1682.</DATE></DATELINE></CLOSER>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="encomium">
<PB REF="7">
<PB REF="7">
<HEAD>Ar y Gorthrymder gynt, y bu y Cyfieithydd dano, ei Warediad, o+hono, ac ar y Cyfieithiad.</HEAD>
<LG>
<L>ER Gorthwm llawdrwm lladron a Thrafod</L>
<L>Y Gwrthryfel creulon,</L>
<L>Ni chollaist, ni wedai&s;t J&ocirc;n,</L>
<L>Nath air Gwr, na Thu'r Goron.</L>
</LG>
<LG>
<L>Er erlid a llid a cholledydd oedd,</L>
<L>Heb un awr ddigerydd</L>
<L>O flaen y byd aflonydd,</L>
<L>Ys da ffawd, cedwai&s;t y ffydd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Yn y dryccin, [Hin yr An-hunedd dygn]</L>
<L>A digon o ddialedd</L>
<L>Mynnai Duw roi 'mynedd</L>
<L>Oi ras it i aros hedd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Duw o'i farn cadarn fel codiad o feirw</L>
<L>I'th fowrwych Gymeriad,</L>
<L>A'th ddug, eilwaith y gwelad</L>
<L>O'r nos du, i'r hen y&s;tad.</L>
</LG>
<LG>
<PB REF="8">
<L>E<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> dued lludded, daeth llwyddiant ago<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>[Mega<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">st a'th ddirprwyant,]</L>
<L>A Gwir ddawn ag urdduniant,</L>
<L>Hir-fendith i Blith dy blant.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ag yn awr L&ecirc;n mawr mewn maith, O henaint</L>
<L>Dihunai&s;t yr heniaith,</L>
<L>Gan Droi'r Anrheg Sae&s;neg-waith,</L>
<L>Gymro gwyn i'r Gymraeg Jaith.</L>
</LG>
<LG>
<L>Cyfieithiad eiliad hoywlan Egwyddor</L>
<L>A llyfr Gweddi, diddan</L>
<L>A wnaetho&s;t, inni weithian</L>
<L>Dyna Rodd! bo'duw 'n dy ran.</L>
</LG>
<LG>
<L>Gwaith Padrig a drig, yn dragowydd d&acirc;l</L>
<L>I dylwyth Meirionydd</L>
<L>Ai Ragor iw Gymreigydd</L>
<L>Hynny sy' deg nos a dydd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dy lafur gwaith p&ucirc;r, darparwyd o rann.</L>
<L>Y Gymraeg a urddwyd;</L>
<L>Degle, L&ecirc;n parchediglwyd,</L>
<L>Dawn i'r Jaith a'i doniwr wyd.</L>
</LG>
<LG>
<PB REF="8">
<L>Di gei Nawdd yn hawdd, Gair hydda yngod,</L>
<L><HI>Angel Cadair A&s;&s;a';</HI></L>
<L>A phellach it, ni phalla,</L>
<L>Gan Gymru deulu, <HI>ddydd da.</HI></L>
</LG>
<CLOSER><SIGNED>Ei gowir a'i ffyddlon g&acirc;r, <HI>Meredydd Llwyd</HI> a'i Cant.
Er dal Cof am ei Anwyl Ewythr, a'i anrhydeddus henaint.</SIGNED></CLOSER>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="errata">
<PB REF="9">
<P>Y Tirion ddarllenydd er maint fu'r Gofal fo lithrodd ym|bell fai tan Law'r Printiwr, megis camgymeryd, camo&s;od, neu adael allan y Gorphowysfeuydd neu rai o+honynt, rhoi yr naill lythyr|en yn lle 'r llall, Neu ei chamo&s;od neu golli llythyren neu roi unfach, yn lle un fawr, nid oes Gymaint nas gelli yn hawdd a'th law dy hun e'u diwygio, rhai or beiau amlyccaf &s;y'y'n Canllyn.</P>
<P>Pagina 66. llin y bedwaredd rhwng eich ag yn &s;crifenwch hun. pag, 80. llin 24. yn lle amwyadu rhowch anwydau. pag. 128. llin 23. y'n lle fyna rhowch fuan. pag. 132. llin 5. yn lle ddimau rhowch ddiamau.</P>
<P>O Gweli ddim ychwaneg a'r gam, uniona whynt yn howddgar.</P>
<P>Hyn a ddamweiniodd, yn ddiar|wybod i'r Awdur, ag o anfodd y Golygwr, gan frys yr Argraffwa&s;c Bydd wych.</P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="text">
<DIV2 N="1" TYPE="chapter">
<PB N="1" REF="9">
<HEAD>PEN. I. Am y ddled-&s;wydd.</HEAD>
<P>PAN hy&s;py&s;o gwenidog Duw, megis y mae yn rhwymedig iw wneu|thur, ei fod ar y cyfryw ddydd neu ddiwrnod yn bwriadu gweinyddu neu i gyfrannu y Cy&s;u|raf &s;acrafen neu gymmun o gorph a gwaed Cri&s;t ein iachawdwr gan eich gwahawdd chwi i ddyfod iw dderbyn ag iw gymmerud, gan attolygu i chwi eich paratoi eich hunain, yn dduwiol ag hefyd yn ddefo&s;ionol; mae yn angenrhaid i chwithau ddeall mai eich iawn ddyled chwi yw, eich paratoi eich hunain; i ddyfod yn deilwng gyfranogion or fath fawr fendith, Ag nid meddwl mai digonol <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w
<PB N="2" REF="10">eich bod yn gwrando 'r Gwa&s;anaeth ar bregeth, ag ar hynny troi eich cefnau at fwrdd yr Arglwydd, yr hwn beth &s;ydd yn amarch mawr iddo ef, ag nis gellir yn hawdd moi e&s;cu&s;odi, megis y mae calonnau dy|nion drygionus yn peri vddynt goe|lio ei fod, ag er bod y fath ddaioni yn nuw, yn gymmeint ai fod yn cyfri yn well, weithredoedd tri|garedd in cymmdogion o flaen of|frwm nag aberth iddo ei hunan, pan e&s;ceulu&s;&s;er un o+honynt er hyn, nid yw yn gwneuthur mor un cynnig am acho&s;ion daiarol, (y, rhain a ellyd yn hawdd eu hepcor ai gadel heibio hyd am&s;er arall;) Llai o lawer eich diddanwch ofer, ach difyrwch, y rhain ni ddylent luddias, rhw&s;tro, na rhoi heibio y ddyled&s;wydd hon, nag un ddyled aral dduwiol; yn yr am&s;er cy|faddas iw gwneuthur, dewch bawb gan hynny, cynnifer gwaith ag ich gwahodder. A phan weloch
<PB N="3" REF="10">wenidog Duw ar ddarfod <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> bre|geth, neu 'r gwa&s;anaeth; yn my|ned at y fort Sancteiddiol i baratoi y lluniaeth nefol hwn i chwi; hynny yw, i gy&s;&s;egru 'r bara gwe|di ei dorri ar gwin gwedi dowallt allan, fal y gallo arwyddoccau i chwi farwolaeth Cri&s;t; ai roddi i chwi gan Ddywedyd <HI>Cymmerwch a bwytewch ag yfwch hwn er cof am+danaf;</HI> Hynny yw coffadwriaeth am Gri&s;t; Sefwch yn nhy Dduw; a ne&s;hewch at ei fwrdd, ag yn ddiolchgar derbynniwch hwynt gantho; am y diben y mae yn eu rhoddi; nid amgen coffadwriaeth am farwolaeth Cri&s;t ai ddioddefai|nt ar y groes er dy fwyn di, dled|&s;wydd gwenidog Duw yw go&s;&s;od y Bara ar gwin or naill du; eu darparu nhwy i Dduw. Torri y naill a thowallt allan y llall; eu bendithio, ai rhoddi nhwy ichwi: yno eich dyled&s;wydd chwithau yw edrych ar y, Bara ar gwin (fel
<PB N="4" REF="11">hynny gwedi eu cy&s;&s;egru a'u ben|dithio, megis yn arwyddoccau i chwi Gri&s;t) ag felly eu derbyn; nid megis Bara a gwin, ond y peth &s;ydd yn arwyddoccau ei gorph ai waed ef, i'w gyfrannu i'r teilwng dderbynwyr.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="2" TYPE="chapter">
<HEAD>PEN. II. Angenolrwydd y ddyled|&s;wydd hon.</HEAD>
<P>FAI y galloch gyflowni y ddy|led&s;wydd hon; yr ych yn rhw|ymedig. Yn gynta peth, trwy hy|&s;py&s;&s;ol orchymyn ein harglwydd Gri&s;t; yr hwn a ellwch yn eglur gael ei weled; gwedi o&s;&s;od yn olau i'r byd bedair gwaith yn y Te&s;tament newydd: hynny yw llythyr cymmun neu ewyllys di|weddaf Cri&s;t; a hynny gan dri or Efangylwyr nid amgen na rhain St. <HI>Matthew</HI> 26.26, 27. St <HI>Mark</HI>
<PB N="5" REF="11">14 22, 23. St. <HI>Luke</HI> 22.19, 24 felly hefyd y mae St <HI>Pawl</HI> yntau yn dywedyd yn ei Epi&s;tol cyntaf at y <HI>Corinthiaid,</HI> Pen. 11.23, 24 25. Yr holl leoedd hyn, ond yn enwedig y diweddaf, chwi a wnaech yn dda eu darllen yn ofa|lus, ag yna, eu hy&s;tyried.</P>
<P>Yn a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">l mae mwy gofal iw gym|merud, am y gorchymyn hwn, (<HI>Gwnewch hyn er cof am+danaf</HI>) yr hwn y mae St. <HI>Pawl</HI> yn i ddywe|dyd; ei dderbyn gan yr arglwydd ai fod yn orchymyn diwe|ddaf Cri&s;t cyn ei farw, y nos honno, a bradychwyd ef cynn ei ddiodd|efaint, yr ydym ni yn arferol, mewn acho&s;&s;ion eraill o fod yn barod i gofio ag hefyd, yn ofalus iawn am gyflowni, ewyllys diweddaf ein cy|faill wrth farw; Ag am hynny, pa gyfrif arall allwn ni roi am hyn os byw fyddwn ag E&s;ceulu&s;&s;o y ddy|led hon, gwedi gorchymyn mor gyhoedd, ond ein bod fal dieithraid,
<PB N="6" REF="12">neu a'r y gorau fod yn oer iawn ein cariad iddo ef, yr hwn gariad, mae yn angenrheidiol i chwi ei fy|whau.</P>
<P>Yn drydydd, eich gofal yn y ddyled hon, a bair i chwi y&s;tyried yn well ar y gorthymmynion erail y rhai yn awr y &s;oweth (fal y mae gwaetha bod) a ddibri&s;&s;ir; am nad oes fawr y&s;tyriaeth am y gor|chymyn diweddaf hwn, yr hwn a ddarfu ir Arglwydd yn dybygol ei chwanegu, pan ymadawodd ar byd i ddiogelu yr holl rai erail a draddo|&s;ai fe or blaen; mae gwneuthur hyn a gallu mawr yntho; i gynhyr|fu cariad Cri&s;t, yn ein calonnau ni; <HI>A chariad Cri&s;t &s;ydd yn ein cymmell ninnau</HI> (megis yr addy&s;ga St. <HI>Pawl</HI> 2 <HI>Cor.</HI> 5.14, 15.) <HI>Canys y mae cariad Cri&s;t yn ein cymhell, gan farnu o+honom fal hyn, os bu un farw tros bawb, fal na byddei i'r rhai byw fyw, mywach iddynt eu hunain and i'r hwn a fu farw tro&s;tynt,</HI>
<PB N="7" REF="12"><HI>ag a gyfodwyd.</HI> Am hynny gwnewch hyn er cof am+dano ef; yr hwn yw'r modd galluoc|caf i chwi bob am&s;er i wneuthyd yn dda.</P>
<P>Yn ddiweddaf efe a fydd yn fodd ich cynhyrfu chwi i y&s;tyried eu or|chymmynion trwy gariad ag ew|yllys os bydd diffyg y rhain, nid yw, eich vfudddod chwi o ddim cyfrif neu ond ychydig, canys heb gari|ad, nid yw 'r cwbl ar a wneloch yn gymmeradwy gan Gri&s;t, 1 <HI>Cor.</HI> 13.1 ag oni ewylly&s;&s;iwch y peth ir ych yn ei wneuthur ni bydd yn gymmeradwy gennych eich hu|nain, ond ni bydd diffyg yr un or rhain, os yn ddefo&s;&s;ionol yr ymmar|ferwch ddyfod ir cymmun Sancta|idd. Ll<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> mae Cri&s;t yn ymddangos (yn ei arwyddion gweledig oddial|lan yn ewylly&s;gar ich gwared er gorfod iddo farw tro&s;&s;och chwi, gan ddywedyd, pan grybwyllwyd hyn gynta iddo;) Wele <HI>yr wyfi yn dyfod</HI>
<PB N="8" REF="13"><HI>yn Ewylly&s;gar i wneuthur dy ewyllys o dduw.</HI></P>
<P>A ellwch gan hynny ymattal, pan feddylioch am hynn heb ddangos yr un fath gariad, a llawe|nydd. Am fod yn haw&s;ach i chwi gyflowni ewyllys Duw nag ir oedd iddo ef ddioddef y cyfrw bethau ag a wnaeth yn ei ufudddod idd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="3" TYPE="chapter">
<HEAD>PEN. III. Am y diben y darfu ei ordeinio.</HEAD>
<P>FE fydd gennych fwy awydd a thuedd i hyn, pan y&s;tyrioch y diben, ar diwedd am yr rhai ir or|deniwyd coffadwriaeth am ddiode|faint Cri&s;t ai farwolaeth y cy|fryw rai. A rhain &s;ef</P>
<P>Yn gynta, gwneuthur prof|fe&s;s eich bod yn gri&s;tianogion, a chredu yn ffyddlon ir grefydd a &s;eliodd Cri&s;t ai-waed, ag mai dyma
<PB N="9" REF="13">'r union ffordd i hapu&s;&s;rwydd, a bod ych holl fryd ar barhau yn yr union ffordd honno, er pa beth bynnag a all ddigwyddo, ie pe gorfyddai, i chwi ei galyn ef at ei groes a dioddeu eich croeshoelio.</P>
<P>Yn ail, rhoi go&s;tynegdig ddiolch i Dduw tad, am ddanfon eu unig anedig fab Je&s;&s;u Gri&s;t ir byd i fod yn aberth tros ein pechodeu ni; A rhoi go&s;tyngeiddiaf ddiolch i Dduw y mab, y bendigedig iach|awdwr; Je&s;&s;u Gri&s;t (am fod yn wiw gantho) ymddaro&s;twng cyn i&s;&s;ed, ag iddo farw Marwolaeth gywilyddus y groes; <HI>Lle ir offrw|modd ei gorph ei hun i fwrw ymaith ein pechodau ni;</HI> Trwy ei aberthu ei hunan, a rhoi mawr ddiolch ei Duw yr y&s;pryd glan, yr hwn a dda|eth i ni, a newyddion da or nefoedd ar ol in iachawdwr E&s;cyn yno, <HI>A chwedi iddo ef buro 'n pechodau ni trwyddo i hun, efe a ei&s;teddodd i lawr ar ddeheulaw y mawrhydi yn y goru|chelder.</HI>
<PB N="10" REF="14">Lle y mae efe yn byw yn dragywyddol, Lle hefyd y mae yn goffadwrus am+danom ni, ag hefyd am yr addewidion, y rhai yn ddi|ammau, a gyflawna ef fal y mae ini weled yn eglur wrth y gwy&s;tlon a adawodd efe i ni, oi fawr gariad aniben a diddiwedd.</P>
<P>Yn drydydd, gan hynny yr ych chwi yn eich rhwymmo eich hunain, wrth goffadwriaeth y peth|au hyn i fod yn ffyddlawn iddo yn|tau; a chadw yn ddihalogedig, y cyfammod Sanctaidd hwnnw, trwy 'r hwn yr ych yn Arbennig, wedi ymrwymo, i fod yn hollawl yn eiddo ef, ag ar ei wa&s;&s;anaeth, ych dyfodiadiw fwrdd ef, (&s;ydd yn na|turiol) yn arwyddoccau eich bod chwi oi deulu ef, ag hefyd oi ber|thynas: felly gwedi ych bod yno mor gariadus, gwedi eich croe&s;awu gantho ef, yr ych chwithau yn rhwymedig am hynny ich hymdd+wyn ych hunain; megis ei wa&s;&s;a|naethwyr,
<PB N="11" REF="14">(ag mewn gwirionedd) yn dybyccach iw gyfeillion, ag am hynny addunedwch wneuthur felly yn awr yr ych yn gyfeillion iddo, os cyd-gytunwch wneuthur ei ewyllys ef ymhob peth, cy&s;tal a hyn, (nid amgen) coffadwriaeth am ei fawr gariad ef, yn marw tro&s;&s;och, felly y mae efe ei hunan yn doedyd, ag yn ty&s;tiolaethu wrth ei Apo&s;toli|on, yn y geiriau coffadwrus hyn; <HI>Joan</HI> 15. pen 13, 15. <HI>Cariad mwy na hwn nid oes gan neb, &s;ef bod i un roi ei einioes dros ei gyfeillion, chwy|chwi yw fy nghyfeillion, os gwnewch pa bethau bynnag yr wyf yn eu gorchy|myn i chwi.</HI></P>
<P>Yn ddiweddaf, am ein bod fal hyn yn rifedi y ffyddloniaid mae gennych yn y &s;acrafen Sanctaidd hwn, gymundeb a Chri&s;t yn ei ddioddefaint ai farwolaeth; Ag hefyd yn ei haeddedigaethau; ag er nad yw y pethau a dderbynnir o+honynt eu hunain ddim amgen na
<PB N="12" REF="15">Bara a Gwin; etto trwy dduwi|ol ag y&s;prydol rad, i maent yn gorph ag hefyd yn waed Cri&s;t ir ffyddloniaid, y rhai trwy rhain, a wneir yn gyfranogion, or budd ar lle&s;had a bwrca&s;&s;odd neu a brynodd Cri&s;t yn ddigon drud trwy ei aber|thu ei hunan tros ein pe|chodau ni, fal yn rhagorawl y mae i chwi iw weled ar ol y cymmun, yn addy&s;g i chwi fal hyn, Holl alluog, a bythfywiol Dduw, yr ydym ni yn dirfawr ddiolch i ti, am fod yn wiw gennit ein porthi ni y rhai a gymmera&s;om yn ddyle|dus y dirgeledigaethau Sancteiddiol hyn, ag y&s;prydawl ymborth gwerth|fawroccaf gorph a Gwaed dy fab ein Iachawdwr Je&s;u Gri&s;t, ag wyt yn ein &s;iccrhau ni drwy hynny oth am|geledd, ag oth ddaioni i ni, a'n bod yn wir ael<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dau wedi ein Copholae|thu yn dy ddirgel gorph di, yr hwn yw gwynfydedig gynnulleidfa yr holl ffyddlon bobl, a'n bod hefyd
<PB N="13" REF="15">trwy obaith yn etifeddion dy deyr|nas dragywyddol, gan haeddedigae|thau gwerthfawroccaf angau a di|oddefaint dy anwyl fab, ydd ym ni yr awrhon yn o&s;tyngedig yn attoly|gu i ti nefawl dad, felly ein cynnor thwyaw ni a'th rad, fel y gallom yn wa&s;tad aros yn y Sanctaidd gymde|ithas honno, a gwneuthur pob rhyw weithredoedd da, ag a ordeiniai&s;t i ni rodio ynddynt trwy Je&s;u Gri&s;t ein harglwydd, ir hwn gyda thi a'r y&s;pryd glan, y bo holl anrhydedd, a gogoniant yn dragowyddol.
