<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2010-10-21</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Jayne Henley</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>*Added TYPEs to DIVs in order to validate.
*Proofed title page(s).
*Checked ^s.
*Reviewed structure.
*Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).
*Checked for signatures.
*Checked placement and completeness of PBs.
*Checked for damage GAPs, #s, --s.
*Corrected $.
*Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.
*Checked spacing of foreign GAPs.
*Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.
*Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.
*Checked proofsheets and made corrections found there.
Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs.
Siecio am mac yn lle mae.
Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.
Siecio TEXT LANG="wel"
DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="AB" ID="B00917">
<STC T="S">2744</STC>
<BIBNO T="oclc">56572810</BIBNO>
<VID>180917</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="wel">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1">
<PB REF="1" MS="y">
<PB REF="2">
<PB REF="2" MS="y">
<P>PSALMAE Y BRENHINOL BROPHVVYD DA|fydh gwedi i cynghanedhu <HI>mewn me&s;urau cymreig.</HI></P>
<P>Gann G<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">pten Wiliam Middelton.
<HI>Yn ne&s;af y gallodh at fedhwl yr</HI> Y&s;pryd gl&acirc;n.</P>
<P><HI>Simon Stafford</HI> a Thomas Salisbury a i printiodh yn Llunden. <DATE>1603.</DATE></P>
<PB REF="3">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB REF="3">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
</DIV1>
<DIV1 LANG="eng" TYPE="dedication">
<PB REF="4">
<PB REF="4">
<HEAD>To the Wor&s;hipful Middleton E&s;qu<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> <HI>and to the re&s;t of that Wor&s;hipfull name and Familie,</HI> all the ble&s;sings of God in this world, and e|ternall ioyes in the world to come.</HEAD>
<P>_HAuing by Gods prouidence and your godly meanes fini&s;hed this worthie work, to the glory of God &amp; the great good of our Countrey wherein you haue &s;hewed an euident demon&s;tration of a liuely faith, and approued your &s;elfe a worthy <HI>Maecenas</HI> of your Countrey-language, in erecting this &s;pirituall building, which may &s;erue a fit pre&s;ident for others, whome God hath enabled with wealth to imitate your good example: which worke being by your Wor|&s;hip countenanced and commended vnto your Countrey-men, it will be by them the more ioyfully receiued. And the &s;ubiect thereof being &s;o diuine and con&s;olatory, proceeding originally from Gods holy &s;pirit, and contayning &s;uch plentifull doctrines and heauenly meditations, to the vn&s;peakable comfort and in|&s;truction of Gods people, as well in pro&s;peritie, as aduer&s;itie, and the indu&s;trious labours of your worthie kin&s;e-man herein, will be a &s;ingular motiue of the propagation of Gods glorie, the en|riching of our natiue language, the regaining of many &s;oules to God, &amp; the better enabling of many others to be fellow-helpers in the worke of this &s;pirituall husbandrie, the Vineyard of Gods Church. In the communicating whereof to the publike view of the world, you haue purcha&s;ed to your name and familie, the fauour of God, the loue of his people, and eternall fame and me|morie whiles the world endureth. Thus with my heartie prayer to Almightie God, for the continuance of his graces and ble&s;sings, both &s;pirituall, and temporall, vnto you now, and euer, I re&s;t.</P>
<CLOSER><SIGNED>Your heartie well-willer in the Lord: <HI>Thomas Salisbury.</HI></SIGNED></CLOSER>
<PB REF="5">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB REF="5">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
</DIV1>
<DIV1 TYPE="to the reader">
<DIV2 LANG="wel" TYPE="version">
<PB REF="6">
<PB REF="6">
<HEAD>Iw anwyl-gariadus wlad-wr a gwiw <HI>ymgeledhwr ei iaith, Mr. George Rogers</HI>: Thomas Salisbury yn damuno pob Llwydhi|ant <HI>a Llewenydh.</HI></HEAD>
<P>_F'Anwyl-gariadus wl&acirc;d-wr, gann fod ynof fawr-wllys ag awydh erioed i l&ecirc;&s;-haufyng-wl&acirc;d, yr hynn b&ecirc;th ym-h&ocirc;b m&ocirc;dh y pen-nodais atto i'r hynn eitha o'm gallu, drwy hiraethu am we|led cynnyrch a blodeuad gwybodaeth o Dhuw a'i w&icirc;r-gredhyf ef yn-gwl&acirc;d Gymru, a'r h&ecirc;n gofiadau o'r wl&acirc;d a'r iaith mewn diogel wch rhag llwyr dhifan-goll: hyn|ny a wnaeth i miyn dhiwedhar gychwyn ptintio Brutan-aeg drwy obeithio wrth hynny wneuthur i'm gwl&acirc;d ryw wa&s;anaeth cymeradwy: Ag o rann annog f'annwyl wl&acirc;d-wyr i dharllen ei hiaith gartrefig, mi a dybiais yn gyf-adhas dhechre ag ardherchawg lyfr y P&s;almau: Yn-narlleniad yr hwn i cefais erioed dra-mawr dhidhanwch, ag am hynny, y&s;tyriais f&ocirc;d y llyfr hwnnw yn w&icirc;r-angen-rheidiol i bawb oll iw fyfyrio, ag i fuchedhu yn ei &ocirc;l. Yr hwnn lyfr (drwy r&acirc;g-w&ecirc;had Duw a channorthwy yr vrdha&s;ol M^r. <HI>Thomas Middelton</HI> Y&s;gwier, rwyfi 'rowron yn ei anrhegu i'ch bonedh-igeidhrwydh chwi wedi ei gynghanedhu ym-h&ocirc;b math ar gerdhwriaeth a arferwyd erioed yn yr iaith Gymraeg.</P>
<P>E dharfu i mi hefyd dhechre y P&s;almau yn yr vn-fath D&ocirc;n-gynghanedh yn Gymraeg, ag &s;ydh arferol ei canu yn &s;ae&s;naeg yn Eglwys Loegr, ag a rois n&ocirc;dau yn-nh&acirc;l y llyfr, iw canu hywnt, gann obeithio y caf weled ei gorphenniad bwynt cynn y bo h&icirc;r.</P>
<P>Mae hefyd aml-bethau da eraill yn barod i'r print-wryf, nid amgen, y Te&s;tament newydh yn gymraeg wedi ei ail-dhiwygu gann y parchedig Dad, E&s;cob Elwy. Traethawd o lyfodraeth y tafawd, ag vn arall o Edifeirwch o lafur-waith Mr. <HI>Perkins.</HI> Arlwy i Byriodas ag am-ryw bregethau eraill o fyfyrdawd Mr. <HI>Smyth.</HI> ag amrafaelion bethau gorche&s;tawl eraill, Duwiol, a dynol, y rhai yn dhi-oed a brintijd, ond cael gwerth am y rhai&s;y 'n barod eu&s;us.</P>
<P>A chann drefnu o Dhuw gy&s;tal achos i'r &s;awl a glowan<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">
<PB REF="7">
arnynt dhangos ffrwyth yn y byd o'i ffydh, ag &s;ydh yndh-ynt galondid dh&acirc; i wirgredhyf, o rann ei b&ocirc;d yn mwynhau hy-lawn gennad a rhydhid i wneuthur ei hegni penna tu|agat hy-ffordhi gogoniant Duw, ag ad-fyw-hau bagad o bethau rhagorawl yn eyn priod-iaith, y rnai &s;y debig i gael ei cladhu yn llwyr ang-h&ocirc;f, a'i difa gann Am&s;er, odhierth ei hachub hwynt drwy brintio, y rhain gofiadau ynt yr-owr|on yn aros mewn hayach o &s;c<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ifenn-goppiau mewn enby|drwydh i lawer o dhamweiniau, ag felly i lwyr-golledigaeth: Hynny a'm cynhyrfodh i ymbil a'r &s;awl oll ynt awydhus i ogoniant Duw, agyn carulles ei ganedig-wlad, a'r &ocirc;r-h&ecirc;n|iaith Gymraeg (a gadwodh y Gor-uchaf Dhuw mor wyrth|fawr eu&s;us ers Seith-gant a'r-higain o flynydhoedh a rhagor, y my&s;o cyn-niuer o droyadau ar fyd, a chyfnewidiau Bren|hinoedh ar a dhigwydhodh yn yr ynys honn er am&s;er <HI>Bru|tus</HI>) i annog bawb ei gilidh i gyd-gymorth gyf-ryw dhu|wiol amcan &s;y'n pen-nodi at iechydwriaeth eyn eneidiau eyn hunain, ag amlhad dy&s;ceidiaeth, gwybydhiaeth, a du|wioliaeth i'n my&s;c ni, Yn enwedig yn yr am&s;er bendigedig hwnn pann r&ocirc;dnes Duw i ni arderchawg frenin yr hwn &s;ydh yn dyfod o lin <HI>Brutus</HI> (er an-rhaethawl dhidhanwch oll gywir-galon frutaniaid.) Felly gann orchymyn y dei&s;y&s;iad yma i'ch cri&s;tianus y&s;tyriaeth a'ch cariadawl ymwared chwi Terfynaf.</P>
<CLOSER><SIGNED><HI>Yr eidhoch yn yr Arglwydh,</HI> Thomas Salisbury.</SIGNED></CLOSER>
</DIV2>
<DIV2 LANG="eng" TYPE="version">
<PB REF="7">
<P>_GEntle Reader, I hauing alwayes carried a willing mind, to benefit my Countrey, which I haue by all meanes endeuoured to further to the vttermo&s;t of my abilitie, longing to &s;ee the flouri&s;hing thereof, in the knowledge of God, and his true Religion, and the auncient monuments and antiquities thereof, pre&s;erued from ruine, made me of late to enter this cour&s;e of prin|ting, hoping thereby to doe my countrey &s;ome accepta|ble &s;eruice: And therefore to the end I might the rather induce my louing countrey-men to reade their owne Language, I thought it conuenient to begin with that excellent booke of the P&s;almes, (in reading whereof I haue alwayes found great comfort, hoping that the like profit &s;hall grow to al others, that &s;eriou&s;ly meditate the &s;ame) which booke (by Gods prouidence, and the helpe of my wor&s;hipfull friend Ma&s;ter <HI>Thomas Middleton</HI>) I doe now pre&s;ent to your curtious acceptation, being done in all &s;orts of meeters that euer were v&s;ed in the Bryti&s;h tongue. I haue al&s;o begun the printing of the P&s;almes in the like kinde of meeter in Bryti&s;h as they are v&s;ually &s;ung in the Church of England, and haue prefix|ed apt notes to &s;ing them withall, which I hope to &s;ee fully fini&s;hed ere long.</P>
<P>There are al&s;o diuers other good things ready for the Pre&s;&s;e, as namely, the Bryti&s;h Te&s;tament, lately correc|ted, by the reuerend Father in God, the Bi&s;hop of Saint <HI>A&s;aphe.</HI> A Treati&s;e of the gouernment of the tongue, and another Treati&s;e of repentance, penned by Ma&s;ter <HI>Perkins.</HI> A preparatiue to Marriage, and diuers other Sermons of Ma&s;ter <HI>Henry Smithes,</HI> with many other ex|cellent
<PB REF="8">
things, both diuine and humane, which &s;hould pre&s;ently be Imprinted, if &s;ale might be made of the&s;e that are already done.</P>
<P>And &s;ith &s;o good occa&s;ion is offered to all &s;uch as would &s;hew any fruite of their faith, and are religiou&s;ly affected, enioying full leaue and libertie to imploy our be&s;t endeuours to further Gods glorie, and to reuiue many notable things in our language, which are like to be buried in vtter obliuion, &amp; deuoured of time, except by Printing they be pre&s;erued, which now remayning onely in few written Coppies, are &s;ubiect to many ca&s;u|alties of peri&s;hing: I am earne&s;tly to implore and intreate all that are zealous of Gods honour, and louers of their natiue countrey, and the ancient Bryti&s;h tongue (&s;o mi|raculou&s;ly pre&s;erued of God, the&s;e &s;euen and twenty hundred yeeres and vpwards, vnder &s;o many alterations, and changes of Princes, as haue happened in this I&s;land &s;ince <HI>Brutes</HI> time) to incite one another to put to their hel+ping hands to mini&s;ter meanes towards the furtherance of &s;o godly a purpo&s;e, tending to the &s;aluation of our owne &s;oules, and the encrea&s;e of learning, knowledge, and pietie, among&s;t vs, in this mo&s;t ble&s;&s;ed age wherein God hath giuen vs a King indued, with many heroicall vertues, who is lineally de&s;cended from ancient <HI>Brutus</HI> to the vn&s;peakable comfort of al true hearted Brytaines. So recomme~ding this rea&s;onable reque&s;t to your Chri|&s;tian con&s;iderations, and charitable contributions, I re&s;t.</P>
<CLOSER><SIGNED>Yours in the Lord: <HI>Thomas Salisbury.</HI></SIGNED></CLOSER>
<PB REF="8">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB REF="9">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
</DIV2>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="metrical Psalter">
<PB REF="9">
<HEAD>PSALMAE DAFYDH.</HEAD>
<DIV2 N="1" TYPE="book">
<DIV3 N="1" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Y P&s;alm. I.</HI> Kywydh deuair hirion.</HEAD>
<L>_GWnnfyd oi febyd gwinfaeth,</L>
<L>Gwirion don ir gwrnid aeth</L>
<L>Ar ol kyngor lwck angall</L>
<L>Y drwg a roe i fryd ar wall:</L>
<L>Ni &s;aif yn ffordh briffordh brys</L>
<L>Bechaduriaid baich dyrys,</L>
<L>Nag ar gadair gyfair gawdh</L>
<L>Gwatorwyr a gydtariawdh.</L>
<L>Ond kyfraith dhuw 'n faith dhawn fydh</L>
<L>I dhidhanwch dha dhevnydh:</L>
<L>Ai myfyrio mwy fowredh</L>
<L>Dhydh a nos yn dhidhan wedh.</L>
<L>Bydh ail i brenn a blennir</L>
<L>Ynglann afon dirion dir:</L>
<L>A dhwg ffrwyth dhigyffro hawl</L>
<L>Is irwydh yn am&s;erawl.</L>
<L>Ag ar y brig deg ir breun</L>
<L>Ni dhiclwa vn dheilien:</L>
<L>Ag oll a wnel gwell-ha 'n wir</L>
<L>At law dhyn a lwydhiannir.</L>
<L>Annvwiol fraint dhynol fry</L>
<L>O fall-haint ni bydh felly,</L>
<L>Hwnn o fab hoewan a fydh</L>
<L>Fal manus ar fol mynydh:</L>
<L>Oi flaen y gwynt flina gwaith</L>
<L>Chwith amod ai chwyth ymaith</L>
<L>Ni welir annvwiolion</L>
<L>Ofer yn hir ir farn honn</L>
<L><PB N="2" REF="10">A gwnn na &s;aif gwann o &s;aid</L>
<L>Deirawr y pechaduriaid,</L>
<L>Drwy fawl oll ir dyrfa lawn</L>
<L>O wyr kofus rai kyfiawn.</L>
<L>Duw a edwyn ffordh dyn da:</L>
<L>Diay&s;trir enwir yna.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="2" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Yr ail P&s;alm.</HI> Cywydh deuair hirion hefyd.</HEAD>
<L>_PA ffromi brochi bar oedh</L>
<L>Eigion vdlais genedloedh?</L>
<L>Pobloedh ar gyhoedh bob gant</L>
<L>Oferedh a fyfyriant.</L>
<L>Brenhn we<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lch at barn hynod</L>
<L>Yn erhyn Duw gloewdhuw glod,</L>
<L>Ag yn erbyn gwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> oerhwyll</L>
<L>I gri<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> ef a gwer&s;i <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wyll.</L>
<L>Torrwn medhant kyn teirawr</L>
<L>I rhwymau ae maglau mawr,</L>
<L>Y gwr o nef gewrain ior</L>
<L>A gai etto yw gwaiwor.</L>
<L>Yno dywad yn dewin</L>
<L>Ban dhigid y bai lid blin:</L>
<L>Yn i angerdh vniowngof</L>
<L>Yr ofnant kiliant oe kof.</L>
<L>Irais ef teg yw 'r araith</L>
<L>Frenin Seion dirion daith.</L>
<L>Traethaf a bry&s;iaf heb rus</L>
<L>Ys da yttoedh dy &s;tatus,</L>
<L>Dwedai&s;t fy vnduw ydwyd</L>
<L>Ymy o barch fy mab wyd,</L>
<L>Hedhyw y mab hawdh om ais</L>
<L>Gain odli ith genedlais,</L>
<L>O gof vniawn gofynni</L>
<L>Rwydhfyd hwnt rhodhaf yti,</L>
<L>Y kenetloedh gyhoedh gant</L>
<L>Ytifed hiaeth yt fydhant:</L>
<L><PB N="3" REF="10">Ag eithafion gwchion gwar</L>
<L>Mawr duedh mor a daear.</L>
<L>Dy wialen lle delyd</L>
<L>Durn gwyllt ai darnia hwy igyd:</L>
<L>Fal padell o bridhell bronn</L>
<L>A friwe&s;id yn friw&s;ion.</L>
<L>Pob barnwr trewynwr trin</L>
<L>Pob barwniaid pob brenin:</L>
<L>Dy&s;gwch eiriau dewi&s;gall</L>
<L>Dy&s;gwch i gael dy&s;g wych gall.</L>
<L>Gwinaethwch gwelwch ych gwaith</L>
<L>Adholwch wirdhuw eilwaith:</L>
<L>Drwy ofn a &s;aifdrefnu &s;erch</L>
<L>Ag ar&s;wyd a gowir&s;erch.</L>
<L>Ku&s;an ir mab arab yw,</L>
<L>I lidio perigl ydyw:</L>
<L>Alladh awnaiff llaw dhuw 'n wir</L>
<L>Os digia ni o&s;tegir.</L>
<L>Gwynn i fyd ni<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> gwanna i foes</L>
<L>I bob vn i bob einioes:</L>
<L>Arydh i oglyd ae rann</L>
<L>Yn faith ar Dhuw nef weithian.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="3" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Y drydedh P&s;alm.</HI> Englyn vnodl vnion.</HEAD>
<L>_GElynion dynion &s;y yn ymdanu ar gais;</L>
<L>I gei&s;io fy maglu:</L>
<L>Gwnn fod nifer llawer llu</L>
<L>Am golchynt im amgylchu.</L>
<L>Drwg yw ton dynion dewiniaeth dadwrdh</L>
<L>A doedyd yn helaeth:</L>
<L>Duw ni rydh er dawn yr aeth</L>
<L>Deirawr ym iechydwriaeth.</L>
<L>Wyd geiod wad godiad Duw gwedi im penn;</L>
<L>Rhag poen im amgylchi:</L>
<L>Wyd fy mwcled mewn kledi</L>
<L>Ion teg am gogoniant i.</L>
<L><PB N="4" REF="11">Gelwais llef oerais lleferydh wirnych;</L>
<L>Arglwydh arnad bevnydh:</L>
<L>Gwrandewai&s;t rhodhai&s;t fi yn rhydh</L>
<L>F'enaid oth &s;antaidh fynydh.</L>
<L>Gor wedhais ky&s;gais fo 'm kad yn dhifai,</L>
<L>Yn dhiofal fwriad:</L>
<L>Yno wedi deffco dad</L>
<L>Im kedwi Dvwim kodiad.</L>
<L>Nid ofnaf Dvw naf da nod oferbwyll,</L>
<L>Sy 'n ferbyn yn dyfod:</L>
<L>Er i fyrdh o filwyr fod</L>
<L>Yn y maes yn ymo&s;od.</L>
<L>Raid tad wyt geid wad yt godi vchod,</L>
<L>Am achub rhag cledi:</L>
<L>Torr i dannedh ryfedh ri</L>
<L>Kernodia i kernav wedi.</L>
<L>Iechyd dawn hefyd wyd Duw nefoedh pur</L>
<L>Vwchlaw pawb or bobloedh:</L>
<L>Ar ath gar vwch daearoedh</L>
<L>Fal gwlith dy fendith dwf oedh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="4" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Y bedwaredh P&s;alm.</HI> Cywydh devair hirion.</HEAD>
<L>_CLyw fi naf koelia fy ner;</L>
<L>Cof fendith am kyfiownder:</L>
<L>Gollyngai&s;t fi gweithiai&s;t ged;</L>
<L>O gaeth awydh gaethiwed.</L>
<L>Moes ras am vrdhas y mi</L>
<L>Yngwydh a gwrando 'ngwedhi.</L>
<L>Clowch feibion dynion dinerth</L>
<L>Pa hyd o aflwydh &s;wydh &s;erth:</L>
<L>Y gogenir gogoniant</L>
<L>Ich plith kywilydh ich plant:</L>
<L>Drwy garn mewn drwg weryd</L>
<L>O goegedh balch gwagedh byd</L>
<L>A chei&s;iaw heb acho&s;ion,</L>
<L>Gelwydh &s;erth gywilydh &s;on.</L>
<L><PB N="5" REF="11">Gwybydhwch nodwch yn ol</L>
<L>Yn dha dhoeth i dhuw dhethol;</L>
<L>Dynion a gar daioni</L>
<L>Da ir rhain a rydh Duw rhi.</L>
<L>Eglyw oe ras gwaelwr wyf</L>
<L>O goel yr awr y galwyf.</L>
<L>Na phechwch drwy &s;erthwch &s;ou</L>
<L>Ackw a holwch ych kalon:</L>
<L>Yn ych gwely felly fydh</L>
<L>Bodh wych lawn bydhwch lonydh</L>
<L>Offrymwch aberth perthyn</L>
<L>Im ner kyfiownder a fynn,</L>
<L>A rhowch ych goglyd yn rhwydh</L>
<L>O wirglaim ar yr arglwydh.</L>
<L>Llawer o wyr ir lle'r ant</L>
<L>O dhadwrdh mawr a dhwe dant:</L>
<L>Pwy yw r neb ai pair y ni</L>
<L>Dinag weled daeoni.</L>
<L>Dyrcha lewych drych lawen</L>
<L>Hynod wedh yni dy wen:</L>
<L>Roi&s;t im kalon ffynnon ffydh</L>
<L>I llonaid or llawenydh:</L>
<L>Mwy nag am&s;er dyner don</L>
<L>Ffraethlef kynhaeaf firwythlon:</L>
<L>Ban i llanwyd bv'n llownwych</L>
<L>Gwenith a gwin gweniaith gwych.</L>
<L>Gorwedhaf ky&s;gaf rhag kawdh</L>
<L>A hedhwch am anhvdhawdh:</L>
<L>Dvw'n vnig didhig lle del</L>
<L>Dy gai&s;t fi i le diogel.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="5" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Y bumhed P&s;alm.</HI> Englyn vnodl vniawn.</HEAD>
<L>_GWra~do 'n rhwydh arglwydh evrglod ing arvthr,</L>
<L>Yngeiriav am tafod:</L>
<L>A de vall walch gloewfalch glod</L>
<L>O fowrder fy myfyrdod.</L>
<L><PB N="6" REF="12">Erglyw'nghri keli nis kelafrinwedh</L>
<L>fy mrenin a gar af:</L>
<L>fy newin. at fy nvw naf</L>
<L>A gwedh awen gwedhiaf;</L>
<L>Y borav gorav a garaf vndvw,</L>
<L>A wyr wrando arnaf</L>
<L>A Dvw'n wir &s;iarad a wnaf</L>
<L>Y borav golav galwaf.</L>
<L>Nid ydwyd gwelwyd geli wych iownwaith,</L>
<L>chwannog i dhireidi:</L>
<L>ni thrig gidag vn a thri</L>
<L>Drwy gynnal dim drygioni.</L>
<L>Bwriai&s;t atgas gas a gwg ior waethwaeth,</L>
<L>Ar a weithio mowrdh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wg:</L>
<L>Nid erys ffol yn d'olwg</L>
<L>Yn wael e dry a wnel drwg.</L>
<L>Ke<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wydhawg y rhawg be rh&ocirc;n y lledhyt;</L>
<L>Ras gennyt kais gwynion:</L>
<L>A wnel dwyll anvwiol don,</L>
<L>Ar kwerylwr wr krevlon.</L>
<L>Fy naf ith dy 'r af diryfedh dy rad;</L>
<L>Drwy gariad drvgaredh:</L>
<L>Yn y deml &s;ant melys wedh</L>
<L>Y Rodiaf ag anrhydedh.</L>
<L>Arwain fi evrglain Arglwydh goel iownwych,</L>
<L>Rag gelynion aflwydh:</L>
<L>Di&s;gin ior hael dy&s;g yn rhwydh</L>
<L>Dy lwybrav diwael ebrwydh,</L>
<L>Yw genav ond gav nid oes gair kyfiawn</L>
<L>Kofvs yw pob drygair:</L>
<L>Ag oe mewn digymennair</L>
<L>Bryntion i kalon y kair.</L>
<L>I kegav geiriav garwedh o gyrrith,</L>
<L>fal egored henfedh:</L>
<L>Ae tafod mal tyfiad medh</L>
<L>O-ffol edryd a ffladredh.</L>
<L>Rain geli ytti gwnn etto yn llwyr,</L>
<L>I lladh ae diny&s;trio:</L>
<L><PB N="7" REF="12">Gad yw kyngor drvdior dro</L>
<L>Yn i &s;erthedh i &s;yrthio.</L>
<L>Bwrw allan yn lan nad ith wledhryfig.</L>
<L>wrth rifo i hen wiredh:</L>
<L>Ith erbyn ner wiwner wedh</L>
<L>Y traetvriant trwy i taeredh.</L>
<L>Mawr lawenydh &s;ydh ir &s;awl dhvw yttwyd</L>
<L>A dhaw attad ollawl:</L>
<L>Canant a fedrant o fawl</L>
<L>Drwy gywydhav'n dragwydhawl.</L>
<L>Vn Dvw oad kodiad ae ked wi 'n llawen,</L>
<L>A llywiant gwrhydri:</L>
<L>A garo mae 'n rhag<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ri</L>
<L>O Dvw ne doeth dy enw di.</L>
<L>Bendigi geli g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lav dhawn kofvs,</L>
<L>dhyn kyfion diamav:</L>
<L>Ath ras oe gwmpas i gav</L>
<L>fal tarian or foll orav.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="6" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y <HI>Chweched P&s;alm.</HI> Vn or oferfe&s;vrav englyn kildwrn y gelwir.</HEAD>