<HI>Amen.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 N="4" TYPE="chapter">
<PB N="14" REF="16">
<HEAD>PEN IV. Am y paratoad i'r cymmun.</HEAD>
<P>FE a dybygai un, fod hyn yn ddi|gon i gynhyrfu pob dyn ag a fydd a dim gofal arno am ei iechy|dwriaeth tragywyddol (neu ei fod|lonrhwydd pre&s;ennol) i wneuthur eithaf, ei allu, i'w baratoi eu hun i fod yn deilwng dderbynwr or fath fawr fudd, a lle&s;had. Ag nid yw yn anhawdd moi wneuthur. Canys pan ddy&s;coch eich Catechi&s;m, fal i mae yn eglur gwedi o&s;&s;od allan, yn llyfr gweddi gyffredin i'w ddy|&s;cu gan bawb ag a fedyddiwyd; ac yn ddifrifol yno y&s;ttyried yr addun|edau ar addewidion a wnaed tro&s;|&s;och, ag yn y'ch henwau gan, eich tadau, ach mammau beddydd wrth y'ch bedyddio, yn y lle ne&s;|&s;a
<PB N="15" REF="16">chwi a ddylech gymmerud yr am&s;er cyfaddas cynta, i gael budd cadarnhad conffirmiad, (&s;ef yw hynny arddodiad dwylo E&s;cob, yno yr ych yn adnewyddu y cyfammod arbenig, ar adduned a wnaed yn eich henwau chwi, trwy eich mei|chnafon) wrth y'ch bedyddio gan &s;iccrhau a chadarnhau hynny yn eich cyrph y'ch hunain, gan gydna|bod, eich bod yn rhwym i gredu ag hefyd i wneuthur yr holl bethau hynny, a ddarfu i'ch tadau bedydd, a'ch mammau bedydd addo tro&s;|&s;och chwi eu gwneuthur; Ag hefyd wrth arddodiad dwylo E&s;cob; i mae mwy o rad difinyddiawl gwe|di gyfrannu i chwi i'ch cadarnhau, ach cryfhau yn eich amcannion Cri&s;tianogol, fal y galloch fod yn eiddo Duw yn dragowydd.</P>
<P>Ar ol hynny chwi a ellwch edrych arnoch eich hunain heb ddim am|mau, fod gennych gyfiawnder, i dderbyn; ag hefyd i gymmerud y
<PB N="16" REF="17">Sacrafen (ne'r cymmun) bendige|dig o gorph a gwaed Cri&s;t, y'ch pa|ratoad goreu tuag at hynny a fydd.</P>
<P>Yn gynta amcanu yn ffyddlawn fyw ar ol yr' adduned a wnaethoch yn eich bedydd, ag am y diben hwn. nw, cofiwch yn ddyfal bob dydd, mor arbennig y darfu i chwi, ar yr am&s;er hwnw yngwydd yr holl allu|og Dduw ar holl gennulleidfa oedd yno yn bre&s;&s;ennol, gadarnhau, a chonffi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">mio yr adduned a wnaeth|och; ag addaw yn ffyddlawn wne|uthur hynny trwy gynnorthwy a rhad Duw, ag i gwnaech y'ch goreu i'w chyflowni, yr hyn beth trwy y'ch cyfaddefiad eich hunain, a gytunna&s;&s;ochi ei wneuthur.</P>
<P>Y tri hyn ynt yn gynta, bod i chwi ymwrthod a diafol, ag ai holl wneithredoedd, coeg rodres, a gwag orfoledd y byd ai holl chwantau cybyddus, any&s;prydol Ewyllys y cnawd, fal na ddilynoch
<PB N="17" REF="17">hwynt ag na'ch tywy&s;er ganddynt, Yn ail fod i chwi gredu holl bwn|ciau ffydd Gri&s;t. Ag yn drydydd, bod i chwi gadw holl Ewyllys duw|iol Duw, ai orchymmynion 'a rho|dio yn y cyfryw holl ddyddiau eich Einioes. Yn ail y gorchymmynion hynny, y rhai a addow&s;och eu ca|dw, y maent yn cynnwys ynddynt, eich dyled tuag at Dduw a'ch dyled tuag at eich cymmydog, eich dyled tuag at Dduw &s;ydd yn eich haddy&s;|cu fel hyn, credu iddo, ei ofni, ai garu, a'ch holl galon, a'ch holl Ena|id, ag a'ch holl nerth, ei addoli ef, diolch iddo rhoddi y'ch holl ymddi|ried ynddo, galw arno, anrhydeddu ei Sanctaidd Enw ef, ai air, ai wa&s;a|naethu yn gowir holl ddyddiau y'ch Einioes.</P>
<P>Yna y mae 'n calyn eich dyled tuag at y'ch cymmydog, yn y gei|riau hyn: Ei garu fel fi fy hun, a gwneuthur i bob dyn megis y chw|ennychwn iddo yntau wneuthur i
<PB N="18" REF="18">minnau, caru o+honof, anrhydeddu<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> a chymmorth fy nhad am mam an|rhydeddu, ag vfuddhau i'r Brenhin ai &s;wyddogion, ymddaro&s;twng i'm holl lywiawdwyr, a dy&s;cawdwyr, Bugeiliaid y&s;prydol, ag athrawon, &s;y ymddwyn o+honof yn o&s;tynge|dig, gan berchi pawb o'm gwell. Na wnelwyf, niwed i neb, ar air na gweithred, bod yn gowir ag yn union ymmhob peth a wnelwyf. Na bona chas na diga&s;&s;edd yn fy ngalon i neb, cadw o+honof fy nwylaw rhag chwilenna a lledratta cadw fy nhafod rhag dywedyd ce|lwydd cabl eiriau, na drwg ab&s;en, cadw fy nghorph mewn cymhedro|ldeb, &s;obrwydd, a diweirdeb, na chy|byddwyf, ag na ddei&s;yfwyf dda na g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lud neb arall. Eithr, llafurio yn gowir, i gei&s;io ennill fy mywyd a gwneuthur a ddylwyf, ymmha ryw fuchedd bynnag y rhyngo bodd i Dduw fy ngalw, yr holl bethau hyn a ddarfu i chwi addo eu gwneu|thur,
<PB N="19" REF="18">a'ch tafodau y'ch hunain, o flaen Duw ag hefyd y ngwydd y 'gynulleidfa oedd yn bre&s;&s;enol wrth o&s;&s;odiad dwylo arnoch, y byddech ofalus, i'w hy&s;tyried a'i cadw a hyn a ddylai fod yn rheol wa&s;tadol yn eich holl fowyd; a galw ar Dduw trwy ddyfal weddi am ei rad y&s;prydol heb yr hwn, nid y'ch mewn gallu iw wa&s;anaethu ef, yr hyn beth os gwnewch yn ddiragrith mi a rown gyngor (nid amgen na hyn) pob prydnawn, (cyn i chwi fyned i'ch E&s;mwythdra, i orwedd a chy&s;|gu) i chwi gymmerud peth am&s;er, i feddwl a chofio, mor dda i ca|dwa&s;&s;och eich adduned; y&s;tyriwch y rheol hon a lle ir y'ch yn eich gwe|led y'ch hunain yn fyr heb ei chy|flawni, neu i chwi wneuthur yn ngwrthwyneb i hynny, yna gwn|ewch adduned o newydd, i fod yn ofalus y dydd ne&s;&s;a, (Ag os gellwch) &s;crifenwch eich E&s;ceulu&s;tra, am i
<PB N="20" REF="19">chwi dorri y cyfammod a wnae|thoch rhyngoch a'ch Duw, pan ddaloch &s;ulw arnynt felly; Ag wrth wneuthur hyn, llai o lawer a fydd eich trapherth pan ddigwyddo i chwi am&s;er cyfaddas i gymuno, Canys yno</P>
<P>Yn bedwerydd, ag yn ddiweddaf y gellwch yn hawdd eich holi y'ch hunain cyn cymmuno, fal y bo ge|nych 'lawn gyfrif, och buchedd a'ch bowyd, a'ch ymmarweddiad yn ba|rod yn mlaen llaw, Ag onys gwne|wch hynny, chwi a fyddwch mewn ymdrech creulon, o ei&s;iau i chwi ddal &s;ulw, pa wedd a modd yr ydych yn treulio y'ch am&s;er; ond yn y llwybreidrwydd hwn, chwi a Ellwch yn yngwrth, ag heb ddim cyfyng gynghor, ddeall yn &s;iccr, ag yn eg|lur y cyflwr enbyd, a tho&s;turus yr y'ch chwi yn byw yntho. Ag felly nid oes i chwi ddim ychwaneg i'w wneuthur ai gyflowni trwy ffordd
<PB N="21" REF="19">paratoad, i dderbyn ag ei gymmerud y &s;acrafen bendigedig, ond yn vnig, yn gyntaf, trwy fawr dri&s;twch ca|lonnau am eich pechodau, a chyfa|ddefiad hollawl o+honynt (heb ge|lu un) i'r goruchaf Dduw; a hynny (yn ail) a meddylfryd hollawl i wellhau eich buchedd a'ch bowyd, ag i fod yn fwy diwyd, a gwiliadw|rus ar ol hynny; yn enwedig yn y rhai neilltuawl hynny, trwy rhai y darfu i chwi eich anrheithio eich hunain; canys nid yw cyfaddefiad tri&s;taidd, ag y&s;pryd gorthrymedig (am eich pechodau) yn ddigonawl, ond mae yn angenrhaid iddo ddiw|eddu yn y llawnfryd diffuant hwn; ag yn drydydd, od ydych yn cydna|bod, nad yw eich pechod, a'ch tro&s;|&s;edd, yn unig yn erbyn Duw, ond hefyd yn erbyn eich cymmydogion; yno fel yr ydys yn eich cyfarwy|d&agrave;o, ag hefyd eich hannog, <HI>Ngwa&s;a|naeth y cymmun bod i chwi gymodi a hwynt: gan fod yn barod i wneuthur</HI>
<PB N="22" REF="20"><HI>iddynt iawn, a thal, hyd yr eithaf, o'ch gallu, am bob cam athraha ar a wna|ethoch inch ar all, ag yn yr un <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> bod o+honoch yn barod i faddeu i eraill a wnaethant ich erbyn chwithau me|gis ag y mynnech chwithau gael mad|deuant am eich camweddau ar law Dduw.</HI> Pan wneler hyn oll, yna ni ddylech chwi wanffyddio o+herwyd eich anheilyngdod, i fod yn gyfrann|ogion o'r wledd Sanctaidd, i'r hon yr y'ch gwedi eich gwahodd. Ag felly os ar ol y llythyren yr edrychwch, chwi ach gwelwch eich hunain bob am&s;er yn anheilwng ond ynghyfri Cri&s;t, yn barod, ag yn deilwng, ag ni ddylai y geiriau hynny (y mae St. <HI>Pawl</HI> yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u dywedyd) moch dychrynu chwi megis ir wyfyn cyd|nabod, iddynt wneuthur i lawer, 1 <HI>Cor.</HI> 11.29. nid amgen na rhain. Canys, <HI>Yr hwn &s;ydd yn bwyta ag yn yfed yn anheilwng &s;ydd yn bwyta ag yn yfed barnedigaeth iddo eubun, am nad yw, yn iawn farnu corph yr</HI>
<PB N="23" REF="20"><HI>Arglwydd.</HI> Canys yn gynta, y gol|ledigaeth a grybwyllir yn yr &s;cry|thyr yma, nid ellir moi iawn ddeall i fod yn meddwl, am dragywyddawl golledigaeth, ond am wendid, a chlefydon, (ag or eitha) am farwo|laeth am&s;erol, megis y mae yn eglur i'w ddeall, wrth &s;ynhwyr y geiriau &s;ydd yno yn calyn yn 30. adnod mi a ddymunaf arnoch eu Darllain; fol hyn y maent <HI>oblygid hyn ei mae llawer yn weiniaid, ag yn lle&s;g yn eich my&s;g, a llawer yn huno.</HI> Ag, yn ail, fe alle&s;&s;id rhagflaenu y farn hon, pe gwnaethai golygwyr yr Eglwys eu dyled&s;wydd, gan farnu co&s;pedigaeth ar ddrwg weithredwyr; fel yn Eg|lur i mae iw weled yn y 31. adnod yn y geiriau hyn, canys pe iawn farnem ni yn hunain, ni'n bernid. Ag, yn drydydd, y farn ddifinyddiawl hon, pa fath bynnag ydoedd trwy'r hon ir oeddynt yn golledig; oedd gwe|di ei bwriadu yn drugaredd iddynt, fel i mae iw ddarllen, yn 32. adnod
<PB N="22" REF="21">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="23" REF="21">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="24" REF="22">y geiriau hyn, eithr pan in bernir, in ceryddir gan yr arglwydd, fal nan damner gyda'r byd, ond yn bedwe|rydd, am y rhai y &s;ydd gwedi <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> pa|ratoi eu hunain megis ag i maent gwedi ei cyfarwyddo, nid rhaid yddynt ofni cymmeint y Golledi|gaeth, ar farn ddychrynllyd i mae St. <HI>Pawl</HI> yn ei gyhoeddi Canys i maent yn eu holi eu hunain ag yn <HI>Cydnabod, ag hefyd yn dyfal y&s;tyried corph yr Arglwydd,</HI> a pha wedd (neu fodd) i mae iddynt ei dderbyn, a'i gymmeryd, ag am hynny nid ynt yn haeddu mor fath farn erchyll o Golledigaeth, i mae yr Apo&s;tol Sanctaidd, mor galed, a chreulon yn ei bygwth, megis i rai heb paratoad yn y byd.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="5" TYPE="chapter">
<PB N="25" REF="22">
<HEAD>PEN V. Boreuawl weddi y dydd y bw|riadoch gymmuno.</HEAD>
<P>HEb law y gweddiau arferedig, trwy rhai yr ych yn ddiy&s;|cog, ag yn wa&s;tadol yn eich gor|chymmyn eich hunain, i fod tan nodded Duw, a rhoi iddo fawr ddi|olch, am eu beunyddiol le&s;had, mae yn weddus i chwi wneuthur cyfaddefiad neilltuawl iddo, am eu gynnorthwy gra&s;u&s;ol, a'i fen|dith arnoch fal y galloch gyflow|ni y ddyled&s;wydd Dduwiol honno yn y modd hyn.</P>
<P>O arglwydd yr wyfi yn o&s;tyn|geiddia&s; yn ymddaro&s;twng fy hun o'th flaen di gan gyfaddeu fy mod yn anheilwng or vn lleiaf or tri|gareddau hynny, y rhai yr wyf
<PB N="26" REF="23">yn gyffredin yn e'u meddiannu, gy|da rhan arall o'th greaduriaid, ca|nys rhy ormodd i'th anghofiais di fy Nuw, am creawdwr, a Je&s;u Gri&s;t fy nrud brynnwr; yr hwn lawer gwaith a ddigiais, y naill, ai trwy annwybodaeth, neu E&s;ceu|lu&s;tra, neu trwy bechodau rhyfy|gus (yno cyfaddeu yn neilltuol yr holl bechodau yr wyt yn cyd|nabod, ag yn cofio i ti eu gwneu|thur.</P>
<P>Ag er hynn oll, mor fawr yw dy ddaioni di, yn gimmeint ath fod yn wiw genit roi i mi am&s;er cyfaddas, i fod yn gyfrannog o'th gariad tra rhagorawl a'th diriondeb yn dy anwyl fab yr arglwydd Je&s;u. Ca|nys fe am gwahoddwyd, gan dy wenidog di, i ddyfod i wledda gi|dag ef, ar ei fwrdd, trwy wneu|thur diolchgar goffadwriaeth, am yr aberth a wnaeth efe, o'i gorph ai waed eu hun ar y groes tro&s;&s;o-fi, Ag yr wyf mewn awydd mawr
<PB N="27" REF="23">i fyned, os yn ra&s;&s;u&s;ol i boddha iti, faddeu fy holl dramgwyddiadau ar a aeth heibio, y naill ai yn dy erbyn di fy Nuw, neu yn erbyn fy nghymydog; A derbyn fy ng|halonnaidd dri&s;twch am+danynt a llawnfryd anffugiol i wneuthur fy ngorau i wellhau fy muchedd, O bydd drigarog wrthyf, bydd meddaf drigarog wrthyf, yn o|&s;tyngeiddiaf yr wyf yn attolygu ag yn ymbil yn do&s;tur wrthyt, er mwyn Je&s;u Gri&s;t yr hwn a fu farw tro&s;&s;ofi, ag er fy mod mor anhei|lwng, ag nad wyf yn meiddio rhy|fygu un am&s;er ddine&s;&s;au ith bre&s;|&s;ennoldeb; etto er hynny, na wrthod fi yr awrhon ond cannia|dha i mi ddyfod yn hyf i'th fwrdd Sancteiddiol, ag od wyf mewn rhyw fath ar fe&s;&s;ur gwedi fy mharatoi, i'th rad ti y mae i'm ddiolch, yr hwn a weithiodd y drefniad dda|ionus ynofi, ag am hynny (fel yrwyf yn gobeithio) y pery i'm
<PB N="28" REF="24">cannorthwyo, fel na byddwyf, yn lleteuwr heb groe&s;o gyda thydi, ond yn hyttrach cael fy llenwi a bywiol goffadwriaeth o'th fawr gariad tuag attafi, Ag ar fath bur a gwre&s;&s;og gariad tuag attad tithau, Ag ar fath fodlonrwydd calon, am fy mod, yn cael bod yn un o'th wei&s;on, fel y gallwyf mwy nag erioed o'r blaen, am i mi (mewn modd; yn y byd) dy anfoddhau di, a llawnfryd gwell ufyddhau i ti O y gra&s;iu&s;a&s; DDuw, yr wyf yn attolwg i ti, dyro i mi yr holl lawnfryd duwiol, hwnnw, fel y gallwyf fod gwedi fy nghadarnhau trwy y lluniaeth nefol a baratoai&s;t i mi. Ac megis yr wyf yn barawd gwedi fy ymrwymo i gyflowni fy ad|dunedau o'r bla<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n, y gallwyf yn Siriol, ag yn ffyddlawn vfuddhau, <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y dduwiol Ewyllys ymhob peth, a thrwy gynuorthwy dy y&s;pryd Sanctaidd di, y gallwyf bob dydd,
<PB N="29" REF="24">gynnyddu fwyfwy, hyd oni ddel|wyf i'th deyrnas dragywyddawl. Gwrando fi, o Arglwydd, a Chy|nnorthwya, fi i gyflowni Felly fy nled ymhob rhan o'r weithred DDuwiol hono, yr wyfi yn am|canu ag yn bwriadu ei chyflowni am goffadwriaeth fy Jachaw|dwr Je&s;u Gri&s;t Ag fel y gallwyf (nid yn unig) yn bre&s;&s;enol. Lawenychu am eu fawr gariad tuag attafi, ond fel y gallo hyn|ny fy nghynhyrfu i gyflowni y rhan arall o'm dyled&s;wydd yn well: ag a mwy ewyllys holl ddyddiau fy mowyd, A hyn yr wyf yn oftyngedig yn dei&s;yf ei gael, ag yn do&s;tur yn ymbil am+dano, drwy rhyglyddiad a chyfryngdod Je&s;u Gri&s;t, ir hwn gida'r tad ar y&s;pryd Sanctaidd, y bo anrhydedd, gallu a gogoniant yn awr ag yn dragowydd.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="6" TYPE="chapter">
<PB N="30" REF="25">
<HEAD>PEN. VI. Am y modd y mae Cymmuno.</HEAD>
<P>FEl hyn mi a'ch tywy&s;ais, hyd at y Cymmun Sanctaidd; ag yn awr chwi a ddy&s;gwiliwch i mi eich haddy&s;cu, pa fodd y mae i chwi eich ymddwyn y'ch hu|nain yno, Nid adwen flordd Eg|lurach, na llwybreiddrwydd na|turiolach, na'ch Cyfarwyddo chwi, ymhob peth &s;ydd raid i chwi ei wneuthur, ymhob rhan o'r Gwa&s;aneth dwyfol hwnw, Am hynny Pan ddarfyddo'r, bre|geth, a chwithau yn weddus gwedi ych Cyfleu, yn eich ei&s;ted|dle, fel na Cholloch ddim am&s;er (tra fo'r gwenidog yn ei wneu|thur ei hun yn barod) a bod y gynnulleidfa ni chymmunont gwedi ei rhybuddio i ymadael me|wn
<PB N="31" REF="25">h<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wch yr am&s;er hwnnw, Ail coffa, ag ad<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">odd y weddi a ddywedai&s;t or blaen, neu ryw ran o+honi.</P>
<P>Pan weloch y Gwenidog yn myned ei fyny at y bwrdd i wneu|thur i ddyled&s;wydd, yna doedwch fel hyn; Bendigedig fyddo'r Ar|glwydd am eu wenidogion, gorch|wylwyr dirgelwch Duw; ond yn enwedig, y Gorchwylwyr hyn|ny &s;ydd ffyddlon a doethion yr rhai a o&s;ododd eu harglwydd ar ei deulu i roddi bwyd iddynt mewn pryd <HI>Math.</HI> 24, 45. i <HI>Cor.</HI> i.</P>
<P>Pan ddechreuo'r Gwenidog offrwmmu, yna doedwch fel hyn.</P>
<P>Eled pob un o'n gweddiau ni, <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nghyd a'r Elu&s;enau a'n offrym|mau i fynu yn goffadwriaeth o flaen yr Arglwydd; Angylion yr hwn (fel ir wyfi 'n Credu) &s;y 'n bre&s;ennol yn y fath waith ar|bennig, fel hyn y gall dyn tylawd ddoedyd, boddhaed fy Arglwydd
<PB N="32" REF="26">im ha<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">tling dylawd, am nad oes gennyf ond ychydig i'w offrwm, ond yr wyfi yn fy offrwm fy hu|nan, ar Cwbl ar a allwyf eu wne|uthur, mi ai Cy&s;&s;egra i'w wa&s;an|aeth ef. Yna, deffro a Chyffroa dy hun, i galyn ag ei gynnor|thwyo y Gwenidog, yn y weddi honno tros holl &s;tat Eglwys Gri&s;t, ag yn ofalus dal &s;ulw, ar y Cyn|gor yr hwn &s;ydd yn dechreu fel hyn. Anwyl garedigion yn yr Ar|glwydd: fel i gellwch weled yngwa&s;anaeth y Cymmun, yr hwn a ddylai y Gwenidog ei lefaru yn Eglur, ag a'r gyhoedd, a ch|withau a'ch holl &s;erch eu wrando Ai ddyfal y&s;tyried, Ag yna Cy&s;|&s;ylltwch yn galonnog, ag hefyd yn ofalus, hyd y galloch yn y gyf|fes gyffredni, holl alluog dduw <HI>&amp;c.</HI> yna derbynniwch y rhyddhad ach gollyngdod o'ch holl bechodau trwy eiriau cy&s;&s;uraidd Cri&s;t a'u Apo&s;tolion a bydded hynny i chwi yn