<L>_ARglwydh kyfa<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wydh kof orig chwerw wedh:</L>
<L>Na cherydha 'n ffyrnig</L>
<L>fi'n dy dhig.</L>
<L>Na cho&s;pa ty&s;tia to&s;tedh fi ath law,</L>
<L>Ith lid ath grevlonedh</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> gamwedh.</L>
<L>Trvgaredh fowredh ydoedh fael evrglod,</L>
<L>gad Arglwydh i gaffael</L>
<L>wyf wann wael.</L>
<L>Dvw bry&s;ia iacha fi yn chwyrn om penyd,</L>
<L>Y mae poenav kedyrn</L>
<L>im e&s;gyrn.</L>
<L>Am henaid gannaid a gwynir o hawl</L>
<L>pa hyd y trallodir?</L>
<L>a fydh hir?</L>
<L>Gwared rhaid fenaid fwynwedh Dvw keidwad</L>
<L><PB N="8" REF="13">fro kadw fi oth fowredh</L>
<L>Drugaredh.</L>
<L>Kann nad oes gyfoes ath gofiant ir bedh,</L>
<L>na meirw byth a ganant</L>
<L>dy foliant.</L>
<L>Im gridhfan blaenwann rwy'n blino gwelwch,</L>
<L>y gwely &s;y 'n nofio</L>
<L>gann wylo.</L>
<L>A mynych dhvgrych dhagrav g wael iechyd,</L>
<L>y nos gwlychaf innav</L>
<L>y tylav.</L>
<L>Pylais a llidiais llwydion fy llygaid,</L>
<L>llwygant drwy acho&s;ion</L>
<L>gelynion.</L>
<L>Kiliwch mogelwch mae gwiliaid weithian,</L>
<L>ymaith weithwyr diriaid</L>
<L>En wiriaid.</L>
<L>Kans fy rhwydh arglwydh evrglain wir vndvw</L>
<L>a wrendy fy llefain</L>
<L>wylofain.</L>
<L>Yr arglwydh yn rhwydh ion rhad wir vndvw</L>
<L>a wrendy namvniad</L>
<L>Drwy gariad.</L>
<L>Yr arglwydh ion rhwydh an rhi dhiweirbarch,</L>
<L>a dherbyn fyngwedhi</L>
<L>Dvw geli.</L>
<L>Im gelynion llonn llawenydh ni chair,</L>
<L>ond chwerw drallod bevnydh</L>
<L>kywilydh.</L>
<L>Tro&s;ant ol ynol o anian galed,</L>
<L>Trwy gywilydh twr&s;tan</L>
<L>yn fvan.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="7" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y <HI>Seithved P&s;alm.</HI> O amryw fe&s;urau.</HEAD>
<L>_YNod dhvw hynod honnais dy enwi,</L>
<L>ynod ymdhiriedais:</L>
<L><NOTE PLACE="marg">Vnodl v|nion.</NOTE>Kadw fyfi dvw trirhagtrais</L>
<L><PB N="9" REF="13">ferlidwyr milwyr malais.</L>
<L>Rag tra difetha a fai vthr f'enaid,</L>
<L>vn fvnvd llew gyrch rvthr:</L>
<L>Rag idho fy rhwygo a rhvthr</L>
<L>heb wared wyneb arvthr.</L>
<L>Os hynn fy nvw gwynn o gwynaw weithian,</L>
<L>A wnevthym ith dhigiaw:</L>
<L>Os anwiredh drygedh draw</L>
<L>im dilin &s;ydh im dwylaw.</L>
<L>Am hedh wch koeliwch os kilwg noethi,</L>
<L>o gwnevthvm i fowrdhrwg:</L>
<L>Ond achubais o drais drwg</L>
<L>f'erlidwyr ofer ledwg.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Proe&s;t kyfnewid|iog chwe|ban.</NOTE>Fyngelyn oerdhyn arw dhull</L>
<L>Erlidied fi dalied oll</L>
<L>Sathred f'enaid e gaid gwall</L>
<L>Ar dhaear anhygar hyll:</L>
<L>Fyngogoniant medhiant mwll</L>
<L>kymred a bwried i bell.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Kyhy|dedh ferr nev wyth|bann.</NOTE>Kyfod Dvw Arglwydh y kyfion</L>
<L>Kyfod a bid kroewlid krevlon</L>
<L>Wrth i digofaint raith dy gofion</L>
<L>Tro&s;o i gwilia Rag trais g&acirc;lon</L>
<L>A Bwrw'n gofus a barn gyfion</L>
<L>Odhino y kenetloedh dhynion</L>
<L>Ith amgylch ogylch daw dhigon</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Klogyr|nach.</NOTE>Oe blaen ymdhyrcha yna ion</L>
<L>Dvw oe rad ynad pobl weinion</L>
<L>A farn o fowrnerth</L>
<L>Barna fi burnerth</L>
<L>Iaith dhi&s;erth ith wei&s;ion</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Rupy nt byrr.</NOTE>Ynghy flownder</L>
<L>Fynghyfiownder; fynghv-fwyndon:</L>
<L>Am gwirionedh</L>
<L>O grevlonedh y geirw elynion.</L>
<L>Ir malei&s;wyr</L>
<L>Ag ir troi&s;wyr ag ir trow&s;ion:</L>
<L>Ter&s;yn elo</L>
<L><PB N="10" REF="14">Yw lle delo llu duwiolion.</L>
<L>Duw &s;ydh wiliwr</L>
<L>Kyfan chwiliwr kefn a chalon:</L>
<L>Duw &s;ydh chwarian</L>
<L>Keid wad tarian kiwdawd tirion.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Englyn garhir gorche&s;t y beirdh yn arr.</NOTE>Yn gadarn e farn vwch y val duw gwynn,</L>
<L>Da gennym diofal;</L>
<L>Gwr vnion yn gar anial:</L>
<L>Ir drwg ward rydh</L>
<L>Oer wg e rydh,</L>
<L>A dwg y dydh dig yw dal.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Hir a thodh|aid.</NOTE>Oni thry atto heb wnevthur attal;</L>
<L>Hogodhi gledhyf kryf kair i ofal,</L>
<L>I fwa enylodh ni &s;evthodh yn &s;al,</L>
<L>A gwnaeth yn barod o dhefod dhyfal:</L>
<L>Gwnaeth yn barod nod dianwadal draidh,</L>
<L>I arfau marwaidh o rif am arial.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Kyhy|dedh wenn|dro&s;g neu hir.</NOTE>Ae &s;aethau &s;ythion;</L>
<L>Parawd ynt purdon,</L>
<L>Oll im gelynion llym goel anial.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Englyn vnodl kyrch.</NOTE>Drwg trafaelia brynta bri</L>
<L>Drwy gynnal y drigioni:</L>
<L>A brynti oll nid braint hawdh</L>
<L>A genedlawdh gwann odli.</L>
<L>A chelwydh dragywydh dro</L>
<L>An wir oedh enir idho;</L>
<L>Y pwll o far pell i fodh</L>
<L>A glodhiodh yw gwilydhio:</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Owdl gowydh</NOTE>Ir ffos a wnaeth la wgaeth lid</L>
<L>Swrth ofid y &s;yrth efo</L>
<L>I dhrwg yw benn gynnen gar</L>
<L>Drwy watwar a dry etto.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Ky|wydh devair hirion.</NOTE>Ae drais fab dyras a fynn</L>
<L>Oera gwrar i goryn.</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Englyn vnodl vnion.</NOTE>Kanmolaf fy naf gann ofyn kofus,</L>
<L>Kyfiawn dhuw diderfyn:</L>
<L>Kana yw enw k&acirc;n ennyn</L>
<L>Vchel yw Duw vwchlaw dyn.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="8" TYPE="Psalm">
<PB N="11" REF="14">
<HEAD>Yr Wythfed P&s;alm, <HI>Owdl gowydh.</HI></HEAD>
<L>_O Arglwydh yn Arglwydh ni</L>
<L>mawr yw d'enwi mor dyner:</L>
<L>Ir dhaear oll ar dhwr ordh</L>
<L>vwch nefoedh ae chynnifer.</L>
<L>Yn yn plith o enav 'n plant</L>
<L>Dy ogoniant deg wiwner:</L>
<L>Ag o enav 'r plant g weiniaid</L>
<L>Dy nerfh a wnaid dawn wyrth ner,</L>
<L>Ag i gav dig a gwag don</L>
<L>D'elynion y dilyner:</L>
<L>Ar di&acirc;lwr bradwr brynn</L>
<L>Os gelyn yw y&s;geler.</L>
<L>Pann edrychwy mwyfwy ym oedh</L>
<L>vwch nefoedh ae chynnifer:</L>
<L>Gwaith dy fy&s;edh arwedhiad</L>
<L>Ior llwyr &s;ad yw 'r lloer ar &s;er.</L>
<L>Beth yw dyn heb obaith da</L>
<L>Yw goffa ir a gaffer:</L>
<L>Na mab i dhyn gyndyn ged</L>
<L>Yw ymweled ae moler.</L>
<L>Creai&s;t goris dilis don</L>
<L>Angylion yngo a weler:</L>
<L>Roi&s;t i goron ogonawl</L>
<L>Arwydh o fawl rodh dhiferr.</L>
<L>Di ae gwnaeth i lyfodraethv</L>
<L>Dy waith a bv o daith ber.</L>
<L>Dano fo da iawn i fyd</L>
<L>Di a o&s;odyd dwys hyder:</L>
<L>Ychen a lafurien laid</L>
<L>Yno a defaid nid ofer.</L>
<L>Ir mev&s;ydh ar gwydd e gaid</L>
<L>O anifeliaid yn faelier:</L>
<L>Holl adar nef lle daw'r nod</L>
<L>O by&s;god mor a ba&s;ger.</L>
<L><PB N="12" REF="15">A rodio oll i rad oedh</L>
<L>Vwch nefoedh ae chynnifer.</L>
<L>O Arglwydh yn arglwydh ni</L>
<L>Mawr yw d'enwi mor dyner. &amp;c.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="9" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Y nawfed P&s;alm.</HI> Gwawdodyn byrr.</HEAD>
<L N="1">_MOlaf yn dhyfal dhvw am kalon:</L>
<L>A thraetha i hynod ryfedhodion.</L>
<L N="2">Llonhychaf om naf im nwyfion kanaf,</L>
<L>Yw enw goruchaf enwaf vnion.</L>
<L N="3">Kiliodh goel anodh y gelynion</L>
<L>Gorau wyd o fraint o dhigar dy fronn.</L>
<L N="4">Kans bernai&s;t torrai&s;t fy materion rhus;</L>
<L>O ei&s;te fry 'n gofvs dy farn gyfion.</L>
<L N="5">Ro&s;pai&s;t ti a dhiwynai&s;t anghred dhynion</L>
<L>Kollai&s;t ni welai&s;t anuwiolion:</L>
<L>Dileai&s;t bwriai&s;t fal na bon nae mawl,</L>
<L>O henw tragwydhawl hawl wehilion.</L>
<L N="6">A gorwedh mewn llwch gwelwch g&acirc;lon;</L>
<L>Byth y diny&s;triwyd bath dyne&s;tron:</L>
<L>Ae trefydh kevrydh Coron ae kofiaw,</L>
<L>Hynnyaed heibiaw hen atebion.</L>
<L N="7">Yw drwn dhiogel mae 'n vchelion,</L>
<L>O bur iawn wiw-&s;erch barn i wei&s;ion.</L>
<L N="8">Barnai 'r byd hefyd Duw kyfion barnai:</L>
<L>Bu abl a fynnai ir bobl fwynion.</L>
<L N="9">Parch ydwyd gwelwyd i bob trift galon,</L>
<L>Hybarch a hynod mewn trallodion:</L>
<L>Mewn amier tyner wyt ion yw kodi</L>
<L>Allan oe kledi gerwi geirwon.</L>
<L N="10">Ymdhiriaid enaid wyd i weinion;</L>
<L>Pawb a wyr d'enw pawb or dynion:</L>
<L>Kans di Arglwydh rwydh rodhion ni wrthyd,</L>
<L>Ath gei&s;io enbyd hyfryd hoewfron.</L>
<L N="11">Moliennwch kenwch fwyn ackenion,</L>
<L>Y beibl oedh &s;iwel bobloedh Seion:</L>
<L><PB N="13" REF="15">Traefhwch dango&s;wch yn gy&s;on ir byd;</L>
<L>A weithiodh e i gyd gweryd gwirion.</L>
<L N="12">K<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ffa bid kroewlid am waed krevlon;</L>
<L>A dial orig y diwael wyrion:</L>
<L>Yw gof nidangof iawndon y gweidhi;</L>
<L>Y llefain ar kri ar &s;i ar &s;on.</L>
<L N="13">Dyro Duw fowredh drugaredhion,</L>
<L>Duw wyd y keidwad dihockedion:</L>
<L>Edrych lle gwelych y gwaelion dhynos:</L>
<L>Yt o gas agos diga&s;ogion.</L>
<L N="14">Y no dy foliant yn d'afaelion;</L>
<L>Diwid iawn &s;eiens dweda 'n Seion:</L>
<L>Llawenydh ym fydh mav fodhion helaeth,</L>
<L>Oth iechyd wriaeth vwch y dewrion,</L>
<L N="15">Kenedloedh oe&s;&s;oedh a &s;odha&s;&s;on,</L>
<L>Ir ffos o anras a glodhia&s;&s;on:</L>
<L>I'r rhwyd y daliwyd lle delon bob koes,</L>
<L>Yn y gwydh ev&s;&s;oes a gudhia&s;&s;on.</L>
<L N="16">Barn Duw o kofiwch bur nod kyfion,</L>
<L>Bwrw gwyr anghy&s;hell wdichellion:</L>
<L N="17">Kledhir e fwrir hwy'n feirwon irbedh,</L>
<L>Am dhvw lwy&s;wedh nis medhylia&s;&s;on.</L>
<L N="18">Ond diwael ydyw bynt tylodion,</L>
<L>Duw yn i kofiaw dewin kyfion:</L>
<L>Trueiniaid gweiniaid gwynion ae gobaith,</L>
<L>Ni dhiffydh eilwaith i ffydholion.</L>
<L N="19">Kyfod Duw kyffro deffro da don;</L>
<L>Nad wyr digrefydh yn daer gryfion:</L>
<L>Kenedloedh ar goedh gwydhon a farner,</L>
<L>Yn d'wydh y mowrner llawenber llenn.</L>
<L N="20">Par d'ofni geli i wyr gwaelion;</L>
<L>Dechrynnant krynnant y thai krinion:</L>
<L>Gwybydhant gwelant gwaelion nad ydynt,</L>
<L>Ammau yw 'r helynt ond marwolion.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="10" TYPE="Psalm">
<PB N="14" REF="16">
<HEAD><HI>Y Dhegved P&s;alm.</HI> Englyn proe&s;t kyfnewidiog.</HEAD>
<L>_BAham y &s;eft o bell?</L>
<L>Dvw tro o ymgvdhio mae gwall;</L>
<L>Ya am&s;er rhywarfer hyll</L>
<L>Koelia di imikledi mwll.</L>
<L>Y rhai enwir oe hanian,</L>
<L>Ae balchder an&s;yber &s;enn</L>
<L>Y dilidant dylodion:</L>
<L>Dalier hwy yn i dilyn</L>
<L>Yw hir gryhwyll ae twyll twnn</L>
<L>O dhialedha fedhyliyn.</L>
<L>Achwedi y pechadvr</L>
<L>Yw fedhwl to&s;t fo&s;t dhiferr,</L>
<L>Moliant a fynn fal milwr</L>
<L>Dvw o wegi fo ae digir.</L>
<L>Mor falch ywr drwgtrwy wg trwm,</L>
<L>Yn achos Dvw ni chais dim:</L>
<L>Yn i fedwl lledffwl llym</L>
<L>Nid oes Dvw byw ir kyw kam.</L>
<L>I ffordh &s;y hyffordh i hwnn,</L>
<L>I farn ir kaith kewth waith chwynn:</L>
<L>Vwch law i walk vchel wenn,</L>
<L>Gofyn a wna gwaetha 'r gwann</L>
<L>Yleni ae elynion,</L>
<L>Dywaid yw fedhwl diwann,</L>
<L>Nim kynhyrfir y gwir gwnn:</L>
<L>A thramgwydh ni dhigwydh ynn</L>
<L>Bur oglyd drwy beryglon.</L>
<L>Llawn rheg yw i geg a gad,</L>
<L>O dwyll a drwg a dull drvd:</L>
<L>Bu lawn bevnydh blin benyd,</L>
<L>Yn deifio dan i dafod.</L>
<L>E lecha yn i loches,</L>
<L>Drwy gelv y dirgelwas:</L>
<L>Iladh gwirioniaid rhaidvs,</L>
<L><PB N="15" REF="16">Y&s;bio a wnaiff os bai nos,</L>
<L>Dylodion lle&s;gion or llys.</L>
<L>Drwy goel wych dirgel lecha</L>
<L>Fal llew klab yw ffav, ni ffy,</L>
<L>Gwiliodh daliodh heb gelv:</L>
<L>O draws ir tlawd ae drei&s;io</L>
<L>E drei&s;ia band yw re&s;yn</L>
<L>O ledwg y tylodion.</L>
<L>Oedh wacl hynt ban dhalio hwn</L>
<L>Iw rwydav anwir adwen.</L>
<L>Fo gryma o bla yw blyg</L>
<L>Nes del oe &s;erth nerth yn wag:</L>
<L>Oni dhalio o dro drwg</L>
<L>Dhid wyll wr ky&s;t vdhiedig.</L>
<L>O dhiwedh ef a dhywad</L>
<L>Anghofiod Dvw gwiwdhvw 'n gwyd:</L>
<L>O gudhio i drem a gwedh drvd</L>
<L>A mwy'n ol ni mynn weled.</L>
<L>Kyfod ner wiwner enwog</L>
<L>Diwael a da dy law deg:</L>
<L>Heb anghofiaw o daw dig</L>
<L>Dylodion yn dy ledwg.</L>
<L>Dyn drwg o gam pam ywr pwyth</L>
<L>Di&s;tyrv Dvw di-&s;tor doeth:</L>
<L>Dywaid yw fedhwl diwaith</L>
<L>Was taer na wnai y&s;t yriaeth.</L>
<L>Gwelai&s;t edrychai&s;t y drin</L>
<L>Drygav a chammav wych ion:</L>
<L>Kymeri draw ith law lan</L>
<L>Dylodi diwael adyn,</L>
<L>Help ymdhifaid gweiniaid gwnn.</L>
<L>Torr nerth y drygdhyn trwy nad</L>
<L>Ar malei&s;wyr aml i&s;od:</L>
<L>Chwilia o gilwg i drwg drdd</L>
<L>Heno na bytho yn y byd.</L>
<L>Dow &s;ydh frenin rhin ar hynt</L>
<L>Yn drag wydhawl i hawl hwnt:</L>
<L>Pobloedh is tiroedh ae &s;tent</L>
<L><PB N="16" REF="17">Sydh dhi-ffydh a dhiffodhant.</L>
<L>Gwrande wai&s;t ni dheliai&s;t dhig,</L>
<L>A fynn tylawd ifanag:</L>
<L>Gwnai i kalon vnion en wog</L>
<L>Ae gwrando yn gowreindeg.</L>
<L>I farnv tlawd dafawd dwfn</L>
<L>Ymdhifad a gad heb gefn:</L>
<L>I gav y trwch &s;erthwch &s;afn</L>
<L>byth na pharo efo ofn.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="11" TYPE="Psalm">
<HEAD>Yr Vnfed P&s;alm ar dheg. <HI>Vnold vnion.</HI></HEAD>
<L>_YMdhiriaid f'enaid oll a fydh im Dvw,</L>
<L>Pam y dywaid dryg-ffydh?</L>
<L>Im enaid dos ir mynydh</L>
<L>fal yr adar gwar or gwydh.</L>
<L>I fwa yna annel ae &s;aethav</L>
<L>&s;ydh yn &s;evthv yn dhirgel.</L>
<L>Yn y tywyll nod tawel</L>
<L>At galon gyfion dan gel.</L>
<L>Kynghorion ffrwythlon y rhai ffraeth diriaid,</L>
<L>A dorrir fal y &s;aeth:</L>
<L>A chyfion ae orchafiaeth</L>
<L>Byth ini pa beth a wnaeth?</L>
<L>Santaidh devlvaidh yw deml lawen deg,</L>
<L>Y mae Dvw an perchen:</L>
<L>I drwn dhirgel vchelwen</L>
<L>ydoedh yn y nefoedh nenn.</L>
<L>O dhi&s;taw <NOTE N="*" PLACE="marg">Ymgu|dhio.</NOTE>lwygawath lygad eil waith</L>
<L>Di a weli bob afrad:</L>
<L>Wrth chwilio 'n dynion danad</L>
<L>D'amrannav heb gav a gad.</L>
<L>Y kyfion dhynion dhewiniaid perffaith,</L>
<L>Wych eil waith mae 'n chwiliaid.</L>
<L>Trei&s;wyr a brad wyr heb raid</L>
<L>Yno a ga&s;-ha i enaid&punc;</L>
<L>Fal glaw y daw draw drwy air y maglav,</L>
<L><PB N="17" REF="17">Tan myglyd a<NOTE N="*" PLACE="marg">Ken|lly&s;g.</NOTE> che&s;&s;air:</L>
<L>Brym&s;tan yw kwppan anair</L>
<L>Arnynt ar korwynt y kair.</L>
<L>Duw kyfion dynion yn dyner gowraint,</L>
<L>A garai gyfiownder:</L>
<L>Ar rhai vnion ryhenwer</L>
<L>Oe lawn wyrth a wyl yn ner.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="12" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Y dheudhegfed P&s;alm.</HI> Englyn vnodl krwcka.</HEAD>
<L>_KAdw fi Duw kydfod ion</L>
<L>Kofus nad oes wr kyfion:</L>
<L>Nid oes ffieidhloes dyn ffydhlon ond drwg</L>
<L>Yn trigo ymy&s;g dynion.</L>
<L>Mae 'n wagedh y managant</L>
<L>Vn wrth arall gwall i gant:</L>
<L>Ae genau hwythau gwenhcithiant minffug,</L>
<L>Amwynffals y dwedant.</L>
<L>E dyrr Duw i diriaid air,</L>
<L>Ae gwefus felus fowlair:</L>
<L>Ae tafawd parawd nid purair dadwrdh,</L>
<L>Sy 'n dwedyd mefl mowrair.</L>
<L>Or rhai a dhwedai 'n dhideg</L>
<L>B&ucirc;dh dhyfod on tafod teg:</L>
<L>Ni piau 'n genau an gwaneg evrglaim,</L>
<L>Pwy yw 'n arglwydh go&s;teg.</L>
<L>Am orthrech truan hanes</L>
<L>Ychneidion tylodion les:</L>
<L>Kyfodaf medh naf dof yn nes; Rydhion,</L>
<L>Rodhaf bawb a fagles.</L>
<L>Geiriau fy ner hyder hawdh,</L>
<L>Geiriau purion gwir parawdh:</L>
<L>Fal arian yn lan ni lynawdh &s;othach,</L>
<L>A &s;eithwaith i purawdh.</L>
<L>Dydi ae kedwi rhag hawl</L>
<L>Ked wi bawb dihockedawl:</L>
<L>Rag kaeth genhedlaeth gwnn hawl Duw keidwad</L>
<L><PB N="18" REF="18">Di ae kedwi 'n dragwydhawl.</L>
<L>Y rhai drwg kilwg koeliwch</L>
<L>Yn rhedegfain truain frwch:</L>
<L>Mawr gywilydh &s;ydh heb nos hedhwch draw,</L>
<L>Os rhai drwg a berchwch.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="13" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y drydedh P&s;alm ar dheg. <HI>Englyn proe&s;t kadwynodl.</HI></HEAD>
<L>_PA hyd o arglwydh pa ham?</L>
<L>Im anghofiyd a ffryd ffrom.</L>
<L>Ae bythawl drag wydhawl gam?</L>
<L>Pa hyd ior rhagor rhagom</L>
<L>D'wyneb a gudhi dinam?</L>
<L><HI>Ior dy ras dyro dro&s;om.</HI></L>
<L>Pa hyd mae hefyd yn hir?</L>
<L>Ymgynghoraf naf nifer</L>
<L>Am kalon waewdon yn wir</L>
<L>Ae hyd y dydb ni bydh ber?</L>
<L>Pa hyd enhyd bydh anwir</L>
<L>Vwch ymhenn i nenn &s;y ner.</L>
<L>Edrych gwrandaw draw ior drud</L>
<L>A llugern bydh im llygad:</L>
<L>R<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g ym gy&s;gu methu mud</L>
<L>Yn hvn angav brav a brad.</L>
<L>Rag im gelyn gwagdhyn goel</L>
<L>Dhwedyd kefais fantais fael:</L>
<L>Llawen gelyn melyn moel</L>
<L>O llithraf ir gwaethaf gael.</L>
<L>Ith drugaredh fowredh faeth</L>
<L>Ni ymdhiriaid enaid anoeth:</L>
<L>Am holl galon ffrwythlon ffraeth</L>
<L>Fydh lawen dha awen dhoeth</L>
<L>Wyd ior oth iechydwriaeth.</L>
<L><HI>O kaf mae 'n orau kyfoeth,</HI></L>
<L>Myfi im Duw hoewdhuw hynt</L>
<L>A ganaf a gogoniant</L>
<L>A wnaeth ym helaeth helynt</L>
<L>A gwir dhawn ag vrdhuniant.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="14" TYPE="Psalm">
<PB N="19" REF="18">
<HEAD>Y bedwaredh P&s;alm ar dheg. <HI>Englyn vnodl kyrch.</HI></HEAD>
<L>_DOwaid dyn ffol yn dawel</L>
<L>Nid oes Duw gwirdhuw dan gel:</L>
<L>Nid oes vn nodais enwir</L>
<L>Dyn yn wir daeoni a wnel.</L>
<L>Y bryntion dhynion lle dhant</L>
<L>Y drwg noeth draw i gwnaethant:</L>
<L>Yw kamwedh o goegedh gau</L>
<L>A maith oe&s;&s;au metha&s;&s;ant.</L>
<L>Duw &s;y 'n y nef bendefig</L>
<L>A wyl feibion dynion dig</L>
<L>Yn edrych oes gwiwfoes gwych</L>
<L>Dewrwych a gais Duw orig.</L>
<L>Ar gyfyrgoll aeth hollfyd</L>
<L>Bryntion yw'r gwei&s;ion i gyd:</L>
<L>Nid oes a wnel dawel dawn</L>
<L>Vn kyfiawn enwog hefyd.</L>
<L>Oni wyr yr enwiriaid</L>
<L>Bwyta fal bara y baid:</L>
<L>Fy mhobloedh pleidioedh ae plant</L>
<L>Duw ni alwant dan wiliaid.</L>
<L>Cynghorion wi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ion araith</L>
<L>Y tylodion mwynion maith:</L>
<L>Er ych dirmig dig bob dydh</L>
<L>E wybydh Duw i obaith.</L>
<L>Dod iechyd wryd warant</L>
<L>Rydid o blegid dy blant:</L>
<L>Siacob ag I&s;rael hael hen</L>
<L>Yn llawen yno llywiant.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="15" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y <HI>bymthegfed P&s;alm.</HI> Kyhydedh wyth ban.</HEAD>
<L>_DVw pwy ith blas oth ras ry&s;&s;wr</L>
<L>A bras olud fydh bre&s;wyliwr?</L>
<L>Dewin i&s;od a dina&s;wr</L>
<L>Yn dy dhedwydh fynydh fwynwr?</L>
<L><PB N="20" REF="19">Sawl a rodio yno yn iownwr</L>
<L>A fynno fod yn gyfiownwr:</L>
<L>Nod koel adhy&s;g nid kelwydhwr</L>
<L>Yn i galon enwog wiliwr.</L>
<L>Sawl oe barabl nid yw gablwr</L>
<L>Anoeth re&s;wm gwael na threi&s;iwr:</L>
<L>Yw gymydog nid halogwr</L>
<L>O enw ab&s;enw nag ab&s;ennwr.</L>
<L>Ond yr adyn y citeidwr</L>
<L>Ywolwg ef y &s;ych waelwr:</L>
<L>A garo Dhuw yn gowirwr</L>
<L>Rad adhy&s;g mae 'n anthydedhwr.</L>
<L>O rhoe i lwi at hawl i wr</L>
<L>Ag oll wedi pe yn golledwr:</L>
<L>Ni newidiai yno yn oedwr</L>
<L>Vn dickra gwnn nad ockrwr.</L>
<L>Nag yn frebwl nag yn freibiwr</L>
<L>Am vn gwirion y mae 'n garwr:</L>
<L>Hwnnw awnel hynny anwaelwr</L>
<L>O deg weiniaith fydh digynnwr.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="16" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Yr vnfed P&s;alm ar bymtheg.</HI> Cywydh devair hirion.</HEAD>
<L>_KAdw fyfi geli ar gais</L>
<L>Er ioed iti 'mdhiriedais:</L>
<L>Fy enaid dowaid yn d'wydh</L>
<L>Fowrglod ydwyd fy arglwydh.</L>
<L>Nyd &s;on am ty haelioni</L>
<L>Aruth wyt ior wrthyt ti:</L>
<L>Fy-nidhanwch fwyn dhynion</L>
<L>Fu 'n dy &s;aint fenaid oe &s;on.</L>
<L>Gwyr parchus gwedhus gwiwdhawn</L>
<L>Sydh ar y dhaear o dhawn.</L>
<L>A el at arall gwall gur</L>
<L>Mal y del aml y dolur:</L>
<L>Ni offrymaf medhaf imoes</L>
<L>Grevlawn vn aberth groewloes.</L>
<L><PB N="21" REF="19">Am genau nis mag enhyd</L>
<L>Yw henwau ganiadau gwyd.</L>
<L>Diau waith vn Duw wetthian</L>
<L>Digwydhodh im rhodh am rhann.</L>
<L>Duw fy lot da wybod dawn</L>
<L>Duw ae gynnal deg vniawn:</L>
<L>Doeth fy rhandir gwir gwiw ion</L>
<L>Olud taer i le tirion.</L>
<L>Perffeidhlan yw 'r fann wir faeth</L>
<L>Etto fydh fy-tifedhiaeth:</L>
<L>Bendigaf fy naf oe nawdh</L>
<L>A hwyred im kynghorawdh.</L>
<L>Nis haedhais y nos hydhy&s;g</L>
<L>Fynghalon dirion am dy&s;g:</L>
<L>Roie f arglwydh im gwydh om gwir</L>