<PB N="33" REF="26">llawenydd mwya' yn y byd; gan eich Cynhyrfu eich hunain, pan fo 'r gwenidog yn eich Cyn|ghori chwi, gan ddywedyd, der|chefwch eich Calonnau, i fendi|thio, a moli 'r Arglwydd ynghyd a'r holl lu nefol am y gobaith a'r Cu&s;&s;ur trag wyddol, a roes efe ini, trwy rad Cri&s;t Je&s;u Yr addewi|dion Cy&s;&s;uraidd gwerthfawr hyn|ny, a ddylai fod yn fely&s;ach ge|nnych (megis y mae y proph|wyd Dafydd yn doedyd, na 'r mel, ag na diferiad diliau mel <HI>P&s;.</HI> 19.20. a mwy gwerthtawr a dymu|nol nag aur Coeth. Ag yn awr chwi a Ellwch eich &s;iccrhau eich hunain, er eich bod yn anheil|wng, ie Cymmaint ag ei ga&s;glu 'r briw&s;ion tan ei fwrdd, etto wrth dderbyn, ei greaduriaid hyn o fa|ra a gwin, yn ol &s;anctaidd ordin|had ei fab Je&s;u Gri&s;t ein iachaw|dwr, er Cof am ei angan ai ddi|oddefaint, allu bod yn gyfrau|nogion,
<PB N="34" REF="27">o'i fendigedig gorph ai waed: yn ol y geiriau hynny, yn y weddi wrth gy&s;&s;egru, doedwch yn di&s;taw wrthych eich hunain.<HI>Amen, Amen.</HI></P>
<P>Pan fyddo y gwenidog ei hun yn Cymmuno, doedwch fel hyn.</P>
<P>Yr Arglwydd a'th wrandawo, Cofied yr Arglwydd dy holl of|frwmau, a debynied dy aberthau: Caniadhaed i ti Ewyllys dy Galon a'th holl ddymuniadau, a chyflo|wniad dy holl feddyliau; ie Cyflo|wned yr Arglwydd dy holl Erfy|niadau tro&s;&s;ot dy hun, a thro&s;|&s;om innau, a thros yr holl bobl.</P>
<P>Pan fyddych yn ne&s;&s;au i fyned at fwrdd yr Arglwydd y&s;tyria i ba le yr ydwyt yn myned, a hola dy hun yn ddyfal, fel i Gwa|hoddodd y Gwenidog di <HI>gan</HI> ymre&s;ymmu a thi dy hun, fel hyn. <HI>A ydwy fi yn wir ag yn ddif|rifol yn edifarhau am fy mhechodau ag wyf mewn Cariad perffaith a'm
<PB N="35" REF="27">Cymmydogion? Ag yn meddwl di|lyn buchedd newydd, a chanlyn gor|chymynion Duw, A rhodio o hyn allan yn ei ffyrdd Sancteiddiol ef:</HI> Ag os ych yn eich clowed eich hun a'ch Cydwybod yn ty&s;tiolaethu, hynny, eich bod o allu i gyflo|wni pob pwngc, ymrowch fel y mae yno yn Calyn: <HI>Mi ne&s;&s;af trwy ffydd i dderbyn, ag i gymerud y Sacrament Sancteiddiol, i'm did|danwch Pan foch gwedi y'ch Cyfleu yn eich eisteddle;</HI> yna doedwch, O Arglwydd, beth wyfi, i ti fod mor ra&s;&s;u&s;ol wrthyf? Pa anrhy|dedd ydyw, i ti fyngwahodd ym|ma i wledda ar dy fwrdd di, Ar gorph a gwaed fy mendigedig iachawdwr i dderbyn gwy&s;tlon o'i gariad ef, ag hefyd i ymr|wymo fod fy holl gariad innau iddo yntau; yr hwn gariad yr|wyf yn dei&s;yf iddo gynnyddu: fwyfwy tuag atto ef, a thuag fy|mrodyr Cri&s;tnnogaidd, ag hfeyd
<PB N="36" REF="28">tuag at bob dyn, Pan rotho 'r gwenidog i ti y bara, gan ddi|bennu yn y geiriau hyn ymborth arno yn dy galon trwy Ffydd gan roddi diolch, yno dowaid, yr wyfi yn Credu o Arglwydd, mae tydi yw bara'r bowyd, a ddaeth i lawr or nefoedd, trwy yr hwn yr ym yn Cael yn Cynnyddu, i fowyd tragywyddol, Ag yr wyfi yn di|olch i ti, am holl enaid, am i ti ddy&s;gu i mi ffordd dduw mewn gwirionedd, Ag hefyd am iti farw tros ein pechodau ni, ag i ti gy|fodi drachgefn i roi i ni obaith o fowyd tragywyddol: bendigedig fyddo dy enw: fe a darfu i mi yn awr trwy dy ragrybuddiad ti, dderbyn y gwy&s;tlon Sanctaidd am hynny Ag am hynny fy Enaid a fawrha y'r Arglwidd, am hy&s;|pryd, &s;ydd ny llawenychu yn Nuw fy iachawdwr. Rhad yr hwn (fel y'r wyfi yn gobeithio) a fydd gida'm hy&s;pryd; fel y gal|lwyf
<PB N="37" REF="28">bob am&s;er lawennychu yn, yr Arglwydd, am holl Ewyllys fyth i wneuthur daioni <HI>Amen.</HI></P>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Neu fel hyn.</HEAD>
<P>O Je&s;&s;u fendigedig, yr wyfi yn Credu, dy fod ti yn Argl|wydd ar y Cwbl; ag yr wyfi yn rhoi i ti galonnog a go&s;tyngei|ddiaf ddiolch, am it fyngalw i wy|bodaeth dy ras, a ffydd ynot: gan attolygu i ti megis ag i dder|byniais yr awrhon yr arwydd newydd hwn oth fawr gariad, (bendigedig fyddo dy ddaioni) felly y byddi byth yn Dduw i mi: A chan barhau i wneuthur yn dda, di am dygi i fowyd tragy|wyddol, <HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="38" REF="29">
<HEAD>Gweddi ferrach ar ol derbyn y bara.</HEAD>
<P>O Arglwydd yr wyfi yn diolch i ti am fyngalw i'r cyflwr hwn o iechydwriaeth, gan rod|di i mi y gwy&s;tl newydd hwn, o'th gariad di-drangc Cynnorth|wya fi a'th ras i gyflowni fy ny|led&s;wydd i ti, ag hefyd i'm Cym|mydog yn ffyddlon fel y gal|lwyf aros yn dy gariad yn dragy|wyddol; trwy Je&s;u Gri&s;t, <HI>&amp;c.</HI></P>
<P><HI>Gwedi iti dderbyn y Cwppan ar Gwenidog yn dibennu yn y geiriau hyn, yf hwn er Cof towallt gwaed Cri&s;t tro&s;ot a bydd ddiolchgar.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Yna dowaid fel hyn.</HEAD>
<P>O Arglwydd nefoedd, a daiar, yr wyfi yn rhoi mawr ddi|olch i ti am fod yn wiw gennit, gymerud ein naturiaeth ni arnat,
<PB N="39" REF="29">a thrwy hynny ddioddef am ein pechodau ni, ie towallt dy werth|fawr waed ar y groes i'n prynu ni. Gogonniant, anrhydedd, ben|dith, a moliant, a fyddo iti o Arglwydd: I'r hwn (o wir re&s;|&s;wm) y dylwn fyw, o hyn allan, Ag nid imi fy hunan. O Arglw|ydd yr wyfi yn ymroi yn hol|lawl i th wa&s;anaethu yn ffydd|lon: Gida llownfryd (os gor|fydd) gyfodi fyngrhoes a'th ganllyn; Cynnorthwya fi Ar|glwydd daionus a gwna fi yn gyfrannog o haeddedigaethau dy ddioddefaint a'th farwolaeth, megis i m gwelych i mewn du|wiol burdeb yn ymroi i Ufyddhau i ti ymhob peth byth ag yn dragywyddol,
<HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="40" REF="30">
<HEAD>Neu fel hyn.</HEAD>
<P>O Fy enaid bendithia yr Ar|glwydd, a Chwbl &s;ydd ynof, ei enw &s;anctaidd ef: fy enaid ben|dithia yr Arglwydd, ag nag ang|hofia ei holl ddonniau ef, yr hwn fydd yn iachau dy holl le&s;gedd, Ag yr awrhon a lanwodd dy enau di a phethau daionus yr hwn &s;ydd yn rhoi iti obaith gwell ym|mowyd tragwyddol. Bendithia fi yn hollawl, (o Arglwyd fel na byddwyf yn an&s;iccr o gael hyn|ny: ond bod fy holl y&s;pryd, am henaid, am Corph, gwedi eu cadw yn ddilwgr hyd ddyfod|diad ein harglwydd Je&s;u Gri&s;t,
<HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="41" REF="30">
<HEAD>Gweddi ferrach ar ol derbyn y Cwppan.</HEAD>
<P>O Arglwydd yr wyfi yn rhoi mawr ddiolch i ti drach|gefn, am dy ryfeddol gariad yn danfon dy anwyl a'th unig fab Je&s;u Gri&s;t i farw tro&s;&s;ofi ac i'm gwneuthur yn gyfrannog or budd, am iddo dowallt ei werthfawr waed tro&s;&s;om: amddiffyn fi yn dragywyddol, ac y&s;tyr dy gariad; ac trwy hynny Cadw fi yn &s;an|ctaidd, ac yn ddiargyoedd hyd ail dyfodiad ein harglwydd Je&s;u Gri&s;t,
<HI>Amen</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="42" REF="31">
<HEAD>Pan eloch o fwrdd yr Argl|wydd, i'th ei&s;toddle, doed|wch fel hyn.</HEAD>
<P>BEndigidig fyddo'r Arglwydd am el <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ramawr rad a'i dri|garedd tuac attom yngrhi&s;t Je&s;u. Bendigedig fyddo'r Arglwydd, yr hwn a'n galwodd, ac an gwahod|dodd, i gael ei gyfeillach ef: Ac hefyd gida ei anwyl fab Je&s;u. Ben|digedig fyddo ei enw, am i mi ga|el yn awr dderbyn arwyddion oi fawr gariad anniben ef. Am yr rhain y dylwn lawennychu heb or|phwys, am eu bod yn fwy gwerth|fawr na holl dda'r byd.</P>
<P>O Arglwydd fy llawenydd yw, ar bodlondeb mwyaf y &s;ydd gen|nyf yn y byd hwn, dy fod yn fyngharu; yr wyti, mewn gal|lu i'm gwneuthur yn happu<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ach, ac yn ddedwyddach, nac a fedra'fi feddwl.</P>
<P><PB N="43" REF="31">O Cadw fi yn dragywyddol yn dy gariad; Ac i'r diben hwnnw, cadw yno finnau yr unrhyw fed|dyliau, y llawnfryd, a dwyfawl dueddau meddwl, y rhai &s;ydd yn awr yn Cynhyrfu fynghalon.</P>
<P>Cadw rhain yn fywiol trwy alluog gynnorthwyadau, ac adde|widion dy y&s;pryd Sanctaidd; am y rhai y rhoe&s;t i'mi Siccrwydd o'th addewidion gwerthfawr, ac yn y gwy&s;tlon &s;anctaidd hyn o'th fawr gariad; am y rhain oll (yr|wyfi eilwaith) yn rhoddi i ti o|&s;tyngeiddiaf ddiolch, ac yr wyfi yn ewylly&s;&s;io nac anghofiwyf fyth, mewn pa-faint o ddyled y'r wyfi i ti; ac am hynny bob am&s;er yn rhwym i'th foliannu gan ddoe|dyd.</P>
<P><HI>Mi a'th dderchafa di fy'nuw, o frenin nef ac a fendithia dy enw yn oe&s;-oe&s;oedd: bob dydd i'th fendithi|af: ac a folianna dy enw yn oe&s;-oe&s;|oedd: tra fyddwyf hyw y moliannaf
<PB N="44" REF="32">yr Arglwydd: mi a gana' fawl i'm Duw tra fyddwyf.</HI></P>
<P>Fy ngenau a fynega foliant yr Arglwydd.</P>
<P><HI>Bendithied pob cnawd ei enw &s;anctaidd ef yn oe&s;-oe&s;oedd,</HI>Amen.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Tra fytho eraill yn cymmuno, Chwi a ellwch ddoedyd, fel hyn.</HEAD>
<P>CAdw ni oll o Arglwydd, yn bur, ac yn aberthau Cym|meradwy i ti dy hun; fel y byd|dom gwedi ein paratoi i ddyfod i'th bre&s;&s;ennoldeb, yn ddiargyoedd, trwy dra-mawr lawenydd:</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Neu os mynnwch fel hyn.</HEAD>
<P>MEgis; a nyni yn llawer, ydym, un bara ac un corph (canys yr ydym ni oll yn gyfran|nogion or un bara. Ac a yfa&s;om
<PB N="45" REF="32">or un cwppan) felly cannorth|wya ni i gadw yn ddyfal undeb yr y&s;pryd mewn cwlwm trangn|heddyf; a charu pawb eu gilydd a chalon bur a gwre&s;&s;og</P>
<P><HI>Neu fel y mae St</HI> Paul <HI>yn eich addy&s;gu</HI> Rhu, 15.5.6. <HI>Duw'r am|mynedd ar diddanwch a rodde i chwi &s;ynnied yr un peth tuag at ei gilydd yn ol Chri&s;t Je&s;u. Fel y gal|loch yn un fry'd, o un genau, ogon|neddu Duw a thad ein harglwydd Je&s;u Chri&s;t.</HI> Fe a ellir anchwan|negu hyn: <HI>Molianned y bobl di o Dduw, molianned yr holl bobl dydi, o godiad haul hyd, ei fachludiad moliannus fyddo enw'r Arglwydd or pryd hyn yn oe&s;-oe&s;oed,</HI>Amen.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="46" REF="33">
<HEAD>Ar ddydd natalic Cri&s;t, a &s;aith ddiwrnod ar ol, chwi a ellwch anchwannegu hyn at eich addunedau.</HEAD>
<P>O Arglwydd yr wyfi yn awr, yn fwy neilltuol yn cofio, dy ryfeddol gariad ti, am i ti ddanfon o'th wirfodd dy unig, a'th Annwyl fab, (heb ein bod ni yn ei ddi&s;gwyl) i ymweled a ny|ni, a hynny trwy fawr o&s;tyngeid|drwydd, ie y pryd nad oedd y byd yn meddwl dim am+danat; Ond ir oeddynt yn ddieithraid, neu yn hyttrach, ac hefyd yn wirach, yn elynnion cyhoedd i ti.</P>
<P>O Bendigedig fyddo'r Arglw|ydd, yr hwn a roddodd gimmeint o anrhydedd in naturiaeth ni, ac iddo foddhau byw yn ein my&s;g, ac ymddangos mewn cyffelybiaeth Cnawd pechadurus.</P>
<P><PB N="47" REF="33">O cadw ynofi y fath goffa|dwriaeth, fel fyth na ddianrhy|deddwyf ef, nac ychwaith fyfi fy hunan; trwy gytuno i wneu|thur dim aflendid, yn fy'nghawd nam hy&s;pryd, ond fy ymddwyn fy hunan bob am&s;er, yn gyfatte|bol i'r berthynas y &s;ydd: mi tu|ag atto ef mewn Sancteiddrwydd, a chyfiawnder ger ei fron ef, holl ddyddiau fy mowyd.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Ar ddydd pa&s;g a &s;aith ddiwr|nod ar ol.</HEAD>
<P>O Arglwydd, yr wyfi yn dy fendithio di, am iti gy|flowni dy addewid i'm iachawd|wr, <HI>Na adewit moi enaid ef yn uf|fern, nac i'th Sanct weled llygre|digaeth:</HI> Bendigedig fyddo Duw, yr hwn trwy wneuthur hynny a gadarnhaodd ein ffydd ni, yn yr addewidion a wnaeth efe i ni. <HI>Dyma'r dydd (neur am&s;er) a wnaeth
<PB N="48" REF="34">yr Arglwydd; mi a lawenychaf ac a orfoleddaf ynddo,</HI> dyma'r dydd yr ailgenhedlwyd fy mrhynwr od|diwrth y meirw, a thrwy hynny, of an hailgenhedlodd ninnau, i obaith bywiol o fowyd tragywyd|dol: <HI>Dymma waith yr Arglwydd, ac y mae'n rhyfedd yn ein golwg ni, fe ddango&s;&s;odd yr Arglwydd i ni oleuni:</HI> ie goleunir bowyd. Ac am hynny mi a offrymma iddo ef yn dragywyddol aberthau cy|fiawnder ynghyd a'r aberthau hyn o foliant, a diolchgarwch, am eu fawr drigareddau tuag at|tafi; y rhai a barhant yn oe&s;|oe&s;edd.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Ar ddydd y Dyrchafel a &s;aith ddiwrnod ar ol.</HEAD>
<P>BEndigedig fyddo Duw, am fy'mod yn gweled Je&s;u (yr hwn tros am&s;er a ddaro&s;tyngwyd, ac a wnaed yn is nar Angylion,
<PB N="49" REF="34">gan ddioddef marwolaeth) yn awr gwedi ei goroni mewn gogo|nniant, ac anrhydedd: O fy'n|ghalon ymdderchafa (O Je&s;u fen|digedig) i'r uchedd-le Sanctaidd hwnw, lle ith dderchafwyd ti; a chadw hi yno heb &s;yflud gan rod|di fy'holl duedd meddwl, ar be|thau oddiuchod (lle'r wyti yn ei&s;tedd ar ddeheulaw Duw) ac na wnelwyf ddim byth a fyddo'n an|heilwng i'r broffes Ghri&s;tnogaidd, or lle hwnnw yr wyfi yn dy ddi&s;g|wil, o Je&s;u fendigedig, ti a ddy|wedai&s;t wrthym, i ti yn unig fyned o'n blaen yno, i baratoi lle i nin|nau.</P>
<P>O Arglwydd Bendigedig, lle ir wyti caniata i mi fod yno hefyd: Ac or diwedd cyfnewidio y corph gwael hwn, fel y gwneler ef yn un ffurf ath gorph gogoneddus di, yn ol y nerthol weithrediad trwy'r, hwn yr wyti o allu i ddaro&s;twng pob peth iti dy hun.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="50" REF="35">
<HEAD>Ar y Sulywyn a chwech o ddi|wrnodiau ar ol.</HEAD>
<P>YR wyfi yn llawenychu yn fawr, am y Cy&s;&s;ur a ddan|fonai&s;t i mi, O Sanctaidd y&s;pryd gra&s;&s;ol: yr wyfi yn llawenychu fy'mod yn clowed (megis ac y ty&s;tiolaethai&s;t trwy'r rhoddion rhy|feddol a roe&s;t ith Apo&s;tolion) fod fy anwyl iachawdwr yn fyw; Ac hefyd y bydd efe fyw yn dragy|wydd: Ac ni leiha moi gariad tuac attom, hyd oni ddelom ir lle gogoneddus y mae efe yn byw ynddo.</P>
<P>Y&s;prydoliaetha fi fwy-fwy a'th rad nefol, i fod yn &s;efydlog yn y ffydd hon, fel y gallwyf ddangos, a dwyn allan holl ffrwythau'r y&s;pryd, ac nid yn unig gwrthwy|nebu, ond hefyd gorchfygu'r holl brofedigaethau a fo'ar fy ffordd, i'm lle&s;tair ir nefoedd; hyfforddia
<PB N="51" REF="35">trwy dy gyngor, cryfha fi a'th allu a Chynnal fi i fyny a'th gy&s;&s;urau ymhob angenolrwydd: peryglon, a chyfingderau; fel or diwedd y gallwyf fordwyo, a thirio yn ddi|angol i'th anrhydedd tragywyd|dol,<HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Ar &s;ul y'Drindod yn unig.</HEAD>
<P>ANrhydeddus fyddo'r mawr|hydi an-ymgyffred or ddi|wahannedig dragywyddol Drin|dod, yn enw'r hwn i'm bedydd|iwyd; ac yr wyf yn o&s;tyngedig yn ei addoli, gan roddi iddo foliant, Bendidgedig fyddo dy enw o Dduw y Tad holl alluog, Cre|awdr nef a daiar; trwy'r hwn yr ym ni oll yn byw, yn &s;ymmud, ac yn bod.</P>
<P>A Bendigedig fyddo'r tragy|wyddol fab y tad ein achubwr, an gwaredwr, Tywy&s;og tang|neddyf: yr hwn a brynodd yn
<PB N="52" REF="36">ddrud iawn, dragwyddol ryd|dhad i ni.</P>
<P>A Bendigedig fyddo'r y&s;pryd glan, y Cy&s;&s;urwr, yr hwn &s;ydd yn towallt yno'fi feddyliau dai|onus, chwantau a llawnfrydau duwiol, ac am towys, fel yr wyf yn gobeithio, i fowyd-tragywyd|dol.</P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 N="7" TYPE="chapter">
<HEAD>PEN. VII. Myfyrdodau, a gweddiau &s;y'n Calyn.</HEAD>
<P>OS bydd ychwaneg o am&s;er gwedi i adel, Cyn Cym|muno pawb (fel y bydd gryffre|dinol ar wyliau mawrion, a lle y byddo llawer yn Cymmuno ar ddiwrnodiau eraill) treuliwch yr am&s;er hwnw trwy fyfyrdod, Cym|maint ag a fydd eich gallu, fel y
<PB N="53" REF="36">galloch gael Cydnabyddiaeth, am y ddiben i'r ordeiniwyd y Sacra|ment Sanctaidd hwn. Ag fel y Galloch gael Cydnabyddiaeth am hynny: trowch at y drydedd bennod or llyfr hwn, a darllen|wch y bennod honno yn bwyllus wrth reol.</P>
<P>Yn gynta dywedwch wrthych eich hunan, pan feddylioch yn ar|bennig, eich bod gwedi ymroi yn hollawl i fod yn wir gri&s;tion yna dywedwch fel hyn.</P>
<P><HI>O Arglwydd dy was di ydwyfi, ie dy was di meddaf ydwyf: yr wyfi yn Cydnabod, nad wyfi yn eiddo i'm fy hun; Canys fe a'm prynwyd a phris mawr, ag am hynny m'i a ddylwn ogonueddu Duw yn fy nghorph am hy&s;pryd, y rhai ynt eiddo Duw.</HI></P>
<P><HI>Ag O Arglwydd daionus Can|northwya fi (megis ag y dylai un &s;ydd yn henwi enw Chri&s;t) i ymadel a phob rhyw anwiredd.</HI></P>
<P><PB N="54" REF="37">Ag yn ail pan feddylioch am y peth ne&s;&s;a) hynny yw mor ddiolchgar y dylech chwi fod i Ddu|w'r tad, i Dduw'r mab, ag hefyd i Dduw'r y&s;pryd-Glan) mae yn hawdd i chwi droi y geiriau yr ych chwi yn ei darllen yno, i rod|di diolch megis fel hyn.</P>
<P>Beth a dalaf i'r Arglwydd am ei holl ddoniau i'mi? yn enwedig am hyn, am nad arbedodd moi an|wyl ai unig fab ond efe ai trad|dododd i farw tro&s;&s;om ni oll?</P>
<P>Yn drydydd, chwi a ellwch roi atteb, pan feddylioch am y tryd|ydd peth (Nid amgen na'ch ffyd|dlondeb iddo) gan ddywedyd fel hyn:</P>