<L>Ys n<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wy ydyw nim &s;mvdir:</L>
<L>Affob amier da ner daw</L>
<L>Duw hylwydh im deheu law.</L>
<L>Gogoniant gwiw a genais</L>
<L>Am kalon yn llonn am llais</L>
<L>Am knawd o burwawd lle bai</L>
<L>Yn dhiofal yn dhifai:</L>
<L>F'annwyl nt adewi f'enaid</L>
<L>Ir bedhav llowngav ar llaid:</L>
<L>Na gwr vnion gwiw rinwedh</L>
<L>I fethu ne i bydru ir bedh.</L>
<L>Yno dy&s;gi imi fy myd</L>
<L>Lwybrau a befau'r bywyd:</L>
<L>Eer dy fronn gair Duw freiniawl</L>
<L>Llownedh mae llewenydh mawl.</L>
<L>A hyfrydwch hoew frevder</L>
<L>Int ar dhehevlaw ner.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="17" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y <HI>dhwyfed P&s;alm ar bymtheg.</HI> Cywydh devair hirion etto.</HEAD>
<L>_GWrando arglwydh purlwydh per</L>
<L>O fendith ar gyfiownder:</L>
<L>Y&s;tyria o ras d'araith</L>
<L><PB N="22" REF="20">Ynghur im oes ynghri maith.</L>
<L>Gwrando 'ngwedhi porthi pwyll</L>
<L>Gwyn dadl om genan didwyll:</L>
<L>Oth wyneb gowreindeb gwyn</L>
<L>Y del fy marn ydolwyn.</L>
<L>Bid d'olwg yn amlwg ner</L>
<L>Yn vnduw ar vnionder.</L>
<L>Ban chwiliai&s;t gwelai&s;t geli</L>
<L>Ynghel nos ynghalon i:</L>
<L>Profai&s;t ni chefai&s;t y chwaith</L>
<L>Wag eiriav na drwg araith.</L>
<L>Geiriav d'enav gwir dinam</L>
<L>A geidw gwr gwedi o gam:</L>
<L>O waith a ffordh waetha ffol</L>
<L>O wann awydh anuwiol.</L>
<L>Par fyngherd hed trodhed rhwydh</L>
<L>Ith lwybrau iaith loew ebrwydh:</L>
<L>Na bo im traed heb ammod draw</L>
<L>faith wael weithred fyth lithraw.</L>
<L>Galwa di ond golud hawl</L>
<L>Klowi'n wyrth keli nerthawl:</L>
<L>Erglyw dhoeth aroglaidh dhuw</L>
<L>Gwrando ymharabl gwir vnduw.</L>
<L>Dod drugaredh ryfedh rad</L>
<L>Duw gadarn ydwyd geidwad:</L>
<L>Adhel dan dy dhehevlaw</L>
<L>Galon dri&s;t rhag gelyn draw.</L>
<L>Kadw fy mraint nis kaid fy mrad</L>
<L>Llugern ail llevfer llygad:</L>
<L>Kvdh fi ynghy&s;god ffyrfglod ffydh</L>
<L>Ydwyd vnion d'adenydh,</L>
<L>Rag yr enwir hagr ynni</L>
<L>Regen to&s;t am Rwygant i.</L>
<L>Am gelynion gweigion gaut</L>
<L>Im pwy&s;aw am kwmpa&s;&s;ant.</L>
<L>Llyna feilch yn llawn o f&ecirc;r</L>
<L>Ohru yftwyth a bra&s;der:</L>
<L>Oe genau dawegwan don</L>
<L><PB N="23" REF="20">Oera bwlch eiriau beilchion.</L>
<L>Yn llwybr ni lle byrr a wnant</L>
<L>Oe gav eilchwel amgylchant:</L>
<L>Ag ae llygaid gwall agos</L>
<L>Obru ar ffull in bwrw ir ffos.</L>
<L>Fal y llew ifanck gwanckaidh</L>
<L>Ir prae a fynnai or praidh:</L>
<L>Fal kenav llew fal knyw llech</L>
<L>O fewn dudwll fai 'n didech.</L>
<L>Kyfod Arglwydh kulwydh kv</L>
<L>O fawl iawn yw rhag flaenv:</L>
<L>A bwr wir llawr heb fawr fyd</L>
<L>Anwr hyf enwir hefyd.</L>
<L>Gwared fy enaid gwir-hoew</L>
<L>Rag enwiredh ath gledh gloew.</L>
<L>Rag gwyr nid rhai kowira</L>
<L>Rag gwyr dy law a dhaw 'n dha:</L>
<L>Dvw rhag gwyr draw i karwn</L>
<L>Or bowyd hardh ar byd hwnn,</L>
<L>Ae rhann ni bu rhai wannach</L>
<L>Sydhir byd ar bowyd bach.</L>
<L>Llen wai&s;t i boliau ae llonaid</L>
<L>Or kudh oth dry&s;or y kaid:</L>
<L>Yw meibion dhigon a dhaw</L>
<L>Ae gwedhill wedi gudhiaw;</L>
<L>Yw plant y mynnant i mud</L>
<L>Duw ae gwyl ado i golvd.</L>
<L>E<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rycnaf o'wyneb nafner</L>
<L>O fendith ynghyfio<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> nver:</L>
<L>Wrth dheffro digyffro yw 'r gwedh</L>
<L>Oth lun kaf berffaith lownedh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="18" TYPE="Psalm">
<HEAD>YXVIII. <HI>P&s;alm,</HI> Gwawdodyn byrr.</HEAD>
<L>_DVW hoff im kalon tirion fyred</L>
<L>Dy ofyn adhas Duw iy nodhed:</L>
<L>Duw 'ngha&s;iell am kell nim kolled am twr</L>
<L>Duw fyngwaredwr kyfiwr am ked</L>
<L><PB N="24" REF="21">Dvw fyngbraig kadarn ym a farned</L>
<L>Difai ym orig Dvw fymwared:</L>
<L>Dvw'nharian kyfan kofied'am korn pres,</L>
<L>Dvw yw fylloches fynwes fwyned.</L>
<L>Dvw molaf gal waf mwynaf myned;</L>
<L>Dvw ner rhag trablin gwerin gwared:</L>
<L>Dolvriav angav dynged im gla&s;&s;u</L>
<L>Doeth im kwmpa&s;&s;u kelv kaled.</L>
<L>Dvw dy elynion tynnion taned</L>
<L>Dvw am ofna&s;&s;ant gwydhant godhed:</L>
<L>Dvw rhaffav bedhav gwybydhed yn hawdh</L>
<L>Doe am amgylchawdh doe im golched.</L>
<L>Doeth angav maglav yno im mwygled</L>
<L>Dvw mewn ing gelwais damwain gvled.</L>
<L>Dvw gwaedhais llefais ar lled yn oerach</L>
<L>Dvw llef arw afiach dvll afri&s;ed.</L>
<L>Diav yw ly&s;oedh im gwrandawed</L>
<L>Dagrav a llefain dv egr llifed:</L>
<L>Yw glv&s;tiav 'n geiriav egored vnion,</L>
<L>A dhoeth ger i fronn kyfion kofied,</L>
<L>Daear gerwin waith draw a grynnawdh</L>
<L>I&s;el yw os kaid i &s;ail e&s;gydwawdh:</L>
<L>Ae &s;ymyd hefyd yn hawdh yr owrhan</L>
<L>Yn y dydh egwan Dvw a dhigiawdh</L>
<L>Mwg oe ffroen drwy boen ef derbyniawdh</L>
<L>A than oe enav 'n boeth enynnawdh:</L>
<L>Ger i fron vnion enwawdh y melldan</L>
<L>Yno gain hv&acirc;n a gynhevawdh.</L>
<L>A gloew iawn firagl nef a wyrawdh</L>
<L>Yn dhwys yn gynnwys e dhi&s;gynnawdh:</L>
<L>Ag ar bwl gymwl o gawdh i gweled</L>
<L>Hynaws o weithred hwnn a &s;athrawdh.</L>
<L>Chervb a&s;gella wg enwawg vnawdh</L>
<L>O gofion degwch yw gefn dygawdh:</L>
<L>Ag yno hvdo lle hedawdh yn gynt</L>
<L>Ar yr a&s;gellwynt gorwynt gyrrawdh.</L>
<L>Ag o liw kafod y go&s;odawdh</L>
<L>Ynghylch i bebyll dowyll dvawdh:</L>
<L><PB N="25" REF="21">Kymylan boran a barawdh gyflwr,</L>
<L>Yn awyr a dwr yn-awr a dawdh:</L>
<L>Yn wych i lewych ef a olevawdh</L>
<L>Y trwch dowyllwch ef a dy llawdh:</L>
<L>Y kenlly&s;g in my&s;g kymy&s;gawdh y nos</L>
<L>Yn y mawrwydos ni mawr wadawdh.</L>
<L>Duw nef ar ol tan a daranawdh</L>
<L>Duw ner goruchaf gwelaf galwawdh:</L>
<L>A chenlly&s;g terfy&s;g tarfawdh a godhaith</L>
<L>An kwyno hir-faith fo an kynhyrfawdh.</L>
<L>I &s;aethau gorau ef ae gyrrawdh</L>
<L>I gas y gwerin fo ae gwa&s;garawdh:</L>
<L>Ag amled lluched nis llechawdh ar &s;igl</L>
<L>A llawn o berigl allan bwriawdh.</L>
<L>Eigion y dy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nfor ymegorawdh</L>
<L>A godhyn y byd dadymgudhiawdh:</L>
<L>Yil ofni keli nis kelawdh i lid</L>
<L>I dhig ae ofid ohuw a gofiawdh.</L>
<L>I law o vchelfronn a dhanfonawdh</L>
<L>Ackw'n hoew eilwaith an kynhaliawdh,</L>
<L>O dhyfndwr y dwr dyrrawdh fi i fyny</L>
<L>Fy mowyd hynny ef am tynnawdh.</L>
<L>Odhiwrth elynion tynnion tynni</L>
<L>Am kas wyr dyras ni phryderi.</L>
<L>Kaled y rhanned y rheini yw hynt</L>
<L>Im erbyn ydynt mowrboen wedi.</L>
<L>Buont yn eirwon yn ymhonni</L>
<L>Yn ynghul ad wyth yn ynghledi:</L>
<L>Yr arglwydb kviwydh keli vchelfawr</L>
<L>Yw y bugail mawr a bagl ymi.</L>
<L>Ehengawdh tynnawdh pann fynnawdh fi</L>
<L>Oe nawdh achvbawdh medrawdh ymi:</L>
<L>I gariad ae rad heb hir oedi oe fodh</L>
<L>Hynn ym a weithiodh yn Rodh fy rhi.</L>
<L>Wrth fynghyflownder ir adferi</L>
<L>Ag ar ol puredh haeledh hwyli:</L>
<L>A weithiais heb drais dro&s;&s;i am dwylaw,</L>
<L>Ym o hir adhaw yma rhodhi.</L>
<L><PB N="26" REF="22">Kedwais heb falais hwyliais heli</L>
<L>Lwybrau gwir arglwydh yr arglwydhi:</L>
<L>Heb wrthod hynod henwi Duw nefoedh</L>
<L>Ag yno i filoedh gwnn i foli.</L>
<L>Dy farn yn gyfion oth haelioni.</L>
<L>A gadwaf innau gwawd a fynni:</L>
<L>Y &s;tatus wedhus wedhi yr arglwydh,</L>
<L>A gad o wiw &s;wydh a gedwais i.</L>
<L>Evm vnion gyfion pawb a gofi</L>
<L>Yn dy wydh argiwydh rhwydh yr haedhi</L>
<L>Rag gwedh en wiredh oeri anghy&s;bell</L>
<L>Ym gwedi &s;y well ymgedwais i.</L>
<L>Wrth fynghyfiownder ir adferi</L>
<L>Ag ar ol puredh haeledh hwyli:</L>
<L>A weithiais heb drais dro&s;i am dwylaw</L>
<L>Hynod oedh giliaw yn d'wydh geli</L>
<L>Wrth y karedig dig nis dygi</L>
<L>Arglwydh karedig tebig wyt ti:</L>
<L>Wrth vwyll a did wyll dywedi 'n wirion</L>
<L>Didowyll fodhion did wyll fydhi.</L>
<L>Wrth y glan galon y tirioni,</L>
<L>Syberwach glanach wyd o ymglonni</L>
<L>A thrwy dhichell pell pwylli bob dichell:</L>
<L>Hynod yw well well hwnn a dwylli.</L>
<L>Y bobloed<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> gadocdh Duw a gedwi</L>
<L>Yd wyt ior enwog dad trueni:</L>
<L>Llygaid llonn beilchion bylchi yu f&ugrave;an</L>
<L>Yno os daw yngan a o&s;tyngi.</L>
<L>Fy engil anwyl fyngolevni</L>
<L>Yn dirion vnion a enynni:</L>
<L>Duw dad i eirchiad llewyrchi 'n dhidrwch</L>
<L>Ymy dowyllwch oll am delli.</L>
<L>Ar gais y rhedais heb hir oedi</L>
<L>Duw ydwyd fymhorth am kymhorthi:</L>
<L>Duw 'nghyflwr drwy 'r twr drwod ti 'n gelfydh</L>
<L>Neidiais dros welydh kevrydh kowri.</L>
<L>Kyfion dy lwybrav golav geli,</L>
<L>A pherffaith olav dyeiriav di:</L>
<L><PB N="27" REF="22">Pawb ae 'mdhiriaid rhaid hir oedi weithian</L>
<L>Ynod ae hamkan tarian wyt ti.</L>
<L>Pa dhuw yw gwiwdhuw gorau gweidhi?</L>
<L>Ond y g wir arglwydh rhwydh yn rhodhi</L>
<L>Pwy yw Duw gwiwdhuw heb godhi'n brydferth?</L>
<L>Ae vnduw ae nerth ond yn Duw ni.</L>
<L>Duw nef fydh nerthawl hawli holi</L>
<L>Ku angel o dhawn am kenglodh i:</L>
<L>Gwa&s;tadodh gwiliodh Duw geli f'enaid</L>
<L>Y lle y bu raid fy llwybrav i.</L>
<L>Fynrhraed fal ewig bell or gelli</L>
<L>A mwy la wenydh yma a lvni</L>
<L>Ag yn wr ir twr kyn torri 'r kariad</L>
<L>A gwiw o&s;odiad im go&s;odi.</L>
<L>Fynwylo yn rhyfel ffel ni ffaeliyt,</L>
<L>Ydwyd dha y&s;gol dydi a dhy&s;gyt:</L>
<L>Onerth draw 'nwylaw ynylyt a br&acirc;w</L>
<L>Bwa byr &s;tyriaw bai pres terryt.</L>
<L>A mawr o hoewdhawn ym y rhodhyt</L>
<L>Diwair ion vcho darian iechyd:</L>
<L>Ath law dehe vlaw y deliyt fi im gwedh</L>
<L>Ackw o iawn haeledh im kynheliyt.</L>
<L>Y lle da odiaeth yma lledyt</L>
<L>I rodio heb au ar hyd y-byd:</L>
<L>Fy ncudroed i goed nis gedyd yno</L>
<L>I lithro gwirie hynny a geryt.</L>
<L>Dilin gelynion ym a honnyt,</L>
<L>O beth na chofiant byth ni chyfyt:</L>
<L>Heb gilio yno enhyt or anrhaith</L>
<L>Naws llwydho y gwaith nes lladh i gyt.</L>
<L>Trewais a churais kei&s;iwch weryt</L>
<L>O beth na chofiant byth ni chyfyt</L>
<L>Kwympa&s;&s;ant &s;yrthiant traws hyt y leni</L>
<L>Dana i boeni dyna benyt.</L>
<L>Gwi&s;gai&s;t ag erfai&s;t fi o gowirfyt</L>
<L>Erbyn y rhyfel oerboen rhifyt:</L>
<L>Plygai&s;t a chrymai&s;t a chryt y&s;kymyn</L>
<L>Pawb &s;ydh im erbyn gelyn a gwyt.</L>
<L><PB N="28" REF="23">A rhodhigydhfav i minnav mynnyt</L>
<L>Fy holl elynion geirwon gyrryt:</L>
<L>Fyng-&acirc;lon ae ton tenytaniwair,</L>
<L>Nid ydyw kell wair dydi ae kollyd.</L>
<L>Lle fant ar dhvw mav boenav benyt</L>
<L>Ni wrendy yntav gorav gwryt:</L>
<L>O chwant y galwant i gyt yr owrhon</L>
<L>Heb gael atebion vnion enhyt.</L>
<L>Ag fal llvdw ag vlw gwelyt</L>
<L>O flaen gwynt gorwynt di ae gyrryt:</L>
<L>Sethrais hwy methrais fy myd yn aelaw</L>
<L>Fal y briffordh draw teimlaw tomlyt.</L>
<L>Tynnai&s;t fi om trafferth ydwyt vnion</L>
<L>A rhodhai&s;t gyrrai&s;t im penn goron:</L>
<L>A rhoi&s;t naf danafy dynion ffyrnig</L>
<L>Ymayn y&s;ig ym yn wei&s;ion.</L>
<L>Pann dhwetwyf gyrrwyfeiriav gwirion,</L>
<L>Ynhwy a tydhant yn vfudhion:</L>
<L>Yn berffaith doethraith dieithron dwedant</L>
<L>Arnaf y gwiliant difethiant don.</L>
<L>Dieithred ffolied anhoff alon</L>
<L>Yn ffaeliaw kiliaw yn i kalon:</L>
<L>Ymrodhant methant meithion yw ke&s;&s;yll</L>
<L>Ae gyrrv i dowyll y gwyr dvon.</L>
<L>Bendith dhvw i dhvw yr Idhewon</L>
<L>A geidw wiw evrwalch fynghraig dirion:</L>
<L>Dyrchafer yn ner yn ion an iechyt</L>
<L>A cheid wad hefyt bowyd lle b&ocirc;n.</L>
<L>Dvw rhydh ym ryfedh dhialedhion</L>
<L>Danaf gael anaf im gelynion:</L>
<L>Achvbai&s;t kedwai&s;t hockedion geirffraeth</L>
<L>Y dyrfa waeth-waeth darfu weithion</L>
<L>Achvbai&s;t tynnai&s;t rhag tewynion</L>
<L>Gwrthne bwyr herwyr rhai dihirion:</L>
<L>Kipiai&s;t fi mynnai&s;t mwyniondy gampav</L>
<L>O gri kwerylav y gwyr krevlon.</L>
<L>Molaf Dhvw kanaf deg ackenion</L>
<L>Ymy&s;g kenetloedh bobloedh Bablon:</L>
<L><PB N="29" REF="23">Moliannaf Dwedaf ar don gyfarwydh</L>
<L>Ith enw oarglwydh rwydh dy rodhion,</L>
<L>Mowredh i Dha&s;ydh fydh dy f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dhion</L>
<L>Mowredh drvgaredh yw ytifedhion:</L>
<L>Brenhinwedh lownedh linon tydh berffaith</L>
<L>Trwy y gwiwdhvw eilwaith tragwydholion.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="19" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Y</HI> XIX. <HI>P&s;alm.</HI> Todhaid.</HEAD>
<L>_TRaethant ogoniant genav y nefoedh</L>
<L>Idhvw ar gyhoedh ym oedh ior mav.</L>
<L>Ar ffyrfafen nenn wnniav yn berffaith</L>
<L>A dhengys i waith araith orav.</L>
<L>I dhydh dengys dydh a dydhiav yn lan</L>
<L>A dy&s;g nos weithian da&s;g no&s;weithiav</L>
<L>Tafod perffaith iaith vwch ieithiav ni bydh</L>
<L>Heb i leferydh wiwrydh orav.</L>
<L>Aeth i llin yn flin i flaenav 'r dhaear</L>
<L>A thrwy 'r byd wa&s;gar gwar ae gyrrav.</L>
<L>Aoth i air diwair is deav lawen</L>
<L>Gwnaeth bebyll i nenn hevlwen olav.</L>
<L>Fal mab glan allan well&acirc;v o hirbell</L>
<L>Priawd oe &s;tafell ae gafell gav.</L>
<L>Llawenferth oe nerth iawn wrthiav rhedeg</L>
<L>Ae arf orevdeg yrfa reidiav.</L>
<L>I fynediad mad amodav allan</L>
<L>O eithaf neflann anian winav.</L>
<L>Ae gwmpas adhas a wydhav 'r bydoedh</L>
<L>Eithaf dyrna&s;&s;oedh ydoedh nodav</L>
<L>Nid oes am einioes mannav i gvdhiaw</L>
<L>Rag i wres dwynaw a braw ior brav.</L>
<L>Dedhf ner &s;y dyner dewinav 'n tro&s;&s;i</L>
<L>Ymi a nodi i dhuw eneidiav.</L>
<L>Dy&s;g doethder yn ber heb au ir truan</L>
<L>Ae dy&s;i loew weithian dy&s;tiolaethau.</L>
<L>Llawenfron galon gwiliav vnionant</L>
<L>Agyfar weithiant i gyfreithiav.</L>
<L><PB N="30" REF="24">Gorchymyn Duw gwynn nid gau a fynnych</L>
<L>I lygad lewych loewgad liwiau.</L>
<L>Glan i ofn a dofn dafnan byth bythoedh</L>
<L>A bery oe&s;&s;oedh heb awr ei&s;iau.</L>
<L>Ior i farn gadarn ergydiau gwiredh</L>
<L>gida chy&s;townedh da medh Duw mau.</L>
<L>Gwell nag aur rhudhaur rhodhau felynavr</L>
<L>A gwell nar todhaur buravr heb au.</L>
<L>Mely&s;ach berach borau vwch y val</L>
<L>Na mowlair dal y m&ecirc;l or diliau</L>
<L>Wyf dhigas dy was diei&s;tau rhybydh</L>
<L>Drwydhynt digerydh dreidhiant gorau.</L>
<L>B&ucirc; rad yw keidwad yn kau yn lla wen</L>
<L>Mor wiwber awen mawr obrwyau.</L>
<L>Pwy wydhai a fai o feiau? kadw trig</L>
<L>Rhag rhai kudhiedig didhig dydhian.</L>
<L>Kadw dy was dod ras drwy oe&s;au mawr ffrwyith</L>
<L>O ebwch adwyth i bechodau.</L>
<L>Nad vdhynt ar hynt fawrhav draw arnaf</L>
<L>Deirna&s;&s;u bydhaf fab breifgnaf brau.</L>
<L>Bydhaf weithian lan o dholennau dir</L>
<L>O Lawer enwir hyloew riniau.</L>
<L>Fymrhynnwr nodhwr yn nydhiau kaled</L>
<L>g wir vndvw gwared gwrando y geirian</L>
</DIV3>
<DIV3 N="20" TYPE="Psalm">
<HEAD><HI>Yr</HI> XX. <HI>P&s;alm.</HI> Kyhydedh naw bann.</HEAD>
<L>_ITh flinder gwirdhuw Duw gwranda|wed</L>
<L>Ae dha hoff enw ith ymdhiffynned:</L>
<L>Or nefoedh dirion help danfoned</L>
<L>O Seion eglwys brydferth nerthed,</L>
<L>Dy offrwm ae dhal deffry medhylied</L>
<L>Dy aberth lle&s;g werth dy borth llo&s;ged:</L>
<L>A fynnych rhwydhwych yty r<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">odhed</L>
<L>Dy am kan yn lan ef kyflowned.</L>
<L>Gallom yn llawen fod heb golled</L>
<L>Oth iechydwriaeth ffraeth y ffrwythed:</L>
<L><PB N="31" REF="24">Yn deg o enw vn Duw ogoned</L>
<L>Go&s;od i &s;tondardh yn hardh lle'r hed.</L>
<L>Kaf fwy lawenydh d'arch kyflowned</L>
<L>Gwnn nawr ir arglwydh wiwrwydh wared:</L>
<L>I frenin dewin ef gwrandawed</L>
<L>Oe &s;ei<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"> war garv nadhv nodhed.</L>
<L>Drwy nerth draw i dhehe vlaw hwylied</L>
<L>Rai yw ke irr dhe wrair a ymdhiried:</L>
<L>Rai yw meirch bra&s;geirch rhag i brwy&s;ged</L>
<L>Koffawn i enw Duw gwiwdhuw o ged.</L>
<L>Plygant a &s;yrthiant Rhai oe &s;erthed</L>
<L>Kodwn kydlafwn Duw an kadwed:</L>
<L>A archwy 'n hylaw Duw gwrandawed</L>
<L>Yn deg hael awydh vnduw klowed.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="21" TYPE="Psalm">
<HEAD>Yr XXI. <HI>P&s;alm.</HI> Trybedh menaich oferfe&s;ur.</HEAD>
<L>_OThnerth y brenhin haelwin hwyliyd</L>
<L>A llawen iechyd i llonhychai&s;t.</L>
<L>A &s;ynnai gwelai i lan galon</L>
<L>Wiwdha arwydhion idho a rodhai&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Rodhyd a mynnyd i dhamuniant</L>
<L>Idho 'n hoff welliant dhawn ni phellai&s;t.</L>
<L>Bendithion haelion dan yr hevlwawr</L>
<L>Y rhowiog flaena wr i rhagflaenai&s;t.</L>
<L>Ag o aur buraur teg yw 'r bwriad</L>
<L>Yw gorun &s;ad koron o&s;odai&s;t.</L>
<L>Gofynnodh yn rhodh i gyrhaedhyd</L>
<L>Hir fowyd enhyd idho doniai&s;t.</L>
<L>Ith iechydwriaeth ffraeth y ffrwythani</L>
<L>I wir ogoniant a war genai&s;t.</L>
<L>Vrdba&s;&s;awl rheidiawl fawr anrhydedh</L>
<L>O rann i fowredh arno a fwriai&s;t</L>
<L>Fal bendith dichwith yw dy iechyd</L>
<L>Abl yw o ennyd ef a blennai&s;t.</L>
<L>Llawenwych haelwych iawn a hylaw</L>
<L>Ae obaith aelaw hyth a wiliai&s;t.</L>
<L><PB N="32" REF="25">Gobaith y brenhin Duw ae gwybydh</L>
<L>Yndho ef a fydh mae 'n dha fy ion</L>
<L>Ah wnn ni lithra wcha vchedh</L>
<L>Oe wir drvgaredh ior de wr g wirion</L>
<L>I law yn hylaw manu i heliodh</L>
<L>Yno a dhilynodh i elynion.</L>
<L>Ae dhehevlaw draw fy vn Duw dri</L>
<L>I dhugas hogi i dhiga&s;ogion.</L>
<L>Ith lid gas odid y go&s;odi</L>
<L>Fal ffwrnais lo&s;gi berwi peirion.</L>
<L>Ag oe lid prid bid parod o beth</L>
<L>Yno yw difeth oni deifion.</L>
<L>Diny&s;triad i had ar i hedeg</L>
<L>O dhaear dhifreg dhvoer dhwyfron.</L>
<L>Ae ffrwyth ae dyl wyth y di&acirc;ler</L>
<L>Abl ia wn tynner odhiwrth blant dynion.</L>
<L>Itherbyn Duw gwynn a dig anial</L>
<L>O dyfu &s;i&s;ial Dyfei&s;ia&s;&s;on.</L>
<L>A mowrdhrwg a gwg yn i gwegi</L>
<L>Aniwall oe&s;i ni enilla&s;&s;on.</L>
<L>A hynn yn llinyn er i llenwi</L>
<L>Di ae gwe&s;geri dy gas geirwon.</L>
<L>Dy fwa eu&s;oes difai o&s;eb,</L>
<L>Parawd yw hwyneb oera dynion.</L>
<L>Moliant adholiant yt a dhyler</L>
<L>Yn ner derchafer drwy orchafion.</L>
<L>A hynny yn brydferth in Duw nerthawl</L>
<L>Yw allv bo mawl a Duwiawl don.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="22" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXII. <HI>P&s;alm.</HI> Cowydh deuair hirion.</HEAD>
<L>_PAham fy nuw gloewdhvw glod</L>
<L>Im gwarth yr wyd im gwrthod?</L>
<L>Ag wyd nid gwell mor bell byd</L>
<L>O fwy ochain fy iechyd?</L>
<L>Ag o dhiwhrh gwaedh o erthwch</L>
<L>Oroff lais fyngeiriav fflwch.</L>
<L><PB N="33" REF="25">Gelwai&s;t dydh nim koeliai&s;t i</L>
<L>Yn d'awydh nim gwrandewi</L>
<L>Ar n&ocirc;s drwch oernaws o dro</L>
<L>Wir vnduw heb yngwrando.</L>
<L>Gwir foliant I&s;rael haelwych</L>
<L>Santaidh wyd dros hynt oedh wych.</L>
<L>Rwydh iawn byth y rhodhai 'n ber</L>
<L>Yn tadau ynot hyder.</L>
<L>Yn i ymdhiriaid amnaid oedh</L>
<L>Gwaredai&s;t hwy gwir ydoedh</L>
<L>Galwa&s;&s;ant dwedant yn do&s;t</L>
<L>Rhwydhgain waith rhydh y gwnaetho&s;t.</L>
<L>Ymdhiriedynt ar hynt rhwydh</L>
<L>Gwir ydyw ni bu gwradwydh.</L>
<L>Nid gwr dewr nid gorau dyn</L>
<L>Nid pur wyf onid pryfyn.</L>
<L>Kwilydh dynion feilchion fil</L>
<L>A dirmig i bedeirmil.</L>
<L>Pawb am gwyl pe bai mwy gant</L>
<L>Etto wyr am gwatwarant.</L>
<L>A &s;iglo i penn foelken fu</L>
<L>Yn gymmar am mingammu</L>
<L>Ymdhiriedai leilai lwydh</L>
<L>O wirglaim ar yr arglwydh:</L>
<L>Gwareded kadwed wr kv</L>
<L>Gwirion ag ef yw garv.</L>
<L>Ond di am tynni drwy'r tan</L>
<L>Gwiwraith oll or groth allan.</L>
<L>A rhoi&s;t obaith maith ymi</L>
<L>Y mronnau y mam rieni</L>
<L>Kynn fyngeni henwi had</L>
<L>Wirner im bwrwyd arnad.</L>
<L>Ydwyd fy nvw kroewdhvw kred</L>
<L>Gwiwnerth er pann im ganed.</L>
<L>Ymhell na dhos vn nos ner</L>
<L>Abl o wendid rhag blinder</L>
<L>Sydh agos ym &s;wydh gas wr</L>
<L>Arw odiaeth heb waredwr</L>
<L><PB N="34" REF="26">Teirw Ifainck yn ainck a wnant</L>
<L>Kamp y&s;ig am kwmpa&s;&s;ant:</L>
<L>Teirw Ba&s;an hwylian helynt</L>
<L>Ym o amgylch ogylch ynt.</L>
<L>Safn egored vwch gwledydh:</L>
<L>Fal llew rheibus dhirus dhyhh.</L>
<L>Ydwyf fal dwfr berwdhwfr bid</L>
<L>O delltwch a dowelltid.</L>
<L>Am holl e&s;gyrn migyrn mwyd</L>
<L>Eilwaith a dhigymalwyd.</L>
<L>Mal kwyr or mel ae kweiriawdh:</L>
<L>Mae 'nghalon im dwyfron dawdh.</L>
<L>Sychwyd fy nerth is ochain</L>
<L>Fal darn pridhle&s;tr mene&s;tr main.</L>
<L>Glyd fynhafawd wydnwawd wav</L>
<L>Im ochain wrth fy mochav.</L>
<L>Dygai&s;t fi bwriat&s;t i ball:</L>
<L>Hyd dw&s;t angau dy&s;t angall.</L>
<L>Yn arw y kwn ar i kais:</L>
<L>Om amgylch &s;ydh im ymgais.</L>
<L>Tylla&s;&s;ont dryllia&s;&s;ont draw</L>
<L>Dileth fynrhaed am dwylaw.</L>