<P>Mi a dyngais ag mi ai Cyflow|naf y Cadwn farnedigaethau dy gyfiawnder.</P>
<P>Go&s;tyngais fyngalon, i wneu|thur dy ddeddfau byth hyd y diwedd. <HI>P&s;.</HI> 119.106.112.</P>
<P><PB N="55" REF="37">Mae'n rhe&s;&s;wm, pa beth byn|ag a wnelwyf, ar air neu weithr|ed, i mi wneuthur pobpeth yn enw'r Arglwydd Je&s;&s;u, gan ddi|olch i Dduw ar tad trwyddo ef. <HI>Col.</HI> 3.17.</P>
<P>Ag yn Bedwerydd ag yn ddi|weddaf pan feddylioch eich bod yn Cael Cymmundeb gidag ef; yna dywedwch fel hyn.</P>
<P>Pa happu&s;rwydd, a dedwyd|dwch, mwy na hyn, a allafi i ddymuned, na bod gida Chri&s;t, a chael bod hefyd gidag ef, yn gy|franog o haeddedigaethau i far|wolaeih trwy rhain yr wyfi yn &s;iccr i fod yn gyfrannog gidag ef, yn ei anrhydeddus adgyfo|diad.</P>
<P>Yr wyfi yn Cydnabod wrth hyn, fy mod y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> aros ynddo ef, ag yntau yno finnau, am iddo roddi i'mi ei y&s;pryd,</P>
<P>O gwna fi, Arglwydd bendige|dig, fwy-fwy i fod yn un gida
<PB N="56" REF="38">thydi, gan fy ngwneuthrur yn berffeithiach, or un meddwl, yr un y&s;pryd, ar un trefniad a'thi dy hyn.</P>
<P>Gweddi gartrefol y diwrnod hwnw.</P>
<P>Os byddwch wrth y Cyfryw fodd yn wir awyddus am gariad ein iachawdwr tuag attoch, ni lithra y Coffadwriaeth hyn, yn hawdd, nag yn fuan allan o'ch meddwl, ag ni byddwch yn Ew|ylly&s;gar i ymadel ag ef; a thra yr arho&s;&s;o Cariad eich prynwr gi|da chwi, efe a wnaf bob dyled Gri&s;tnogol yn e&s;mwyth, ag he|fyd yn ddiddan; ag fo fydd hyn|ny yn achos y bydd anodd, gen|nych i anfoddhau ef. Am hynny na phellwch wneuthur eich go|rau, ar ei gadw gan, beri i'ch Ca|lon awyddu y Cyfryw feddyliau, a rhain; gan ailcofio ar ryw am|&s;er y dwthwn hwnw, y myfyrdo|dau or blaen gan roddi a chwan|negu
<PB N="57" REF="38">attynt y weddi yma &s;y'n Calyn.</P>
<P>Ni alla fi fyth y&s;tyried yn rhy dda O+hono'ti, O Dad y trigared|dau, a Duw y diddanwch oll, ar Cy&s;&s;urau hefyd, am yr anfeidrol le&s;had a dderbyniais o'th fawr haelioni di: ag am hynny mi a ddylwn gymerud pob am&s;er Cy|faddas i'th fendithio, gan ddoed|yd yn dda am dy enw; yn enwe|ding yn awr.</P>
<P>Am ym archwaethu o newydd, mor ra&s;&s;u&s;ol wyti, am it roddi dy anwyl a'th unig fab, ein iacha|wdwr Je&s;u Gri&s;t, nid yn unig i farw tro&s;&s;om ni, ond hefyd i fod yn ymborth ag yn gynheiliaeth i'ni, yn y Sacrament Sanctaidd a dderbyniais ag a gymerais hed|dyw.</P>
<P>Pan feddyliwyf (yn unig) pa fa'th garedigrwydd yw, i mi gael fy mara beunyddiol, ag heb fod diffyg pethau gweddus i'm Cyn|heiliaeth
<PB N="58" REF="39">am Cy&s;&s;ur yn y fuchedd bre&s;&s;ennol hon: yr wyfi yn gwe|led fy mod yn fawr yn dy ddyled ti, ar y Cyfri hwnw, ie yn fwy o lawer nag a fedrafi ei fanegi: am fod yn wiw gennyt fy nghyn|wys i ddyfod i'th fwrdd dy hun, ag yno fy ngrhoe&s;a wu ar fa'th ob|aith bendigedig, i gael bod gida fy mrhynwr, yn y lle gogoneddus y mae efe ei hun ynddo, i gyd|lawenychu ag ef yn dragywyddol O Arglwydd, pa faint y mae hyn yn Cyrhaeddyd yn uchach nam meddyliau pennaf?</P>
<P>Ag a pha ddiddanwch a bodlon|rwydd y dylai hynny lenwi fyn|ghalon?</P>
<P>Meddianna fi, yr wyfi yn atto|lygu y ti, O Drugarog Dad ar fath y&s;tyriaeth Duwiol or Cariad yma, fel fyth nag anghofiwyf mor happus wyfi am fy mod mor|agos i berthynas Je&s;u Gri&s;t; Ond ei gyfrif bob am&s;er yn fawr anr|hydedd,
<PB N="59" REF="39">am gael bod yn un oi wei&s;ion ef, fel y Gallwyf yn ddi|baid, ag hefyd yn llawennychus ufuddha<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> iddo, a chymerud mawr ddiddanwch yn hynny, a phob Dyled arall, a berthyna i fowyd Cri&s;tion, y mae hyn yn ffa|for fawr, ag mi a ddylwn fod yn &s;ynniol, fel y Gallwyf bob am&s;er gael y rhydd did i ddine&s;&s;au atto, megis att fyngra&s;u&s;af Ar|glwydd, am mei&s;tr; gan gael ei feddiannu, nid yn unig yn y dy|led&s;wyddau hynny or gre&s;ydd gy|hoedd, ond ymma gartref yn fy erfyniadau, neilltuol atto ef. O na bae i mi trwy 'r moddau hynny gynnyddu fwyfwy i fod yn debyg iddo ef, a dwyn gidam fi bob am&s;er y fa'th gyfflybrwydd o'i Ddu|wiolder, o'i Ddaioni, o'i o&s;tyn|geiddrwydd, o'i fwvneidd-dra, ag oi ddioddefgarwch fel y Cydnabyddo pawb, fy mod gida Je&s;&s;u?</P>
<P><PB N="60" REF="40">O na bae i mi y fath y&s;tyriaeth Dduwiol o'i gariad ef, ar fath awydd defo&s;ionol tuag atto ef, gwedi adel, a'i &s;efydlu, yn fyn|ghalon; fel na fodlonwyf mo+hono fy hun, am gweddiau beuny|ddiol yn hollawl, llai o lawer am fy nrhaethiad pre&s;ennol o'm mawr gariad tuag atto ef; ond bod fyn|gwa&s;tadol ofal bob dydd i'm Cym|meradwyo fy hun, i fod yn ffyd|dlon iddo ef ymhob gweithred dda, fel na byddwyf ofnus yr eil-waith i ymddangos o'i flaen ef, trwy y gwahoddiad ne&s;&s;a a gaffwyf i ddyfod iw fwrdd ef.</P>
<P>A Bydded y Calonnau oll, or Cyfryw rai ag oedd yn ddefo&s;i|onol yn dyfal-wrando dy wa&s;a|naeth, yn llawen ymhyfrydu ynot. Cannorthwya ni oll i'n Cadw ein hunain yn bur, ag yn ddihalogedig, ag i rodio yn ofa|lus mewn ofn Duw, a thrwy gy&s;|&s;ur
<PB N="61" REF="40">yr y&s;pryd Glan; Fel y gallo eraill weled ein hymarweddiad daionus ni ynGhri&s;t, fod mewn mwy Cariad a chrefydd, a'th ogoneddu di ein Tad nefol.</P>
<P>Hefyd trigarha (fel yn o&s;tyn|gedig y gweddia&s;om y dydd hwn) tros gyflwr y gatholig Eglwys yn hollawl, ag hefyd fod i ti reoli Calon dy ddewi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;edig wa&s;anae<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hwr Charles ein Bren|hin an llywydd; fel y Gallo efe, yn ei holl feddy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iau, ge|iriau, a gweithredodd, yn wa&s;tad gei&s;io dy anrhydedd di; a'th ogoniant, a myfyrio ar gadw dy bobl a rodded yn ei gadwraeth ef, mewn digonoldeb, tangned|dyf, a duwioldeb.</P>
<P>A chaniadha i bawb hefyd a dderbynier i Gymdeithas Crefydd Chri&s;t, iddynt ymwrthod a phob peth, a fyddo yngwrthwyneb iw proffe&s;s, a chanllyn pob Cyfryw beth ag a gytuno a'r unrhyw,
<PB N="62" REF="41">er 'cariad a'r dy anwyl fab Je&s;u Gri&s;t ein harglwydd,
<HI>Amen.</HI></P>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Os gwelir y weddi yma yn rhy hir y mae yn Canllyn yma un ferrach.</HEAD>
<P>YR wyfi yma ailwaith yn ym|ddaro&s;twng o'th flaen di, O Arglwydd nef, a daiar, i'th fen|dithlo, ag i'th foliannu, am dy holl drigareddau tuag attafi; yn enwedig am y rhai y dydd hwn a dowelltai&s;t arnafi.</P>
<P>Nid Ewylly&s;&s;iwn fod mor aniol|chgar ag i mi yn yngwrth anghofio y fath rad rhyfeddol; y bu wiw gennyt ei roddi i mi: ond Ewyl|ly&s;&s;io yn ddifrifol, Cael Coffadwri|aeth or Cwbl yn fyngalon i'm hannog i gariad a gweithredoedd daionus.</P>
<P><PB N="63" REF="41">Ag i'r diben hwnw yr wyfi yr awrhon, yn adnewyddu fyngo&s;t|yng<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g e<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">fyniadau attati, ar i ti yn ddi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">aid, fynghynhyrfu, am Cynorthwyo a'th y&s;pryd &s;anct|aidd i rodio yn addas, or uchel al|wedigaeth nefol honno ynghri&s;t Je&s;u; trwy y fath fuchedd ag a fydd yn &s;obr, Cyfiawn, a Duwiol gan addoli ei a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dy&s;g ef, ymhob|peth fel y gallo yntau fynghyme|rud innau yn was da ffyddlawn iddo, a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> y dydd mawr hwnw, pan gaffom ei weled ef, nid mewn Cy&s;codau a gwrthrychau, ond wy|neb yn wyneb.</P>
<P>A thrigarha wrth dy Eglwys yn hollawl gweddiau 'r hon, yr wyfi yn attolygu i ti eu gwrando, ag am bob aelod o+honi hi: ond yn fwy Enwedigol tros fawrhydi ein Brenhin Charles a phawb ar y fydd mewn Awdurdod tanoef; fel trwy e'u Duwiol ofal, a'u gwiliad|ariaeth, y gallo dy Eglwys yn lla|wen
<PB N="64" REF="42">dy wa&s;anaethu di, ymhob Duwiol lonyddwch trwy Je&s;u Gri&s;t ein harglwydd,
<HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 N="8" TYPE="chapter">
<HEAD>PEN VIII. Cyfarwyddiadau am fuchedd Dduwiol i fod yn gyfu|nawl i'r Cymmun Sanctaid.</HEAD>
<P>YN Gynta, Cymmer beth am|&s;er bob dydd i gofio pa faint yr wyti yn rhwymedig i'th ia|chawdwr Cri&s;t: Yn gvnta am yr adduned a wnaetho&s;t wrth dy fed|yddio: yn ail dy arbenn<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g fod|londeb ir adduned honno wrth arddodiad dwylo; Ag vn dryd|ydd, wrth ei adnewyddu yn y Cymmun Sanctaidd, ag yn Cy|faddau pa faint: yr oeddych yn
<PB N="65" REF="42">ei ddyled ef, yn gynta, am iddo i offrwm ei hun ar y groes tro&s;|&s;och, ac yn ail yn y Cymmun.</P>
<P>Os cofiwch y tri rhe&s;&s;wm yma y boreu pan ddeffrooch, fe fydd hynny yn ddiogelwch mawr i chwi; i'ch gwneuthur yn fwy cy|dnabyddus a'ch ymrwymiad.</P>
<P>Chwi a ellwch ddechreu'r dydd ar cydnabyddiad hwn.</P>
<P><HI>Nid wyfi yn eiddo i'm fy hun, ond yn eiddo'r Arglwydd. Efe am pry|nodd i a ffris mawr; ac fe a ddarfu i minnau adnewyddu, ail waith, ac ail-wai<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h y gwa&s;anaethwn ef: Ac am hynny mi ai gogonneddaf, am Corph, ac am Henaid:</HI> y rhain, &s;ydd eiddo ef.</P>
<P>Ond fel y &s;ercho eich calon yn fwy tuag atto ef, dywedwch fel hyn</P>
<P><HI>O mor happus ydwyfi, am i mi ymrwymo i wa&s;anaethu y fath fei|&s;tr, ag Arglwydd gra&s;&s;u&s;ol a Christ Je&s;u!</HI> Fyth ni chollafi <HI>mor fath
<PB N="66" REF="43">ddedwddwch, trwy fod yn an-ffydd|lon iddo ef,</HI> nag anghoffadwrus am eu fawr gariad ef: Yn drydydd eich cadw eich yn &s;efydlog yn y llawn-fryd hwn yn y&s;tyriol bob dydd, darllenwch <HI>eich dyled tuac Dduw, ach dyled tuac at eich cym|mydog,</HI> megis yn eglur eu maent gwedi ei go&s;&s;od ar lawr yngh Catechi&s;m yr Eglwys.</P>
<P>Ac ar ol i chwi eu darllen dy|wedwch fel hyn. Hyn oll a adde|wais, ac a addunedais, yr am&s;er hwnw pan i'm gwnaethbwyd yn Crution, <HI>Hyn adwaith a Siccrhe|ais; a hyn ll trwy rad a Cyn|northwy Duw yn ffyddlon a gy|flawnafi</HI></P>
<P>Yn bedwerydd, llawnfryda yr am&s;er hwnw, i fod yn wiliad|wrus: yn enwedig, yn y pethau hynny, trwy'r rhai y darfu i chwi y&s;ty<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ied, (wrth eich holiad di|weddaf) eich bod yn fwy d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ffy|giol, ac am hynny yn fwy addas
<PB N="67" REF="43">i'ch Cyrhaed<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yd. Yn hyn oll cy&s;|&s;urwch eich hunain i ym-arfer mwy diwydrwydd, i o&s;&s;od gwil|wyr caethach ar eich Calon, gan fod yn ofalus i ymwrthod a'r lle|oedd, a'r cyfeillion, a'r achly&s;&s;ur; a fu arferol o'ch denu i berygl.</P>
<P>A phob nos gelwch ych hun, i roi'ch cyfri am y dydd aeth hei|bio.</P>
<P>Yr Bummed, nid oes neb yn &s;ic|cr, mewn cymmaint trafferth, ar nas gall gymmerud peth am&s;er ir fath orchwylion byrion a rhain ac os ymarferir nhwy yn ddifrifol, a pheidio a rhedeg tro&s;tynt, yn rhy-fuan; nhwy (yn &s;iccr) a al|lant eich archwaethu yn ddaionus, ac yn happus yn eu calonnau, trwy ei holl fowyd.</P>
<P>Ac er eu gwneuthur yn ffrwyth|lonach, anchwanega y weddi ferr hon, cyn fynyched ac y gellych bob dydd.</P>
<P><PB N="68" REF="44"><HI>Holl alluog Duw, yr hwn a rod|dai&s;t dy un mab i ni yn aberth tros bechod, a hefyd yn e&s;ampl o fuchedd Dduwiol dyro i mi dy ras; fel y gal|lwyf byth yn ddiolchgar dderbyn ei anrhaethaul le&s;had ef: a hefyd beu|nydd ymroi, i ganlyn bendigedig lwybrau ei wir lanaf fuchedd ef, trwy'r unrhyw fe&s;u Ghri&s;t ein hargl|wydd,</HI> Amen.</P>
<P>Yn chweched; os bydd eich acho&s;&s;ion y fath, fel nas galloch bob dydd ddarllen, fel y galloch gofio eich dyled tuag at Duw, ac hefyd tuag at eich cymmydog; gwiliwch na phalloch oi wneu|htur, <HI>unwaith neu ddwr</HI> or lleiaf <HI>yn yr wythnos:</HI> a myfyriwch tros ennyd, wrth ddiweddu pob rhan neillduol, gan ddywedyd, <HI>hyn yw fy iawn ddyled i a thrwy ras a chynnorthwy Duw mi al cyflawn|afi</HI></P>
<P>Ac wrth ddiweddu'r cwbl (fel y byddo'ch darlleniad yn ffrwyth|lonach)
<PB N="69" REF="44">dywedwch fel hyn. <HI>Ydd wyfi yn mawr ddiolch i'm Tad nefol, am iddo fy'ngalw i'r gyfryw iechyd|wriaeth hon, trwy Je&s;u Ghri&s;t ein iachawdwr. Ac mi a attolygaf i. Duw roddi; I mi ei rad modd y gallwyf aros ynddo holl ddyddiau fy einioes,</HI>Amen</P>
<P>Ac vn &s;aithfed trwy'r moddau hyn llawnfrydwch eich paratoi eich hunan cyn fynvched ac y galloch <HI>i dderbyn, ac i gymerud y Cymmun &s;anctaidd:</HI> gan gofio hyn (bob am&s;er) megis ac trwy ych bedydd, ich gwnaed yn aelod o Ghri&s;t, a Chychwnfa igyflw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> iech|ydwriaeth; felly (yn gyffelyb fodd) trwy'r cyfundeb yma ac efe, yr ych yn parhau yn y cyflwr bendigedig hwnw yr hwn nis gall eraill moi arddel nai feddiannu, nid amgen na'r rhai y fydd yn e&s;c|eulu&s;o gwneuthur hynny er <HI>co&s; am Ghrist.</HI></P>
<P><PB N="70" REF="45">Am nad ynt yn rhoi ty&s;tiola|eth yn'y byd o'u bod o gymeithas y Cri&s;tianogion; nac chwaith dim rhe&s;&s;wn i feddwl i bod yn aelodau bywiol i Ghri&s;t, ac hefyd mewn cyflwr iechydwriaeth nid ynt ond hanner. Cri&s;tianogion, ai cymerud at v goreu: yn unig&punc; gwedi ei bedyddio i Gri&s;t ac heb ddim cymmundeb ag ef, yn y Sacrament arall or cymmun a ordeiniodd efe ac wrth ei bed|ydd, a ymrwyma&s;ont a'r ei gy|merud.</P>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="71" REF="45">
<HEAD>Yn wythfed.</HEAD>
<P>ONys gellwch gyflawni eich dyled tuag at Duw, ac he|fyd tuag at eich cymydog; na rwy&s;tred hynny monoch i fyned i gymmuno, pan gaffoch am&s;er cyfaddas.</P>
<P>Ond yn unig ymddaro&s;tyngwch eich hun yn fwy o flaen Duw, trwy'ch diragrith edifeirwch; ac ewch i gryfhau eich llawnfryd Cri&s;tnogaidd: trwy dderbyn, a chymerud y lluniaeth y&s;prydol hwnw, a ddarfu i Gri&s;t, ei arlwyo i chwi; ac attolygwch iddo, gy|frannu ychwaneg i chwi o'i y&s;pry|dol-gryfdwr.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="72" REF="46">
<HEAD>Yn nawfed.</HEAD>
<P>OS yn wa&s;tad y ciliwch yn eich ol, <HI>nedwch i hynny y Chwaith mo'ch llwfrhau chwi,</HI> na pheri i chwi anghoelio nas gell|wch byth ei gymryd ond yn hyttrach gobeithiwch yn nuw, a thrwy ddianwadalwch, a mynych ymarfer hynny, a phob modd Duwiol arall, chwi a ddowch or diwedd i fod yn fwy &s;efydlog, ac yn fwy diy&s;gog i wneuthur yn dda.</P>
<P>Ni byddwch fyth felly, os gad|ewch heibio gymmuno; ond 'c|hwi a fyddwch mwy e&s;ceulus am bethau eraill; ac am hynny yn wa&s;tadol gwnewch hyn, fel y mae <HI>Cri&s;t</HI> yn erchi i chwi ei wneuthur; ac ir diben hwn gwnewch hyn, fel y galloch ei<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h ymrwymo y'ch hun yn dynnach, ac yn ddwya&s;ch iddo ef ac wrth wneuthur hynny, chwi
<PB N="73" REF="46">a gynnyddwch fwy-fwy mewn gallu a Chryfder, i gael y fuddu|goliaeth, ac i orchfygu Diafol, y byd, ar cnawd.</P>
<P>Yn ddegfed ac yn ddiweddaf, <HI>na rwy&s;trer chwi gan amau, a ffetru&s;|der,</HI> (trwy r rhai y mae llawer yn eu blino, ac yn eu digalonni eu hunain) rhag cael y budd ar lle&s;|had y &s;ydd i'w gael wrth fynych gymmuno, nid oes ddigon o le i'w hy&s;tyried yn y llyfr hwn.</P>
<P>Ac od oes un dyn heb allu bod|dhau moi gydwybod, yn y ffordd yma a ddarfu i'mi ei gyfarwyddo ef ynddi, gwilied hwnw yn ddyfal rhag iddo fethu calyn y cyngor yr ydwyf yn ei roddi iddo yngwa&s;|anaeth y cymmun, yr hyn yw, i fyned at <HI>un doeth dy&s;cedig, o we|nidogion gair Duw, ac agored ei ddolur, fel y gallo dderbyn cyfryw gyngor y&s;prydol, hyfforddiad, a</HI> Chonffordd, fel y gallo ei gyd|wybod <HI>ymy&s;gafnhau; a thrwy we|nidogaeth
<PB N="74" REF="47">gair Duw, allu o+honaw dderbyn cy&s;&s;ur, a daioni gollyngdod,</HI> er heddychu ei <HI>gydwybod, ac ymo|chelyd pob petru&s;ter ac anwybod|aeth.</HI></P>
<P>Ac i'ch cynhyrfu i wneuthur hyn, y&s;tyriwch wrthych eich hu|nain: pa faint o re&s;&s;ymmau 'ch|waneg y &s;ydd i chwi i fod yn fwy eich ofn am i chwi beidio a my|ned; na bod yn ofnus am fyned i gymmuno. y rhe&s;&s;wm yw, am fod i chwi orchymmyn eglur i gymmuno, ac nad oes dim ond eich ofn, ach petru&s;ter yn eich lludias a'ch cadw oddiwrtho.</P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 N="9" TYPE="chapter">
<PB N="75" REF="47">
<HEAD>PEN IX. Am anghoelion, a phetru&s;ter.</HEAD>