<L>Gallaf rif a chyfrif chwyrn</L>
<L>Alle&s;gedh fy holl e&s;gyrn</L>
<L>Hylidremio kofio y kaf</L>
<L>Ag edrych oernych arnaf.</L>
<L>A rhanab fry rhy wann frad</L>
<L>Ofni a ellynr fy nillad:</L>
<L>Am fynghadach ma&s;nachu</L>
<L>A chytty&s;av heb av bu.</L>
<L>Na fydh ymhell gymell gain</L>
<L>Arglwydh o dhiwtthyf evrglain:</L>
<L>Dy gymorth am ymborth mawl</L>
<L>Dyro yn wyrth Dnw ior nerthawl</L>
<L>Gwared fenaid rhaid ior hyf</L>
<L>Kul eidhil rhag y kledhyf.</L>
<L>Am mwyn enaid mae 'n vnig</L>
<L>Rhag nerth a &s;wn kwn y kig:</L>
<L><PB N="35" REF="26">Kadw o enav kadwynawg</L>
<L>Oll er hynn y llew y rhawg.</L>
<L>Ateb fi kadw difradw fryd</L>
<L>Rag kyrn yr vnkyrn enkyd;</L>
<L>Traetha d'enw at raith dynion</L>
<L>Im pybyr frodyr vn fronn:</L>
<L>Ynghanol ynghv einioes</L>
<L>Kenelleidfa mola im oes.</L>
<L>Molianned ef mael vnawr</L>
<L>A ofno Duw funyd awr.</L>
<L>O gwbl oll Iago ae blant</L>
<L>A rhagor ae mawrhygant,</L>
<L>A fflant I&s;rael gafael gyd</L>
<L>Ofnwch ef yn wych hefyd.</L>
<L>Ni dhirmygodh fymlfodh &s;on</L>
<L>O deil adwyth dylovion:</L>
<L>Ni ymgudhiodh ion am gwiwdhuw</L>
<L>Ban alwodh gwranda wodh Duw.</L>
<L>Dy foliant hyd fy elawr</L>
<L>Fydh ir genelleidfa fawr:</L>
<L>A gwiriaf fy liwf geirwir</L>
<L>Yngwydh ae hofno fyngwir.</L>
<L>Bwyty tylawd heb wawd bydh</L>
<L>A llenwir a llewenydh.</L>
<L>A gei&s;io Duw fal gwas da</L>
<L>Mael enhyd ae molianna.</L>
<L>Ae galon fal gwehelyth</L>
<L>A fydh hedhyw byw a byth.</L>
<L>Ag eithafion gwaith he fyd</L>
<L>Kaiff wir barch ae koffa ir byd.</L>
<L>A thorfoedh genedloedh gant</L>
<L>Trow&s;ion at farglwydh tro&s;&s;ant.</L>
<L>Ag vrdhas yn adhas ner</L>
<L>Oth flaen a berffaith lenwer</L>
<L>Kans yr arglwydh rwydh o ras</L>
<L>Bor dewrnerth biau 'r dyrnas:</L>
<L>Yn rheolt yu ior hylaw</L>
<L>Y kenedloedh dorfoedh daw.</L>
<L><PB N="36" REF="27">Gwyr breifion purion porant</L>
<L>Yn ol i adholi a wnant,</L>
<L>Ar rhai vfydh rhydh mae 'n rhaid</L>
<L>Yno ni all help yw henaid.</L>
<L>I had hwy yn dreftadawl</L>
<L>Ae gw&s;nae tha mwya mawl.</L>
<L>Kenedlaeth Duw hoewfaeth oir</L>
<L>Kof ryfig y kyfrifir.</L>
<L>Traether i gyfiownder fo</L>
<L>E dhylau 'r &s;awl a dhelo:</L>
<L>Kans fo ae gwnaeth di gaeth da ged</L>
<L>Ganwaith ir &s;awl nis ganed.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="23" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn proe&s;t kyfnewidiog.</HEAD>
<L>_DVw yw mugail arail em</L>
<L>Ni'bydh (Dvw a rydh da rym)</L>
<L>Arnaf er a gaf o gam</L>
<L>Diau o &s;tad ei&s;iau dim.</L>
<L>Gwnaiff ym orwedh gyfedh goel</L>
<L>Mewn porfa las vrdhas wyl:</L>
<L>Am twy&s;aw yn hylaw hael</L>
<L>Dhifyr ior wrth dhwfr arail.</L>
<L>Ym enaid gannaid mi a gaf</L>
<L>I thwy&s;o wrth i dhei&s;if</L>
<L>Mewn ffyrdh kyfiownder erof</L>
<L>Mewn awr er mwyn i enwef</L>
<L>A phe rhodiwn gwnn le gwag</L>
<L>Y dyphryn o dydhyn dig:</L>
<L>Ky&s;god angau 'n kau pob keg</L>
<L>Dyfnfodh ras nid ofnaf dhrwg.</L>
<L>Wyd gida mi rhi ar hynt</L>
<L>Dy wialen brei&s;gwen brint;</L>
<L>Ath ffonn hoew vnion hwnt</L>
<L>Wrth Dhuw am kynhorthwyant.</L>
<L>Arlwyai&s;t ford ber lawen</L>
<L>Mwyna gwaith i minnau gwnn,</L>
<L>Ag yngwydh gyfarwydh fann</L>
<L><PB N="37" REF="27">Yleni fyngelynion.</L>
<L>Ar fymhenn llawen ywr llwyth</L>
<L>Irai&s;t ond teg yw 'r araith:</L>
<L>Mae fynghwpan gyfan goeth</L>
<L>Yn rhylawn gan ior helaeth.</L>
<L>Karedigrwydh rwydh a red</L>
<L>A thrugaredh mowredh mad;</L>
<L>Dilynant fi dal vnnod</L>
<L>Oll dhydhiau mau fy mowyd.</L>
<L>Ag yn llonydh vfydh war</L>
<L>Draw gann hynn mi adriga 'n hir.</L>
<L>Ynhuy dhuw ag yn hawdh ior</L>
<L>Yn dragowydh y bydh ber.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="24" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Cyhydedh wyth bann.</HEAD>
<L>_DVw piau 'r dhaear dan warant</L>
<L>Oll vnwedh gidag ae llvniant,</L>
<L>Y byd pawb ennyd pob anant</L>
<L>Is hevlwen yndho a bre&s;wylia~t</L>
<L>Roes i &s;ylfain main a mwynia~t</L>
<L>Ar y dwfr ior &s;ygnfor &s;ant:</L>
<L>A&s;tud fodhau gwa&s;tad fydhant</L>
<L>Pwy ith fynydh a rydh rwydhiant?</L>
<L>O dhiwair engil a dhringant?</L>
<L>Yw le &s;antaidh pwy a feidhiant</L>
<L>O naws hyfedr yno a &s;afant?</L>
<L>Y gwirion dhwylaw a garant,</L>
<L>A chalon &s;ydh lan o chwiliant</L>
<L>Nid ydyw walch goegfalch gwagfant:</L>
<L>Nag am lwf o dwyll krybwyllant</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="4 letters">ithion dhigon a dhygant,</L>
<L>A chy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i~o wnder gann ner y gwn&acirc;nt</L>
<L>I hiech<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d genedl ymchwedlant.</L>
<L>Fowiog e<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;oes ef a gei&s;iant</L>
<L>Ae wyneb go<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eb a gow&s;ant.</L>
<L>O gwbl oll &s;e<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Iago ae blant</L>
<L>Kodwch a dyrchefwch drwy chwant:</L>
<PB N="36" REF="28">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="37" REF="28">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="38" REF="29">
<L>Ych pennau a gwyrth pyrth porthiant</L>
<L>Kodwch a dyrchefwch drwy chwant,</L>
<L>A dry&s;au'r byd a gyd-godant</L>
<L>Entried brenin gwin gogoniant.</L>
<L>Pwy yw brenhin gwin gogoniant?</L>
<L>Duw nerthawg allvawg llowiant</L>
<L>Vchel yn rhyfel yn rhifant.</L>
<L>Kodw ch a dyrchefwch drwy chwant</L>
<L>Ych pennau a gwyrth pyrth porthiant,</L>
<L>Kodwch a dyrchefwch drwy chwant</L>
<L>A dry&s;&s;au 'r byd a gyd-godant:</L>
<L>Entried brenhin gwin gogoniant.</L>
<L>Pwy yw brenhin gwin gogoniant?</L>
<L>Dvw llu<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edh rhyfeloedh foliant,</L>
<L>Ef yw brenhin gwin gogoniant.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="25" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXV. <HI>P&s;alm.</HI> Cywydh de vair hirion.</HEAD>
<L>_ATtad Dhuw keidwad kodaf</L>
<L>Fynghalon yn vnion naf:</L>
<L>Ywdhiriedaf naf nefoedh</L>
<L>Koelio i Dhuw nid kwilydh oedh.</L>
<L>Fyngelynion &s;y'n llonni</L>
<L>A chas wedh om hachos i:</L>
<L>Kywilydh ni bydh lle bo</L>
<L>Iaith gy&s;&s;on gwr ath gei&s;io:</L>
<L>Bid kywilydh drei&s;iydh drwg</L>
<L>Im erlidwyr mawr ledwg.</L>
<L>Dy&s;g dy&s;g air hydhy&s;g ior rhwydh</L>
<L>Dy lwybrau diwael ebr wydh.</L>
<L>Dy&s;g fi yna twy&s;a at hedh</L>
<L>Doeth ranniad ath wirionedh.</L>
<L>Gwiliais i dydi bob dydh</L>
<L>Gwaredwr am gwir wowdydh.</L>
<L>Koffa Duw ner &s;yber &s;on</L>
<L>Radhau dy drugaredhion</L>
<L>Ath dhaiont maith enhyd</L>
<L><PB N="39" REF="29">Er dechrau a borau 'r byd.</L>
<L>Ag na fedhwl wyf dhwl dhyn</L>
<L>Bechodau ebwch adyn:</L>
<L>Ond oth radlon dhaeoni</L>
<L>Y kaffwy fael koffa fi.</L>
<L>Duw ior &s;y &s;ugail da iawn</L>
<L>Dwys i dhyn Duw &s;ydh vniawn.</L>
<L>Dy&s;g i lwybrau rhadan rhod</L>
<L>Os bai wr ar dhi&s;berod.</L>
<L>Dy&s;g ir truan egwan aeth</L>
<L>Degwch i farnadigaeth.</L>
<L>Dy&s;g ir adyn dwys gredir</L>
<L>Hoff arwydh hwnt i ffordh hir.</L>
<L>I ffyrdh ydoedh hoff vrdhas</L>
<L>Drugaredh gwirionedh gras.</L>
<L>A gatwo'n wiw a ffriw ffraeth</L>
<L>Dwys deilwng i dy&s;tiolaeth.</L>
<L>Modhus er dy enw madhau</L>
<L>Enwiredh mawr wagedh man.</L>
<L>Pawr o &s;erch pur i &s;wydh</L>
<L>Eurglod a ofna 'r arglwydh?</L>
<L>E dhy&s;g idho ffyrdh heb dhig</L>
<L>Daith loewder detholedig.</L>
<L>Daeoni Duw yw enaid</L>
<L>Y medhiant i blant ae blaid.</L>
<L>Dengys dhirgelion klonnawg</L>
<L>I rhain ae amod yrhawg.</L>
<L>Ebrychaf gwclaf im gwydh</L>
<L>Dhioferglod Dhuw farglwydh:</L>
<L>Hwnn a dynnodh mwynrhodh mau</L>
<L>Yurhaed allan or rhwydau.</L>
<L>Edrych arnaf gwchaf gwedh</L>
<L>Athro gwyr a thrugaredh.</L>
<L>Wyf vnig ni chaf einioes</L>
<L>Druan yn gridhfan yn groes:</L>
<L>Tynn fi arglwydh rhwydh a rhed</L>
<L>Oth awydh o gaethiwed.</L>
<L>Gwyl fangen am trueni</L>
<L><PB N="40" REF="30">fymhechodau madhau y mi.</L>
<L>Fyngelynion bann &s;oniynt</L>
<L>Aml a gwyl mor amlwg ynt.</L>
<L>Yn llidiog, oriog eiriau,</L>
<L>Ackw &s;y hawdh im ka&s;hau.</L>
<L>Kadw fy enaid rhaid yn rhydh</L>
<L>Tann goel im tynni o gwilydh:</L>
<L>Attad rhedaf gweithiaf ged</L>
<L>Fy nuw adhas fy nodhed.</L>
<L>Puredh a gwiredh gwarant</L>
<L>Per &s;ydh im kadw por &s;ant.</L>
<L>Kans arnad gwa&s;tad ith gaf</L>
<L>O drachwant ir edrychaf.</L>
<L>Tynn I&s;rael wyt hael yti</L>
<L>O gul adwyth galedi.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="26" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_BArna fi Duw tri rhag trais gowrein|waith</L>
<L>Mewn gwirionedh rhodiais:</L>
<L>Ir arglwydh gyfarwydh gais</L>
<L>Ior odiaeth ymdhiriedais.</L>
<L>Ni lithraf o chaf wych ion o brifiant</L>
<L>Gennyd broft'nghalon:</L>
<L>Achwilia Duw vchel don</L>
<L>Keli fynghefn am kalon.</L>
<L>O flaen fy llygaid fael vnwedh dygais</L>
<L>Dy garedigawl rinwedh:</L>
<L>Ith lys y rhodiais ath wledh</L>
<L>Ior enwog ith wirionedh.</L>
<L>A choegion dhynion dhoniawg oer adwyth</L>
<L>Ni rodiaf yn &s;erchawg:</L>
<L>Na chyfedh rhyfedh y rhawg</L>
<L>O ednabod dav wynebawg.</L>
<L>Kas gennyf ior hyf oer hir lle adfyd</L>
<L>Genelleidfa dhihir:</L>
<L>Ni chwmpniais eurais wir</L>
<L><PB N="41" REF="30">Er hynny ar rhai anwir.</L>
<L>Ymolchaf fy naf o fewn awr gwar iawn</L>
<L>Mewn gwirionedh tramawr:</L>
<L>O gwmpas fu vrdhas fawr</L>
<L>O Duw wellwell dy allawr.</L>
<L>Diolchgar lafar oleufedh da raith.</L>
<L>A draethaf om gor&s;edh:</L>
<L>A rhof allan weithian wedh</L>
<L>A rhifaf dy waith rhy fedh.</L>
<L>Kerais Arglwydh rwydh o rodhion downus</L>
<L>Dy annedh yn Seion:</L>
<L>Ar mann y trig didhig don</L>
<L>Kofus d'anrhydedh kyfion.</L>
<L>Na dhwg fenaid naid an iawn ochydoedh</L>
<L>Fal pechadur digllawn:</L>
<L>Nam bowyd o dhybryd dhawn</L>
<L>Kur alaeth gida 'r krevlawn.</L>
<L>Idhwylaw gwiliaw y gweli yn llwyr</L>
<L>Yn llawn o dhireidi:</L>
<L>Ae dehevlaw draw (duw dri)</L>
<L>A bar obrwy a breibri.</L>
<L>Mewn gwirionedh hedh kyhoedhawg hyder</L>
<L>Rhodiaf yn allvawg:</L>
<L>Gwared fi fy rhi yrhawg</L>
<L>Gwirion a bydh drugarawg.</L>
<L>Am troed a llai oed ir llawr &s;y gyfion</L>
<L>Mae 'n vnion mewn vnawr:</L>
<L>Dy foliant hyd fy elawr</L>
<L>Dra fwy fyw ir dyrfa fawr:</L>
</DIV3>
<DIV3 N="27" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_PWy a ofnaf naf nefoedh?</L>
<L>A Duw im goleuad oedh.</L>
<L>A Duw fy nerth wyd fy naf</L>
<L>Sawoiwr wyf pwy a ar&s;wydaf?</L>
<L>Ag yno y kenfigenwalch</L>
<L><PB N="42" REF="31">Im erbyn bydh oerbwnn balch.</L>
<L>Am gelynion mwygl-iownwawd</L>
<L>Is ynghnu yn y&s;u 'nghnawd.</L>
<L>Er i trapherth rhyferthwy</L>
<L>Syrthia&s;&s;ont todha&s;&s;ont hwy.</L>
<L>Nid ofnaf dedwydhaf don</L>
<L>Er milwyr herwyr hirion.</L>
<L>O dymchwel rhyfel yr haf</L>
<L>Bythoedh Duw a obeithiaf.</L>
<L>Kei&s;iais gelwais ar geli</L>
<L>Vn &s;wydh a dham vnais i:</L>
<L>Yw blas &s;olas bre&s;wylio</L>
<L>Ora fwy fyw ae dyrfa fo;</L>
<L>I weled i deml wiwlun</L>
<L>Gweled i laned ae lun.</L>
<L>Ymgudhiaf llechaf lloches</L>
<L>Iw gy&s;god ef ir net nes.</L>
<L>Pann dhel blinfyd gyd gadav</L>
<L>Yn i babell ae gell gau.</L>
<L>Yno y kyfyd byd ae barn</L>
<L>Gorau y kaid fi yw graig kadarn</L>
<L>Kyfyd fymhenn o kofiwch</L>
<L>Vwch gelynion trymion trwch.</L>
<L>O ffrymaf i naf o nenn</L>
<L>Borth loew-wych aberth lawen:</L>
<L>Im naf mi a ganaf a gwawd</L>
<L>Waith hyfedr tant a thafawd:</L>
<L>Gwrendy fy llef dwyllef don</L>
<L>O drugaredh dro gwirion.</L>
<L>Archodh fynghalon &s;on &s;erch</L>
<L>Gei&s;iaw dy wyneb gwiw&s;erch.</L>
<L>Yno kei&s;iaf rhwydhaf rhi</L>
<L>Dy wyneb a daeoni.</L>
<L>Tro d'olwg tyred eilwaith</L>
<L>Attaf arglwydh mowrlwydh maith.</L>
<L>Na wrthod wirnod eurnef</L>
<L>Dy was ith lid dwy&s;waith lef:</L>
<L>Duw'ngheid wad lownrhad i law</L>
<L><PB N="43" REF="31">Hybarch na fwrw fi heibiaw.</L>
<L>Mam a thad mamaeth wedi</L>
<L>A gwarth dig im gwrthod i:</L>
<L>Diwair yw hynn dydi a rhad</L>
<L>Etto am tynni attad.</L>
<L>Dy&s;gi y mi y da&s;g mav</L>
<L>Diwael ebrwydh dy lwybrav:</L>
<L>Y gwa&s;tad ffyrdh gwiw y&s;tig</L>
<L>Rhag gelynion duon dig.</L>
<L>Nam go&s;od hynod yw hynn</L>
<L>I gilwg wrth fodh gelyn:</L>
<L>Kans yn ferbyn hynn &s;y hawdh</L>
<L>Y geudy&s;t oll a godawdh.</L>
<L>Ag im trei&s;io kei&s;io kau</L>
<L>Kwilydhus ae kelwydhau.</L>
<L>E gaiff weled drwy gredu</L>
<L>Fy enaid koeth f'unduw ku:</L>
<L>Ae ogoniant yw gynnal</L>
<L>Yn-hir y bowyd yw 'nhal.</L>
<L>Aros ar naf hoewaf hawl</L>
<L>Yn i wrthiau yn nerthawl:</L>
<L>A gwir ffydhlonn fronn freiniau</L>
<L>Aros ar naf medhaf mau.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="28" TYPE="Psalm">
<HEAD>Yr XXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Cowydh llo&s;gyrnog.</HEAD>
<L>_GAlwaf arnad geli fowrnerth,</L>
<L>Na fydh rinfawr fydhar anferth</L>
<L>Duw fy nerth ym difai naf.</L>
<L>Ond atebi ymi om wedh</L>
<L>Ail i vn a el ae annedh</L>
<L>Ir bedh ar elawr bydhaf.</L>
<L>Klyw fy llais ochais yn vchel,</L>
<L>Fy namuniad fwyn Emanuel</L>
<L>Oernad gel arnad galwaf.</L>
<L>Pann dhyrchafwyf a rhwyf yrhain</L>
<L>Annwyl o fodh fy nwylaw fain</L>
<L><PB N="44" REF="32">Goelfain tn ath dhirgelfaf.</L>
<L>Na thynn fi yn anoeth anwr</L>
<L>Waethwaeth gida 'r drwg weithiwr</L>
<L>Gwthiwr ynghyd ar gwaethaf.</L>
<L>Ae geiriau karedig oerion</L>
<L>O degwch wrth i kymdogion</L>
<L>Ir galon twyllfawr gwelaf.</L>
<L>Oe gweithred kofied nad kyfion</L>
<L>Afrad magiad drwg dhychmygion</L>
<L>Anfwynion gobrwy a fynnaf.</L>
<L>Bid i kyflog oriog wiriaw</L>
<L>Ar ol gweithred hwylied hylaw</L>
<L>I Dwylaw hynod alaf.</L>
<L>Ni y&s;t y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ant waith evrfaith arfod</L>
<L>Diwael her widv ylaw hynod</L>
<L>Gwar vchod Duw gorvchaf.</L>
<L>Am hynn torrwch n<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wy anturiad</L>
<L>Llwyr o gwe&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iwn ir llawr gwa&s;tad</L>
<L>Heb i adeilad bid waelaf.</L>
<L>Mawl ir <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">glwydh arwydh irwynn</L>
<L>Koel diweirbarch klyw a derbyn</L>
<L>Fy holl ofyn fwy liefaf,</L>
<L>Farglwydh prydferth yw fy ne<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">thwr</L>
<L>Am tarian yd wyf ym <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">anwr</L>
<L>Dhuw waredwr a ymdhiriedaf.</L>
<L>Llawen fynghalon bronn heb rus</L>
<L>Amkan adhwyn am kan wedhus</L>
<L>Yn felus ef a folaf.</L>
<L>I nerth yw Dvw ni tharia dig</L>
<L>A gwaredwr i gu iredig:</L>
<L>Didhig i nerth hyd adhaf.</L>
<L>Kadw dy lonn dhynion dhewiniaeth</L>
<L>Wyt lodhus ath ytifedhiaeth</L>
<L>Duw ae gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">aeth ae bendig naf.</L>
<L>Kyfod gell a <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">orthi 'n ber.</L>
<L>Yn dragwydhawl hawl a holer</L>
<L>Yd archer Duw dyrchaf.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="29" TYPE="Psalm">
<PB N="45" REF="32">
<HEAD>Y. XXIX. <HI>P&s;alm.</HI> Cyrch a chwtta o dheg braich.</HEAD>
<L>_ROwch ir Argiwydh arwydh ynn</L>
<L>Plant y nerthawl hawl hwylwyn</L>
<L>Nerth gogoniant moliant mynn:</L>
<L>Rowch ir Arglwydh rwydh wreidh|yn</L>
<L>Og o~iant prydferth perthyn.</L>
<L>Rowch i enw ner hyder hynn;</L>
<L>Adholwch arglwydh haelwynn</L>
<L>Yw annedh gogonedh gwynn.</L>
<L>Lleferydh ner arfer oedh</L>
<L>Ar dhyfroedh llifoedh a llynn.</L>
<L>Duw ogoniant moliant mau</L>
<L>Diwair enw gwnaiff daranau,</L>
<L>Mae yr arglwydh wiwlwydh wau</L>
<L>Ar y mowrdhwfr ior myrdhau.</L>
<L>Llafar yr arglwydh llefau.</L>
<L>Yn fy marn lydh gadarn gau</L>
<L>Llef yr arglwydh rwydh er iau</L>
<L>Sydh ogoniant &s;wydh genau.</L>
<L>Llef yr arglwydh wiwrwydh war</L>
<L>A dyrr Sedar dros oedau.</L>
<L>Tyrr yr arglwydh gwiwrwydh gar</L>
<L>Libanon Seidon Sedar</L>
<L>Gwnaiff i naid di raid drydar:</L>
<L>Oll i gyd fal lloeau gwar</L>
<L>Libanon Sirion &s;y eirwar,</L>
<L>Fal vnkorn was orn is ar.</L>
<L>Llef yr arglwydh burlwydh bar</L>
<L>A rann ym eiriau marwar:</L>
<L>Llef yr arglwydh llwydh ior llwyd</L>
<L>Y&s;gwyd dhiffeith ae gwa&s;gar.</L>
<L>Diffai<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h Cades fowrles fu</L>
<L>Deg rinwedh gwnaiff Duw i grynnu</L>
<L>Gwnaiff llef fy ner gwiwner gu</L>
<L>Fwrw o ewig lo yforu,</L>
<L><PB N="46" REF="33">Ar ffore&s;tudh datgudh du</L>
<L>Doedant ogoniant ganu,</L>
<L>Pawb yw deml ef freinlef fru:</L>
<L>Duw a ei&s;tedh mae 'n gwedhu</L>
<L>O dhifrif ar i dhyfroedh</L>
<L>Drwy 'n oe&s;&s;oedh i dyrna&s;&s;u.</L>
<L>Rydh Duw nerth prydferth per odfa dhownus</L>
<L>Yw dhynion &s;ydh yma:</L>
<L>I bobloedh ner dyner da</L>
<L>O degwch a fendiga.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="30" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXX. <HI>P&s;alm.</HI> Clogyrnach.</HEAD>
<L>_TYdi arglwydh gwiwrwydh garaf</L>
<L>O fawr hoewgerdh a fawrhygaf:</L>
<L>Kwnnai&s;t rhag kwynion</L>
<L>Vwch law vchel ion</L>
<L>Gelynion gwael anaf.</L>
<L>Nid ydynt draws oernaws arnaf.</L>
<L>F'eurgledh kroewior f'arglwydh kriaf:</L>
<L>Arnad o oernych.</L>
<L>Rhodhai&s;t yn rhwydhwych</L>
<L>Fi o nych Duw fy naf.</L>
<L>Arglwydh dygai&s;t gwiliai&s;t gwelaf</L>
<L>Or bedh fenaid wiwraid araf:</L>
<L>Wyf &s;yw byw heb au</L>
<L>Rhag a el gel gau</L>
<L>Ir pyllau lawr pellaf.</L>
<L>Kenwch y &s;aint i Dhuw kanaf</L>
<L>Diolchwch a mawl diolchaf:</L>
<L>Weithian g&acirc;n gynnes</L>
<L>Yw &s;antaidh wraidh wres</L>
<L>Im kyffes mi ae koffaf</L>
<L>Byrr y trig i dhig a dhygaf</L>
<L>Oe fodh bowyd gwiwfyd a gaf:</L>
<L>Wylaw nos lawn wydh</L>
<L>Bu rwydh boreudhydh</L>
<L><PB N="47" REF="33">Llawenydh or llownaf.</L>
<L>Ag im gwnfyd diwyd dwedaf</L>
<L>Nim kynhyr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r gwir a garaf:</L>
<L>Oth olud gwnaetho&s;t ath alaf</L>
<L>Ym gadernid rhydid rhodiaf:</L>
<L>Bu enhyd boenus</L>
<L>Gudh devrudh dirus</L>
<L>Drwy v&s;tus bum dri&s;taf.</L>
<L>Eurgledh llafar arglwydh llefaf</L>
<L>A gwaedh awydh Duw gwedhiaf:</L>
<L>Pa les &s;ydb dan draed o gwaedaf</L>
<L>Ir bedh gannwedh o di&s;gynnaf.</L>
<L>Oes mawl is y min</L>
<L>Yt hawl at hwylwin</L>
<L>Or pr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dhin ior prudhaf?</L>
<L>A Dreuthir dy wir ior dewraf?</L>
<L>Gwrando dyuer eurner arnaf:</L>
<L>Trwy gur trugaredh</L>
<L>Gwared fi a gwiredh</L>
<L>Oferedh a fwriaf.</L>
<L>Troi&s;t fy llafar galar gwelaf</L>
<L>Ir llawenydh Duw or llownaf:</L>
<L>Rhydh Dhuw im rhodhwch</L>
<L>Di&s;engi im kenglwch</L>
<L>Digrifwch Duw gryfaf.</L>
<L>Ag am tafawd maelwawd molaf</L>
<L>Di yn hoff wiwdeg Duw ni ffeidiaf:</L>
<L>Fy nuw fy new&icirc;n</L>
<L>Dybryd yt dibrin</L>
<L>Eginin mawl ganaf.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="31" TYPE="Psalm">
<HEAD>Yr XXXI. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_ARglwydh ynod lownglod lai<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Er ided ir yn: dhiriedais:</L>
<L>Na ad ym gaffael gwradwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h</L>
<L>Oth gyfiownder hyder thwydh.</L>
<L><PB N="48" REF="34">Bry&s;ia gwared tynged teg</L>
<L>A gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ando yn gowreindeg:</L>
<L>Y <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y heb wad yma bydh</L>
<L>Graig kadarn ar gwr koedydh.</L>
<L>Am ka&s;tell i am ko&s;t llon</L>
<L>Im kadw rhag dim hockedion:</L>
<L>Yowyd fyngbraig ffelaig ffydh</L>
<L>Kedernid am kadarn wyoh.</L>
<L>Twy&s;a er d'enw at o<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;i</L>
<L>Gwirion fodh ag arwain fi:</L>
<L>Tynn er hynn wyf tann y rhwyd</L>
<L>Oes hyder ym a o&s;odwyd.</L>
<L>Arab parodfab prydferth</L>
<L>O fwyn ior ydwyd fy nerth.</L>
<L>Ith law geli ri wrth raid</L>
<L>Fannwyl gorchmynnaf fenaid.</L>
<L>Prynnai&s;t fi prinn oes hyd fedh</L>
<L>O deg rann Duw gwirionedh.</L>
<L>Kas genny duw kais gwan don</L>
<L>Goeg dwyll y rhat gwag deillion.</L>
<L>Kans ir arglwydh llwydh or llais,</L>
<L>Ior odiaeth ymdhiriedais.</L>
<L>Oth drugaredh kyfedh kaf</L>
<L>Llonn fodhus llawen fydhaf.</L>
<L>Gwela&s;t newidiai&s;t y nod</L>
<L>Drwy welliant fy holl drallod.</L>
<L>Am enaid gowlaid gwiwlym</L>
<L>Adwaenyd mewn adfyd ym.</L>
<L>Nim keuai&s;t dodai&s;t yn dynn,</L>
<L>O gilwg yn llaw gelyn.</L>
<L>Go&s;odai&s;t megis hedydh</L>
<L>A rhoi&s;t fy neudroed yn rhydh</L>
<L>Bydh drugarog rhowiog rhwydh</L>
<L>O wirglaim wrthyf arglwydh:</L>
<L>Kans mewn blinder lleferydh</L>
<L>Fy llygaid f'enaid a fydh.</L>
<L>Dryllia fy mola im ais</L>
<L>O dholur a fedhyliais;</L>
<L><PB N="49" REF="34">Am bowyd o dri&s;tfyd draw</L>
<L>Trwy alaeth &s;ydh yn trevliaw.</L>
<L>Y blynydhoedh blin oedhynt</L>
<L>A galar hir gwael yw 'r hynt,</L>
<L>Yn ol fo ballodh fy nerth</L>
<L>Yn anfad om poen anferth:</L>
<L>Am he&s;gyrn oedh gedyrn gynt</L>
<L>O baiedrych a bydrynt:</L>
<L>Bum yn dhirmig &s;ingrig &s;on</L>
<L>gwael anap im gelynion.</L>
<L>Nodwyd fi yn enwedig</L>
<L>Im kymdogion digon dig.</L>
<L>Bum i yn ofni fy nyn</L>
<L>Om hoed, a phawb am hedwyn:</L>
<L>Odhiar heol dynol don</L>
<L>A giliant pann im gwelon.</L>
<L>Mewn ing yrwyf mewn angof</L>
<L>Mawr draws gamp fal marwdros gof.</L>
<L>Wyf debig mann lle i trigwn</L>
<L>I le&s;tr kandryll hyll yw hwn.</L>
<L>Klowais gablair llownair llonn</L>
<L>A grym orig gwyr mowrion.</L>
<L>Kyngor im erbyn kangawg</L>
<L>bann fai rhai ae hofnai rhaing.</L>
<L>A chyd&s;i&s;ial fedhal foes</L>
<L>Dhawn funyd i dhwyn f'einioes.</L>
<L>Ynod arglwydh da enwi</L>
<L>O &s;erch ymdhiriedais i.</L>
<L>Dwedais a llefais ior llwyd</L>
<L>yn odiaeth fy nuw ydwyd.</L>
<L>Fy am&s;er didrymder draw</L>
<L>Oth olud &s;ydh ith dhwylaw.</L>
<L>Gwared draw rhag dwylaw dyn</L>
<L>Gwael was ymy yw 'r gelyn,</L>
<L>Ag rhag dynion gweigion gant</L>
<L>O ledwg am erlidiant.</L>
<L>Towynned d'wyned tyner</L>
<L>Ar dy was mae 'n vrdhas ner,</L>
<L><PB N="50" REF="35">Ag achub fi gwych heb fedh</L>
<L>Dro gwition oth drugaredh.</L>
<L>Nam gwradwydher ner am nad</L>
<L>Is oerni gelwais arnad.</L>
<L>Diny&s;irir enwir anoeth</L>
<L>Yn fud ir pwll oerdwll doeth,</L>
<L>Ag yn fud drwy hud y rhawg</L>
<L>Kladher genau kelwydhawg.</L>
<L>Rai kreulon beilchion ir byd</L>
<L>Yn dadwrdh ag yn dwedyd,</L>
<L>Yn dhiga&s;og enwog iawn</L>
<L>Kefaill yn erbyn kyfiawn.</L>
<L>Kedwai&s;t fawr dry&s;awr duw dri</L>
<L>Iaith dhyfn ir &s;awl &s;y ith ofni:</L>
<L>Ath ymdhiriaid enaid ion</L>
<L>Downus o flaen plant dynion</L>
<L>Rag balchder an&s;yberwaith</L>
<L>Yn d'wydh in kudhi iawn daith.</L>
<L>Dirgel-gedwi bwri i byll</L>
<L>Dy bobl &s;ydh yn dy bebyll.</L>
<L>Rag ymry&s;on garwdon gau</L>
<L>A feidr y drwg dafodau</L>
<L>Bendiger yn ner yw nawdh</L>
<L>Yn gy&s;&s;on ym dango&s;&s;awdh;</L>
<L>Garedigwedh ryfedh rawd</L>
<L>Iownfarn oe gadarn giwdawd.</L>
<L>Dwedais y&s;bys drwy frys drwg</L>
<L>Iaith wael bwriwyd fi oth olwg.</L>
<L>Fyng wedhi pann i kriais</L>
<L>Fy llef a glowai&s;t fy llais.</L>
<L>Kerwch yr arglwydh kowraint</L>
<L>Y rhai fiydhlon &s;on ae &s;aint,</L>
<L>Keidw 'nhwy: a mawr obrwya</L>
<L>Feilchion a dyblygion bla.</L>
<L>A obeithio Duw byth dhi-dawl</L>
<L>Dan wyrth bydhed yn nerthawl.</L>
<L>Gwnaiff yn hylwydh o rwydh rad</L>
<L>Yn y&s;tig galon wa&s;tad.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="32" TYPE="Psalm">
<PB N="51" REF="35">
<HEAD>Y XXXII. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn penndrwm, oferfe&s;ur.</HEAD>
<L>_PEnn gwnfyd ir byd wybodau modh yw</L>
<L>Madheuant pechodau:</L>
<L>Ar &s;awl y kudhiwyd ras ynn</L>
<L>Baich adyn i bechodau.</L>
<L>A gwnfyd enhyd o vnion ryfig</L>
<L>Ni rifo Duw tirion:</L>
<L>I enwiredh trow&s;edh trwch</L>
<L>Gwelwch heb dwyll yw galon.</L>
<L>Pann dewais fy ais a fydh yn darfod,</L>
<L>Mewn dirfawr loes bevnydh:</L>
<L>Pann dhwedais poen oedh dhideg</L>
<L>O Duw deg ar hyd y dydh.</L>
<L>Trwm yw draw dy law diwael ion naws dig,</L>
<L>Nos a dydh im dwyfron:</L>
<L>Troi&s;t f'ireidhrwydh purlwydh per</L>
<L>I grinder haf gowreindon.</L>
<L>Kyffe&s;ais dwedais wir dudwedh ochain,</L>
<L>Fymhechod am kamwedh:</L>
<L>Ni chudhiais ri wych dhwys raith</L>
<L>O fewn araith f'enwiredh.</L>
<L>Fymhechod dhefod adhefais trwy g&acirc;n,</L>
<L>Drigioni ni cherai&s;t</L>
<L>Kerydh pechod fowrglod fael</L>
<L>Ym oedh dhiwael madhevai&s;t.</L>
<L>Fyngwedhi mowrgri a mwy dha awen,</L>
<L>Bid yn dhuwiol fwyfwy:</L>
<L>Ofewn am&s;er mwynder maeth</L>
<L>Mawr odiaeth kymeradwy.</L>
<L>Mewn ffrydoedh dyfroedh mae yn do&s;tedh &s;ickr</L>
<L>Dydh &s;wckr ef nid aros:</L>
<L>Ni chaiff dhyfod gyfnod gan</L>
<L>Dhyn egwan idho 'n agos.</L>
<L>Wyd fynirgel ffel heb ffi trwy allu,</L>
<L>Mewn trallod im kedwi:</L>
<L><PB N="52" REF="36">A llawenydh rydh rodhiad</L>
<L>Kamp wiw &s;ad om kwmpas i:</L>
<L>Lle 'r elych da&s;gwych dy&s;gaf etto ffwrdh,</L>
<L>Yt y ffordh dango&s;af:</L>
<L>Ag am llygad dhifrad dhawn</L>
<L>Iaith rylawn mi ath reolaf.</L>
<L>Fal mul neu gefful mewn gwall anfodhus.</L>
<L>Na iydhwch yn angall:</L>
<L>Yn y rhain pann fon yn rhydh</L>
<L>Do&s;t awydb nid oes devall</L>
<L>Ffrwynau yw genau a gad a gwenfa,</L>
<L>Gidag anfodh glymiad:</L>
<L>Rag i dyfod drygnod dro</L>
<L>Etto yn agos attad.</L>
<L>Duw hefyd tri&s;tyd tro&s;to ir enwir,</L>
<L>Duw rinwedh ni choelio:</L>
<L>A gras oe gwmpas a gair</L>
<L>O radair a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> 'mdhiriedo.</L>
<L>Hydhfryd llawenfyd yn llonn a bodhawl</L>
<L>Bydhwch y nuw tir<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">on:</L>
<L>Pawb ar y fydh ae rydh raith</L>
<L>A glain goelwaith glan galon.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="33" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_BYdhwch awen lawen lwydh</L>
<L>Ner eurglod yn yr argiwydh:</L>
<L>Ar gwyr vnion gyfion gel</L>
<L>Diolchwch im Duw eilchwel.</L>
<L>Da gwedhai yn deg adhwyn</L>
<L>I gyfion fyth gofio 'n fwyn.</L>
<L>A mawi ir arglwydh fo ae mynn</L>
<L>Yd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lwg ar y delyn:</L>
<L>Ar y r<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&icirc;ol fe&icirc;ol ferr</L>
<L>A degtant luwt rhag digter.</L>
<L>Kenwch idho ych kaniad</L>
<L>Kan o newydh a rydh rad.</L>
<L><PB N="53" REF="36">Kan yn vehel gwel mae gwych</L>
<L>Ku &s;iriol g&acirc;n ky&s;urwych.</L>
<L>Gair Duw y&s;ydh dedwydh don</L>
<L>O wir annerch air vnion.</L>
<L>Ae holl weithredoedh ae hynt</L>
<L>Oe nodi kyflawn ydynt.</L>
<L>Fo gar ner gyfiownder faeth</L>
<L>Yn deg a barnadigaeth.</L>
<L>Llawn yw 'r dhaer hygar hi</L>
<L>Dhuw vnion oe dhaeoni.</L>
<L>Drwy i air draw a evrer</L>
<L>Y nef a wnaeth yn naf ner.</L>
<L>Ae holl luoedh gyhoedh gau</L>
<L>Ae anadl teg oe enau</L>
<L>Kydtyrrodh ackw hyd teirawr</L>
<L>Y dyfroedh ar moroedh mawr:</L>
<L>Ar dyinedh ryfedh wir ior</L>
<L>Drwy i o&s;od yn dry&s;or.</L>
<L>Ofned holl dhaear aren</L>
<L>Yr arglwydh mowrlwydh Amen</L>
<L>Pawb i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> byd oll pybyr byw</L>
<L>Ond haw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h ae hofnant hedhyw.</L>
<L>A dhowad heb wad yn bur</L>
<L>Weithian mae wedi wneuthur</L>
<L>Eorchmynnawoh goruwch maenawr</L>
<L>Iorllen a &s;afodh ir llawr.</L>
<L>Kyngor a chwedl y kenedloedh</L>
<L>A dyrr Duw er dewred oedh:</L>
<L>Amkanion dynion nid da</L>
<L>Ef weithian ae difetha.</L>
<L>A chyngor hoew-ior ac hawl</L>
<L>Gwedhus a &s;ai'n dragwydhawl:</L>
<L>Ae fedhwl yn dhifadhau</L>
<L>A be<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y byth obru heb au.</L>
<L>Gwynfydedig brig i bro</L>
<L>Heinydh yw 'r na&s;iwn honno.</L>
<L>Os Duw yrhain o &s;ior rhwydh</L>
<L>Drwy i erglyw ydyw 'r arglwydh.</L>
<L><PB N="54" REF="37">Sawl a dhewis a ffris ffraeth</L>
<L>At fedhwl o etifedhiaeth.</L>
<L>O nef yr arglwydh yn wych</L>
<L>Wiwdrefn ir llawr a edrych:</L>
<L>Ag edrych yn &s;ymlwych &s;on</L>
<L>Ond hynod ar blant dynion.</L>
<L>Oe drigle Duw rowiowglais</L>
<L>Edrych a gwyl dewrwych gais.</L>
<L>Ar bawb a drig gynnig gwar</L>
<L>Iraidh yw ar y dhaear:</L>
<L>Ag a lunia galonnau</L>
<L>Hynn a gad i h&ycirc;n ag iau.</L>
<L>Ag a dhevall gwedhiwn</L>
<L>Oll oe gwaith felly y gwnn.</L>
<L>Ni chedwir brenin rin ri:</L>
<L>O fowredh llu nifeiri:</L>
<L>Na gwared nawr y kawr ku</L>
<L>Drwy fowrnerth diwair farnu.</L>
<L>Ni all march oe barch ae borth</L>
<L>Goeg kymell ond gwag kymorth.</L>
<L>Ag ni weryd gann oerwerth</L>
<L>Oe fawr nwyf ofer ae nerth:</L>
<L>Golwg Duw &s;ydh yn gwilio</L>
<L>Hwnn oe fewn ae hofnai fo:</L>
<L>Ar &s;awl a ymdhiriaid gwrs hedh</L>
<L>Dro gwirion yw drugaredh.</L>
<L>A gweryd draw e gerir</L>
<L>Rag angau yw eneidiau 'n wir:</L>
<L>Ae kadw fyth i ked a fynn</L>
<L>O gwyn awydh rhag newyn.</L>
<L>Taria fy enaid tirion</L>
<L>Yn yr arglwydh wiwlwydh ion.</L>
<L>Anturiol ef yw'n tarian</L>
<L>An kymorth gloew ymborth glan:</L>
<L>Ag yndho pann &s;yrthio &s;on</L>
<L>Gwelwch ym lawen galon.</L>
<L>Yn hyder (trymder nis traidh)</L>
<L>Seintwar &s;ydh yw enw &s;antaidh</L>
<L><PB N="55" REF="37">Bid dy drugaredh fedhiant</L>
<L>Arnom arglwydh oth &s;wydh &s;ant.</L>
<L>Megis ynod gyfnod gais</L>
<L>Erioed ir ymdhiriedais</L>
</DIV3>
<DIV3 N="34" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXXIIII. <HI>P&s;alm,</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_DIolchaf molaf im oes</L>
<L>Da i minnau Duw am einioes:</L>
<L>I fawl fyth or afael fau</L>
<L>Yn gynnar &s;y yn y genau.</L>
<L>Am enaid &s;ydh munyd &s;ant</L>
<L>I ganu i gogoniant.</L>
<L>O ryfig fo glyw 'r vfydh</L>
<L>A llyna fab llawen fydh.</L>
<L>A molwch arglwydh miloedh</L>
<L>Gida mi a gwawd ym oedh.</L>
<L>A chyd fawrhygwn a cherdh</L>
<L>I enw towngamp mewn angerdh.</L>
<L>Kei&s;iais yr arglwydh ky&s;&s;on</L>
<L>Kocliodh Duw klowodh y don.</L>
<L>Om holl ofn amhwyllaw hawdh</L>
<L>Ewir ydyw fo 'm gwaredawdh.</L>
<L>Edrychant o drachwant draw</L>
<L>Iawn yttoedh rhedan attaw:</L>
<L>Kywilydh ni bydh heb au</L>
<L>Hoen obaith yw hwynebau.</L>
<L>Kriodh tylawd ond kroew-iaith</L>
<L>Duw oll a wrandawai i iaith:</L>
<L>Ag achubodh Duw rhodhwych</L>
<L>Ef oe drallod gorfod gwych.</L>
<L>Ag angel Duw (nag yngan)</L>
<L>Adeilai lue&s;tai'n lan,</L>
<L>Oe gylch fab ae amgylch fo</L>
<L>Fwyn afiaeth ae hofn efo.</L>
<L>I &s;aint gwych &s;y hwnt i gyd</L>
<L>Ofnwch ef yn wych hefyd.</L>
<L><PB N="56" REF="38">Ni bydh ei&s;tau bodh eu&s;oes</L>
<L>Ar ae hofno efo yw oes.</L>
<L>Bydh pe glew ar y llew llyn</L>
<L>Yn iebanck ei&s;ian a newyn:</L>
<L>Ond y &s;awl yn dewis &s;wydh</L>
<L>Eurglod a gais yr arglwydh:</L>
<L>Ni wydhai ei&s;iau nodhed</L>
<L>Na dim da er koffa ked.</L>
<L>Dowch blant rhag dowad ywch bla</L>
<L>Amod im gwrando yma.</L>
<L>Dy&s;ga wych oll da&s;g i chwi</L>
<L>Dyfnwaith yn Duw ae ofni:</L>
<L>Pa wr a chwenych pa waith</L>
<L>Purffydh a bowyd perffaith:</L>
<L>A daeoni ad waenir</L>
<L>A byd da a bowyd hir,</L>
<L>Kadw ag rhag drwg y kedwi</L>
<L>Ith geu<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">awd dy dafawd di.</L>
<L>Athenau glan ath wyneb</L>
<L>A wnai rhag ofn twyllo neb.</L>
<L>Gochel y drwg a chlod ri</L>
<L>Gw&ecirc;n dhownus gwna dhaeoni.</L>
<L>Kais hedh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">veb nid trwch nod trin,</L>
<L>Yoolwg yt a dilin.</L>
<L>Golwg Duw digilwg d&ocirc;n</L>
<L>A raunwyd ar yr vnton.</L>
<L>Gwrendy i gri ytti ond teg</L>
<L>Ae glu&s;tian mewn gloew o&s;teg.</L>
<L>Duw ae wyneb dewinaw</L>
<L>Yn erbyn dig oerboen daw:</L>
<L>I dorri kof draw ae kar</L>
<L>Ae dhiwedh ar y dhaear.</L>
<L>Kofus fo gria 'r kyfton</L>
<L>A Duw &s;ant a wrendy i &s;on:</L>
<L>A gweryd gwafyd nid gau</L>
<L>Trwy wellad oe trallodau.</L>
<L>Y mae 'r arglwydh rhwydh yw 'r hynt</L>
<L>Ae &s;wydh yn agos vdhynt:</L>
<L><PB N="57" REF="38">Sydh a chalon bronn ir brig,</L>
<L>Dhiowyll a chy&s;tudhiedig.</L>
<L>Ag a achub o gychwyn</L>
<L>Y klaf y&s;pryd dhybryd dhwyn.</L>
<L>Mawr yw trallod gormod gwaith</L>
<L>Y kyfion nis kae afiaith:</L>
<L>Duw ae gweryd gloe wbryd glan</L>
<L>O hynn oll heno allan.</L>
<L>Keidw i e&s;gyrn ond kedair</L>
<L>Ni thorrir vn eithr ar air.</L>
<L>Malais a ladh melus lonn</L>
<L>Anaele 'r anuwiolion.</L>
<L>A fo atgas dhyras dhydh</L>
<L>Durfing ir kyfion derfydh.</L>
<L>E brynn eneidiau brau oedh</L>
<L>Ior i wei&s;ion drwy oe&s;&s;oedh:</L>
<L>Ni dherfydh vn k&ucirc;n y kaid</L>
<L>Oedh orau yndho ymdhiriaid.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="35" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXXV. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_DAdle arglwydh da odli</L>
<L>Wych o &s;erch fy achos i:</L>
<L>Yn erbyn gelyn gwaelwr</L>
<L>Mowrboen oedh im erbyn wr</L>
<L>Ymladh yw erbyn ymlid</L>
<L>Sy 'n ymladh im lladh a llid.</L>
<L>Dyro di draw dy law lan</L>
<L>Dyro ith glawr ath darian.</L>
<L>Kyfod i dhyfod i dhydh</L>
<L>Im achub yma echwydh.</L>
<L>Ath waewffon gyfion i gant</L>
<L>Rhagod y ffordh i rhwygant:</L>
<L>Oerboen oll yw erbyn ef</L>
<L>Ym erlid &s;ydh a mowrlef.</L>
<L>Dowaid im <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">naid ae maeth</L>
<L>Erod wyf iechydwriaeth.</L>
<L><PB N="58" REF="39">Gwradwydh ag affwydh a gaid</L>
<L>Gwas a fynn gei&s;to t'enaid.</L>
<L>Y&s;kilier ef &s;keler yw</L>
<L>Diny&s;trier dyna y&s;tryw.</L>
<L>A dhychymig mowrdhig mau</L>
<L>Ymannos dhrwg i minnau.</L>
<L>Memwas fal y manus fydh</L>
<L>O flaen y gwynt a flonydh:</L>
<L>Angylion ing a welyd</L>
<L>Ae gwa&s;gar a bar drwy'r byd.</L>
<L>Bid i lwybrau dyliau dig</L>
<L>Dull vthr yn dowyll lithrig.</L>
<L>Ag angel Duw gonglaid wych</L>
<L>Yw erlid yn i oerwlych.</L>
<L>Heb achos breuffos briffordh</L>
<L>Rwyd ym a ffwll rhoed im ffordh.</L>
<L>Klodhlo im enaid kladhu</L>
<L>A chas fyth heb achos &s;u</L>
<L>Del di&s;tryw yw fyw yw fwth</L>
<L>Idho &s;omtant dhi&s;ymwth.</L>
<L>Y rhwyd ae deil (rhed y dall)</L>
<L>Was &s;ur a roes i arall.</L>
<L>A &s;yrthied fab &s;wrth hyd fyw</L>
<L>Ond a&s;trus ir vn di&s;tryw.</L>
<L>Yno bydh llawen f'enaid</L>
<L>Yn yr arglwydh rhwydh im rhaid.</L>
<L>Mewn llawenfyd a ffryd ffraeth</L>
<L>Dewrwych ae iechydwriaeth.</L>
<L>Dywaid f'e&s;gyrn chwyrn a chig</L>
<L>Da obaith pwy &s;y debig?</L>
<L>Gwaredai&s;t yn gariadawl</L>
<L>Dylawd fyth lle dylyd fawl.</L>
<L>Rag y dyn ae rhwyg o daw</L>
<L>Hagr a fydh rhygryf idhaw.</L>
<L>Tylawd t<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">uan egwan iaith</L>
<L>Or vnrhyw rhag yr anrhaith</L>
<L>Y ty&s;tion kreulon i kri</L>
<L>Gadwyd ydhynt hwy godi.</L>
<L><PB N="59" REF="39">A chwedi fy holi o hwnn</L>
<L>Anadhas beth ni wydhwn.</L>
<L>Tros y dawn trais a diwynaw</L>
<L>Talwyd ym wg a drwg draw:</L>
<L>I anrheithio tro nid rhaid</L>
<L>A fu annwyl fy enaid.</L>
<L>Oedhynt gleifton weigion wedh</L>
<L>Gwi&s;gais garthen im go&s;gedh.</L>
<L>Ymprydiais go&s;tyngais daith</L>
<L>Fy enaid araf fwyniaith:</L>
<L>Am gwedhi er llenwi lles</L>
<L>I minnau troed im monwes.</L>
<L>Ymohygais a modh wiwgar</L>
<L>Bryd vn gwrs a brawd neu gar.</L>
<L>V&s;ydh alar fedhyliais</L>
<L>Fal am fam nid kam yw'r kais.</L>
<L>Ymga&s;glu tyrru taerwaith</L>
<L>Llawenfryd om adfyd maith.</L>
<L>Oerwyr ymga&s;glant orig</L>
<L>Im erbyn Duw mowrboen dig.</L>
<L>Ni wydhwn archwn oerchwyth</L>
<L>Im rhwygaw heb beidiaw byth</L>
<L>Gwatorwyr difyrr nid oedh</L>
<L>Gwael adhy&s;g ar y gwledhoedh:</L>
<L>Kinkian dannedh gyfedh ged</L>
<L>Im erbyn heb dhim arbed.</L>
<L>Pa hyd arglwydh rhwydh am rhi</L>
<L>Awr drachwant ir edrychi:</L>
<L>Gwared f'enaid naid a nerth</L>
<L>Trwy offis rhag i trafferth:</L>
<L>Fynghannaid enaid vnig</L>
<L>Rag llewod keudod y kig.</L>
<L>Ir dyrfa fawr draw fo fydh</L>
<L>Bennaeth yt dhiolch bevnydh:</L>
<L>A mawl a &s;erch aml a &s;on.</L>
<L>Downus ymy&s;g plant dynion.</L>
<L>N&acirc;d im gelyn ffromdhyn ffraeth</L>
<L>Fo&s;tio ar ol i fei&s;trolaeth.</L>
<L><PB N="60" REF="40">Nag amnaid ae llygaid llonn</L>
<L>Lawenydh fyngelynion.</L>
<L>Nid fal kar groewbar grybwyll</L>
<L>Amkanant dwedant o dwyll.</L>
<L>Yn erbyn &s;ydh lonydh lan</L>
<L>Ar y dhaear oer dhiwan.</L>
<L>Agor i &s;afnau eigion</L>
<L>Ae dwedyd nid dybryd don:</L>
<L>Ha ha nod trada nid rhaid</L>
<L>Holl lwgr fo wyl yn llygaid.</L>
<L>Gwelai&s;t o Arglwydh gwiwlym</L>
<L>Na fid di&s;taw draw dy rym:</L>
<L>Na fydh Arglwydh rhwydh rhodhwar</L>
<L>Ymhell anghy&s;bell ynghar.</L>
<L>Deffro nod kyfnod Duw ku</L>
<L>Ym o burnerth im barnu.</L>
<L>Ym hachaws hynaws henwaf</L>
<L>Fy nuw fy arglwydh fy naf.</L>
<L>Barn fi dethol yn ol ner</L>
<L>O fwyndaith fyngl yfiownder.</L>
<L>Na fydhed lawen enhyd</L>
<L>Im erbyn gelyn i gyd:</L>
<L>Na dhod yw kalon dhideg</L>
<L>Lawenydh vn dydh yn deg:</L>
<L>Na dwedyd taerllyd oerlief</L>
<L>Nawr y difetha&s;&s;on ef.</L>
<L>Kywilydh yw dhydh a dhel</L>
<L>A derfid gwedi oerfel:</L>
<L>Sydh lawen gymen dhi-ged</L>
<L>Mewn awydh om aniwed.</L>
<L>Bid i dillad frad heb fri</L>
<L>O gwilydh mann y gweli.</L>
<L>A ymgotto wrth ymguttiaw</L>
<L>Oerboen drwch im erbyn draw.</L>
<L>Bydhant lawen purbren per</L>
<L>Fwyndeg a gar gyfiownder:</L>
<L>Dwedant am yn Duw wedi</L>
<L>Mawrhyger yn ner yni,</L>
<L><PB N="61" REF="40">A gar ffynniant lwydhiant les</L>
<L>Y gwei&s;ion a dhango&s;es.</L>
<L>Am tafawd o draethawd rydh</L>
<L>I gyfiown der gof vndydh.</L>
<L>Ae foliant hyd fy elawr</L>
<L>A edrydh beunydh bob awr.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="36" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_FFladredh enwiredh wrth enwirion dadl,</L>
<L>Doedai o fodh i galon:</L>
<L>Nid oes o&s;n vn Duw nae &s;on</L>
<L>Yw lyga<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d nae olygon.</L>
<L>Yw lygaid tanbaid nod tau ffol edrych,</L>
<L>Mae i ffladredh yntau:</L>
<L>Enwiredh oeredh eiriau</L>
<L>Ae gas a haedh i ga&s;hau.</L>
<L>Enwiredh dalledh o dwyllair geiriau</L>
<L>I enau aniownair:</L>
<L>Ni dhevall yn gall vn gair</L>
<L>Na daeoni nod anair.</L>
<L>Didhawn hyffordh fiordh yw ffau ef a dry,</L>
<L>Dhyfais drwg yw dylau:</L>
<L>Ag ni wrthod gyinod gau</L>
<L>Devryw egan y drygau.</L>
<L>Dy drugaredh medh Duw mav ior geirwir</L>
<L>A gyraedh nef olau:</L>
<L>Ath ffydhlonder dyner dau</L>
<L>A mawl hyd y kymylau.</L>
<L>Fal mynydh mawr rhydh rhodher yn odiaeth,</L>
<L>Yoyw dy gyfiownder:</L>
<L>Dy len gadarn farn doi-ferr</L>
<L>Deufwy vnduw fal dyfnder.</L>
<L>Dydi a gedwi o gydwedh dhownus,</L>
<L>Dhynion a bwy&s;l filedh:</L>
<L>Mor orche&s;tawl mawl ae medh</L>
<L>Draw e gair dy drugaredh.</L>
<L><PB N="62" REF="41">Oth ymdhiriaid naid dan wyll daeoni,</L>
<L>Plant dynion &s;y'n &s;efyll:</L>
<L>Dan gy&s;god hynod nid hyll</L>
<L>Dewi&s;gar Duw dy e&s;gyll</L>
<L>A bra&s;ter dyner dy duy dhull vnion,</L>
<L>Y llenwi 'nhwy bevnydh:</L>
<L>O dhwr ple&s;er rhwydhder rhydh</L>
<L>Iraidh wyd rhoi dhiodydh.</L>
<L>Kans maith diwid taith da wyt di biau,</L>
<L>Ffynnon bowyd geli:</L>
<L>Yn dy olau in deli</L>
<L>Ni a welwn oll olau ynt.</L>
<L>Dod ras ir dinas dynion oth hyder</L>
<L>Ath edwyn di'r owrhon:</L>
<L>Ath gyfiownder llownder llonn</L>
<L>Y leni ir medh wl vnion.</L>
<L>Traed balchder fy ner ion evraid wirbarch,</L>
<L>Na dhel erbyn f'enaid:</L>
<L>Nam kynhyrfer plyger plaid</L>
<L>Yn oer a llaw enwiriaid.</L>
<L>Hynod &s;wrth i&s;od &s;yrthia&s;&s;ant oer dro,</L>
<L>Ir drwg a weithia&s;&s;ant:</L>
<L>Diny&s;triwyd plygwyd i plant</L>
<L>Ollawl kodi ni allant.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="37" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion etto.</HEAD>
<L>_NA fydh dhig orig fo weryd duw 'nol,</L>
<L>Rhag a wnel aflendyd:</L>
<L>Na dhal genfigen enhyd</L>
<L>Wrth enwiredh budredh byd.</L>
<L>Fal gwelltglas dyras odorriant di &s;yml,</L>
<L>Di&s;ym wth y gwywant:</L>
<L><PB N="63" REF="41">Fal gla&s;wair a wnair vwch nant</L>
<L>O lwyni y diflannant.</L>
<L>Ymdhiriaid yt rhaid (nid tro adyn) Dhuw,</L>
<L>Gweithia 'n dha yw galyn.</L>
<L>Trigi 'n war ir dhaear dhyn</L>
<L>Ti a gai borth ieg a berthyn.</L>
<L>Yn yr arglwydh &s;wydh ni &s;udhai bla&s;us</L>
<L>Bid dy ble&s;er medhai:</L>
<L>Ytti rhwydh etto rhodhai</L>
<L>Eirchion y galon a gai.</L>
<L>D'amkanion vnion yna o fowredh</L>
<L>A fwri ar Iehofa:</L>
<L>Ymdhtriaid dowaid mae da</L>
<L>Ath bur ffydh fo ath berffeidhia.</L>
<L>Dy gyfiownder ner a wnaeth I liwio,</L>
<L>Ynn oleuad helaeth:</L>
<L>Fal kanol dydh rydh yr aeth</L>
<L>Y dwg dy farnadigaeth.</L>
<L>Yn dhi&s;taw gwiliaw ar geli ganwaith,</L>
<L>Ag yno ny dhigi:</L>
<L>Er ffynny o dhyn gwyn gyni</L>
<L>Draig taer a wnaiff drwg yti.</L>
<L>Gwrthod draw dhigiaw dha agwedh a gwyrth,</L>
<L>Gwrthod lid a ffromedh:</L>
<L>Ag na phecha gwaetha gwedh</L>
<L>Yn thyras o gyndharedh.</L>
<L>Ond rhai drwg a gwg yn gaeth a dorrir,</L>
<L>Diriaid ynt y&s;o waeth:</L>
<L>A gwilio Duw golud aeth</L>
<L>Ytty fydh etife dhiaeth.</L>
<L>Yma hir bara bai arial o drais,</L>