<P>FE a wna beth gwa&s;anaeth (ond antur) i eneidiau gweddus, os dango&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">af uddynt pa fodd y gal|lant yn hawdd gael i boddhau ynghylch llawer oi hanghoelion cyffredin (os cymerant gyngor gan wenidog Duw am+danynt;) er nas gallwyf &s;efyll ar yr holl acho&s;&s;ion a'r anghoelion am hynny, mi a warria'r bennod y ma i Eglu|ro'r achos, yn gyntaf ni a glown yn gyffredinol liwied hyn i ni, pan ddywedom i ddynion eu e&s;ceulu|&s;tra am gyflawni y ddyled hon, <HI>nid wyfi (medd un) yn ymhyfrydu yn hynny, nac mewn dyledion Du|wiol eraill; ac am hynny</HI> i ba beth y gwneir hwynt, yr union atteb yw hyn, od ydych chwi yn
<PB N="76" REF="48">cyfrif yn well gyflawni eich dyled|&s;wydd, o flaen eich ddiddanwch, ach budd, yna nis gellwch lai na chymerud bod-lonniad rhe&s;ymol, (os y'ch yn eich dirnad eich hun) yn y peth a wnaethoch.</P>
<P>Ie os ddeellwch hynny yn dda, fe a fydd i chwi yn fodlonniad mawr; yn cyfatteb mawrhydi eich diddanwch, ach budd fydd, yr hwn a naccae&s;och er mwyn Duw</P>
<P>Yr hwn (mae'n rhaid i chwi ei gofio) a fodlonir am i chwi wne|uthur hvn a allech, (yn enwedig pan ich profer mewn ffordd ar|all;) Ac felly dylech chwithau fod hefyd yn fodlon. gan obeithio wrth hir ymarfer rhinwedd yn d|dianwadal, y dyry i chwi y fath owyllys mewn hyfrydwch ac a ddymunoch ei gael.</P>
<P>Yr wyfi yn &s;iccr mai dyma'r ffordd i'w ennill, os yw efe i'w gael.</P>
<P><PB N="77" REF="48">Yn ail y mae eraill yn <HI>cwyno fod hurtrwydd mawr</HI> yn ei gorch|fygu <HI>mewn dyledion &s;anctaidd;</HI> fel nad oes ganddynt awydd yn y byd iddynt.</P>
<P>Nid oes fawr ragoriaeth rhwng hwn ar cynta; ac am hynny mi chwanega hyn yn unig, fal pan gymeroch arnoch eich hun yr holl boen a ddarfu imi ych cyfarwyddo yn y bennod or blaen, ni ddylech mo'ch tri&s;tau eich hun am eich hurtrwydd: Ond ei gyfrif at eich cyflwr naturiol neu ryw an-ardy|mmer yn ei'ch corph.</P>
<P>Ac nid oes yr un or ddau yn eich gallu chwi i'w ddiwygio; ond yn unig ufuddhau iddynt a'i dioddef trwy ammynedd: i fod yn fyrr, nedwch i hyn mo'ch blino, llai o lawer eich rhwy&s;tro i gymmuno; os wrth dderbyn y cymmun &s;anctaidd, yr ych chwi yn deallt eich bod gwedi eich gwneuthur yn fwy gofalus yn eich
<PB N="78" REF="49">dyledlon &s;efydlog. Yn III: yr an|ghy&s;&s;ur mwya or cwbl yw hwn. (Medd un) <HI>Nid wyfi yn cael budd yn y byd wrth gymmuno, ac nid wyfi yn cynnyddu yn well un gronyn am ei fynych gymmerud.</HI></P>
<P>Ac nid yw'r ymmadrodd ym|ma yn fwy cyffredin, nac i mae gan mwya yn ddiachos: Megis ac y mae llawer o bobl (y &s;oweth) yn meddwl ei bod yn cynnyddu yn well pryd na chymmunont na phan y gwnelont, ac eraill yn meddwl yn y gwrthwyneb: holwch gan hynny eich hunain wrth eich dyled tuagat Dduw, ac hefyd eich dyled tuagat eich Cymmydog.</P>
<P>A'c edrychwch a gwflawned nhwy yn well, er pan dderbynni|a&s;och y cymmun Sanctaidd; ga|dewch i'ch <HI>gwenidogion tylodion,</HI> eu holi eu hunain, pa un a wnant a'i bod yn ei trefnu eu hunain, yn fwy go&s;tyngedig, gan ber|chi pawb oi gwell; a bod yn
<PB N="79" REF="49">ofalus i fyw'n union ac yn ffydd|lon; ac hefyd i reoli e'u tafod|au, ac ymwrthod a drwg ab&s;en, cy&s;tadl a lledratta, &amp;<HI>c.</HI> gan fod yn fodlon i'w cy&s;twr, ymha ryw fuchedd bynnac y rhyngo bodd i Dduw eu galw.</P>
<P>Dyma'r arwyddion hynod, o <HI>gynnyddu yn well,</HI> trwy'r rhain chwi a ellwch yn iawn eich barnu eich hunain: ac y naill ai cael eich gwaredu yn hollawl och pe|tru&s;ter, neu wybod pa fodd y mae i chwi gael hynny, trwy fwriadu yn ddifrif o&s;&s;od ar y goreu y fath rinweddau.</P>
<P>Yr un fath y dylai <HI>plant</HI> eu holi eu hunain, ynghylch yr un anrhy|dedd, a go&s;tyngeiddrwydd; a pha un a wnant ai bod yn anrhydeddu eu rhieni yn fwy nac or blaen; gan ymddaro&s;twng i'w holl lywiaw|dwyr, dy&s;cawdwyr, bugeiliaid y&s;prydol, ac athrawon.</P>
<P><PB N="80" REF="50">Ar <HI>bobl Jeuanigc</HI> a ddylent eu holi eu hunain pa un a wnant ai bod yn cadw eu cyrph yn ofalus, mewn mwy <HI>Cymmedroldeb, &s;obrwydd, a diweirdeb;</HI> am fod mwy profe|digaethau yn digwydd iddynt i weithredu y drygioni, ar beiau y &s;ydd yngwrthwyneb ir dyledion Cri&s;tnogaidd hyn.</P>
<P>Ac ymma y mae'n addas ac hefyd yn perthyn, i mi ddwyn ar gof, un peth y mae llawer yn ac|hwyn, fod yn ei maeddu yn dra|mawr, (nid amgen, <HI>na chynhyr|fiadau y trachwantau cnawdol,</HI> ac at y'r rhain y mae y rhai ieuaingc wrth naturiacth yn hylithr; fe ellir atteb, nis gall fod amgen, os bydd|ant mewn iechyd: ac am hynny mae'n anghenrhaid fod mwy gofal a diwydrwydd, i'w cadw nhwy 'n bur ac yn ddihalogedig.</P>
<P>Yr hyn a allant eu wneuthur, er clowed y rhyw anwyadu yn|ddynt, trwy na chanllynant, mo+honynt
<PB N="81" REF="50"> ac na adawant moi tywy&s;o ganddynt, i weithredu dim a fyddo gwaharddedig gan Dduw.</P>
<P>Dyma <HI>r</HI> cwbl a addaw&s;och yn eich bedydd, <HI>ymwrthod ac any&s;|prydol ewyllys y cnawd, fel na ddily|nech hwynt, ac nath dywy&s;er gan|ddynt.</HI></P>
<P>Trachwantan, hyn yw, e|wylly&s;ion eill fod i chwi megys yn deimladwy, ac nis gellir yn hawdd moi ddaro&s;twng: ond ni ly|grant fyth mo+honoch, trwy na cyd&s;ynio'ch a hwynt; ar cwbl y fydd i chwi iw wneuthur, yw, ymwrthod eu calyn, i'r ffordd ddi|ffaith y cei&s;iant eich denu, ach ty|wy&s;o iddynt; a llawnfrydwch na foddhewch 'monynt mewn ffordd yn y byd, ond yn unig yn yr hon y mae Duw yn fodlon iddi.</P>
<P>Ac yr un modd mae'n rhaid i chwi eich holi eich hunain ynghy|lch eich dyled tuag at Dduw. A
<PB N="82" REF="51">ydych chwi (yn fwy calonnog a &s;efydlog) yn credu yr hyn a ddy|&s;codd Cri&s;t i chwi yn ei efengyl, ydych chwi yn wir yn coelio hyn|ny, fel y mae n peri ofn arnoch, rhag i chwi mewn un modd ei anfodd-hau ef; gan gyfri, a ffr|i&s;&s;io, ei addewiddion ef, yn fwy na holl gyfoeth y byd; meddyliwch eich bod yn gyfoethogion trwy ffydd, a gobaith, er eich bod yn y gwrthwyneb yn dylawd, ac o i&s;&s;el radd yn y byd.</P>
<P><HI>Dyma'r arwyddion goreu am wellhad dyn.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 N="10" TYPE="chapter">
<PB N="83" REF="51">
<HEAD>PEN. X. Cyfarwyddiadau rhag mynych ddychwelyd i bechu.</HEAD>
<P>BWriedwch yn eich meddwl, fod dyn yn mynych ddych|welyd, i'r pechodau hynny, a ddarfu iddo lawnfrydu yn ddiy&s;|cog eu gwrthnebu, ac yn arben|nig, a addawodd ymwrthod a hwynt; pa beth y &s;ydd i'w wneu|thur yn yr achos ymma?</P>
<P>I hyn, yr wyfi yn rhoi atteb; yn gynta mai dyled dyn yw ei farnu ei hun, ie (hefyd yn do&s;t) ei euog-farnu ei hun 'am hynny: fel yr wyfi'n meddwl y dylai hyn fod yn rhan or farn y mae'r dyn yn i faruu yn eu erbyn ei hun, ei farnu ei hun yn anheilwng o fod yn gyfranog or Cymmun Sanct|aidd.
<PB N="84" REF="52">Felly (hefyd yn wirionedd) y barnai'r Englwys, pe bai iddi gydnabvddiaeth pa fath ddyn yd|oedd, gan go&s;pi y cyfryw ddrwg weithredwr.</P>
<P>Ac am hynny (yn ail) edrych arno ei hun, a meddwl ei fod mor aflan ar ci a ddychwel at ei chwyd|fa ac am ei fod felly ymattalied rhag myned i fwrdd yr Arglwyd; hyd oni-byddo yn ddigonol gwedi ei ymddaro&s;twng, gan gydnabod ei bechod, ac hefyd ei berygl, i fod yn fwy gofalus trwy lawnfryd gwell.</P>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Yn drydydd.</HEAD>
<P>A Hyn a ellir gobeithio a fydd, os efe (am y rhe&s;|&s;wm ymma ac nid un arall) a ar|bed ddine&s;&s;au yno; gan edrych arno eu hun yn rhy wael i feddian|nu y fath uchelfraint, ac nid wrth &s;efyll allan trwy e&s;ceulu&s;tra, a
<PB N="85" REF="52">diogi, i gymmerud poen gidac efe ei hun, llai o lawer gwan-ffyddio am drigaredd Daw; ond yn unig am y cydnabyddiaeth &s;ydd gan|tho oi an-haeddedigaeth, a thrwy ymddaro&s;tyngiad dwfn, ei ger|yddu ei hun, am na wnaeth well ymmarfer o <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">awr gariad ei iach|awdwr tuag atto ef.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Yn bedwerydd.</HEAD>
<P>Os hyn ni thyccia, mae'n rha|id iddo roi at hyn ryw fodd anghynnefin i gy&s;tuddio ei enaid, megis y dowaid yr y&s;chrythyr, trwy ei farnu ei hun yn anheilwng i fwyta nac yfed nac i fwynhau dim o bethau daionus y byd hwn: Ac felly ei daflu ei hun i lawr ar y ddaiar o flaen Duw trwy wylo|fain, ympryd, a galar, trwy ym|ofidio, a griddfannu am ei gy|flwr to&s;turus, fel yr ym ni yn arfer oi wneuthur, am gyfaill, pan of|nom
<PB N="86" REF="53">ei fod yn marw, neu mewn perygl mawr am hynny.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Yn bumed.</HEAD>
<P>OS er hyn oll nis gwel y dyn ei fod yn &s;afadwy, mae'n ang|henrhaid iddo fyned i ymgynghori a rhyw ddy&s;cedig wenidog gair Duw, megis ac a phy&s;ygwr y&s;pry|dol, gan ddymuned cael gwybod gantho, pa Chwyl a gymmero fel y gallo fei&s;troli ei drachwan|tau afreolus fydd yn rhy do&s;t a chaled iddo.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Yn chweched.</HEAD>
<P>PAn ddelo'r dyn i gei&s;io y cyn|gor ar rhybudd y&s;prydol hwn, na fydded yn gywilyddus gantho gyfaddau yn eglur ei holl bechodau, ac agoryd holl gyflwr ei enaid, o flaen Duw, ac ir hwn y mae'n ymgynghori ac ef: gan
<PB N="87" REF="53">adrodd, a dangos yn eglur, pa fodd, a thrwy pa wedd, y daeth fel hyn, i gael ei faglu yn rhwyd Diafol; fel nas gall fyned allan o+honi.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Yn &s;eithfed.</HEAD>
<P>BYdd &s;iccr i orchfygu, y gofid, y &s;ydd yn ymderfy&s;cu ynot, yn lluddias i ti wneuthur y fath ddatcuddiad rhag ofn yn eich ty|bygoliaeth, eich bod yn eich gwrthuno eich hunain: a gorch|fygwch y meddylfryd hwnw, a meddyliwch y dylech yn hyttr|ach, yn &s;ynhwyrgall, gyfaddeu eich holl bechodau: fel y galloch gywilyddio, ach daro&s;twng eich hun yn i&s;&s;el, o flaen Duw ai we|nidog. <HI>A gwnewch hyn megis rhan och go&s;tyngeiddrwydd.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="88" REF="54">
<HEAD>Yn wythfed.</HEAD>
<P>AC os gwnewch hynny, yn|a y mae y gwenidog dy&s;|cedig, mewn gallu i farnu rhwy|medi Cyfaddas i iachau'r dolur, pan adnabyddo'r gwreiddin, os dywedwch y gwir iddo, y mae efe mewn gallu, i adrodd i chwi o ba radd, a naturiaeth, y ma'ch pechod, ac o ba le y mae'n deil|liaw: pa un a'i oddiwrth &s;eguryd, neu gyfeillion diffaith, neu e&s;ceu|lu&s;tra yn eich dwyfolder neu e&s;c|eulu&s;tra yn eich meddyliau &s;efyd|log, i fywhau eich crediniaeth, i goffau eich rhwymedigaeth, ac i goffau eich mawr gyfrif &s;ydd raid i chwi roddi; neu oddiwrth or|modd ymddiried yn eich gallu 'ch hun, diffyg ofn a &s;iccrwydd, heb wilio yn iawn tros eich llygaid, neu ddrws eich gwefu&s;&s;au, a lla|weroedd or cyfryw bethau; y
<PB N="89" REF="54">gellwch ddal &s;ulw arnynt, ac yn gyffelyb fodd rhoi i chwi rybudd, a chyfarwyddiad.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Yn nawfed.</HEAD>
<P>BYddwch &s;iccr i ufuddhau i'w reolau ef, gan fod yn ofalus i'w Calyn nhwy dyma'r modd diweddaf; a ddylech ei ymar|fer, gan fod yn ddiolchgar i Dduw am+dano a hynny trwy ofn a dy|chryndod, na <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yddech well wrth hynny. Meddyliwch am ddyn a fai yn &s;yrthio mewn lly&s;meiriau, neu ffeintiadau, pa beth nis rhoe hwnw, nen a wnai, neu a ddioddefai i gael ei waredu oddi|wrthynt, yn hyttrach na bod yn ddibaid mewn perygl i &s;yrthio ir tan, neu ddwr neu ryw, ddihe|nydd arall: Bwrwich mai hyn y'w eich cyflwr eich hun; O her|wydd eich aml &s;yrthiad mewn pechod, yngwrthwyneb i'ch llaw|nfrydwch,
<PB N="90" REF="55">ach rhwymedigae|thau, mae hyn yn fwy peryglus ac ofnadwy; ac ni ddylid gwr|thod modd yn y byd, a fyddai mewn gallu i iachau y fath anfad ddrwg.</P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 N="11" TYPE="chapter">
<HEAD>PEN XI. Am ddyled-&s;wydd plant.</HEAD>
<P>Y llyfr hwn a fwriadwyd i rai yn dechreu, a'r cyfryw a de|bygir nad oes ganddynt ddim gwybodaeth i gyflawni eu dyled|&s;wydd, myfi a ddibenna hyn, gidag ychydig gynghorion, i <HI>blant, i wenidogion tylodion,</HI> ac hefyd i bob <HI>Math</HI> ar bobl jeuaingc.</P>
<P>Yn gynta, dyled-&s;wydd <HI>plant</HI> a gynhwy&s;&s;ir mewn dau air, nid|amgen <HI>anrhyddeddu eich rhieni;</HI>
<PB N="91" REF="55">yr hwn yw'r gorchymmyn cyntaf or holl orchymmynion Cynwy&s;&s;e|dig yn yr ail llech: ac yn gynta rhoi bri arnynt megis eich pen|naethiaid a'ch Cymwyna&s;garwyr mwya; canys tan Dduw yr o|eddynt yn achos och bod, ac he|fyd, eu bod, yn ofalus am eich magu, ach meithriniad, ach dy|giad i fyny, y pryd nas gallech edrych attoch eich hunain.</P>
<P>Yn ail, trwy ymddygiad anrhy|deddus tuag attynt, ie y pryd na Chyflawnont moi dyled-&s;wydd; ond eich annog i ddigofaint, trwy eu croes draw&s;trummau.</P>
<P>Yn drydydd, Gan dalu pwyth eu cariad, trwy ddiwallu eu di|ffygion; os cwympant mewn ty|lodi, a chwithau yn gallu eu cyn|nal i fyny.</P>
<P>Darllennwch, 1 <HI>Tim.</HI> 5.4. <HI>Math.</HI> 15&punc; 5 6.</P>
<P>Yn bedwerydd, gan gyd-ddwyn ai gwendid, y naill ai mewn Corph,
<PB N="92" REF="56">neu feddwl, yn enwedig yn eu henaint.</P>
<P>Yn ail, <HI>Ufydd-hewch ich rhieni, Eph.</HI> 6.1. gan fod yn o&s;tynge|dig iddynt: <HI>Luc</HI> 2.51.</P>
<P>Yn gyntaf, byddwch o&s;tynge|dig i'w hathrawiaeth, ai Cyn|ghorion daionus; y rhai a ddylech chwi wrando arnynt, au hy&s;tyried yn ofalus, ac yn ddie&s;ceulus.</P>
<P>Yn ail, i'w gorchymmynion; pan baront i chwi wneuthur pob cyfryw-beth ar na fyddo yn er|byn y gorchymmynion Difiny|ddiawl.</P>
<P>Yn drydydd, ymddaro&s;twng i'w ceryddiad am eich beiau ach tro&s;|&s;eddiadau, <HI>Hebr.</HI> 12.9.</P>
<P>Yn bedwerydd, am y Cyfar|wyddiad yn dewis i chwi eich gal|wedigaeth; onis bydd gennych wrthwyneb iddo.</P>
<P>Yn bumed, ond yn enwedig yn achos priodas; yn hynny mae gan y'ch rhieni bob am&s;er gyfiaw|nder i drefnu eu plant.</P>
<P><PB N="93" REF="56">Ac mewn gwirionedd ni dylent moi Cymmell i briodi un ni chlo|want arnynt moi garu; ond gwn|euthur eu gorau ar ddymuned ar eu plant garu y rhai y maent yn eu ddewis iddynt: a phryd na chlo|woch arnoch gytuno ai ewlly&s;&s;ion yn y pungc hwnw; mae'n angen|rhaid i chwi trwy anrhydedd, ac iawn barch anghytuno a hwynt; ac yn o&s;tyngedig ddymuned ar|nynt beidio ach Cymmell ddim pellach.</P>
<P>Ac onis gwrandawant ar eich aml ddei&s;yfiadau nid ych yn rhw|ym i galyn e'u Cyfarwyddiadau yn y fath achos.</P>
<P>Ond or tu arall, na phriodwch neb, heb eu Cyd&s;ynniad nhwy; onis byddant mor anrhy&s;&s;ymmol, fel na fynnont i chwi briodi neb; a'ch bod yn gweled, fod angen|nolrwydd yn eich Cymmell, i rag|flaenu eich tywy&s;o ymmaith (yng|wrthwyneb ich adduned yn
<PB N="94" REF="57">eich bedydd,) gan chwantau cna|wdol.</P>
<P>Yn yr achos hwnw, ewch at y llywiawdwr, neu ryw wenidog dy&s;cedig, (y rhai ynt rieni cyf|fredin) a gadewch i'r rheini ym|ddiddan a hwynt, ac onis gallant, dyccio, nid-oes gennifi, ddim y|chwaneg i'w ddywedyd ynghylch eich ufudd-dod yn yr achos ym|ma; ond bod i chwi yn gall ym|marfer ach rhydd-did, a thrwy gynghorion da eich Cyfeillion, a dyledus ufudd-dod i'ch rhieni.</P>
<P>Ond fel y mae llyfr gweddi-gy|ffredin yn eich addy&s;cu, yngwa&s;a naeth priodas.</P>
<P><HI>Na ddylei neb ei Chymmeryd arno mewn byrbwyll o y&s;gafnder meddwl, neu nwyfiant, er mwyn digoni dei|&s;yfiad a chwantau cnawdol, fel ani|feiliaid y&s;crublaidd, y rhai ni rod|dwyd rhe&s;wm iddynt: eithr yn bar|chedig, yn bwyllog, yn &s;obr, ac mewn ofn Duw; gan ddyledus &s;yniaw er</HI>
<PB N="95" REF="57"><HI>mwyn pa acho&s;ion yr ordeiniwyd priodas,</HI> &amp;c.</P>
<P>Ac os canllynwch y rheolau hyn, nis gellwch wneuthur ar fai; byddwch ofalus i gyflawni y dyledion hyn; a Duw (o flaen yr hwn, i mae pob cyfryw beth daionus yn gymmeradwy) a ddyry i chwi ei fendith: Darllen|nwch <HI>Eccle&s;ia&s;ticus,</HI> pen 3. hyd adnod, 17.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="12" TYPE="chapter">
<PB N="96" REF="58">
<HEAD>PEN XII. Am ddyled-&s;wydd Gwe|nidogion.</HEAD>
<P>ER nad yw Gwenidogion y pryd hyn yn wir gaethwei|&s;ion nac yn alltudion fel i'r oe|ddynt yn nyddiau'r Apo&s;tolion, er hynny, y maent mewn cyflwr ufudd-dod; ac yn rhwym i gy|flawni y cyfryw ufydd-dod ac y &s;ydd gwedi e'i amlygu i ni yn yr Scrifenadau Apo&s;tolaidd; ie am y rhe&s;wn hwn, nid amgen, nai bod yn awr mewn gwell Cymmeriad; gwrandewch gan hynny eich dy|led-&s;wydd, megys y mae'n eglur gwedi ei go&s;od allan yn yr y&s;|grythyr Sanctaidd, a Chofiwch. Yn gynta eich bod yn rhwym i ymegnio i foddhau eich mei&s;tr|ed,
<PB N="97" REF="58">ach mei&s;tre&s;&s;au, gan wneu|thur y peth a archont, pan ro|ddont chwi ar ryw orchwyl. <HI>Tit.</HI> pen 2.9. darllenwch y lle: ac he|fyd, 1 <HI>Tim.</HI> 6.1. yn y lleoedd hynny y mae i chwi ddigon o gy|farwyddiad am eich dyledion.</P>