<L>Ni all drwg go-wamal:</L>
<L>Tannwydh ni chair hynt anial</L>
<L>O chwalu a chwilio i wal.</L>
<L>Y rhinwedhawl hawl deheulu fadhau,</L>
<L>Kaiff fedhiant daeardu:</L>
<L>Llawen fydhant ae wrantu,</L>
<L>Llawn tangnefedh kyledh ku.</L>
<L><PB N="64" REF="42">Y&s;keler kymer bob kamwedh oerbwnk,</L>
<L>Yn erbyn kyfiownedh:</L>
<L>Ffrom ni a rhinkian dannedh</L>
<L>Yn erbyn gelyn yw'r gwedh.</L>
<L>Yw brynti geli ior gwar Duw eurglod,</L>
<L>Yr arglwydh ae gw atwar:</L>
<L>Ef a w&ycirc;l fwy o alar</L>
<L>Derfyn i dydh bydh a bar.</L>
<L>Tynnant gledhyf kryf kroew ofeg beias,</L>
<L>Abwa &s;aeth-hedeg:</L>
<L>I ladh tylawd tafawd teg,</L>
<L>Ar kyfion vnion waneg.</L>
<L>Yn hyf y kledhyf kledhir o koeliwch,</L>
<L>Yn i kalon dhihir:</L>
<L>I bwa'n ol a bai 'n wir</L>
<L>O daw orig a dorrir.</L>
<L>Gwell gwir a enwir y gronyn o fath,</L>
<L>A fytho ir kyfiown-dhyn:</L>
<L>Na golud mawr y gelyn</L>
<L>Wr galluog dhifiog dhyn.</L>
<L>Torrir e fwrir yn fyrrion b&acirc;r vwch,</L>
<L>Breichiau 'r anuwiolion:</L>
<L>Duw a gynhal dyfal don</L>
<L>Orau kof y rhai kyfion.</L>
<L>Gwyr yntau 'r dydhiau didawl daeonus,</L>
<L>A gaiff dynion Duwiawl:</L>
<L>Ae tifedhiaeth helaeth hawl</L>
<L>A drig vdhynt dragwydhawl.</L>
<L>Mewn adfyd ennyd fel anwir kofus</L>
<L>Kyfiawn ni chwilydhir:</L>
<L>Bann dhel newyn gw&ycirc;n mewn gwir</L>
<L>Bid lownedh fo ae bodlonir.</L>
<L>Diffydh draig dhevnydh drwgdhynion dirfawr</L>
<L>Duw derfydh d'elynion:</L>
<L>Falmwg aberth &s;erth yw r &s;on</L>
<L>O rann gw&ecirc;r yr oen gwirion.</L>
<L>Fo dhwg fenthig dig yw'r dygiad leidrin</L>
<L>Ni thal adre 'n wa&s;tad:</L>
<L><PB N="65" REF="42">Mae gan gyfion rhodhion rhad</L>
<L>Ae drugaradh drwy gariad.</L>
<L>Os blith y bendith o benn naf fydhai,</L>
<L>Kawn fedhiant daearen:</L>
<L>Edorrir fal y darren</L>
<L>A rego ef o nef nenn.</L>
<L>Kynhal diofal Duw a dawn gamrau,</L>
<L>A gymrodh gwr kyfiawn:</L>
<L>A Duw a gar yn deg iawn</L>
<L>Enwog i lwybrau vniawn.</L>
<L>Di&s;gynned deled bob dolef fowrair,</L>
<L>Ni fwrir oe gartref:</L>
<L>Aeogoniant Duw gwiwnef</L>
<L>Kawn oe law ae kynhal ef.</L>
<L>B&ucirc;m fachgen wyf hen heb huno yn wael,</L>
<L>Ni welais wrth rodio:</L>
<L>Wrthod kyfiawn dawn dano</L>
<L>Na cherdotta i fara fo.</L>
<L>Trugarog rhowiog yn i rhaid a rhwydh,</L>
<L>Yrhodhai ir truaniaid.</L>
<L>Bendithion gwnnion gweiniaid</L>
<L>O lwydhiant yw blant ae blaid.</L>
<L>Gwrthod di henwi a hawl dhrigioni,</L>
<L>Daeoni bid vnawl:</L>
<L>Fo'th gedwir medhir a mawl</L>
<L>Drwy gwiwdhuw 'n dragwydhawl.</L>
<L>Kar naf farn gadarn a gwir o kofiwch,</L>
<L>Kyfion ni wrthodir:</L>
<L>Etifedhion hwyrion hir</L>
<L>Y dyn a&s;trus diny&s;trir.</L>
<L>Kyfiownbla~t medhiant modhawl a gaffant,</L>
<L>Ae goffa'n dhaearawl:</L>
<L>Yno trig o antur hawl</L>
<L>A gwedhai yn dragwydhawl.</L>
<L>Genau kyfiawn llawn llenwr daith iown wych,</L>
<L>A doethineb gwelir:</L>
<L>I dafod yn gwybod gwir</L>
<L>Ag awydh ir farn gowir.</L>
<L><PB N="66" REF="43">Kyfraith ner dyner da anian yw gael,</L>
<L>Yw galon berffeidhlan:</L>
<L>Ag ni &s;ymud golvd gan</L>
<L>Ollawl oe lwybrau allan.</L>
<L>Y kyfion vnion yno drwy wegi.</L>
<L>mae'r drygwas yw wilio:</L>
<L>Ag ef a gais o drais dro</L>
<L>Ludh ofid i ladh efo.</L>
<L>Ni &acirc;d naf araf wirio hoen ami</L>
<L>Hwnn yma i lithro:</L>
<L>Ni'dewir pann fernir fo</L>
<L>ni fwrir o nef evro.</L>
<L>Keidw 'r arglwydh rhwydh mewn rhaid wiw eur|ner,</L>
<L>Arno fo mae'r gwiliaid:</L>
<L>A gweli dorri'r diriaid</L>
<L>Medhienni 'n wir dir i daid.</L>
<L>Balchio chwydho (klowch wir) a golud,</L>
<L>Y gwelais yr anwir:</L>
<L>A lled fal lle dyfelir</L>
<L>Prenn kryfangog kangog ir.</L>
<L>Er i hud golud gwelais ag allai,</L>
<L>Fo gollodh i fantais:</L>
<L>Kei&s;iwyd ef yw dref o drais</L>
<L>Ag yn ol gwnn na welais.</L>
<L>Y&s;tyriwch gwelwch da yw gwedh kyfion,</L>
<L>Ar vnion da i rinwedh:</L>
<L>Terfyn Hwnn trwy ofyn hedh</L>
<L>Yn hyfedr yw tanghnefedh.</L>
<L>Dil&ecirc;ir gyrrir nid fal gwirion hwnt,</L>
<L>A fydh hynt anghyfion:</L>
<L>Torrir terfynir trwy fon</L>
<L>Yn alaeth anvwiolion.</L>
<L>Hefyd mae iechyd ichwi y kyfion,</L>
<L>Kofiwch vnduw geli:</L>
<L>Y mae yn nerth yma yni</L>
<L>In kul adwyth an kledi.</L>
<L>Fo helpia yna enaid pob kyfion,</L>
<L>Rhag gofal gorthrech plaid:</L>
<L><PB N="67" REF="43">Yn dhifradw i kadw y kaid</L>
<L>I dhuw ior a ymdhiriaid.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="38" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Cywydh devair hirion.</HEAD>
<L>_NA cherydha 'n chwerw wiwdhuw</L>
<L>fi yn dy dhig f'enaid dhuw:</L>
<L>Yn dy lid gwnn dylodi</L>
<L>Achos bu fai na cho&s;b fi:</L>
<L>Dy &s;aethau yn gwan dan gof</L>
<L>Di&s;gynnant o da&s;k ynof.</L>
<L>Ath law o nerth dhiwael naf</L>
<L>Oeruych a orwedh arnaf:</L>
<L>Afiach wy fi o chaf farn</L>
<L>Ae dig ydwyd Duw gadarn,</L>
<L>Nid e&s;mwyth f'e&s;gyrn di&s;moel</L>
<L>Om pechod digymod goel:</L>
<L>Am enwiredh mewn eiriawl</L>
<L>Dros ymhenn a droes ym hawl:</L>
<L>Yn fymhwy&s;aw draw yn drwm</L>
<L>Awch rhodres fal baich rhydrwm.</L>
<L>Am archollion dyfnion du</L>
<L>Anhap edrych yn pydru:</L>
<L>A gori yn wir gerwin wedh</L>
<L>A ffaeliais drwy fy ffoledh.</L>
<L>Plygwyd a gwyrwyd fi ar gais</L>
<L>Ackw oer ymy lle krymmais:</L>
<L>Rodio a dwyn rhyd y dydh</L>
<L>Y galar yn i gilydh.</L>
<L>Wyf yn llawn om miawn ymi</L>
<L>O braw antur a brynti.<NOTE PLACE="marg">Tremelius.</NOTE></L>
<L>Nid oes iechyd dwys ochain</L>
<L>Om knwd im oes am knawd main</L>
<L>Gwanhychais egwan hachen</L>
<L>E droes ymhwynt dros ymhenn.</L>
<L>Rnadus wyf rhaid yw &s;on</L>
<L>Koeliwch gan dholur kalon.</L>
<L><PB N="68" REF="44">Oth flaen arglwydh fu rwydh frys</L>
<L>Dwf wellwell daw fy wllys.</L>
<L>Di-gvdh rhagod o wegi</L>
<L>Chwaen do&s;t fy ychenaid i:</L>
<L>Di-galon ydywyf gwelwch</L>
<L>Dan warth a fflaid dinerth fflwch:</L>
<L>Dall agos ydiw y llygaid</L>
<L>Di-lewyrch i kyrch y kaid.</L>
<L>Fyngheraint rhag fyngherydh</L>
<L>O koelia byth kilio bydh,</L>
<L>Am karennydh dirydh daith</L>
<L>Ammarch a &s;afant ymaith.</L>
<L>Go&s;od maglau kau y kaid</L>
<L>Gwas a fynn gei&s;io f'enaid:</L>
<L>Diga&s;og heb dy gei&s;io.</L>
<L>Ae &s;iarad drwg &s;ura tro.</L>
<L>Gwa&s;tadol nid gwas didwyll</L>
<L>I dychymig dig o dwyll:</L>
<L>Fal bydhar er trydar trais</L>
<L>A chul awydh ni chlowais.</L>
<L>Ag fal m&ugrave;d y gofal mau</L>
<L>Gwrs ynn ni egorais enau.</L>
<L>Idh-ydwyf heb nwyf yn war</L>
<L>Afael bowdhyn fal bydhar:</L>
<L>Y kallair nis kair naws kau</L>
<L>Yn one&s;t yn i enau,</L>
<L>Kans arnad a rhad ior rhwydh</L>
<L>Eurglod arho&s;af arglwydh:</L>
<L>Fy nuw fy arglwydh fy naf</L>
<L>Wirner gwrandewi arnaf.</L>
<L>N&acirc;d fantais di&s;yfais hir</L>
<L>Im gelyn i mogelir:</L>
<L>Pann lithrwyf o nwyf a wnant</L>
<L>Orchafiaeth ymdhyrchafant.</L>
<L>Yr wyf yn wir ar fin nos</L>
<L>O gael ffug yn gloff agos,</L>
<L>Am tri&s;tfyd wryd orig</L>
<L>Blin yw draw om blaen a drig.</L>
<L><PB N="69" REF="44">Pann d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">aethwyf poen dir waethwaeth</L>
<L>Ymhoenau ffres im h&ucirc;n ffraeth:</L>
<L>A phann f'wyf drift a di&s;taw</L>
<L>Om baich trwm o bechod draw,</L>
<L>Mae 'ngelynion rhwithion chwyrn</L>
<L>Fwy godiad yn fyw gedyrn.</L>
<L>Gwrthnebwyr herwyr oera</L>
<L>Drais dig a dal drwg dros da.</L>
<L>A inni ynni vniawn</L>
<L>O dholen dy&s;g dhilin dawn.</L>
<L>Na wrthod ior hynod rhwydh</L>
<L>O fowrglod fi fy arglwydh.</L>
<L>Fy nuw na fydh hoewrydh hyf</L>
<L>Dhiwarthwch bell o dhiwrthyf.</L>
<L>Arglwydh mwyn aroglaidh maeth</L>
<L>Dewrwych fy iechydwriaeth.</L>
<L>Bry&s;ia eryr bry&s;urawl</L>
<L>Im kymorth am ymborth mawl.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="39" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XXXIX. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_DWedais naf gwiliaf goelwawd oll eb|rwydh,</L>
<L>Fy llwybrau hyd dydhbrawd:</L>
<L>Rag ym bechu im knu knawd</L>
<L>Amod hyfedr am tafawd.</L>
<L>Kadwa 'n frau 'r genau er gwg hoff rin|wedh,</L>
<L>Wedi ffrwyno 'n amlwg:</L>
<L>Tra fo 'r enwir dihir dwg</L>
<L>Ym gywilydh im golwg.</L>
<L>Tewais nis dwedais naws da o goelwaith</L>
<L>A gelair rhag traha:</L>
<L>Am tri&s;tyd oe blegyd bla</L>
<L>Ag yn hawdh a gynhydha.</L>
<L>Am kalon vnion gann wnniaw o dhig</L>
<L>Sydh oll gwedi thwymnaw:</L>
<L>Enynnodh tan drogan draw</L>
<L>O fowredh fy myfyriaw.</L>
<L><PB N="70" REF="45">Dwedais arglwydh rwydh radhau am tafod,</L>
<L>Mae tyfiant i minnau.</L>
<L>Gad ym wyboo brei&s;gnod brau</L>
<L>Annwyl fyniwedh innau.</L>
<L>Beth yw hyd enhyd anaf anwedhus,</L>
<L>Fynydhiau a fedhaf?</L>
<L>Gwybod hefyd pa hyd haf</L>
<L>O bai fodh byw a fydhaf?</L>
<L>Fal lled llaw yw draw Duw dri anaidh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">,</L>
<L>Fy nydhiau o rhifi:</L>
<L>Beth yw f'oedrann gwann gyni</L>
<L>Aruth wyt ior wrthyf ti?</L>
<L>Nid yw gwr yn &s;iwr ond &s;orod fowrair,</L>
<L>Ag oferedh hynod:</L>
<L>Pawb a rodia 'n waetha nod</L>
<L>O kae e&s;gus mewn ky&s;god.</L>
<L>Ka&s;gl ef dha yna anwr o drafferth</L>
<L>Drwy offis fal ockrwr:</L>
<L>Ag ni wyr y gwann oerwr</L>
<L>Pwy ae medha gwaela gwr.</L>
<L>Beth bellach anach awenydh diriaid,</L>
<L>A daria fi bevnydh?</L>
<L>Am gobaith mi ae gwybydh</L>
<L>Vnduw &s;ad ynod y&s;ydh.</L>
<L>'Gwares fi geli gowlaid wych ydwyd</L>
<L>Rhag pechodau f'enaid;</L>
<L>Na wna fi fy-rhi maen rhaid</L>
<L>Ior ffel dhirmig ir flloliaid.</L>
<L>Ag yn &s;ud o hud nod hawdh o bo&s;&s;ibl,</L>
<L>Bua&s;&s;wn nid anhawdh:</L>
<L>Wedi hau 'r genau drwy gawdh</L>
<L>Duw pur dydi ae parawdh.</L>
<L>Tynn dy bla bry&s;&s;ia bu rann waedh erthwch,</L>
<L>Odhiwrthyf yn fuan:</L>
<L>Trevliais o antur wiwlan</L>
<L>Trwy d'arfod gernod nid gwan.</L>
<L>Pann gerydhi rhi fy ior hael wann-wr;</L>
<L>Am enwiredh drafael:</L>
<L><PB N="71" REF="45">Trevlia dyn fal gwyfyn gwael;</L>
<L>Gwagofaint yw goeg afael.</L>
<L>Gwrando klyw erglyw irglau ing waedhais,</L>
<L>Fy-ngwedhi am dagrau:</L>
<L>Dieithr wyf fry ir tuy tau</L>
<L>Ion hoewdeg fal y-nhadau.</L>
<L>Dal dy ofid lid diwael wyf fwyn wyrth,</L>
<L>Fy nerth oni chaffwyf:</L>
<L>Kynn ym fyned nodhed nwyf</L>
<L>Obeithiawl ag na bythwyf.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="40" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XL. <HI>P&s;alm.</HI>
Devair hirion.</HEAD>
<L>_GOdhefgar wyf yn aros</L>
<L>Y nydh fy arglwydh a nos:</L>
<L>Ne&s;odh gwrandawodh yn deg</L>
<L>Fy llefain o fwll ofeg.</L>
<L>A dug fi i deg o fann</L>
<L>Bell wellwell o bwll allan:</L>
<L>O glai a thom golaith hawdh</L>
<L>Ar y graig ior gorugawdh.</L>
<L>Rheolawdh a dy&s;gawdh dad</L>
<L>Vrdhedig fyngherdhediad:</L>
<L>Im genau rhydh newydh nod</L>
<L>I dhuw k&acirc;n dhiwag hynod.</L>
<L>Gwyl llawer o nifer naf</L>
<L>Yn gefnog ag ae hofnaf:</L>
<L>Ymdhiriedant rhedant rhwydh</L>
<L>Ior eurglod yn yr arglwydh.</L>
<L>Gwnfyd &s;iwr ir gwr a gaid</L>
<L>Modh a wyr idho 'mdhiriaid.</L>
<L>Ni rodhai bris dibris don</L>
<L>Oera bwlch ar wyr beilchion.</L>
<L>Na'r &s;awl a dry fry yn frau</L>
<L>Gwael adhy&s;g at gelwydhan.</L>
<L>Aml Duw farglwydh gloewrwydh glod</L>
<L>Honnai&s;t firaglwaith hynod:</L>
<L><PB N="72" REF="46">Nid oes a rif yui nifer</L>
<L>All pwnk dy fedhylian per.</L>
<L>Teg yttoedh tu ag atton</L>
<L>Traethaf a dwedaf Duw ion.</L>
<L>Amlach ydynt rwydhynt rif</L>
<L>Ackw afrwydh yw i kyfrif.</L>
<L>Offrwm ag aberth perthi</L>
<L>Mwyn &s;tad ni dhamvnai&s;t ti:</L>
<L>Am klu&s;tiau mae 'n glau mwyn glod</L>
<L>Yn b&ecirc;r gwnaetho&s;t yn barod.</L>
<L>Y llo&s;g offrwm trwm Duw tri</L>
<L>Yn fy einioes ny fynni:</L>
<L>Nag offewm degwm oedh dau</L>
<L>Wych odiaeth dros bechodau.</L>
<L>O wedais mi a glowais ym glod</L>
<L>Difai wele fi 'n dyfod</L>
<L>Y&s;grifennwyd nodwyd naf</L>
<L>Downus ith lyfr am danaf.</L>
<L>Mynnais wneuthur frei&s;gbur frys</L>
<L>Fenaid oll fy nuw d'wllys:</L>
<L>Dy gyfraith &s;ydh, bydh, a bu,</L>
<L>Im kalon heb dhim kelu.</L>
<L>Traethaf ir dyrfa fawr deg</L>
<L>I gyfiownder gof wendeg.</L>
<L>Ni chefais n&ecirc;r mowr-ner man</L>
<L>Angof is fyng-wefu&s;au.</L>
<L>Ni chelais dann ais Duw ner</L>
<L>Gof vndydh dy gyfiownder.</L>
<L>Treuthais dy wir kei&s;ir k&ecirc;l,</L>
<L>Ath iechyd o waith vchel.</L>
<L>Ni chudhiais, Dwedais mae da</L>
<L>Ir dorf ag ir fawr dyrfa,</L>
<L>Dy drugaredh ryfedh ri</L>
<L>Ath wir ar gair ni thorri.</L>
<L>Duw na thynn in erbyn n<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r</L>
<L>Drugaredh downwedh dyner.</L>
<L>Dy wir ath drugarawg d&ocirc;n</L>
<L>Am keidw rhag dim hockedion.</L>
<L><PB N="73" REF="46">Trallawd ri nifeiri fu</L>
<L>Im pwy&s;aw am kwmpa&s;&s;u:</L>
<L>Fymhechod anwybod naf</L>
<L>Oernych a graffodh arnaf.</L>
<L>Ni allaf yr haf yn rhydh</L>
<L>Vnwaith edrych i fynydh.</L>
<L>Amlach na 'r gwallt rydhallt ri</L>
<L>Ar ymhenn er ymhoeni.</L>
<L>Am hynn fynghalon ym hawdh</L>
<L>Oe byw ollawl a ballawdh.</L>
<L>Gwared Arglwydh purlwydh per</L>
<L>Faith bu les fi oth ble&s;&s;er.</L>
<L>Bry&s;ta im ymbo~rth kymorth kain</L>
<L>O arglwydh ydwyd eurglain.</L>
<L>Kywilydh ackw a welwn</L>
<L>I gyd a gwarth gwedi o gwnn.</L>
<L>Ar &s;awl a gais trais nid rhaid</L>
<L>Llwydh fynnu lladh fy enaid.</L>
<L>Y&s;kilier ef is kelu</L>
<L>Chwerwedh don a cherydh du.</L>
<L>A fynnai gael ofnai ged</L>
<L>Yn awydh ym aniwed.</L>
<L>Bid diny&s;triad rwygiad rym</L>
<L>Kyflog kywilydh kyflym.</L>
<L>Y &s;awl a dhowad yn &s;iwr</L>
<L>Wele wrthyf mae 'n waelwr.</L>
<L>Sawl ath gais o fantais fydh</L>
<L>Llonn hoewnerth llawen heinydh</L>
<L>Sawl yn war a gar i gyd</L>
<L>O Duw vchel dy iechyd.</L>
<L>A dhowaid ar amnaid rwydh</L>
<L>Wirglod bo mawl ir arglwydh.</L>
<L>Os tylawd oferwawd fi,</L>
<L>Ag anghenawg ynghyni.</L>
<L>Modhawl n&ecirc;r yw medhwl naf</L>
<L>Amod iownwych am danaf.</L>
<L>Wyd fynghymorth ymborth wr</L>
<L>Gwir yowyd am gwaredwr.</L>
<L><PB N="74" REF="47">Fy naf lle 'r ydwyf yn ing</L>
<L>Vn Duw ior na wna daring.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="41" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XLI. <HI>P&s;alm.</HI> Todhaid ynglyn a ellir i ganu gida'r don Ffrengig &s;ydh ir vnrhyw P&s;alm, a hynn o brawf.</HEAD>
<L N="1">_GWynn i fyd i gyd yn gall a farno</L>
<L>Furniad truan angall:</L>
<L>Mewn dydh o gwilydh a gwall yn go|wraint</L>
<L>Fo ae gweryd duw 'n dhiball.</L>
<L N="2">Arglwydh keidw ef wiwfyd rhwydh adhas</L>
<L>Rydh idho hir fowyd:</L>
<L>Ar y dhaear far fwy wryd gwelwch</L>
<L>Gelyn ni chaiff wnfyd.</L>
<L N="3">Dyfal Duw ae kynnal dau kannawr eilwaith</L>
<L>Yw wely dolurfawr:</L>
<L>He fyd y klefyd klwyfawr trwy nychu</L>
<L>Troi yn iechyd gwrthfawr.</L>
<L N="4">Duw o bwyll didwyll y dwedais draw gyrr</L>
<L>Drugaredh a efynnais:</L>
<L>Gwna fi 'n iach bellach mi a bwyllais eurbor,</L>
<L>Yn d'erbyn y pechais.</L>
<L N="5">Edrych goel an wych gelynion rhygas</L>
<L>Ym rhegu ae melltithion.</L>
<L>Pa dhydh y derfydh a garw-don dirfawr</L>
<L>Y derfydh i gefion.</L>
<L N="6">Im gweled heb ged pe doe gant koel eidhil</L>
<L>Kelwydhau a dhwedant:</L>
<L>Enwiredh fowredh fyfyriant ollawl</L>
<L>Ag allan y traethant.</L>
<L N="7">Fynghas oer dyras arw ederyn eu&s;oes</L>
<L>Yn &s;i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ial im erbyn:</L>
<L>Pob drwg o gilwg a gwyn i minnau</L>
<L>Damvnant im kalyn.</L>
<L N="8"><PB N="75" REF="47">Mae'nglyn im kalyn kywilydh medhant</L>
<L>Mewn modhion anghelfydh:</L>
<L>Ni chyfyd ir byd mwy ni bydh rhwydhynt</L>
<L>Pann orwedho 'n efrydh.</L>
<L N="9">Karwn y gwr hwnn rhennais a wydhwn</L>
<L>Idho 'r ymdhiriedais:</L>
<L>Fo wingodh oe fodh gwae fais im erbyn</L>
<L>Mowrborth idho a rennais.</L>
<L N="10">Duw tri am kodi kydwedh rhi vniawn</L>
<L>Ranna ym drugaredh:</L>
<L>I geirian minnau om annedh a dal</L>
<L>A dial or diwedh.</L>
<L N="11">Oedhwn felly gwnn gennyd mawr ydoedh</L>
<L>Gyme radwy he fyd:</L>
<L>Llawenydh ni bydh or byd im gelyn</L>
<L>Y gwael was an-hyfryd.</L>
<L N="12">Kynheliai&s;t deliai&s;t da wedh im ked wai&s;t</L>
<L>Di am perai&s;t im puredh.</L>
<L>Go&s;odi mynni ym annedh yn d'wydh</L>
<L>Didhan byth yw 'ngor&s;edh.</L>
<L N="13">Bendiger y ner ion hael o gariad</L>
<L>Dewi&s;rad Duw I&s;rael:</L>
<L>Amen ag Amen a mael y gwedhai</L>
<L>Tragwydhawl yw 'r afael.</L>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 N="2" TYPE="book">
<HEAD>Yr ail llyfr. </HEAD>
<DIV3 N="42" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XLII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_FAl y karw hwyrfarw wedi yrfa daith</L>
<L>Y dwr foe chwenycha:</L>
<L>Am enaid mi dhamvna</L>
<L>Ar dy ol yn dhedhfol dha.</L>
<L>Sych fy enaid rhaid yn lle rhodiaf byth</L>
<L>Am dhuw by in a garaf:</L>
<L>Pa bryd yn d'wydh rwydh yr &acirc;f</L>
<L><PB N="76" REF="48">I gy&s;&s;egr ymdhango&s;af.</L>
<L>Dydh a nos vnnos yna yn egrwydh</L>
<L>Fy nagrau yw mwyta:</L>
<L>Trydar klowais nid trada</L>
<L>Mae dy dhuw amod oedh dha?</L>
<L>Oeigion kalon koelier Duw dwedais</L>
<L>Diowyll goffa mowrner:</L>
<L>Am ym fyned nodhed ner</L>
<L>Dawn afiaeth gida y nifer.</L>
<L>Mawl genais blaenais a bloedh a da dhawn</L>
<L>I duy dhuw ar gyhoedh:</L>
<L>Fal mowrder nifer yn oedh</L>
<L>Yn glodhe&s;t yn y gwledhoedh.</L>
<L>Pa dri&s;tyd f'enaid pa dry&s;tiaw ym mewn?</L>
<L>Aros mae Duw 'n helpiaw:</L>
<L>Waetiaf ar Dhuw naf a dhaw</L>
<L>Wych wedh rhof dhiolch idhaw.</L>
<L>Am dy gymorth am porthes o fwyn-wedh,</L>
<L>Duw fy nuw dirodres:</L>
<L>Syrth f'enaid i laid heb les,</L>
<L>Am dy goffa mad gyffes.</L>
<L>O dir vrdhonen hyd ar y mynydh</L>
<L>Hermoniaid aflafar:</L>
<L>Or brynn bychan gwelan gwar</L>
<L>A maes a elwid Mi&s;ar.</L>
<L>Vn dy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ngadr Raeadr &s;yn rhuo fann arw,</L>
<L>I tann arall ogof</L>
<L>Dy ffrwd tonnau 'n gwau dan gof</L>
<L>Ond traws ir aethont tro&s;of.</L>
<L>Dengys dydh yn rhydh ar i hyd deg ran</L>
<L>I garedigrwydh hydhfryd:</L>
<L>Kanaf y nos gyfnos gyd</L>
<L>Wedhi mau wiwdhuw mowyd.</L>
<L>Wyd fy ffelaig kraig kwrr ogol a dadl</L>
<L>Dwedaf wrth dhuw mowrgof.</L>
<L>Pam im gedai&s;t gwedai&s;t gof</L>
<L>O &s;ewn ing fyfi 'n angof.</L>
<L>Pam naf y r<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">odiaf er hoew-wadu bar</L>
<L><PB N="77" REF="48">A galar heb gelu:</L>
<L>Am gelyn y deldhyn du</L>
<L>A gwarth roch im gorthechu.</L>
<L>Tyar yn chwyrn t'e&s;gyrn e fydhym gilwg</L>
<L>Gann y gelyn kel&s;ydh:</L>
<L>Dwe dant ri boeni beunydh</L>
<L>Mae dy dhuw am wawd i dhydh?</L>
<L>Pa dri&s;t yd fenaid? pa dry&s;tiaw om mewn?</L>
<L>Aro mae Duw 'n helpiaw:</L>
<L>Waetiaf ar Dhuw naf a dhaw</L>
<L>Wych wedh rhof dhiolch idhaw.</L>
<L>Ef &s;ydh hybarch barch bob awr ymannerch</L>
<L>Am tra&s;erch am try&s;awr:</L>
<L>Am iechyd ennyd vnawr</L>
<L>Am da im oes am Duw mawr.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="43" TYPE="Psalm">
<HEAD>Yr XLIII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_BArna fi geli rhag galon dhwyffordh</L>
<L>Ymdhiffin dy wei&s;ion:</L>
<L>A gwared dy was gwirion</L>
<L>Rag twyll y rhai drwg ae ton.</L>
<L>Pa ham gwarth Ada~ gwrthodyd ym|ras</L>
<L>Pam ir wyf mewn tri&s;tfyd:</L>
<L>Drwy orthrymder nim gweryd</L>
<L>Dial oer boen diawl ar byd.</L>
<L>Gyrrd'oleuad rtad a rhodiant ath wir</L>
<L>Devbeth ior an wyl&s;ant:</L>
<L>Ith fynydh glwys am twy&s;ant</L>
<L>O &s;erch ath lue&s;ta<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;ant.</L>
<L>Vwch dy fawr allawr tra allwyf lluniaf</L>
<L>Fy llawenydh hirnwyf:</L>
<L>Ar delyn er a dalwyf</L>
<L>Duw fy nuw byth d'ofyn bwyf.</L>
<L>Pa dri&s;tyd &s;enaid? pa dry&s;tiaw om mewn?</L>
<L>Aros mae Duw 'n helpiaw:</L>
<L>Waetiat ar dhuw naf a dhaw</L>
<L><PB N="78" REF="49">Wych wedh a diolch idhaw</L>
<L>Ef &s;ydh hybarch barch bob awr ymannerch,</L>
<L>Am tra&s;erch am try&s;awr:</L>
<L>Am iechyd enhyd vnawr</L>
<L>Am da im oes Am Duw mawr.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="44" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XLIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_DVw klow&s;om yn daklu&s;wych</L>
<L>An klu&s;tian y geiriau gwych:</L>
<L>Dwedodh yn tadau wedi</L>
<L>Oedh deg dy weithredoeth di,</L>
<L>A wnaetho&s;t gwirfo&s;t nid gau</L>
<L>Nod adhy&s;g yn i dydhiau.</L>
<L>Diwreidhiai&s;t ath law drwydhynt</L>
<L>Genetloedh ar gyhoedh gynt:</L>
<L>A fflennai&s;t hoff haelioni</L>
<L>Ti ydyw ner yn tadau ni.</L>