<P>Yn ail, cofiwch hefyd y dylech fod yn ffyddlon, am yr ym|ddiried &s;ydd i chwi, ac na thwy|lloch hwynt, ie yn y peth lleiaf, ond byddwch &s;iccr, iddangos ffy|ddlondeb da, fel y mae'r Apo&s;t|ol yn dangos yn eglur i chwi, <HI>Tit.</HI> pen 2.10.</P>
<P>Yn drydydd, rhan or cyfryw ffyddlondeb yw bod yn ddiwyd yn eich acho&s;&s;ion, i'w dibennu cyn gynted ac y galloch: a bod hefyd yn ofalus iawn i wneuthur eich gorchwyl yn dda, ac yn dre|fnus; fel y mae'r Apo&s;tolion San|ctaidd yn eich addy&s;cu. 1 <HI>Pet.</HI> 2.18. <HI>Eph.</HI> 6.5. Darllenwch, ac y&s;tyriwch yn ofalus y lleoedd
<PB N="98" REF="59">hyn; y rheol oreu or cwbl yw hyn; meddyliwch wrthych eich hunain, pa fodd y mynnech i er|aill eu hymddwyn tuag attoch pe baech fei&s;tred, a nhwythau yn wenidogion: a gwnewch felly, am eich bod ein wenidogion ich mei&s;tred.</P>
<P>Yn bedwerydd, y diwydrwydd, y gofal, ar ymddiried, &s;ydd raid i gyflawni, nid yn unig pan y byddont yn edrych arno'ch; ond pan drothont eu cefnau, a bod ymhell oddiwrthych, <HI>Eph.</HI> 6.6. <HI>Col.</HI> 3.22. Os rhodiwch oddiam|gylch, a llae&s;u eich poen, a'ch gofal, pan elont oddicartref, neu y pryd na byddont yn eich gweled; nid ydych yn eu gwa|&s;anaethu fel Cri&s;tianogion, y rhai a a&s;tudiant i fodd-hau Duw. Ond fel Caethwei&s;ion, i fodd-hau dy|nion, ac nid am ddim meddwl ar|all ond i fod yn ddiangol rhag eu digofaint.</P>
<P><PB N="99" REF="59">Ac yma y mae'n addas i mi roi i chwi y cyngor hwn; na fe|ddyliwch mewn ffordd yn y byd <HI>ddywedyd dim celwydd, ich cadwch eich hunain rhag Cael Cerydd.</HI></P>
<P>Yn bymed, bod yn fodlongar i'ch dognfwyd a'c i'r Cyfryw rwy|mau, a roddant arnoch, <HI>Tit.</HI> 2.10. y geiriau Caledion, ac hefyd Cernodiau, mae'n Angenrhaid eu dioddef trwy ammynedd.</P>
<P>Nis gallaf ddywedyd, nas gell|wch gael diwygiad oddiwrth eich llywiawdwyr chwi, a nhwythau, am eich Cammwri; am gernod, neu ddyrnod, ni wnant fawr ni|wed, neu Stwrdiad digllon, ni ddylai hynny mo'ch llidio, n'ach trwblio: ond gwell, a gweddei|ddiach yw ei dioddef, heb ddy|wedyd dim, ne'n i&s;&s;el attolygu iddynt eich pardynu, yn hyttrach nai hannogi i ddigofaint, wrth eich attebion crei&s;ion, a digllon,
<PB N="100" REF="60">am fod pob gair diffaith yn ang|hyfreithlon.</P>
<P>Darllenwch, 1 <HI>Pet.</HI> pen 2.18.</P>
<P>Yn chweched, yr Apo&s;tol a fynnai hefyd i chwi eu gwa&s;ana|ethu nhwy <HI>trwy eywllys da: Eph.</HI> 6.7. A pha beth bynac a wneloch, ei wneuthur yn galonnog: <HI>Col</HI> 3: 23. Un peth i ddal &s;ulw arno yw hyn.</P>
<P>Pan eloch at eich gwaith, ewch yn llawen, gan beidio a grwgn|ach wrtho, nen rwgnach, am eich bod yn wenidogion, ac am nad ydych Gy&s;tadl ar rhai yr yd|ych yn eu gwa&s;anaethu ond Cy|merwch fawr ofal, i fod mor o|&s;tyngedig ac y mae eich Cyflwr Y mae'n Anghy&s;&s;yrus iawn i'ch mei|&s;tred, Cy&s;tadl a'c i Chwithau, pan eloch ynghylch eich gwaith trw|y y&s;pryd aflonydd, ie ac a Cha|lon &s;urlled, wrth hyn y mae'n digwydd, eich bod yn anghofio, eich bod yn gwa&s;anaethu'r Ar|glwydd
<PB N="101" REF="60">Dduw, pan fyddoch yn ddiwyd yn eich gorchwylion; ac yn unig edrych arnoch eich hun|ain fel gwenidogion dynion.</P>
<P>Hyn y mae'r Apo&s;tolion yn ei geryddu, pan archont i chwi ufu|dd-hau i'ch mei&s;tred, <HI>megys ac i Gri&s;t, Y gwei&s;ion ufyddhewch i'r rhai &s;ydd Arglwyddi, i chwi yn ol y cnawd, gydag ofn a dychryn, yn &s;ymlrwydd eich calon, megis i Gri&s;t, nid a golwg-wa&s;anaeth, fel bodlon|wyr dynion: ond fel gwei&s;ion Cri&s;t, yn gwneuthur ewyllys Duw o'r gal|on; trwy ewyllys da, yn gwneuthur gwa&s;anaeth megis i'r Arglwydd, ac nid i ddynion.</HI> Eph. 6.5.6.7.</P>
<P>Yn y lle ymma y mae 'r Apo&s;tol bedair gwaith (mewn Cwmpas tair o wer&s;i) yn dwyn ar gof i 'chwi eich bod yn gwneuthur ew|yllys Duw, a gwa&s;anaethu yr Ar|glwydd <HI>Gri&s;t;</HI> pan fyddoch yn gwneuthur gorchwylion eich me|i&s;tred yn ffyddlon.</P>
<P><PB N="102" REF="61">Os meddyliwch am hyn, nis gwnewch mo+hono ef yn drym|llyd, ac yn anfodlongar: yn en|wedig os iawn y&s;tyriwch y cyn|hyrfiad trwy'r hwn y mae'r Apo|&s;tol yn eich Cy&s;&s;uro fel hyn.</P>
<P><HI>Gan wybod mai pa ddaioni byn|nag a wnelo pob un, hynny a dder|byn efe gan yr Arglwydd, pa un bynnag ai Caeth ai rhydd fyddo.</HI> Eph. 6.8. <HI>Gan wybod mai gan yr Arglwydd y derbynniodd daledig|aeth yr etifeddiaeth: Canys yr. Arglwydd Gri&s;t yr ydych yn ei|wa&s;anaethu:</HI> Col. 3.24.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="13" TYPE="chapter">
<PB N="103" REF="61">
<HEAD>PEN. XIII. Cynghorion i bob math o Ifi|engctid.</HEAD>
<P>YN gyntaf, y Cyd-ddilynniad mwyaf yw dechreu yn dda wrth ymo&s;od allan i'r byd, Cym|erwch ofal hy&s;py&s;&s;ol rhag i chwi ymlyn mewn drwg arfer, yn enwedig <HI>Seguryd,</HI> gwenwyn if|iengctyd a gochelwch feio ar ddim, (cyn eich bod o allu i iawn farnu; fel y Soweth yr ym yn gweled, fod gormod, yn gwneu|thur, yn erbyn llyfr gweddi-gy|ffredin yr eglwys yr hwn y ma|ent yn ei ga&s;&s;au, ag nis gwyddant am ba achos, ond iddynt ei ragfarnu cyn gwybod, o+honynt ddrwg tros dda.</P>
<P><PB N="104" REF="62">Yn ail, gwrthywnebwch ewylly|&s;io eich diddanwch, yr hwn yn awr o flaen pob peth ach dena, ag ach huda chwi hefyd i newydd beth a gynhwy&s;&s;ir mewnt rachwantau ifiengctyd, megis i mae yn eg|lur iw weled yn: 2 <HI>Tim.</HI> 2.22. i'r rhain y mae dynol gnawd yn rhyfeddol yn ei ifiengctyd yn &s;yr|thio, gan alaru ar yr hen ddulliau trwy ewylly&s;&s;io a dymuned Cael rhai newyddion.</P>
<P>Yn drydydd, Gochelwch butteiniaid, ie hefyd a phob dyn Aflan megis y nodau: gan gofio bob am&s;er y mynych gynghorion, y mae'r gwr doeth <HI>Solomon</HI> yn eu rhoddi i'w fab am hyn; <HI>Dihar.</HI> 2.18, 19. <HI>Dihar.</HI> 5.3, 4, 5. <HI>Dihar.</HI> 7. Darllenwch yr holl bennod.</P>
<P>A Chanlynwch ei gynghorion, <HI>rhag ofn or diwedd iti ochain, gwedi ith gnawd a'th gorph gurio, a dywedyd, pa fodd y Ca&s;eis i A|ddy&s;c
<PB N="105" REF="62">pa fodd i dirmygodd fyngha|lon gerydd.</HI></P>
<P>Yn bedwaredd, fel y galloch fod yn ddiwair <HI>byddwch Gyme|drol,</HI> mewn bwydydd a diodydd, na yfwch ddim gwin, am yr en|nyn dan, ar dan: ymognia yn galed, ith ymarfer dy hun i gy|merud poen, a gwiliadwriaethau i ymwrthod a phob p<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th a'th annogo i dachwantau cnawdol.</P>
<P>Yn bummed, Cymmer fawr of|al, pa gyfeillach a ddygymod a thydi: Ganys mae'n gnawdol i ifienctyd Gynnefindra, ag am hynny mae'n hawdd eu tynnu ai denu i gwmpeini drwg a diffaith.</P>
<P>Yn Chweched, <HI>Anrhydeddwch ych henuriaid</HI> 1 <HI>Pet.</HI> 5 5.6. <HI>ond</HI> yn fwy enwedigol eich golygwyr, y rhai y &s;ydd yn gofalu tro&s;&s;och yn lle eich rhieni, y mae yn rhaid i chwi ddangos yr anrhydedd hwnw nid yn unig trwy eich ym|ddygiad oddiallan, a'ch ymad|rodd;
<PB N="106" REF="63">ond hefyd gan ewylly&s;io, a dymuned cael eu Cynghorion ag yn ddyfn eu hy&s;tyried ac heb wneuthur dim heb eu cyfarwy|ddiad, gan ymddaro&s;twng yn ho|llawl i'w ceryddiad.</P>
<P>Yn &s;aithfed, y mae 'r Apo&s;tol St. <HI>Paul</HI> y Cynghori ifienctyd <HI>i fod yn &s;obr, Tit.</HI> 2.6. hynny yw a&s;tudio yn ofalus bwyll, go&s;tyn|geiddrwydd, a llednei&s;rwydd, y rhain y'w 'r anrhydedd mwyaf i ifiengctyd, ag yn Arwyddion o feddyliau daionus, ag yn flo|deyn gobeithiol i ddwyn ffrwyth trarhagorol, megis y dywaid un or henuriaid ag nid y'w yn unig yn Sefyll yn eich golygon; ond yn y meddwl i&s;&s;el y &s;ydd gennych am+danoch eich hun, gan gydna|bod eich Anghallineb, a'ch gw|endid, a thrwy eich go&s;tynge|dig glu&s;tymwrandawiad ar opinionau a chynghorion eich hen|uriaid.</P>
<P><PB N="107" REF="63">Yn wythfed, ac yn ddiweddaf, Cofia fod ifiengctid fel am&s;er gwanwyn yr hwn yn fuan a li|thra ymaith, ag os chwarewch yr am&s;er hwnw, ac heb gymerud gofal yn y byd i hau had da o gallineb, a duwioldeb, mae 'r am&s;er Cyfaddas gwedi i chwi ei golli i wneuthur Arlwy am fowyd llwyddiannus. Am hynny yr ych mewn perigl mawr am fod yn rhyw i ifienctid afradloni ei ham&s;er. Am hynny byddwch Syniol, a deallgar, rhag i chwi eich dadwneuthur eich hunain trwy ynfydrwyd ifiengctid: me|gis y dengys <HI>Solomon</HI> i bod, gwedi ymroi mor danbaid i borthi ei hawydd, ymhob peth ar a ewylly&s;iant, fel nas gallant ddioddef dim cerydd yn ei hyfrydwch ai llawenydd, y peth mwyaf ai trwblia y'w, meddwl am y peth a ddigwydd iddunt, (fel y den|gys <HI>Solomon</HI>) <HI>Eccles.</HI> 11.9. nid
<PB N="108" REF="64">amgen na bod yn rhaid iddynt roi caeth gyfri am y cwbl. Ac am hynny mi a ddibenna gida Chyn|gor <HI>Solomon, Gwna yn llawen wr ieuangc yn dy ieuengctid, a llaw|enyched dy galon yn nyddian dy ieuengctid, a rhodia yn ffyrdd dy ga|lon, ag yngolwg dy lygaid; ond gwybydd y geilw duw di ir farn am hynny oll.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 N="14" TYPE="chapter">
<PB N="109" REF="64">
<HEAD>PEN XIV. Cyfarwyddiadau ir rhai ni fe|drant mor darllen.</HEAD>
<P>YN gyntaf, am y &s;awl ni fe|drant mor darllen eu hunain, (a rheini yn y dyddiau hyn nid ynt ond ychydig rifedi (bendi|gedig fyddo Duw) wrth y dyddi|au gynt, yn yr am&s;eroedd aeth heibio,) eu mei&s;triaid ai mei&s;tr|e&s;&s;au neu ei Cydwa&s;anaeth-ddyn|nion, neu ryw gymydog da, neu eu perthynas, a ddei&s;yfir i fod mor gared gol, a darllen iddynt y ddyled&s;wydd ynghylch yr achos yma; gan ddangos iddynt yr angenolrwydd, ac i ba ddiben y mae; gan ddymuned arnynt y&s;t|yried yn ddwfn, a dal &s;ulw yn
<PB N="110" REF="65">graff ar y peth yr ydys yn ei ddar|llen iddynt.</P>
<P>Yn ail, os bydd ei cof yn eg|wan, dywedwch wrthynt ar fyr eirieu, <HI>eu bod yn rhymedig (wrth yr eidduned a wnaethont yn ei bed|ydd] i gyflawni ewyllys Duw, a cha|dw ei orchmynnion; a bod yn rhaid iddunt atcoffa ei fawr gariad ef, wrth ddyfod i'r Cymmun Sanctaidd; a hyn ai Cynnorthwy a nhwy i gyflawni ei ewyllys ef yn well.</HI></P>
<P>Yn drydedd, darllener iddunt <HI>yr holl eiddunedau a wnaethont yn ei bedydd; ynghyd ai dyled&s;wydd i Dduw, ac hefyd ei dyled&s;wydd i'w Cymmydog,</HI> megis ac y mae gwedi i drefnu ai o&s;od allan yn eglur yn y <HI>Chatechi&s;m:</HI> A gofynner iddynt, oes ganddynt feddwl ac ewyllys trwy gynnorthwy Duw i gyflaw|ni hyn oll.</P>
<P>Yn bedwaredd, os Cyd&s;ynni|ant i wneuthur hynny dyweder wrthynt, (mai ei dyled&s;wydd yw)
<PB N="111" REF="65">myned a derbyn arddodiad dw|ylo, hyn yw <HI>Conffirmiad,</HI> megis y dywedwyd or blaen: a chwedi hynny elont yn hyf i gymeryd y Cymmun Sanctaidd, gan roddi mawr ddiolch i Dduw, am fod yn wiw gantho ei galw ir Cyffryw gyflwr o iechydwriaeth trwy <HI>Je&s;u Gri&s;t,</HI> ag am weithio y fath ewy|llys da ynddunt; i wneuthur y fath addewid iddo, y parhant yn ffyddlawn wa&s;anaeth-ddyn|nion i <HI>Grist</HI> holl ddyddiau eu heinioes.</P>
<P>Yn bummed, Cydnabyddant onis gallont wneuthur dim ych|waneg, ar y Cymmun Sanctaidd, ond yn unig rhoi calonnog ddiolch i Dduw, am fod yn wiw gantho ddanfon i Anwyl fab i farw tro|&s;tunt; ac i addunedu ei hunan yn hollawl iddo ef, a hynny trwy la|wnfryd o ufudddod diragrith; fe fydd hynny yn gymeradwy gantho ef; ad mewn am&s;er
<PB N="112" REF="66">nhwy a ddealltant ychwaneg, a nhwy a wnant y ddyled&s;wydd yn well.</P>
<P>Yn chweched, Addyscer nhwy i gydnabod na ddylai y trawsfedd|yliau am eu amherffeithrwydd, ai hanwybodaeth i digalonni. Fy meddwl yw hyn pan gymero y gwenidog y bara ar gwin yn ei law, ai bendithio, torri 'r naill to|wallt allan y llall, eu Cyfrannu ir bobl a nhwythau yn ei gymerud am goffadwriaeth o farwolaeth Cri&s;t ai ddioddefaint y mae yn gy|meradwy udd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nt. Ac os cydna|byddant hyn, a chalonnau purion, gan roi go&s;tyngedig ddiolch i Dd|uw, ag Addaw iddo fod yn ffydd|lon wa&s;anaeth-ddynion; efe a gymer hynny yn garedigol ac a gynnydda ei radau yn eu <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">alo|nau</P>
<P>Yn &s;eithfed, hy&s;py&s;&s;er uddunt yn gymmeint ag nas medrant mor darllen, mai ei dyled&s;wydd yw,
<PB N="113" REF="66">bod yn fwy diwyd i roi clu&s;t i wrando y peth a ddarllennir udd|ynt yn yr Eglwys neu yn neillduol; ac hefyd ir pregethau a glowant: gan wneuthur ei gorau ar ddal yn eu cof, ag y&s;tyried yn ofalus ar hynny yn eu Calonnau, fel y gallont ei Gael yno pan fo achos iw ymarfer.</P>
<P>Yn wythfed, am y Cyfryw ddi|ben fo ddylai mei&s;triaid, a mei&s;t|re&s;&s;au, gymeryd mawr ofal; am roi am&s;er cyfaddas iw gweni|dogion i fyned ir eglwys, neu yn hyttrach mynnu eu gweled yn myned gida nhwy gan ddywedud gida gwyr Sanctaidd Duw, <HI>nyni an Teulu a wa&s;anaethwn yr Ar|glwydd</HI></P>
<P>Yn nawfed, pe cannorthwyid nhwy i ddy&s;cu rhyw weddi fer, ar ei tafod leferydd, heblaw gwe|ddi'r Arglwydd; fe fyddai hynny yn fodd da i'w cadw yn eu dy|led&s;wydd gan eu gweuthur yn fwy hyde|rus
<PB N="114" REF="67">am ra&s;&s;u&s;&s;ol gynnorthwy Duw iw gyflawni. Addy&s;cer nhwy (or lleiaf ar ol darllen iddynt eu dyled|&s;wydd tuag at Dduw, ai dyled|&s;wydd tuag at eu Cymmydog) i ddywedyd <HI>Arglwydd trigarha wr|thyf, ac y&s;grifenna yr holl ddedd|fau hyn yn fy nghalon,;</HI> ag hefyd y colect hwn, <HI>O Dduw dy fab a hy|&s;py&s;&s;wyd fel y dini&s;trai weithredoedd diafol, an gwneuthur ni ein blant i Dduw, ac yn etifeddion bowyd tra|gwyddol; canaidha i mi, 'r wyfi yn At olygu itti, gan im gael gennyt y fath obaith i fod mewn gallu im pu|ro fy hyn, megis ag y mae ynteu yn bur; fel pan ymddango&s;&s;o ef eil|waith trwy allu ag Anrhydedd mawr y gallwyf gael fyngwneuthyr yn gyffelib iddo ef yn ei dragwyddol ai ogoneddus deyrnas: ymha le gida thi o dad, a thithau o y&s;pryd Sanctaidd, y mae ef yn byw ag teyrna&s;&s;u yn dra|gwyddol, yn un Duw heb drangc na gorphen,</HI> Amen.</P>
<P><PB N="115" REF="67">Yn ddegfed, mae'n rhe&s;wm i fei&s;triaid ag i fei&s;tre&s;&s;au gymerud poen gidai gwenidogion ni fedrant mor darllen, os dyfal y&s;tyri|ant, pa faint gwell y fydd gwe|nidogion uddynt, pan ddelont yn wenidogion i Dduw: a bod gant|hynt hwythau fei&s;tr yn y nefo|edd, yr hwn a wyr nad yw ddi|gon uddynt, yn unig edrych yn dda at eu Cyrph ond hefyd at eu heneidiau; orlleiaf en Cynnorth|wyo, i gael y moddau o'r Athr|awieth Gri&s;tianogol, ac mewn gwirionedd, hyn a e&s;ceulu&s;&s;i'r yn fawr, ac y Soweth yn rhy aml, os gwelant ei gwaith gwedi i wneuthur yn dda; ni waeth gan lawer o fei&s;triaid, a mei&s;tre&s;&s;au am ddim ychwaneg. Mae rheini yn eglur yn ymddan|gos ir byd eu bod yn eu Caru eu hunain yn fwy ac yn well nai Duw; ac oni bai fod hynny, ni foddheid mohonynt nis uddynt
<PB N="116" REF="68">gyflawni gwaith Duw hefyd a'i yrru ir eithaf ymlaen gida 'r ei|ddynt eu hun.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="15" TYPE="chapter">
<HEAD>PEN XV. Cyfarwyddiadau ir <HI>Sawl</HI> a fed|rant ddarllen.</HEAD>
<P>AM y rhai Sydd mewn gallu i ddarllen, nid rhaid imi yn &s;iccr moi cyngori i ymarfer ai gallu ond yn unig iw ymarfer yn dda: gan ymwrthod a darllen llyfrau ofer, a &s;erthaidd, a bod yn gydnabyddus ar rhai &s;ydd dda, a buddiol; y Cyfryw rai a gyn|nyddan eu meddyliau i gael gwy|bodaeth lle&s;&s;ol, ag a gynhyrfa ynddynt awyddau dwyfawl tuag at Dduw ag ai cyfarwydda i ym|arfer Cyfiawnder, a thrugaredd,
<PB N="117" REF="68">Cymedrolder a diweirdeb; a 'r holl rinweddau eraill Cri&s;tianno|gol.</P>
<P>Yn ail, ond yn uwch nar holl lyfrau eraill, gwnewch eich hunain yn gydnabyddus ar y&s;crythyrau Sanctaidd y rha<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n (medd St. <HI>Paul</HI>) a ddy&s;codd, Tymotheus <HI>er yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">achgen ac oedd abl iw wneuthur yn ddoeth i iechadwrieth, trwyr ffy d y &s;ydd yn Ghri&s;t Je&s;us,</HI> 2 <HI>Tim.</HI> 3.15 Dymma ganmoliaeth ma|wr ir h<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> y&s;grythyrau, ac yn Gy&s;|&s;ur mawr i A&s;tudio, y llyfrau Sanctaidd hynny trwy rhai y mae ca<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">l mwy budd Yn awr i mae gennym gwedi i Cymhwy&s;o Attynt yr y&s;crythyrau newydd, y rhain &s;ydd yn Cynwys ynddynt <HI>yr iawn ffydd yn Ghrist Je&s;u</HI> megis y mae'r Apo&s;tol yn dywedyd. Nid ych ond lledrithio ych bod yn Ca|ru Duw; (yr hyn beth yr ych yn Cyfaddau fod yn rhan och dyleds|wydd y &s;ydd yn ddyledus iddo.)
<PB N="118" REF="69">oni ymmorolwch ar ol ei f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ddwl, ai ewyllys, y rhai yn unig &s;ydd iw cael yn yr y&s;grythyrau San|ctaidd.</P>
<P>Yn drydydd, or holl rannau er|aill or y&s;grythyr, fe ddarfu i mi ddal &s;ulw fod pobl ieuaingc yn Cymmeryd mwy d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">anwch, (megis y maent yn naturiol iw wneuthur) yn darllen y llyfrau hy&s;toriaidd or hen De&s;tamen<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> y r|hai mewn gwirionedd &s;ydd gwe|di y&s;grifennu ar fath y&s;pryd o dduwioldeb ar nas gellir moi cael mewn un <HI>Hi&s;tori arall;</HI> trwy y&s;py&s;u yn eglur y ddau beth hyn.</P>
<P>Yn gyntaf, i gynhyrfur bobl i gredu rhagddarbodaeth dif|inyddiawl, yr hwn &s;ydd yn rhe|oli pob peth; ac nid yn unig yn perthyn tros genhedloedd ond pobl neillduol y rhai am hynny a ddylai fod ganddynt bob am&s;er Dduw yn eu holl feddyliau, ir
<PB N="119" REF="69">hwn yr ydys yn Cyfri pob dam|wein yn yr Hi&s;tori Sanctaidd ac yn eu i meithrin nhwy i wybod y rhagoriaeth y Sydd rhwng da a drwg: y Cyntaf or ddau bob am&s;er a dderbyniodd dy&s;tiolaeth dra-eglur o fawr ffafor Duw; yr ail oedd bob am&s;er yn y&s;tyriaeth ei ddigofaint Creulon ef.</P>
<P>Yn bedwerydd, am hynny na feddyliwch i chwi ddarllen yn fu|ddiol y llyfrau hyn, onis cydna|byddwch gwedi eu dallen yn fwy y&s;tyriol y ddau beth hyn; a bod yn fwy awyddus iddunt. Gwedi ych meddiannu, hynny yw a mwy bywiol Gydnybyddiaeth am y go|ruwch-reolaeth gallu a rhag|ddarbodaeth Duw: Trwy rha<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> y mae pob peth yn cael eu tr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">fniad: ac am hynny llawnfrydwch i ymroi y'ch hunain iddo wneuthur yn dda, a gwneuthur <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> fath ragoriaeth rhwng da a drwg
<PB N="120" REF="70">ac y wna ynteu; gan orffwys gwedi ych boddhau a pha beth bynnag y rhanno bodd iddo ych trefnu, a phan gymmeroch ofal felly eich trefnu ych hunain, i ymwrthod ar peth y mae efe yn i Ga&s;&s;au, a chanllyn y peth y mae efe yn ei garu.</P>
<P>Yn bymed, ond ywchlaw yr holl lyfrau eraill or hen De&s;tament y mae 'r P&s;almau mewn mwy ymmarfer Cyffredin, ac am hyn|ny gwedi trefnu gan 'r eglwys iw darllen ar gyhoedd tro&s;tynt un|waith bob mis. Rhai o+honynt chwi a wnae'ch yn dda eu dy&s;cu ar dafod leferydd, fel y galoch ei dy|dywedyd ar bob achos megis yn yr Am&s;eroedd gynt yr oeddynt yn Arferol oi wneuthur. Cans nid oedd dim mwy Cynefinol, na chlowed y llafurwr yn eu canu wrth ddal ei Aradr, y mor|wr yn ei&s;tedd yn y llong; Ar dyfr|wr wrth rwyfo, y gwehydd ar i
<PB N="121" REF="70">wydd, a'r wraig-dda wrth i thro|ell, y cloddiwr wrth i bal, ar plan|tos yn yr heolydd, i fod yn fyrr, hyn oll a Sugna&s;&s;ont gida llaeth eu mammau ac oi mebyd, er cynted y gallent ddy&s;cu dim arall, ir oe|ddunt gwedi eu haddy&s;cu eu hun, cyn braidd y medrent lefaru yn eglur: y fath gariad oedd gan|thynt ir gerdd, ar mu&s;ic melys, ar canniadau Sanctaidd hynny.</P>
<P>Yn chweched, mae'r cyntaf or rhain yn dwyn ar gof i chwi y'ch dyled-&s;wydd i'r hapu&s;&s;rwydd ar dedwyddwch y maent yn eu dwyn i chwi os gwnewch hynny yn ffyddlon. Ac am hynny ga|dewch i hynn, a rhan arall Sydd mewn mwy arfer gyffredin, (ac nid ynt y rhai Sydd yn perthyn yn unig i gyflwr pre&s;ennol <HI>Dauydd</HI> neu ryw drychineb cyhoedd) gael eu darllen yn fynych, ai hy&s;tyried yn Synniolaf oll ar rhain <HI>ynt.</HI> 8.15.19.33.34.103.104.119 139.
<PB N="122" REF="71">145. A llaweroedd eraill, y rhain all pob dyn ddal Sulw arnynt ai hymarfer, ond yn fwy enwedigol y &s;aith <HI>P&s;alm</HI> o edifeirwch; y rhain Sydd fwy Cyfaddas iw dar|llen pan ydych mewn Cyflwr tri|&s;taidd ne'n griddfanu am ryw bechod a wnaethoch, ac yno ddar|llenwch y <HI>P&s;almau</HI> hynn, 6.32.38.51.102.130.143.</P>
<P>Yn &s;eithfed, ond Pan wne|loch hynn oll. Mae'n rhaid iwch yn bennaf ddarllen llyfrau y <HI>Te|&s;tament Newydd,</HI> hyn yw y Cy|fammod a wnaed a ni yn <HI>Je&s;u Gri&s;t:</HI> at yr hwnn y mae lly|frau yr <HI>hen Tetament</HI> yn ei'ch tro&s;si er dangos perffiethrwydd y gwybodaeth hwnw yr hwn yn dywyll iawn a draddodwyd gan|thynt. Ag yn gyntaf yr Efengy|lon Sanctaidd y rhain fwyaf Sydd yn Cynnwys ynddunt Hi&s;tori neu hanes genedigaeth bowyd, mar|folaeth, Ailgyfodiad, aderchafi|ad,
<PB N="123" REF="71">ein iachawdwr, yn y rhain oll y&s;tyriwch yn benna, fawr Allu Duw yn rhoddi ty&s;tiolaeth iddo, gan gyhoeddi i fod ef yn fab Duw. Ac am hynny yr ych chwi yn rhymedig i ufuddhau iddo, ag am hynny a&s;tudio pa beth yw ei ewyllys ef; yr hwn yn eglur a amlygwyd i ni yn y bregeth a wnaeth Cri&s;t ar y mynydd ac a rygofi'r yn 5.6.7. Pennodau o St. <HI>Matthew</HI> darllenwch yr 'r hain or lleiaf unwaith yn yr wy|thnos.</P>
<P>Yn wythfed, yna canllynwch <HI>Actau 'r Apostolion</HI> lle y dango&s;&s;ir yn eglur eu hawdurdod, a thrwy weinidogaeth pa rai y derbynnia|&s;om yr Efengyl; gan erchi i ni glu&s;t-ymwrando ai Cynghorion y rhai a draddoda&s;&s;ont i ni yn eu Epi&s;tolau megis geiriau dynnion gwedi eu hy&s;prydoliaethu yn ddw|yfawl ag yn y rhain boddhewch eich hunain, a rhannau o+honynt
<PB N="124" REF="72">Sydd yn hawdd ag yn eglur, ac o fawr arfer a pherthynas ac nag ymmyrwch yn yngwrth ar lleodd hynny Sydd galed a thowyll ag yn perthyn i ryw acho&s;ion neilld|uol, y rhai nid ynt yn awr mor adnabyddus fel y gall pob dyn ddeallt eu meddyliau. Canys arfer ddrwg iawn yw pan foch yn y'ch Syfrdanu eich hunain, ynghylch rhyw leoedd towyll yn yr y&s;cri|fennadau Apo&s;tolaidd; lle mae digonedd o rai dihocced, i chwi iw hymarfer yn eich meddyliau. Mi a ch Cyfarwyddaf at rai Sydd Adda&s;&s;af ich myfyrdodau yn yr Epi&s;tol at y <HI>Rhufeiniaid</HI> darllenwch yn fynych 7.12.13. pennodau, ar 13. pen o Epi&s;tol Cyntaf St. <HI>Paul</HI> at y <HI>Corinthiaid;</HI> y 4.5.6. at yr <HI>Ephe&s;iad,</HI> 3.4. at y <HI>Colo&s;|&s;iaid</HI> 4.5. or Epi&s;tol Cyntaf St. <HI>Paul</HI> at y <HI>The&s;&s;oloniaid,</HI> 1.2.10, 11, 12, 13. at yr <HI>Haebreaid</HI> a holl Epi&s;tolau St. <HI>Jago</HI> a St. <HI>Petr,</HI> a
<PB N="125" REF="72">phan darllennoch nhwy bydded ych bwriad i gynnyddu yn well, yn hyttrach nac i gael mwy gwybo|daeth; ag yno meddyliwch eich bod yn Cynyddu yn well, pan i'ch gwneler yn fwy go&s;tynge|dig; ac yn fwy y&s;tyriol am fawr gariad Duw; ac hefyd ich llywi|awdwyr; pa un bynnag ai Egl|wy&s;ig a'i bydol, bonheddig neu gyffredin.</P>
<P>Yn nawfed, pan fyddoch fel hyn gwedi ych trefnu, trwy rhain ar Cyfryw rinweddau Cri&s;tnogaidd chwi ellwch Anturio darllen lleo|edd Calettach or y&s;grythyr, ac heb fod mewn perigl iw gwyr-droi (megis yr rhai nid ynt gwedi eu &s;e|fydlu ar gychwnfa dda yn y byd) i'ch di&s;tryw eich hunain canys ni byddwch awyddus, i wneuthyr y|&s;tyriaeth dda yn y byd or lleodd hynny, o'ch pen y'ch hun: ond yn hyttrach Cyfaddeu eich anwy|bodaeth; ac edrych arnynt eu
<PB N="126" REF="73">bod yn cynwys ynddynt y pethau nid ynt angenrheidiol iw gwybod: Canys i mae pob peth Anghenr|heidiol gwedi ei amlygu ar lawr yn eglur: ac ond antur rhai or pe|thau hynny, am yr rhai yr ych yn eich pendafadu y'ch hunain, y maent mewn lleoedd eraill iw Cael yn eglurach, fel y gellwch gael y'ch boddhau os Cymmer|wch yr am&s;er Cyfaddas ne&s;&s;af i ymgynghori ar rheini y mae e'u gwefu&s;&s;au yn rhag-cadw gwybo|daeth. A hon yw'r ffordd orau iw llawnfrydu yn y fath acho&s;&s;ion.</P>
<P>Yn ddegfed, am lyfrau daionus eraill, heblaw 'r y&s;grythyau San|ctaidd; chwi a ellwch gael peth am&s;er iw darllen Ar hyn lleiaf a ddarllennoch ar ddiwrnodiau gw|aith, byddwch ofalus i fod yn Sic|cr i dreulio <HI>dyddiau ar Arglwydd, a diwrnodiau gwylion</HI> yn fwy Syn|niol, ac y&s;tyria<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th ir gwaith yma, yr wyfi yn eich Cynghori i ddar|llen
<PB N="127" REF="73">y 5 6. ar 7. pennodau o Efe|ngyl St. <HI>Matthew;</HI> a rhyw ran o <HI>holl ddyled-&s;wydd dyn,</HI> a phan gynny|ddoch mewn gwybodaeth. Dar|llennwch <HI>Gatechi&s;m</HI> Dr. <HI>Hammond;</HI> lle mae i chwi gael pregeth <HI>Cri&s;t</HI> ar y mynydd wedi yn eglur i de|ongli.</P>
<P>Yn XI. Meddyliwch hyn pa lyfr duwiol a da, a ddarllennoch pa un bynnag, ai y&s;grythyrau Sanctaidd, neu ryw rai eraill, byddwch Sic|cr i fuddio wrth eu darllen, canys onis Cewch le&s;had oddiwrthynt, hynny or diwedd a'ch gwyrdry chwi iw dibri&s;io, ac hefyd i'w Ca|&s;au: Megis yr ym yn gweled lla|weroedd yn gwneuthur, wrth wrando Pregethau da, am nad ynt yn deall nac yn Cydnabod, ei bod ddim gwell oi gwrando ac am hynny ar ol hir wrando, ychydig iawn a gyflawnant o ewyllys Duw a hyn y mae'r y&s;cythyr yn ei ddywedyd, gan &s;yllu ar y fath
<PB N="128" REF="74">bobl yn eglur. <HI>Darllennwch;</HI> 2. <HI>Tim</HI> 3.5, 6, 7. A hyn a ddylai gyn|nyddu cynhyrfiad ymhob un o+honom ni, ac iawn ym-ocheliad, rhag ein bod o nifer rhifedi y rhai. Anfuddiol Am hynny mae'n rhaid i chwi yn ofalus eu rhagfla|enu; gan fod yn fwy y&s;tyriol, yn wrandawgar, ac yn ddiwyd i ddarllen llyfrau Sanctaidd am y diben yr y&s;crifenwyd. A gwrando pregethau, nid o ran dull, ond fel y galloch gael y'ch addy&s;cu, i go|fio yn well y'ch dyled-&s;wydd ac hefyd i'ch Cyffroi a'ch Cyfar|wyddo i'w Cyflawni a mwy gofal a diwydrwydd.</P>
<P>Yn XII. Os cyfarfyddwch ar un peth yn fynych y naill ai wrth ddarllen neu wrando: na alerwch arno ac na flinwch wrth eu weled Cyn fynyched ai illwng heibio yn funa ac yn ddiofal: ond yn hyt|trach creffwch arno i fod yn wir anghenrheidiol, a'ch bod mewn
<PB N="129" REF="74">diffyg mawr am+dano, am ei fod yn dywad mor fynych ar y ffordd ich cyfarfod ac yn ddiolchgar cyd|nabyddwch fo<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Duw yn gariadus, i chwi, am iddo ych rhoi mor fy|nych mewn Coffadwriaeth Ac am y cymerwch fwy gofal am+dano, a fynniwch hyn yn fwy y&s;tyriol megys ac ir haeddai peth or fath fawrhydi.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="16" TYPE="chapter">
<PB N="130" REF="75">
<HEAD>PEN. XVI. Cynneddfau angenrheidiol i gael budd o hyn oll.</HEAD>
<P>PE bae gan bob dyn y fath o&s;t|yngeiddrwydd, ar fath Serch calonnog i fod yn hollawl yn dda, a hynny mewn am&s;er wedi eu wreiddio yn eu heneidiau, nhwy a ddarllennent ac a wrandawent air Duw i fwriad gwell.</P>
<P>Yn I. Am hynny rhieni o flaen dim arall a ddylent ymdowallt hyn yn foreu iawn yn eu plant (nid amgen) mor angenrheidiol ydyw, a pha faint y mae'n per|thyn iddynt fod yn o&s;tyngedig: ag na ddylent mewn ffordd yn y byd falchio am eu parch a'i deall|garwch; ond bod bob am&s;er yn awyddus i ddy&s;cu gan bob dyn
<PB N="131" REF="75">trwy Symlrwydd, a llednei&s;rw|ydd, ac heb ddim meddwl arall ond i gydnabod ei dyled&s;wydd.</P>
<P>Yn II. Nyni a allwn fod yn Siccr mai hyn ai tuedda nhwy i dderbyn budd or y&s;crythyrau Sanctaidd: a thrwy bob athrawiaethau daion|us eraill: Canys dymma'r gyneddf y mae Cri&s;t yn ei gei&s;io, i wneu|thur dyn yn addas i fod yn un oi ddi&s;cyblion. <HI>Nid amgen na bod fel dyn-bach; Matthew</HI> 18.3. Nid oes ddaioni yn y byd i ddyn i'w gael yn y&s;gol Cri&s;t, oni ddy&s;c ef yn gyntaf fod yn ddifalch ac yn ddaro&s;tyngedig i'w Athrawon ac a chalon Syml, heb ddim twyll, yn fodlon i ychydig, a bod mewn Cariad calonnog ar Cyfryw ac y fyddont yn gofalu tro&s;to. A phan fyddo fel hyn yn ddiangol rhag balchder, Swydd-ymgais, a &s;erch golud, neu ryw beth arall, ond gwybodaeth yn unig (megis yn naturiol i mae plant bychain nis
<PB N="132" REF="76">cyffroi had eu llygredigaeth gan eraill,) yno y byddant yn dir a|ddas i dderbyn nefolaidd addy&s;c Cri&s;t.</P>
<P>Yn III. Yn ddimmau y'r oedd gan hwnnw re&s;wm da i ddywed|yd, yr hyn a ddywedodd, ir genhedlaeth hon, er ys llaweroedd o flynyddoedd aeth heibio, mai diffig rhoi cydnabyddiaeth i blant, ac i ieuengctyd or fath reolau eglur a rhain; y mae yr y&s;crythyr yn eu traddodi i ni trwy iawn ddeallgarwch, fod yr y&s;crythyr yn ymddangos iddunt y naill ai yn dowyll neu yn anhawdd ei deallt, neu eu bod yn ei chamgyme|rnd, lle y mae yn ymddangos yn eglur.</P>
<P>Canys yn IV. Pan gynnyddont i gyflawn oedran, neu gwedi ym|rwymo mewn acho&s;&s;ion bydol neu ddyfod'i gael rhyw fath ar an|rhydedd, cyn iddunt fod yn gyd|nabyddus ar y&s;crythyr Sanctaidd,
<PB N="133" REF="76">ac yn enwedig ar cyfarwyddiad|au eglur hynny, y rhai y mae hi yn eu rhoddi ini i fuddio trwydd|ynt. Un or tri pheth hyn yw ei Cyd-ddilynniad, anhaw&s;der ty|bygol yr y&s;crythyr, y naill ai y maent yn peri iddynt ymofyn am reolau eraill y maent yn meddwl eu bod yn e&s;mwythach; neu yn ail ni waeth ganddynt am reolau ffydd yn y byd, neu yn drydydd lledrithio hynny (y peth a roes Duw i adnewyddu eu ddelw yn|ddynt) i fewn nattur eu hanwy dau llygred g.</P>
<P>Yn V. Am hynny bydded y wers hon y mae Cri&s;t yn ei rhoi i ni (<HI>i ddyfod fel plant-bychain</HI>) yn hollawl gwedi ei phlannu yngha|lonnau 'r plant: ag wedi hynny gwybodaeth mewn rhannau eraill or y&s;crythyr a gynydda ynddynt; ac fel hyn ffydd gwedi ei phlannu mewn go&s;tyngeiddrwydd, tra by|ddo e'u calonnau yn dyner (ag
<PB N="134" REF="77">yn hawdd gweithio arnynt trwy 'r gorchymmyn Cymdeithgar hwn ac eglur) i wreiddio yn ddwfn, a chynnyddu ynddynt fwyfwy fel y gwnant hwythau mewn cryfdwr, a maintioli ac er nad yw ei ffydd ar y cyntaf ond megis gronyn o had mw&s;tard a chwedi cael yn eu hiueingctyd y maes, neu'r llaw yn ucha ar falch|der, a Serch ac awydd am gyfo|eth bydol, ac anrhydedd, ar ol hynny efe a flodeua yn ffrwyth|lawn ymhob gwybodaeth nefol, ac a ffrwytha ymhob gair a gwe|ithred dda.</P>
<P>Ac yn VI. Oddiar holl rannau <HI>go&s;tyngoiddrwydd,</HI> y mae'n holl|awl yn angenrheidiol ddwyn plant i fyny <HI>i rhoi parch ac anrhy|dedd mawr ei wenidogion Duw;</HI> a'i bod yn meddwl yn dda am ei gal|wedigaeth, am i lleodd ac hefyd am ei Cyrff, pe dy&s;cai rhieni, neu olygwyr, eu plant, i anrhydeddu
<PB N="135" REF="77">gwenidogion Cri&s;t, megys eu ta|dau y&s;prydol, ag edrych arnynt megis dynion gwed<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> eu rhagor|deiniogan Dduw, i gymerud gofal tros ei rhan gorau (nid amgen) eul eneidiau anfarwol; ag i ddwyn iddu<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">t fendithion difinyddiol. A phe dywedent iddynt, <HI>chwi blant, dymma 'r dynion trwy 'rhai i'ch bedyddiwyd, ac i'ch gwnaed yn Gri&s;ti|anogion; a thrwy rham am hynny y maen rhaid y ch athrawiaet<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u, a'ch conffyrmio mewn gwir grefydd, a'ch Siccrhau fwy fwy am fendithi|on Duw</HI> Fe weithiai hynny yn rhyfeddol arnynt, i'w trefnu a'i dwyn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r holl ddaioni ar a allant, ar ol hyn ei gael oddiwrthynt. Ac vn lle gwarthruddiad a di|bri&s;&s;iad, yr rhai yn awr beunydd a glowant gan rai drwg, a weithia yn hollawl y gwrthyneb i ddywed|yd yn dda am+danynt, a rhoi parch iddynt a hynny &s;ydd yn digwydd, am ddiffig Cynghori|adau
<PB N="136" REF="78">gan ei rhieni, ac yn fynych dwyn ar gof iddynt, y parch, yr anrhydedd, ar bri &s;ydd ddyledus i wenidogion Duw; ei&s;iau y fath gynghorion a wna iddynt feddwl cyn lleied, ac mor ddibris am y peth y maent yn ei ddy|wedyd, a phan ddelont i gyd|nabod ai tro&s;&s;edd, ni dderbyniant ddim budd o'i llafur hwynt.</P>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="137" REF="78">