<L>Perai&s;t ner kyfiownder fu</L>
<L>Ond hyfedr vdhynt tyfu.</L>
<L>Diny&s;triai&s;t y dyn e&s;tron</L>
<L>I ble dhaeth y bobloedh ion.</L>
<L>Ni 'fedhiannynt fodh anael</L>
<L>Y ur oe nerth mewn trin wael:</L>
<L>Nid i braich vniondeb rodh</L>
<L>Nae hockedion ae kadwodh.</L>
<L>Dy fraich deheulaw dy frenn</L>
<L>Ath lewych taerwych tirion.</L>
<L>Dy wyneb dy ras dinam</L>
<L>Difai ae kadwai rhag kam.</L>
<L>O Duw tri ym o daw trin</L>
<L>Mawr iawn ydwyd fy'mrenin</L>
<L>Gyrr <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> Siacob trwy obaith</L>
<L>Gymorth am i gam gan gaith.</L>
<L>Y gelyn dig galwn di</L>
<L>A y&s;giliwa Duw os gweli:</L>
<L>Trwy d'enw naf troediwn wr</L>
<L><PB N="79" REF="49">Sy im erbyn gelyn gwaelwr.</L>
<L>Ym dhiriaid f' cnaid ni fydh</L>
<L>Yn y mwa om awydh:</L>
<L>A dhichin tynghledh owchus</L>
<L>O bai raid fynghadw heb rus?</L>
<L>Achvbai&s;t di nyni'n wyr</L>
<L>Iawn obaith rhag gwrthne bwyr.</L>
<L>A gwradwydhai&s;t gryd weidhi</L>
<L>Y &s;y 'n wyr in ka&s;hau ni.</L>
<L>I dhuw nef fyth rhodhwn fawl</L>
<L>Ys da ydyw'n wa&s;tadawl.</L>
<L>Kyffe&s;&s;wn koffa i oe&s;oedh</L>
<L>I enw ef fyth o nef oedh.</L>
<L>Wyd weithion hoew vnion hyf</L>
<L>Dhu erthwch bell o dhiwrthyf:</L>
<L>A dodi ni dad y nerth</L>
<L>Ymbrae adfyd ambrydferth.</L>
<L>Gida 'n lluoedh lle 'r oedh rann</L>
<L>Devellir nad ai allan.</L>
<L>Gwnn oll o dhuw y gwnai ynn</L>
<L>Gilio o flaen y gelyn.</L>
<L>Y gwas drwg y &s;ydh gas draw</L>
<L>Yn vn rhuthr &s;ydh in anrheithiaw.</L>
<L>Roi ni in bwyta rhyw nad</L>
<L>Ofal dyfal fal dafad.</L>
<L>Gwa&s;geri ni gwai&s;g rann oedh</L>
<L>Yn odlawd my&s;g kenedloedh.</L>
<L>Gwerthi dy bobl a gwrthiau</L>
<L>Yn lle to&s;t heb ennill tau:</L>
<L>Heb godi i gwerth drudnerth dro</L>
<L>Yn brittach a bar etto.</L>
<L>Gwnai ni 'n dhirmig d&icirc;g yw'r don</L>
<L>A dig in kymydogion:</L>
<L>Dig drwy fenn a brick brennu</L>
<L>A garw don a phob gair du,</L>
<L>Gann dhynion &s;ydh gelfydh gylch</L>
<L>In ymgais ni on amgylch.</L>
<L>Dihareb wyf nwyf ion oedly</L>
<L><PB N="80" REF="50">Kain vdlais y kenedloedh.</L>
<L>Kyfatgen arw awen rym</L>
<L>Adwyth gann bobloedh ydym.</L>
<L>A bevnydh ym bu anair</L>
<L>Fyngwradwydh im gwydh a gair.</L>
<L>Kywilydh f'wyneb keli</L>
<L>Ackw oedh waeth im kudhio i.</L>
<L>Gann lais a malais milain</L>
<L>Y&s;klandriwr ar kablwr kain,</L>
<L>Ar gelyn y del-dhyn dig;</L>
<L>Ar dialwr dielwig.</L>
<L>Doeth o drais hynn o daith draw</L>
<L>Ing hefyd heb dy anghofiaw.</L>
<L>Didwyll weithian da ydiw</L>
<L>Yn dy amod gyfnod gwiw.</L>
<L>Ni throdh oe hol dedhfol don</L>
<L>Ni on koeliwch na 'n kalon:</L>
<L>Nag allan fal enw gwilliad</L>
<L>Oth lwybrau yn kamrau kad.</L>
<L>Kurai&s;t ni i lawr fal kawr kau</L>
<L>Or drygwaith i le 'r dreigiau:</L>
<L>Anhudhai&s;t gwe&s;gai&s;t gy&s;god</L>
<L>Angau yni angen nod.</L>
<L>O gollyngais gwall, angof,</L>
<L>O drais gamp enw Duw dros gof:</L>
<L>Na chooi draw dhwylaw'n dhall</L>
<L>I dhuw deithr a devall.</L>
<L>Oni chwilia 'n vchelwaith</L>
<L>Da hoew ner Duw hynn o waith.</L>
<L>Fo wyr Duw diofer don</L>
<L>Dir gelwch diwair galon.</L>
<L>Er dy fwyn ior Duw f'ann wyl</L>
<L>Lledhir ni'n faith gwaith a gwyl.</L>
<L>Fo 'n rhifed noethed neith wyr</L>
<L>Fal dafad yw lladhiad llwyr.</L>
<L>Kyfod pam arglwydh kyfiawn</L>
<L>Y ky&s;gi Duw ri dewr iawn?</L>
<L>Pam y kudhiai&s;t haedhai&s;t hwyl</L>
<L><PB N="81" REF="50">Dy wyneb o Duw annwyl?</L>
<L>Angho&s;t trveni trin</L>
<L>A'n adfyd gwryd gerwin.</L>
<L>Kurwyd fy enaid peidiwch</L>
<L>I &s;tor llawn or dw&s;t ar llwch:</L>
<L>Yn boly a lyn fowdhyn far</L>
<L>O dhiaink wrth yd haear.</L>
<L>Kyfod bu amod ym borth</L>
<L>Ackw ymy im ky morth:</L>
<L>A phrynn di ni henwi hedh</L>
<L>Drwy gariad dy drugaredh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="45" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XLV. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion etto.</HEAD>
<L>_TRaethaf fyfyrdawd tratheg</L>
<L>Am kalon yn dirion deg:</L>
<L>A ganwyf oll am genau</L>
<L>Fydh angerdh brenhingerdh brau.</L>
<L>Kyflymach ag anach gwawd</L>
<L>Yn hyfedr yw fynhafawd:</L>
<L>Na phinn a llaw kanllaw kor</L>
<L>Parawd &s;crifennydh puror.</L>
<L>Tegach di&s;ymlach da &s;on</L>
<L>Wyt hynod na flant dynion</L>
<L>Mae gras ag vrdhas yn gwau</L>
<L>O dwf is dy wefu&s;au.</L>
<L>Duw ath fendigodh heb dawl</L>
<L>Dro gwedhus yn drag wydhawl.</L>
<L>Gwi&s;g ith fordhwyd gloewlwyd gledh,</L>
<L>Wyd orvchaf drwy wchedh.</L>
<L>A hynn a fydh kerydh kant</L>
<L>Yn deg iawn dy ogoniant.</L>
<L>Rwydhynt rhagod hynod hedh</L>
<L>Yn rhad ath holl anrhydedh.</L>
<L>Marchawg ydwyd ior mowrchwyrn</L>
<L>Ar y gair gwir kenir kyrn.</L>
<L>Ag vfudhdawd parawd per</L>
<L><PB N="82" REF="51">O fendith, a chyfiownder.</L>
<L>Torfoedh y bobloedh or byd</L>
<L>Tanad go&s;tyngant enhyd.</L>
<L>Duw vchel dy wehelyth</L>
<L>Dy drwn fry a very byth.</L>
<L>Dy deyrnwialen &s;plennydh</L>
<L>Dyner kyfiownder a fydh.</L>
<L>Kowraint kyfiownder keryt</L>
<L>Enwiredh &s;uredh kas yt.</L>
<L>Duw ath irodh llowrodh llon</L>
<L>Ag olew llawen galon.</L>
<L>Yn frenin gwerin gariad</L>
<L>Digydymaith rhwydhwaith rhad.</L>
<L>Mae arogl myrr miragl mau</L>
<L>Ar dy dhillad aur dhulliau.</L>
<L>Gwynt aloes gennyt eilwaith</L>
<L>A &s;awr Ca&s;&s;ia gwcha gwaith.</L>
<L>Oth balis gwefr ath blas gynt</L>
<L>Yn wych lle ith lawenychynt.</L>
<L>Merched brenhinoedh gwedi</L>
<L>Gidath wragedh ryfedh ri.</L>
<L>Ith dhehevlaw hylaw hir</L>
<L>Faith aur affaith or Ophir</L>
<L>Y frenhines gynne&s;aur</L>
<L>A gy&s;gai oll mewn gwi&s;g aur</L>
<L>Gwrando ferch dhiweir&s;erch dha</L>
<L>Is dwyrain degle y&s;tyria.</L>
<L>Gollwng fal pe bai gwilliad</L>
<L>Dros gof lwyth dylwyth dy dad.</L>
<L>Didhan fydh dy wedh neu fin</L>
<L>Eurber anadl ir brenhin.</L>
<L>Merched Tirus gwedhus gwych</L>
<L>Ar rhai gorau rhagorwych.</L>
<L>Go&s;tyngant dygant digwydh</L>
<L>Ger dy fronn anrhegion rhwydh.</L>
<L>I dillad brodiad ae brig</L>
<L>Dodwyd o aur brodiedig.</L>
<L>Yno ith dhygir gwelir gwin</L>
<L><PB N="83" REF="51">Ger i fronn goran frenin</L>
<L>Mewn dillad rhuw wi&s;gad rhwydh</L>
<L>Weithian yd o waith nodwydh.</L>
<L>Ag ar dy ol dedhfol don</L>
<L>Freiniol dy lawforynion.</L>
<L>Yn lle dy dad llwyda dyn</L>
<L>Abl o vntal kai blentyn</L>
<L>Hwnnw a fydh ior rhydh yrhawg</L>
<L>Vn dewi&s;awl yn dwy&s;awg.</L>
<L>Yn oruchaf gwchaf gwar</L>
<L>A dhewis yr holl dhaear.</L>
<L>Gwnaf d'enw gwnfyd vnia wn</L>
<L>Yn dragwydhawl dhedhfawl dhawn.</L>
<L>A diolch byth heb dewi</L>
<L>Bu abl y tal y bobl yti.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="46" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XLVI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>DVw yw yn gobaith dewin as wrthi|au</L>
<L>An nerthwr kyffredin:</L>
<L>I help ef oedh gynefin</L>
<L>Yn barawd mewn trallawd trin.</L>
<L>Nid ofnwn &s;afwn er &s;ias kur anial</L>
<L>Krynned daear dhulas:</L>
<L>Kwymped mynydhoedh kwmpas</L>
<L>I lawr goror gloe wfor glas.</L>
<L>Er rhyferthwyf nwyf nofiaw a difrad</L>
<L>Dyfroedh wedi trwbliaw:</L>
<L>Er perigl mynydh &s;iglaw</L>
<L>Drwy donnau glochiadau glaw.</L>
<L>Mae yn &s;iwr ryw dhwr a rydh w&ecirc;n gwedi</L>
<L>I giwdawd Duw ior ll&ecirc;n:</L>
<L>Ir llue&s;t &s;eintwar llawen</L>
<L>Y goruchaf haelaf h&ecirc;n.</L>
<L>Mae yndhi gweli goelion, kun eurfad</L>
<L>Nim kynyrfir weithion:</L>
<L>Yn foran Duw nef wirion</L>
<L><PB N="84" REF="52">Y&s;ydh draw yn helptaw honn.</L>
<L>Pe rh&ocirc;n draw rhuaw gwyr hawdh at oernad</L>
<L>Pob teirnas kynhyrfawdh:</L>
<L>Taranau Duw ae trinawdh</L>
<L>Tan llachar a daear dawdh.</L>
<L>Duw lluoedh ys oedh yn &s;iwr gida ni</L>
<L>gadwn ef yn gyfiwr:</L>
<L>Duw Iaco nef deg iawn wr</L>
<L>Wych obaith yw 'n achubwr.</L>
<L>Edrychwch gwelwch waith Duw gwar evrglod</L>
<L>Arglwydh nef digymar:</L>
<L>Gwnaeth dhifrad bu afrad bar</L>
<L>Iraidh Dhuw ar y dhaear.</L>
<L>Dymchwel y rhyfel rhifa iaith ofeg</L>
<L>Hyd eithafion pella:</L>
<L>Arfau 'r kadarn a dharnia</L>
<L>I keirr a ly&s;g derfy&s;g da.</L>
<L>Gwa&s;tata yna ennyd ydoedh iawn</L>
<L>Wyf dy dhuw ath iechyd</L>
<L>Vwch nef a daear hefyd</L>
<L>Y mynni barch mewn y byd.</L>
<L>Duw lluoedh ys oedh yn &s;iwr gida ni</L>
<L>Gadwn ef yn gyfiwr:</L>
<L>Duw Iaco nef deg iawn wr</L>
<L>Wych ovaith yw 'n achubur.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="47" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XLVII. <HI>P&s;alm.</HI> Hupynt byrr.</HEAD>
<L>_PObloedh iownus</L>
<L>Pybyr dewnus pawb or dynion:</L>
<L>Kurwch dhwylaw</L>
<L>I dhuw bwylaw o wedh haelion.</L>
<L>Llawen wenwch</L>
<L>A choel genwch vchel ganon:</L>
<L>Ag awenydh</L>
<L>O lawenydh olau hinon.</L>
<L>Erchyll gwelwch</L>
<L><PB N="85" REF="52">Oni chelwch yw 'n vchelion:</L>
<L>Brenhin claear</L>
<L>Ar y dhaear ir Idhewon.</L>
<L>Go&s;twng mynnawdh</L>
<L>Abl y tynnawdh all bobl tanon:</L>
<L>Kenedl ly&s;edh</L>
<L>O faith ry&s;edh a fathra&s;&s;on.</L>
<L>Ef fu'n rhannu</L>
<L>In medhiannu modh i weinion:</L>
<L>Vrdhas mago</L>
<L>Kariad Iago keredigion.</L>
<L>Duw ni phlygawdh</L>
<L>Gwledh ys dygawdh glodhe&s;t digon:</L>
<L>A llais gloewrydh</L>
<L>Kowrain hoewrydh vfgyrn hirion.</L>
<L>Mawl datgenwch</L>
<L>I dhuw kenwch adhaw kwynion:</L>
<L>Ag adholiant</L>
<L>Teyrn foliant tro nefolion.</L>
<L>Duw frenhinwalch</L>
<L>Diwair rinwalch daear vnion.</L>
<L>I fawl gellwch</L>
<L>O deuellwch nid fal deillion.</L>
<L>Duw 'n llyfa&s;&s;u</L>
<L>I dyrna&s;&s;u yw drwn wiw&s;on:</L>
<L>Yw drwn fadhau</L>
<L>Hwnt ae radhau &s;ant ior eidhon.</L>
<L>E ga&s;gl i gyd</L>
<L>Y bobl or byd bu abl ir bon:</L>
<L>At blant bu lwydh</L>
<L>Abram ebrwydh arwydh wyrion.</L>
<L>Ef yn chwarian</L>
<L>Ydyw 'n tarian an dawn tirion:</L>
<L>A thra &s;afer</L>
<L>I dyrchafer drwy orchafion.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="48" TYPE="Psalm">
<PB N="86" REF="53">
<HEAD>Y XLVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Kyhydedh wyth bann.</HEAD>
<L>_MAwr ydyw yr arglwydh mawr we|di</L>
<L>O fowredh haedhai glodfori:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w lan eglwys baradwys ri</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ynydh S&ecirc;ion yn tirioni.</L>
<L>Ir gogledh diryfedh drefi</L>
<L>Kiw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">awd brenin mawr yn kodi:</L>
<L>Yw lly&s;oedh hir gwelir geli</L>
<L>Ych kyflwr ach achvbwr chwi.</L>
<L>Yr oedh brenhinoedh bwrn henwl</L>
<L>Yn ka&s;glu chwellu yw cholli:</L>
<L>Oe gweled hardh i golud hi</L>
<L>Oedh ryfedhod hynod honni.</L>
<L>Y kilia&s;&s;ont ackw i loe&s;i:</L>
<L>Aeth ofn tri&s;t yd byd heb oedi:</L>
<L>Fal gwraig wrth e&s;gor ofal-gri.</L>
<L>Fal hynt dwyreinwynt di a renni</L>
<L>Fydhin a llongau i fodhi.</L>
<L>Klow&s;om a gwel&s;om koel oe&s;i</L>
<L>Ynghaerau Duw ynghariad t</L>
<L>Ynghaerydh trefydh vn Duw tri.</L>
<L>Honn fry a bery heb oeri</L>
<L>Waeriwn edrychwn drwy ochi</L>
<L>I garedigrwydh rwydh rodhi</L>
<L>Ynghanol i deml ynghyni,</L>
<L>O dhuw ne downvs idhwy 'n d'enwi</L>
<L>Bythoedhorwy filoedh d'orfoli</L>
<L>Kyfiawn draw dhwylaw a dheli</L>
<L>Merch Siwda oll yna yn llonni,</L>
<L>Achos dy farn gadarn godi</L>
<L>A rhodia gylch heb hir oedi</L>
<L>Seion gwmpas adhas idhi</L>
<L>Oe thyrau lled mynn rifedi,</L>
<L>A gwyl yno i gwal weini</L>
<L>Edrych i thyrau wrhydri</L>
<L><PB N="87" REF="53">A dytredant yw plant wedi</L>
<L>Ef ydyw 'n Duw gwiwdhuw gwedhi,</L>
<L>Yn arweiniwr an rhieini</L>
<L>Drwy angau nes ynny drengi.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="49" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XLIX. <HI>P&s;alm.</HI> Owdl gowydh or hen ganiad.</HEAD>
<L>_YR Holl bobloedh er ych lles</L>
<L>Dowch yn nes i wrando,</L>
<L>A deglevwch bawb ynghyd</L>
<L>Syth yu y byd yn tario&punc;</L>
<L>I&s;el vchel man a bras</L>
<L>Kas a chyd-ymdeithion:</L>
<L>Y kyfoethawg a phob tylawd</L>
<L>Kar, a brawd, ag e&s;tron.</L>
<L>Ni dhaw dim om genau per</L>
<L>Onid doethder mwynffraeth:</L>
<L>A myfyrdawd dan fy mronn</L>
<L>Fynghalon yw gwybodaeth.</L>
<L>Ir wyf fi 'n bwriadu draw</L>
<L>Wrandaw ar dhamegion,</L>
<L>Ag a draetha 'ngherdh fal hynn</L>
<L>Gida 'r delyn gy&s;on.</L>
<L>Pam yr ofnaf? na dal gwg</L>
<L>Er bod yn dhrwg y dydhiau,</L>
<L>A chwmpa&s;&s;u o beched ffol</L>
<L>Hyd ar ol fy &s;odlau.</L>
<L>Yn i golud wrth i rhaid</L>
<L>Ir ymdhiriaid anoeth:</L>
<L>Ag a fo&s;tian yn i byw</L>
<L>Amled yw i kyfoeth.</L>
<L>Ni all dyn gan dhuw ae rhoes</L>
<L>Brynnu einioes vndyn:</L>
<L>Ag ni dhichin mae 'n rhy drwm</L>
<L>Dalu arian&s;wm dro&s;tyn.</L>
<L>Gwerthfawr ydyw gan dhuw mau</L>
<L>Yr eneidiau duwiawl:</L>
<L><PB N="88" REF="54">Gar i fronn Duw goran fry</L>
<L>A bery yn dragwydhawl.</L>
<L>Ni all neb er hynn o hawl</L>
<L>Fyw 'n dragwydhawl dirion:</L>
<L>Rhaid yw vdhynt fynd ir bedh</L>
<L>A gorwedh gida 'r meirwon.</L>
<L>Pawb a welwch ar i hynt</L>
<L>Rhaid vdhynt feirw vnawr:</L>
<L>Kall ag angall dall a doeth</L>
<L>A gado i kyfoeth tramawr.</L>
<L>A bwriadu gadu yw plant</L>
<L>Fedhiant yn i tiroedh:</L>
<L>Pla&s;au ple&s;er bryder brav</L>
<L>I barhau oes oe&s;&s;oedh.</L>
<L>Dyn ni ffery yn i ras</L>
<L>Nag yn i vrdhas bydol:</L>
<L>Fo fydh farw dan y dail</L>
<L>Fal nifail pedwar karnol.</L>
<L>Ni ochelant hynn ar ol</L>
<L>Er bod yn ffol yllwybran:</L>
<L>Yr vn ffyrdh a gerdh i plant</L>
<L>A gerdha&s;&s;ant hwythau.</L>
<L>Fal y gyrrir defaid man</L>
<L>Ir gordhlan kynn i lladhfa;</L>
<L>Angau kaeth ae gyrr hwy ir bedh</L>
<L>I orwedh wedi i difa.</L>
<L>Y rhai kyfion ffrwythlon ffraeth</L>
<L>A gaiff lyfodraeth arnynt:</L>
<L>Fo dhiflanna i pryd ae gwedh</L>
<L>Kynn mynd ir bedh o honynt.</L>
<L>Ond yr arglwydh wrth fy rhaid</L>
<L>Sy'n gwared f'enaid kyfion:</L>
<L>O dhiwrth nerth y bedh ar gro</L>
<L>Ae derbyn atto'n vnion.</L>
<L>Na fid arnad ofn y chwaith</L>
<L>Er golud maith anuwiol:</L>
<L>A chynydhu yn i blas</L>
<L>I vrdhas yn orche&s;tol.</L>
<L><PB N="89" REF="54">Kans ni chymer gidag ef</L>
<L>Dhim yw gartref ola:</L>
<L>Ag nis dilin ar i ol</L>
<L>I falchder ffol o dhyma.</L>
<L>A thra ydoedh yn y byd</L>
<L>Pawb ae wnfyd eiriau</L>
<L>Y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> i ganmol trwy fawr hud</L>
<L>O &s;erch i olud yntau.</L>
<L>Rhaid yw vdhynt fynd yn frau</L>
<L>Ar ol i teidiau bydol:</L>
<L>Yn llaw angau fal i Ryw</L>
<L>Ni allant fyw 'n dragwydhol.</L>
<L>Gwr mewn vrdhas ni bydh gall</L>
<L>Ag ni dheuall hyn<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y</L>
<L>Fal anifail hwnn a fydh</L>
<L>Dan y gwydh yn rhynny.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="50" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y L. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl kyrch or hen ganiad.</HEAD>
<L>_DUw r duwiau arglwydh llafar</L>
<L>Dowad galwodh holl daear</L>
<L>O gyfodiad haul beb hud</L>
<L>Hyd i fachlud klaear.</L>
<L>O S&ecirc;ion dirion dyrau</L>
<L>Perffeidhrwydh glendid golau,</L>
<L>Yr arglwydh ymdhango&s;awdh</L>
<L>A thowynnawdh i ninnau.</L>
<L>Duw a dhaw veb dhi&s;tewi</L>
<L>A than oe flaen yn llo&s;gi:</L>
<L>A rhyferthwy dem&s;tl mawr</L>
<L>Nef a llawr yn todhi.</L>
<L>Ef a eilw y nefoedh</L>
<L>I dhwyn ty&s;tion ar gyhoedh:</L>
<L>Ar oll dhaear vn duw ku</L>
<L>Pann el i farnu 'r bobl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edh.</L>
<L>Gwelwch (medh ef) drwy fowrnerth</L>
<L>Ke&s;glwch fy &s;aint yn brydferth</L>
<L><PB N="90" REF="55">Y &s;awl a wnelo amod</L>
<L>Trwy dhygymod ag aberth.</L>
<L>Ar nefoedh oll a draethan</L>
<L>I gyfiownder drwy dhatgan:</L>
<L>Kans yr arglwydh ydyw 'r gwr</L>
<L>Y &s;ydh farnwr i hunan.</L>
<L>Gwrandewch bobloedh daearawl</L>
<L>Mi a dy&s;tiolaetha 'n hollawl:</L>
<L>Degle I&s;rael wyf dy Dhuw</L>
<L>Sef dy wirdhuw nefawl.</L>
<L>Ni rof gerydh i tithau</L>
<L>Am na wnaetho&s;t aberthau:</L>
<L>Ag ni chei&s;ia fi pe kawn</L>
<L>Offrwm nawn a borau.</L>
<L>Dy eioionnau ni chei&s;iaf</L>
<L>Na'r a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r na'r dhafad tra&s;af:</L>
<L>Holl nifelliaid mynydhoedh</L>
<L>Ar ffore&s;toedh a fedhaf.</L>
<L>Myfi a adwaen bevnydh</L>
<L>Yr holl abar or mynydh:</L>
<L>Ar alfeiliaid gwyllt a gwar</L>
<L>Y kwbl ly ar y mynyoh.</L>
<L>Os newyn a dhaw arnaf</L>
<L>Wrthyti nid achwynaf:</L>
<L>Myn plau yr holl fyd</L>
<L>Y kwbl i gyd &s;ydh danaf.</L>
<L>Kig y teirw nis bwytaf</L>
<L>A gwaed y geifr nis yfaf</L>
<L>Offrwm toliant i Dhuw draw</L>
<L>Tal adhaw ir goruchaf.</L>
<L>Ga<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w di arnaf mewn am&s;er</L>
<L>Pann dhel trallod a blinder:</L>
<L>Miath achvbaf a thydi</L>
<L>Am gogonedhi'n &s;yber.</L>
<L>Wrth rai drwg Duw a dhyfod</L>
<L>Pam y traethi nygymod?</L>
<L>Pam y kymri yn dy benn</L>
<L>Fal pe &s;onn fy nefod.</L>
<L><PB N="91" REF="55">Dy go&s;pi a wrthodai&s;t</L>
<L>Am geiriau a &s;kevlu&s;ai&s;t</L>
<L>A ffob lleidr brynta gwr</L>
<L>A godinebwr rhennai&s;t.</L>
<L>Roi&s;t dy enau ar frynti</L>
<L>Ath dafod ar dhrygioni</L>
<L>Yn erbyn dy frawd vn-fam</L>
<L>Pob rhyw gam a dhwe di.</L>
<L>Gwnaetho&s;t hynn tewais innau</L>
<L>Tybiai&s;t fy mod fal dithau</L>
<L>Mi a wnaf arnad dhial kaeth</L>
<L>A llyfodraeth weithiau.</L>
<L>Y&s;tyriwch hynny etto</L>
<L>Sawl &s;y 'n gollwng duw 'n ango:</L>
<L>Rag ymy'ch lladh yr owrhon</L>
<L>Heb ohynion ach gwaretto.</L>
<L>Sawl a offrymo ym foliant</L>
<L>Ag vrdhas a gogoniant</L>
<L>Ag a rodio 'n iawn ir byd</L>
<L>Fo gaiff iechyd a llwydhiant.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="51" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_TRugarog rhowiog bydh ior hael p|my</L>
<L>Emyn plant yr I&s;rael:</L>
<L>Dod vnwaith nid wyd anael</L>
<L>Dy drugaredh &s;owredh fael.</L>
<L>Yn ol nifer ner gwnn euraw drwy gur,</L>
<L>Dy drugaredh hylaw:</L>
<L>Wyt ior hybarch iro heibiaw</L>
<L>Ebwch trwm o bechod draw.</L>
<L>Raid golchi geli golau ion irwych,</L>
<L>F'en wiredh am drygau:</L>
<L>Glan-ha fyth y galon fau</L>
<L>A chadw hi rhag pechodau.</L>
<L>Drygau a beian lle bydh o ffwy&s;ant</L>
<L>A gyffe&s;af bevnydh:</L>
<L><PB N="92" REF="56">Im golwg mwy gywilydh</L>
<L>Baich dw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">s lawn o bechod &s;ydh.</L>
<L>Ith erbyn Duw gwynn digonais eutbor</L>
<L>Ich erbyn y pechais:</L>
<L>Itt'n vnig y trig trais</L>
<L>Waethwaeth or orwg a weithias,</L>
<L>Kyfion dy fodhton Duw fydhych orig</L>
<L>Oth eiriau a dhwedych:</L>
<L>Yn por vniawn pur iownwych</L>
<L>Yn dy farn vn Duw a fych.</L>
<L>Fo 'm krewyd hael wyd mewn tylodi mawr</L>
<L>A mwy o dhireidi:</L>
<L>Mewn trais a cham fy mam i</L>
<L><NOTE PLACE="marg">Tremelius.</NOTE>Magodh a mwy o wegi.</L>
<L>Gwirionedh koelwedh kalon Duw gwiwner</L>
<L>Da genyd bob kyfion:</L>
<L>Doethder a ffel dhirgelion</L>
<L>Dy&s;gai&s;t wyr die&s;gus don.</L>
<L>Glan fydhaf Duw naf dan wydh goel iachus</L>
<L>Om gwlychi ag I&s;obwydh</L>
<L>Golch fi om amgylch a fydh</L>
<L>Gwnnach no 'r eiry or gwe vnydh.</L>
<L>Del llawenydh rydh rwydhtant gloew awydh</L>
<L>Yw glowed heb &s;orriant:</L>
<L>Feigyrn tynnion gwaelion gant</L>
<L>Yn wych a lawenychant.</L>
<L>Digllondeb d'wyneb da iownedh kudhia</L>
<L>Rag kyhoedhi 'ngham wedh:</L>
<L>Dilea Duw didlawd wedh</L>
<L>Ion evraid fy enwiredh.</L>
<L>Duw fowredh kroew-wedh krea am goelwaith</L>
<L>Ym galon or lana:</L>
<L>Y&s;pryd kyfion digon da</L>
<L>Mwyn adhwyn ym newydha.</L>
<L>Oth olwg drwy wg drogan oferedh</L>
<L>Na fwrw fi yn dwr&s;tan:</L>
<L>Na thynn d'y&s;pryd gloewbryd glan</L>
<L>Ollawl o honof allan.</L>
<L><PB N="93" REF="56">Dy lawenydh rhydh oe rhodhi dyro</L>
<L>Oth iechydwriaeth geli:</L>
<L>Dy y&s;pryd nis daw a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">pri</L>
<L>Duw twyn er y inwyn y mi.</L>
<L>Yno dy&s;gat nal o iawn wys ebrwydh,</L>
<L>Dy <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wybrab ir drwg yipys</L>
<L>Ag attad try fry ar frys</L>
<L>Bechaduriaid baich dyrys</L>
<L>Fy iachawdur pur parawd ior rhag gwaed</L>
<L>Radw fi ar dhydh-brawd:</L>
<L>Llawen ganaf am tafawd</L>
<L>Dy gyfiownder ner yn wawd.</L>
<L>Egor argiwydh rhwydh rhodhwych yn foe&s;ol</L>
<L>Fyng wefu&s;au yn fynych:</L>
<L>Am genau a peirian gwych</L>
<L>A fenyg oy fawl fwynwych.</L>
<L>Nid bytryd gennyd nag vnlawn borthiant</L>
<L>O Aberthoedh ffrwychlawn:</L>
<L>Nag offrwm dhegwm dhiga<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n</L>