<HEAD>Borevawl weddi fer.</HEAD>
<P><HI>HOll alluog Dduw a thrigaroccaf dad rwyfi yn o&s;tyngeiddiaf, yn ymddaro&s;twng fy hun oth flaen di, i addoli dy fawrhydi difinyddiawl; trwyr hwn y daethum ir byd, ac i'm hamddiffynnwyd, ac i'm porthwyd holl ddyddiau fy einioes, ag yn awr y nos diweddaf, (bendigedig fyddo dy ddaioni) am hamddiffynnodd rhag pob pergylon am Cyfodi i fyny mewn iechyd a diogelwch, i weled goleuni dydd arall, irwyfi yn diolch itti o Ar|glwydd, am y rhain ac am y rhan|nau eraill oll o'th drugareddau; yn enwediccaf, am dy ragorol gariad yngri&s;t Je&s;u: Yrwyfi yn dymuned ar nat, ddeffroi, a rhag-cadw ynof y fath fywiol gydnabyddiaeth o hynny, fel fyth na ymddango&s;wyf yn anni|olchgar iddo; ond yn ddibaid, gw|neuthur
<PB N="138" REF="79">iddo bob gwa&s;anaeth ffydd|lon.</HI></P>
<P>Yn naillduol y dydd hwn, yn wyfi yn erfyn yn do&s;turus gynnorthwy dy y&s;pryd Sanctaidd, im coffau i gad|w'r addunedau hynny, a gymerais arnaf, rhag Calyn, na gadael fyn|hwy&s;o gan chwantau bydol a'chnaw|dol; ond i ufuddhau dy Sanctaidd ewyllys a'th Orchymynion, a rhodio yr ddynt holl ddyddiau fy mowyd.</P>
<P>Cymorthwya fi Arglwydd daion|us, yn fy lle, am cyflwr, i gyflawni fy nyled&s;wydd tu ag attati fy nuw, hefyd tuag at fynghymydog, ar fath ofal, a ffyddlondeb, a llaweny<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">|wydd fel y gallwyf a pheth hyder ymddangos eilwaith o'th flaen di bryd|nhawn; ac yn gy&s;&s;urus obeithi am dy ddaionus arferol rhagddar<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">oda|<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th tr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;so<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. I'th nodded yr wyfi yn &s;t|yngedig yn gor hymmyn dy eglwys ath deulu; gan <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rfyn arnat e'u cadw mewn gwir grefydd, ag yn dragwy|ddol eu hamddiffyn a'th fawr allu
<PB N="139" REF="79">trwy Je&s;u Gri&s;t ein Harglwydd, yn enw bendigediccaf pa un, ai eiriau, yr wyf bob am&s;er yn Attolygu itti fod yn drigarog wrthyfi, ag wrth dy holl bobl, gan ddywedyd Ein tad ni, <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Prydnawnol weddi ferr.</HEAD>
<P>YR wyfi yn diolch itti o Arglwydd nef a daiar, am dy drugarog ragddarbodaeth, am fy fod eilwaith yma yn ymddaro&s;twng oth flaen di, nid yn unig mewn iechyd a diogelwch corph; ond mewn iniondeb calon fel yr wyfi yn gobeithio ac a bwriad dir|agrith, i barhau bob am&s;er yn was ffyddlon iti pardyna o drigaroccaf dad, pa beth bynnag a wnaethymi neu a E&s;ceulu&s;&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">is y dydd hwn yn|gwrthwyneb fy llawnfrydau, am rhwymedigaethau, trugaraha wrth
<PB N="136" REF="80">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="137" REF="80">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="138" REF="81">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="139" REF="81">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="140" REF="82">fy mawr wendid; Cymmer a derbyn fy amcan am meddwl gone&s;t, i gadw Cydwybod dda, ddiangol, rhag tro&s;|&s;eddu yn dy erbyn di fynuw, nae yn erbyn dyn.</P>
<P>Fel y gallwyf bob dydd gynnydda wellwell, caniadha imi gynnorthwy dyrad y&s;prdawl, i'm cryfhau i gyflaw|ni fy holl ddyled&s;wydd.</P>
<P>Megis lle y bum fwyaf arferol o lithro, y gallwyf fod yn fwy gwiliad|wrus; a lle y, bum yn E&s;ceulus y gallwyf ymarfer a mwy diwidrwydd, ac felly wrth hynny bod yn blentyn iti yn wa&s;tadol, yn aelod i Gri&s;t ac yn etifedd teyrnas nefoedd.</P>
<P>A gwrando weddiau dy holl Egl|wy&s;i a wnaed heddyw tros bob aelod o+honi hi: yn enwediccaf, tros fawr|hydi ein Harglwydd frenhin, a phawb ar y &s;ydd yn llywodraethu tano ef, pa un bynnag ai Eglwy&s;ic, ai bydol, a thros bawb ar y fydd yn gyfing Arnynt, mewn Corph meddwl, neu &s;tad.</P>
<P><PB N="141" REF="82">Gan Attolygu itti dowallt dy ra|dau, ath fendithion ar bob un o+hon|ynt, yn gyfattebol i'w hangenolrw|ydd a bydd yn amddiffynwr imi y nos hon oll; ac ar ol e&s;mwythol orphowys cyfod fi eilwaith y boreu a chalon ddiolchgar iti am dy fawr ofal tro&s;&s;ofi gan lawnfrydu yn hollawl farfolaethu beunydd fy holl awyddau drwg a lly|gredig, a pheunydd myned rhagof mewn pob rhinwedd, dda a buchedd dduwiol, trwy gynnorthwy Je&s;u Gri&s;t fy iachawdwr.</P>
<P>Yn enw pa un ai eiriau bendigedig yrwyfi yn fy ngorchymmyn fy hun i'th drugaredd gan ddywedud ein <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> ni fel yr wyt yn y nefoedd, <HI>&amp;c.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="142" REF="83">
<HEAD>Gweddi tros un mewn Peth oedran cyn iddo Dderbyn ei fedydd.</HEAD>
<P>O Arglwydd creawdwr y byd, a gwaredwr dynol ryw, yrwyf yn &s;yrthio i lawr o'th flaen di, gan gydnabod mai dy eiddo di ydwyfi, as yn attolygu iti (er i mi dy anfodlo|ni di) fy nerbyn eilwaith ith wa&s;a|naeth. Maddeu Arglwydd daio|nus, holl ynfydrwydd fy jeungctyd, am holl bechodau, <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> e&s;ceulu&s;tra ac Anwybod yn fynghyflawn oedran. Bodder nhwy oll yn y ffynnon honno, a agorai&s;t imi i ymolchi ynddi, ac i fod yn lan. Yr wyfi yn Ewylly&s;&s;io cael fynghynwys yno; gan fwriadu yn hollawl yno fy ymroi iti gan ymwrth|od a Diafol, y byd, ar cnawd; a llwyrfrydu yn ufuddgar gadw dewy|llys Sanctaidd ath orchmynnion, a
<PB N="143" REF="83">rhodio ynddynt holl ddyddiau fy mowyd.</P>
<P>Canniadha imi o Arglwydd, gyn|northwy dy y&s;pryd Sanctaidd, fel y gallwyf yn y&s;tyriol wneuthur, ac yn ffyddlon g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dw yr holl Addunedau Sanctaidd a'm haddewidion hynny.</P>
<P>Cadw di fi mewn tragywyddol go|ffadwriaeth am+danynt, fel nas ga|llwyf fyth, trwy fath yn y byd ar be|chod, golli y fath fawr rad, ar ir wyti yn ei fwriadu imi, ond parhau bob am&s;er, yn aelod bywiol i Gri&s;t, yn blentyn i Dduw, ac yn etifedd teyrnas nef i'r hon deyrnas, yn wyfi yn Attolygu itti o'r diwedd fy nwyn am Cynwys er mwyn haeddedigae|thau Je&s;u Gri&s;t, Amen.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<PB N="144" REF="84">
<HEAD>Gweddi tros un &s;ydd yn bwria|du Cael ei Confirmio neu ar|ddodiad dwylaw.</HEAD>
<P><HI REND="margQuotes">OFendigediccaf Dduw trwy rad yr hwn im galwyd i fewn cyflwr iechydwriaeth pan i'm bedyddiwyd, ac or hwn y daw pob meddwl da, ewyllys, a darpariad, yr rhai yn awr Sydd yn deimladwy yn fyngha|lon; Cynnorthwya fi, yr wyfi yn attylygu itti, yn y cyflwy|niad, newyddd, yr hwn yr wyfi yn myned i'w wneuthur o+ho|nof fy hun itti, dy eiddo di ydwyfi, a'm llawnfryd i bar|hau felly hyd ddiwedd fy ein|ioes.</HI></P>
<P><HI REND="margQuotes">Llanw fi o Arglwydd, ar fath fywiol gydnabyddiaeth o'r
<PB N="145" REF="84">anrhydedd yr wyt yn ei gwne|thur imi nid amgen n'am Cynwys i'th wa&s;anaeth, fel y gallwyfi ymroi fy hunan, nid yn unig a llawn, ond hefyd a thirionaf gyd&s;einiad calon, i gredu, ac i wneuthyr, ba be|thau bynnag a fynnych i mi ei gwneuthur.</HI></P>
<P><HI REND="margQuotes">Ac yno boddha im Coffirmio yn dy rad, am Cryfhau a gallu, trwy dy y&s;pryd Sanctaidd yn y dyn oddifewn; fel y gallwyf fyth gael Cydnabyddiaeth, de|wis a Chanllyn y pethau hyn|ny y Sydd gymmeradwy yn dy lan olwg.</HI></P>
<P><HI REND="margQuotes">Arfoga fi Arglwydd daionus yn erbyn holl brofedigaethau y byd y cnawd, y cythraul; ac ewyllys Safadwy wedi llawnfr|ydu na ymroddwyf fyth ir un o+honynt, ond parhau yn ffydd|lawn ynghyflawniad fy addu|ned a wnaethbwyd yn fy enw i
<PB N="146" REF="85">pan im bedyddiwyd, ac yn awr yr wyfi yn bwrriadu am genau fy hun ei &s;iccrhau ar gyhoedd yngwydd dy eglwys.</HI></P>
<P><HI REND="margQuotes">Defo&s;ionol weddiau yr hon, yrwyfi yn attolygu i ti e'u gwr|ando tro&s;of trwy Je&s;u Gri&s;t ein harglwydd,Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Gweddi ar ol conffirmiad neu arddodiad dwylo.</HEAD>
<P><HI REND="margQuotes">HOll alluog a byth fywiol Dduw, yr hwn y bu wiw gennyt fy adgenhedlu trwy ddwfr ar y&s;pryd Sanctaidd; ac hefyd ymhellach ti am gwnae|tho&s;t yn gydnabyddus (trwy ddwylo dy weinidog yn ddiwe|ddar a o&s;ododd arnafi) a'th ga|riad, a'th ddaioni gra&s;&s;u&s;sol tu|ag attafi: derbyn yr wyfi yn attylygu itti, fy niolchgarwch Calonnaidd am y fath fawr ac anhaeddedigol fawrlles, a pha|rha
<PB N="147" REF="85">ynofi y meddyliau daionus hynny ar ewylly&s;&s;ion, ar bwri|adau a gefais yr am&s;er hwnnw yn fynghalon, i barhau mewn ffyddlawn ufudddod i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i yn dra|gowydd.</HI></P>
<P><HI REND="margQuotes">I'r cyfryw ddiben, rhynged bodd it gy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rannu, fwy-fwy be|unydd imi dy y&s;pryd Sanctaidd, i'm cadw yn dy ofn ath gariad; ac im cryf<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">au i gyflawni yr rhan arall om dyled&s;wydd, nid yn un|ig tuag attati fy nuw, ond hefyd tuag at fy nghymydog, yn en|wedig tuag at yrhai a o&s;odai&s;t yn Rhaglawiaid tro&s;om, trwy yr rhai megis dy orchwylwyr, y mae dy nefawl ddirgeledigaethau gwedi ei tro&s;glwyddo imi: fel y gallwyf yn anrhydeddus glu&s;t|ymwrando ai cynghorion, a chwedi derbyn, ac y&s;tyried eu rhybuddion Sanctaidd, ac hefyd yn ufuddgar ganllyn eu hyffor|ddiad, ai cyfarwyddiad, y gall|wyf,
<PB N="148" REF="86">yn y diwedd gael fynghy|meryd yn un o'th ddaionus a'th ffyddlawn wa&s;anaethwyr, yn y dydd hwnw pan ymddango&s;&s;o y bugail mawr, ac e&s;cob ein he|neidiau eilwaith in iechydwri|aeth i'r hwn gida <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hydi o Dad, ar y&s;pryd glan y byddo moli|annau tragywyddol. Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Gweddi y'r Arglwydd.</HEAD>
<P>FIn tad yr hwn wyt yn y nefo|edd, Sancte ddier dy enw. Dued dy deyrnas Bid dy ewyllys ar y ddaiar megis y mae yn y ne|foedd. Dyro ini heddyw e<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> Bara beunyddiol, a maddeu ini e<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> dy|ledion, fel y maddeuwn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> i'n dyledwyr. Ag nac arwai<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ni i brofedigaeth; Eithr gwar<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> ni rhag drwg canys eiddot ti <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w'r deyrnas a'r gallu a'r gogonia<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> yn oes oe&s;&s;oedd, <HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="149" REF="86">
<HEAD>Pwnciau'r ffydd.</HEAD>
<P>CRedaf yn nuw Dad oll gy|foethawg, Creawdwr nef a daiar. Ag yn Je&s;u Gri&s;t ei un mab ef, ein Harglwydd ni: yr hwn a gaed trwy yr y&s;pryd glan, a aned o fair forwyn: a ddiodde fodd dan Bontius Pilatus, a groe|&s;hoeliwyd, a fu farw ac a gladd|wyd, a ddi&s;cynnod i uffern, y trydydd dydd y Cyfododd o fe|irw; a e&s;cynnodd i'r nefoedd, ac y mae yn ei&s;tedd ar ddeheu law Dduw Dad oll gyfoethawg, oddl yno y daw i farnu byw a meirw. Credaf yn yr y&s;pryd glan, yr Eglwys lan gatholic, Cymmun y Saint, maddeuant pechodau, Cy|fodiad y Cnawd, a'r bywyd tra|gywyddol, <HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="150" REF="87">
<HEAD>Y deg Gorchymyn.</HEAD>
<P>DUw a lefarodd y geiriau hyn ac a ddywedodd, myfi yw'r Arglwydd dy Dduw.</P>
<P N="1">I. Na fydded iti dduwiau eraill onid myfi.</P>
<P N="2">II. Na wna it dy hun ddelw gerfeidig, na llun dim ag y &s;ydd yn y nefoedd uchod, neu yn y ddai|ar i&s;od, nag yn y dwfr tan y ddai|ar. Na o&s;twng iddynt, ag na addola hwynt: oblegit myfi yr Arglwydd dy Dduw ydwyf Dduw eiddigus, yn ymweled a' phechodau 'r radau ar y Plant, hyd y drydedd a'r bed|waredd genhedlaeth o'r rhai a'm Ca&s;ant, ag yn gwneuthur truga|redd filoedd o'r rhai a'm Carant ag a gadwant fyngorchymynion.</P>
<P N="3">III. Na chymmer Enw yr Ar|glwydd dy dduw yn ofer, Canys nid Gwirion gan yr Arglwydd yr
<PB N="151" REF="87">hwn a gymero ei Enw ef yn ofer.</P>
<P N="4">IV. Cofia gadw yn Sanctaidd y dydd Sabbath. Chwe diwrnod y gweithi, ag a gwnei dy holl waith: eithr y &s;eithfed dydd yw Sabbath yr arglwydd dy Duw: a'r y dydd hwnw na wna ddim gwaith, ty-di, na'th fab, na'th ferch, na'th was, na'th forwyn na'th anifail, na'r di|eithr a fyddo o fewn dy byrth, Can|ys mewn chwe diwrnod y Gwna|eth yr arglwydd nef a daiar, y m&ocirc;r, a'c oll y &s;ydd ynddynt, ag a orphywy&s;odd y &s;eithfed dydd, O+herwydd pa+ham y bendithiodd yr Arglwydd y &s;eithfed dydd, ag a'i Sancteiddiodd ef.</P>
<P N="5">V. Anrhydedda dy dad a'th fam, fel yr e&s;tynner dy ddyddiau ar y ddaiar, yr hon a rydd yr Ar|glwydd dy Dduw iti.</P>
<P N="6">VI. Na ladd.</P>
<P N="7">VII. Na wna odineb:</P>
<P N="8">VIII. Na ledratta.</P>
<P N="9"><PB N="152" REF="88">IX. Na ddwg gam dy&s;tiolaeth yn erbyn dy Gymmydog.</P>
<P>X. Na chwennych dy dy Gym|mydog, na chwennych wraig dy Gymmydog, na'i was, na'i for|wyn, na'i ych, na'i a&s;&s;yn, na dim ar a &s;ydd eiddo.</P>
</DIV3>
</DIV2>
</DIV1>
</BODY>
<BACK>
<DIV1 TYPE="table of contents">
<PB REF="88">
<HEAD>Cynhwy&s;&s;iad Y llyfr hwn.</HEAD>
<LIST>
<ITEM>PEN. I. <HI>AM y ddled-&s;wydd.</HI> dolen 1.</ITEM>
<ITEM>PEN. II. <HI>Am angenol<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">ydd y ddyledd-&s;wydd hon.</HI> dol. 4.</ITEM>
<ITEM>PEN. III. <HI>Am y <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> y darfu ei ordeinio.</HI> dol. 8.</ITEM>
<ITEM>PEN IV. <HI>Am y parato<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> i'r Cymmun.</HI> dol. 14.</ITEM>
<ITEM>PEN V. <HI>Boreuawl weddi y dydd y bwriadoch gymmuno,</HI> dol. 25.</ITEM>
<PB REF="89">
<ITEM>PEN. VI. <HI>Am y modd y mae Cymmuno.</HI> dol. 30.</ITEM>
<ITEM>PEN. VII. <HI>Myfyrdodau a gweddiau Sy'n Calyn.</HI> dol. 52.</ITEM>
<ITEM>PEN. VIII. <HI>Cyfarwyddiadau am fuchedd Ddu|wiol i fod yn gyfunawl i'r Cymmun Sanctaidd.</HI> dol. 64.</ITEM>
<ITEM>PEN. IX. <HI>Am Anghoelion, a Phetruster.</HI> dol. 75.</ITEM>
<ITEM>PEN. X. <HI>Cyfarwyddiadau rhag mynych ddy|chwelyd i bechu.</HI> dol. 83.</ITEM>
<ITEM>PEN. XI <HI>Am ddyled-&s;wydh plant.</HI> dol. 90</ITEM>
<PB REF="89">
<ITEM>PEN. XII. <HI>Am ddyled &s;wydd Gwenidogion.</HI> dol. 96.</ITEM>
<ITEM>PEN. XIII. <HI>Cynghorion i bob math o ifiengctid.</HI> dol. 103.</ITEM>
<ITEM>PEN XIV. <HI>Cyfarwyddiadau ir rhai ni fedrant mor darllen.</HI> dol. 109.</ITEM>
<ITEM>PEN. XV. <HI>Cyfarwyddiadau ir</HI> Sawl <HI>a fedrant ddarllen.</HI> dol. 116.</ITEM>
<ITEM>PEN. XVI. <HI>Cyneddfan angenrheidiol i gael budd o hyn oll.</HI> d l. 130.
<LIST>
<ITEM>Borevawl meddi fer. dol. 137.</ITEM>
<ITEM>Pryduawnol weddi fer, dol. 139.</ITEM>
<PB REF="90">
<ITEM>Gweddi tros un mewn Peth oedran cyn iddo Dderbyn ei fedydd. dol. 142.</ITEM>
<ITEM>Gweddi tros un &s;ydd yn bwriadu Cael ei Gonfirmio neu ard lodiad dwylaw. dol. 144.</ITEM>
<ITEM>Gweddi ar ol Confirmiad ne arddo|diad dwylo. dol. 146.</ITEM>
<ITEM>Gweddi yr Arglwydd. dol. 148.</ITEM>
<ITEM>Pwnciau'r ffydd. dol. 149.</ITEM>
<ITEM>Y deg Gorchymyn. dol. 150.</ITEM>
</LIST></ITEM>
</LIST>
<TRAILER>DIWEDD.</TRAILER>
<PB REF="90">
</DIV1>
</BACK>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