<L>O gig llolgedig lle&s;g iawn.</L>
<L>Y pryd twnn gwelwn geli orevbarch</L>
<L>Yw 'r aberth a geri</L>
<L>Kalon donn lle koeliwn di</L>
<L>Ym agwrdh ni dhirmygi.</L>
<L>Par i S&ecirc;ton lonn lawenwych allu</L>
<L>Pur wllys a fynnych:</L>
<L>Adeila gaer wenglaer wych</L>
<L>Garu&s;alem gwrs haelwych.</L>
<L>Gennyf kymeri y gwiwner hybarch</L>
<L>Aberth o gyfiownder:</L>
<L>O rym t&acirc;n offrwm tyner</L>
<L>O gig poeth ar dy gawg per.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="52" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_DYn o nerth ou &s;erth gida Sawl y bu&s;tl</L>
<L>Ae bo&s;tio dy dhrwg hawl?</L>
<L>Trig twiwdhuw tragwydhawl</L>
<L><PB N="94" REF="57">I rad ae gariad a gwawl.</L>
<L>Dy dafod aelod pair wylaw o drais</L>
<L>A phob drwg dhyfei&s;taw:</L>
<L>Ellyn llym a eillia 'n llaw</L>
<L>O deuellwch i dwyllaw.</L>
<L>Gwell hefyd gennyd dhrigioni dalu</L>
<L>Na dilin daeoni.</L>
<L>A chelwydh ith &s;wydh ath &s;i</L>
<L>Mwy na gwir mwyn a geri.</L>
<L>Keri 'n frau eiriau orig dhyn e&s;tron</L>
<L>A dhiny&s;tria 'n ffyrnig:</L>
<L>Tafod dibwyll o dwyll dig</L>
<L>Ag anone&s;t gwen wynig.</L>
<L>Duw hawl tragwydhawl i gyd yn a&s;trus</L>
<L>A dhiny&s;tria hefyd:</L>
<L>Duw ath dynn er hynn o hyd</L>
<L>Ior byw o dir y bowyd.</L>
<L>Y kyfion mwynion mewn maenor eilwaith</L>
<L>A gaiff weled rhagor:</L>
<L>Fo ofna 'n faith berffaith bor</L>
<L>Ag etto ef ae gwatwor.</L>
<L>Yw nerth ni chymerth ni chais dhuw nefol</L>
<L>Dhyn ofer drwg i lais:</L>
<L>Mae i obaith trwy affaith trais</L>
<L>Ef yw olud ae falais.</L>
<L>Irbren olifwen oleufedh yn hawdh iawn</L>
<L>Yn huy dhuw mae 'ngor&s;edh:</L>
<L>Ymdhiriedaf gwchaf gwedh</L>
<L>Yw gariad ae drugaredh.</L>
<L>Moliannaf trw&s;iaf yt tra&s;erch weithion</L>
<L>A wnaetho&s;t o wir&s;erch:</L>
<L>Ith enw o berffaith annerch</L>
<L>Da yw ith &s;aint doetha &s;erch.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="53" TYPE="Psalm">
<PB N="95" REF="57">
<HEAD>Y LIII. <HI>P&s;alm.</HI> Ynglyn garhir oferfe&s;ur.</HEAD>
<L>_YNfyd gwyr dhoedyd anfoes yw galon</L>
<L>Ni wyr gelu drygfoes</L>
<L>Duw nid oes.</L>
<L>Pa &s;on am dhynion a dhiv ynwyd dinerth</L>
<L>Daeoni nis gwnaethpwyd?</L>
<L>Pawb llygrwyd.</L>
<L>Or netoedh Duw oedh da ion die&s;gus</L>
<L>Yn di&s;gwyl gweithredion</L>
<L>Plant dynion.</L>
<L>Oes dyn ae hedwyn a hyder mowredh</L>
<L>A ymoralw bob am&s;er</L>
<L>Duw an ner.</L>
<L>I ffordh front troe&s;ont trow&s;i anoeth iawn</L>
<L>Ni wnaeth vn yleni</L>
<L>Dhaeoni.</L>
<L>Angall didheuall adhawer er hynn</L>
<L>Ydyw rhain bob amler</L>
<L>Y&s;keler.</L>
<L>Bwyta fal bars bawb oedh yn alaeth</L>
<L>Ni alwant Dhuw nefoedh</L>
<L>Om pobloedh.</L>
<L>Ofnant dechrynnant dechrevnos dyfnach</L>
<L>Daw ofni dhiwedhnos</L>
<L>Heb achos.</L>
<L>Oe far e wa&s;gar e&s;gyrn ith erbyn</L>
<L>Faith oerbwnk rhyfel-chwyrn</L>
<L>Y kedyrn.</L>
<L>Yn do&s;tur Duw pur peri i gwnevthur</L>
<L>Gwnn waethwaeth galedi</L>
<L>Kwilydhi.</L>
<L>Pwy o Seton honn &s;ydh wlad hael vchod</L>
<L>A r<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dh iechyd diwael</L>
<L>Ir I&s;rael.</L>
<L>Pann dynni geli argoelion gorcheff</L>
<L><PB N="96" REF="58">O garchar gelynion</L>
<L>Dy dhynion.</L>
<L>Llawenydh a fydh o fael oll yno</L>
<L>Llawenach Iago hael</L>
<L>Ar I&s;rael.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="54" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_DVw vnion er mwyn d'enwi</L>
<L>Vcho <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u fai achub fi:</L>
<L>A dial llawn ofal llid</L>
<L>A dewrnerth a chadernid.</L>
<L>Duw gwrando mawr wylo mau</L>
<L>A dhowaid tyngwedhiau:</L>
<L>Ag erglyw hedhyw hoe wdhir</L>
<L>O n genau y geiriau gwir.</L>
<L>D<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">tthred afrifed fri</L>
<L>A gad im erbyn gwedi:</L>
<L>Y rhai ofnus rus heb raid</L>
<L>Kas a fynn kei&s;io f'enaid,</L>
<L>Rai nid edrych llewych llw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dh</L>
<L>Dhiweteglod ar dhuw arglwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h.</L>
<L>Duw yw 'mhorth a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n kynhorthwy</L>
<L>Im oes nid rhaid ymy mwy.</L>
<L>Y gwir arglwydh rhwydh am rhoes</L>
<L>Gwedi a &s;ynn gadw fy einioes:</L>
<L>Im gelynion am glennig</L>
<L>Ef a dal a dial dig.</L>
<L>Oth wirionedh ryfedh ri</L>
<L>Difechtant y difethi.</L>
<L>Offryma yt offrwm war</L>
<L>A llai e&s;gus wllylgar:</L>
<L>Kanaf dy enw ku iown wych</L>
<L>Kans da ydiw gwiw a gwych.</L>
<L>Ond d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yn wir an tynn ni</L>
<L>O gul adwyth galedi.</L>
<L><PB N="97" REF="58">Gwyl fy llygad rhad pe rh&ocirc;n</L>
<L>Galanedh om gelynion.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="55" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LV. <HI>P&s;alm.</HI> Ynglyn vnodl krwcka.</HEAD>
<L>_GWir vnduw fyth gwrando fi</L>
<L>Gwaedhais arnad am gwedhi:</L>
<L>Nag ymgudh yn brudh ber rodhi yman|nos</L>
<L>Damvnaf Duw geli.</L>
<L>A gwrando bu waetio 'n ber</L>
<L>A wnai arnaf ion eurner:</L>
<L>Duw mwynaf kwynaf kaner ty&s;t eiriau</L>
<L>Mewn to&s;tvri &s;keler.</L>
<L>Gelynion hynn a &s;oniynt</L>
<L>Gorthrechwyr ym anwyr ynt:</L>
<L>Anwiredh rhyfedh yw 'r hynt a digiaw</L>
<L>Degoes im gorthre chynt.</L>
<L>Fynghalon kyfion yw 'r kof</L>
<L>Gronn ann wyl a grynn ynof:</L>
<L>Ofn y kau angau yngof o &s;erthwch</L>
<L>Oll &agrave; &s;yrthiodh dro&s;of.</L>
<L>Doeth ymi oeri oroen</L>
<L>Dechrynnu krynnu im kroen:</L>
<L>Ar&s;wyd a benn wyd o boen im kudhio</L>
<L>Am kodhed yw fy hoen.</L>
<L>Dwedais pwy rydh rywdhydh r&ecirc;n</L>
<L>Koel ymy e&s;gyll klomen?</L>
<L>I hedeg gwaneg a gw&ecirc;n lawn adhy&s;g</L>
<L>I lonydhwch llawen.</L>
<L>Yno rhedwn gwnn ar goedh</L>
<L>Diball bid i bell bydoedh:</L>
<L>Yno gwnn tariwn mewn tiroedh diffaith</L>
<L>A diffwys mynydhoedh.</L>
<L>Diengwn rhedwn yrhawg</L>
<L>Yn fuan ag yn fowiawg:</L>
<L>Rhag oerhynt y gwynt arw gwntawg hoenus</L>
<L>A hinon dymy&s;tlawg.</L>
<L><PB N="98" REF="59">Llwnk hwy arglwydh brei&s;grwydh brau</L>
<L>Hollda fudr hyll da&s;odau:</L>
<L>Ymry&s;on kreulon kwerylau galar</L>
<L>Gwelais yw dina&s;au.</L>
<L>Gwiliaw a rhodiaw rhadair</L>
<L>Beunydh y kaerydh y kair:</L>
<L>I ganol y dref drwg anair yn awr</L>
<L>Ag e nwiredh di&s;glair.</L>
<L>Pob diffeithwch &s;erthwch &s;on</L>
<L>Oer araith &s;y yndhi 'r owron:</L>
<L>Bydh ar heolydh i honn yn a&s;trus</L>
<L>Y&s;triw a dichellion.</L>
<L>Gelyn dibwyll pe im twyllai,</L>
<L>Hanner-kwyn yn fwyn a fai:</L>
<L>Gwnn draw ymgudhiaw gwedhai a g&acirc;lon</L>
<L>Rag gelyn am kel&s;iai.</L>
<L>Onid ym wr hynod maith</L>
<L>Kyd amod am kydymaith:</L>
<L>Fyng-hynghorwr gwr ag araith gowraint</L>
<L>A garwn i yn berttaith.</L>
<L>A melys hwylys helpnr</L>
<L>Ragor o gydgyngor gynt.</L>
<L>Yn gyfeillion llonn llawen-hynt hawdh iawn</L>
<L>Yn huy dhuw a rhwydhynt.</L>
<L>Angau ymylau milain</L>
<L>A gladh yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yw rhyw y rhain:</L>
<L>Ag amled gweied oer gelain ir dref</L>
<L>Arwa draig dholelain.</L>
<L>Minnau alwaf manyl-waith</L>
<L>Ar fyng-wirdhuw mowr-dhuw maith:</L>
<L>Yr argiw ydh hylwydh a haelwaith kiwdawd</L>
<L>Ef am keidw yn berffaith.</L>
<L>Kanol dydh kelfy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h koelfain</L>
<L>Boreu-dhydh kyd-echwydh kain:</L>
<L>Gwedhiaf &s;oniaf fy &s;ain a wrendy</L>
<L>Wir vnduw fy llefain.</L>
<L>F'annwyl a brynnawdh f'enaid</L>
<L>Mewn tangnefedh ryfedh raid:</L>
<L><PB N="99" REF="59">Rhag rhyfel gwyr del deiliaid a mowr-boen</L>
<L>Im erbyn gorthrech-plaid.</L>
<L>Oth gadair downair dinam</L>
<L>Gwrandewi ko&s;pi kam:</L>
<L>I buchedh hoenwedh baham? y neillawr</L>
<L>Na wellant rhag dryglam?</L>
<L>Duw nid ofnant nwyflant nod</L>
<L>Trwy ymwan torri amod:</L>
<L>Gorthrechu &s;ennu lais hynod affaith</L>
<L>Sawl ae hoffai 'n ormod.</L>
<L>Mwynach llyfn fal ymenyn</L>
<L>Yw geirian i enau ynn:</L>
<L>Ond rhyfel lle d&ecirc;l &s;y n dilyn gwael-was</L>
<L>Yw galon y&s;kymyn.</L>
<L>I barablau geiriau gwych</L>
<L>A modh olew medhalwych</L>
<L>Yw fedhwl wr dwl deliych kul ofal</L>
<L>Mae klwyfaw yn fynych.</L>
<L>Difai ar Dhuw rhoi d'ofal</L>
<L>Kai rwydhdeb diweirdeb dal:</L>
<L>Am nas godhef ef hir ofal kofiaw</L>
<L>I wr kyfion dyfal.</L>
<L>Gwyr krevlon eirchion erchyll</L>
<L>Dydi Duw bwri 'nhwy i byll:</L>
<L>Byr-oe&s;awg twyllawg o fewn tyll ydynt</L>
<L>Atad dof i &s;efyll.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="56" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LVI. <HI>P&s;alm.</HI> Ynglyn proe&s;t kyfnewidiog.</HEAD>
<L>_BYdh drugarog doniog dad</L>
<L>Rhag fy llynku haedhu hud</L>
<L>Bevnydh or rheibydh yn rhod</L>
<L>A gwatth awydh gaethiwed.</L>
<L>Fyng-wilwyr benn wyr be vnydh</L>
<L>Am llynkant rhyfelant fodh</L>
<L>Llawer dyn im erbyn medh</L>
<L>Helpia fi gorucha gradh.</L>
<L><PB N="100" REF="60">A phann ofnais drais gwr drud</L>
<L>Gobeithiais i ynod di'r tad</L>
<L>Moliannaf Dhuw mawl hynod</L>
<L>Yw eiriau gorau gweryd.</L>
<L>I Dhuw arglwydh hylwydh hen</L>
<L>Ymdhiriedaf gweithiaf gan</L>
<L>Nid ofnaf gwaelaf g&acirc;lon</L>
<L>Na dim a wuelo vn dyn.</L>
<L>Gwarcha 'ngeirian beiau beth</L>
<L>Im erbyn (Duw) bydhyn byth:</L>
<L>I medhyliau geiriau gwth</L>
<L>Im kablu ni fu y fath.</L>
<L>Yinga&s;glant edrychant drwyth</L>
<L>Ol fy &s;odlau geiriau gwaeth</L>
<L>Y&s;piant gwiliant yw gwaith</L>
<L>Fy enaid a fu anoeth.</L>
<L>Tybiant y diengant bob dydh</L>
<L>Yn oerweilch iw henwiredh:</L>
<L>Ti a dhofi keli kudh</L>
<L>Ith lid dhynion fellchion fodh.</L>
<L>Di a rifai&s;t kedwai&s;t mi ae kaf</L>
<L>Dagrau dholur llafur llef</L>
<L>Y rhai a wylais a rhif</L>
<L>Sy 'n dy lyfrau gorau gof.</L>
<L>Pann wedhiwyf rhwyf pe rh&ocirc;n</L>
<L>Ar&s;wyd gwelwyd im gelyn:</L>
<L>Ffo oedh raid yw ffiaidh rann</L>
<L>Wyd gida mi geli gwnn.</L>
<L>Moliannaf Dhuw mawl hynod</L>
<L>Yw ciriau gorau gweryd:</L>
<L>Mawl ir arglwydh rwydh a red</L>
<L>A geiriau o wir gariad.</L>
<L>I Dhuw arglwydh hylwydh hen</L>
<L>Ymdhiriedaf gweithraf gan:</L>
<L>Nid ofnaf gwaelaf g&acirc;lon</L>
<L>Na dim a allo vn dyn.</L>
<L>I Dhvw talaf adhewid</L>
<L>A moliant nid medhiant mud</L>
<L><PB N="101" REF="60">Amod hir am yt wared</L>
<L>F'enaid rhag angau funyd.</L>
<L>Deliai&s;t er ioed fyurhoed rhann</L>
<L>Rag llithro na &s;yrthio'n &s;ynn</L>
<L>I rodio fry ger dy fronn</L>
<L>A llewych gwyr byw llawen.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="57" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LVII. <HI>P&s;alm.</HI> Cowydh llo&s;gyrnog.</HEAD>
<L>_DOd drugaredh rhyfedh im rhaid</L>
<L>O Dhuw orig mae ymdhiriaid</L>
<L>Fy enaid ynod finnau.</L>
<L>A dod gy&s;god dy deg e&s;gyll</L>
<L>Ymhob kaledi honni hyll,</L>
<L>Trythyll ynt ae hareithiau.</L>
<L>Ar Dhuw kriaf bid vchaf bor</L>
<L>Duw am perffeidhia fwyaf ior</L>
<L>A rhagor o anrhegau.</L>
<L>Denfyn ef o nef in kadw ni</L>
<L>Keidwad rhag llynku wedi</L>
<L>Yw geli an Duw golau.</L>
<L>Mwynedh a gwiredh i gyrrai</L>
<L>Im enaid y pryd y mynnai</L>
<L>A orwedhai 'n is radhau.</L>
<L>Ymy&s;g y llewod rwydhnod rus</L>
<L>Ar kynhwynol wr kynhennus</L>
<L>Ar rhai a&s;trus arwe&s;trau.</L>
<L>Llyma y dynion llym i dannedh</L>
<L>Syth waew anial &s;aethau vnwedh</L>
<L>Y kledh yw i tafod klau.</L>
<L>Dyrchafer ef vwch y nefoedh</L>
<L>A gogoniant moliant miloedh</L>
<L>Vwch tiroedh vwch y tyrau.</L>
<L>Rhwyd yma tanwyd am tynnodh</L>
<L>Im &s;odlau maglau am mwyglodh</L>
<L>Gwyrodb fy enaid gorau.</L>
<L>Ffo&s;&s;ydh atgas ym klodhia&s;&s;ont</L>
<L><PB N="102" REF="61">Yn yr rheini er a hunont</L>
<L>Y &s;yrthia&s;&s;ont &s;wrth ei&s;iau.</L>
<L>Parawd ynghoel-wawd yw'nghalon</L>
<L>Parawd yw y tafawd yt ion</L>
<L>Waith vnion a thannav.</L>
<L>Deffro fy vrdhas da ras drw&s;&s;iad</L>
<L>Deffro vgein-waith deffro ganiad</L>
<L>Bwriad yw kodi y borav.</L>
<L>Wrth genedloedh miloedh molaf</L>
<L>O wedh kynnil i Dhuw kanaf</L>
<L>Adholaf ef &s;ydh olav.</L>
<L>Da air enwi yw dy rinwedh</L>
<L>Ath wir vnion ath wirionedh</L>
<L>Eilwedh vwch y kymylau.</L>
<L>Dyrchafer ef vwch y nefoedh</L>
<L>A gogoniant moliant miloedh</L>
<L>Vwch tiroedh vwch y tyrau.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="58" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Gwawdodyn byrr</HEAD>
<L>_OS kyfiawn os iawn ydyw 'ch fenedh?</L>
<L>Ae da ydych orig dwedwch wiredh?</L>
<L>A fernir y gwir heb garedh weithion</L>
<L>Yny&s;g plant dynion vnion annedh?</L>
<L>Yn drwch y gyrrwch heb drugaredh</L>
<L>Daear yn arvthr drwy enwiredh</L>
<L>Trei&s;iaw ach dwylaw trow&s;edh a gerwch</L>
<L>A hynny a bwy&s;wch ar bennau by&s;edh.</L>
<L>Dieithron dynion heb wirionedh</L>
<L>Er pann i ganed galed guledh:</L>
<L>Kan aethont ffordh front o fryntedh ae dug</L>
<L>A dwedyd gau ffug &s;arrvg &s;uredh.</L>
<L>Mae vdhynt yw dhwyn wenwyn vnwedh</L>
<L>Sarph las all wnias ynt o lownedh</L>
<L>Fal A&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ys dhyrys fydharedh dhi&s;taw</L>
<L>Ni wrendy &s;wynaw &s;oniaw &s;ynnedh.</L>
<L>Ni wrendy ar lais malais maledh</L>
<L><PB N="103" REF="61">Y &s;wynwr fwriwr pob kyfaredh</L>
<L>Ae &s;wyn-air fowrair oferedh gantho</L>
<L>A wyr gon&s;irio ar gan &s;orredh.</L>
<L>Duw Duw diny&s;tria diwyna i dannedh</L>
<L>Drwy dynnu &s;kythru i y&s;kithredh</L>
<L>Ail llewod hynod honnedh yw 'r rheini</L>
<L>Ag in erbyn ni geli guledh.</L>
<L>Ail llif y kornaint dhifraint dhyfredh</L>
<L>Y llithrant heibiaw gwynaw gwanwedh</L>
<L>I &s;aethau geiriau garwedh a yrrant</L>
<L>Yno a dorrant yn y dewredh.</L>
<L>Fal y tawdh malwen gornwen garnedh</L>
<L>Felly y llithrant gant ar gyntedh</L>
<L>Fal yr erthul mul a moeledh dhidraul</L>
<L>Ni welodh yr haul araul evrwedh.</L>
<L>Kynn tyfo i blagur eglur ogledh</L>
<L>Yn bigog dhreiniog yn dhi-rinwedh</L>
<L>Yw lid e dhilid dhialedh arnynt</L>
<L>A dwg oe helynt ag oe haeledh.</L>
<L>Y kyfion a gw&ecirc;n lawen loewedh</L>
<L>Wrth weled d&icirc;al kymal kamwedh,</L>
<L>Gylch i draed a gwaed gydwedh lle'r elai</L>
<L>Y dyn a wyrai hyd anwiredh.</L>
<L>Pob enaid dowaid yn y diwedh</L>
<L>Fod ial ir vnion gyfion gyfedh</L>
<L>Am fod yn barod buredh yn ar bar</L>
<L>Vn Duw di-gymar daear dvedh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="59" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LIX. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_IAcha fi keli koelwaith rhag ka&s;|wyr</L>
<L>A wyr kei&s;io f'anrhaith:</L>
<L>A gwared o gowir-waith</L>
<L>Rhag gelyn im erbyn maith.</L>
<L>Rag kreulo~ dhynio~ medhia~nol wy|thryw</L>
<L>O weithred an<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wiol:</L>
<L>Gwared fi mae 'n anguriol</L>
<L><PB N="104" REF="62">Gwaith y dynion ffeil&s;ton ffol.</L>
<L>Brad kaid im enaid mwy ynni ganwaith</L>
<L>Ymgynnull arglwydhi:</L>
<L>Dim trais er ni weithiais i</L>
<L>Draw o gwan na drygioni.</L>
<L>Kytvnant rhedant yn rhod anoeth-weilch</L>
<L>Ni wnevthym fai hynod:</L>
<L>Deffro edrych nych yw 'r nod</L>
<L>O fowrfo&s;t im kyfarfod.</L>
<L>Duw haelwych llewych y lluoedh wiwffrwyth</L>
<L>Deffro barn genedloedh:</L>
<L>Ag na fadhau gau ar goedh</L>
<L>Drais oth rad draws weithredoedh.</L>
<L>E fydh bob echwydh ochain a dadwrdh</L>
<L>Dad-redeg y plygain:</L>
<L>Amgylch y dref yn llefain</L>
<L>Kwn yw rhyw y kawn yr rhain.</L>
<L>Llafnau oe genau gwanant ar vndydh</L>
<L>Pwy a wrendy medhant?</L>
<L>Y bugad &s;iarad &s;orriant</L>
<L>A gair mawr o gwrr i mant.</L>
<L>Er i twrdh dad wrdh dioedi poenus</L>
<L>Am i pennau chwerdhi:</L>
<L>Yr holl genedloedh Dhuw rhi</L>
<L>Yn i tir a watwori.</L>
<L>Pob rhyw nerth rwydh-werth a rodhwyd yn t&acirc;d</L>
<L>Gennyt ti derbyniwyd:</L>
<L>Arnad gwiliaf naf yn wyd</L>
<L>In tir wedi 'n twr yd wyd.</L>
<L>Duw 'n tad o gariad rhag gwg y kedyrn</L>
<L>Duw an keidw rhag kilwg:</L>
<L>Duw a rann draw dyrnau drwg</L>
<L>Yngelyn yn fyngolwg.</L>
<L>Na ladh hwy gwir rwy gowir rol o Duw</L>
<L>Am nas deuall lledffol:</L>
<L>I gy&s;god twyn kynhwynol</L>
<L>Tarian oth wyrth tro 'nhwy ith ol.</L>
<L>Parablau i genau a gair yw buchedh</L>
<L><PB N="105" REF="62">Yn bechod aniwair:</L>
<L>Yw balchedh vnwedh anair</L>
<L>Melltith a geurith a gair</L>
<L>Difa lladh yna anuel na bydhant</L>
<L>Gwybydhed pob dirgel:</L>
<L>Duw a reola yn dawel</L>
<L>Iacob ar dhaear lle dh&ecirc;l.</L>
<L>E fydh bob echwydh ochain a dadwrdh</L>
<L>Dad-redeg y plygain:</L>
<L>Amgylch y dref yn llefain</L>
<L>Kwn yw rhy wy kawn y rhain.</L>
<L>A gwelwyd heb fwyd yn faith kur oedran</L>
<L>Yn krwydro drwy arw-daith:</L>
<L>Er i newyn oer nawaith</L>
<L>Y&s;piant gwiliant fi yw gwaith.</L>
<L>Iti naf kanaf kwynwr a llawn-wyrth</L>
<L>Fy holl nerth am kyflwr:</L>
<L>Molaf Dhuw yw fy milwr</L>
<L>Mewn ymwan tarian am twr.</L>
<L>Fynghadernid bis bob adeg hynod</L>
<L>Kanaf hynn ar o&s;teg:</L>
<L>Duw yw'mharch gyfarch gofeg</L>
<L>Duw fy nodhed tynged teg.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="60" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LX. <HI>P&s;alm.</HI> Trybedh menaich ofer-fe&s;ur.</HEAD>
<L>_DVw yn gwarth ydoedh di an gwrthodai&s;t</L>
<L>Di an gwa&s;gerai&s;t dan gas girad:</L>
<L>Duw ior a digiai&s;t dyro degwch</L>
<L>Daw ymy hedhwch nid om haedhiad.</L>
<L>Dioer o hyllter daer holltai&s;t</L>
<L>Daear a grynnai&s;t oriog ranniad.</L>
<L>I mae yn egwan yma yn agor</L>
<L>Ackw a rhagor kae i rhwygiad.</L>
<L>Dan go&s;ai&s;t ffrwynai&s;t ith wyr heb ffrwyth</L>
<L>I gael oed o bwyth galedi heb wad.</L>
<L><PB N="106" REF="63">Rodhai&s;t w&icirc;n in m&icirc;n aug-hymennair</L>
<L>Y bendro a bair band oer y bwriad.</L>
<L>Rhoi&s;t faner dyner honn a danant</L>
<L>Y &s;awl ath ofnant gwiriant gariad.</L>
<L>A hynny ger bronn dy wirionedh</L>
<L>I godi arwydh-wedh gyd-arwedhiad</L>
<L>I bawb o hyder ar ath gerynt</L>
<L>Gwnn o iraidh hynt y gwnai rydh-had</L>
<L>Achubydh vndydh wyd im gwrandaw</L>
<L>Ag ath dheheulaw gwaith dheholiad</L>
<L>Ym bydh llawn awydh a llonn awel</L>
<L>Yw &s;eintwar dawel &s;ant ior diwad.</L>
<L>Im pobloedh rhintoedh mi ae rhannaf</L>
<L>Sichem a fynnaf rwydhaf rodhiad</L>
<L>Suckoth dyffryn pur a fe&s;uraf</L>
<L>Ymy y gwelaf yma Gilead.</L>
<L>M&acirc;na&s;&s;es wiw-ffres wedi Effrym</L>
<L>Hwnnw yw y grym a heuw gwiw ra<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.</L>
<L><HI>Iuda</HI> dewi&s;a ef yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Legis|lator.</NOTE> dwylawg:</L>
<L>A Moab yw 'nghawg enwawg ynad.</L>
<L>Ag ar gefn Edom drom ar drumiau</L>
<L>Bwriaf f'e&s;gidian byrr-fwys godiad.</L>
<L>A Phale&s;tina yna vnnos</L>
<L>Yn llonn o achos llawenychiad.</L>
<L>Pa wys am towys ymy&s;g teyrn</L>
<L>I gaerau kedyrn gorau keidwad?</L>
<L>A phwy i Edom yn dhiom wedh</L>
<L>Am dwg i vnwedh mevdwy ganiad?</L>
<L>In digio yleni Duw in diglonnai&s;t</L>
<L>I ffo in heliai&s;t an ffynn hwyliad.</L>
<L>Heb dwy&s;o yno yn dhianair</L>
<L>An-llawen y kair yn ll&ucirc; an k&acirc;d</L>
<L>Rhag blinfyd y byd bid Duw yn borth</L>
<L>A daw in kymorth dewin keimiad.</L>
<L>Ofer-nerth a &s;erth ydyw pob &s;on</L>
<L>A allo dynion lleia doniad.</L>
<L>Rhown hyder tyner arnad vnion</L>
<L>O wyrth diwid ion o nerth Duw dad.</L>
<L><PB N="107" REF="63">Y gelyn i&s;od gwael yn wa&s;arn</L>
<L>Syth a yrri 'n &s;arn a &s;ethri 'n &s;ad.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="61" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXI. <HI>P&s;alm.</HI> Kyrch a chwtta.</HEAD>
<L>_GWir vnduw 'nghred gwrando 'nghri</L>
<L>Koelia 'ngwaedh klyw yngwedhi;</L>
<L>O eithaf daear wythi</L>
<L>A golau fyth galwaf fi.</L>
<L>A chalon a dhymchweli</L>
<L>Wyd nodhed mowrged ymi:</L>
<L>A diogan im dygi</L>
<L>Ith lan &s;eintwar dwy&s;gar di,</L>
<L>Yn erbyn gelyn gwelwyd</L>
<L>Twr ydwyd a waredi.</L>
<L>Byth y trigaf naf an ion</L>
<L>Deg annedh ith dai gwnnion:</L>
<L>Kei&s;iaf gy&s;god dwy&s;glod don</L>
<L>D'adenydh diwyd vnion.</L>
<L>Kefais wedh ytifedhion</L>
<L>Kes fyngwrandaw di&s;taw don</L>
<L>Kaiff a ofno llwydho llonn</L>
<L>Dy enw y my&s;g dynion.</L>
<L>Y brenhin a fydh breiniawg</L>
<L>Hir oe&s;awg heb ymry&s;on.</L>
<L>Yn wa&s;tad hwnn a ei&s;tedh</L>
<L>Ger bronn duw mowr-dhuw an medh</L>
<L>A gyrrai i drugaredh;</L>
<L>Ion hael yw gadw mewn hedh:</L>
<L>Ath air ynn ath wirionedh.</L>
<L>Kana gwnn ir k&ugrave; enw gwedh</L>
<L>Ith lys tragwydhawl ath wledh</L>
<L>Yno daw yn y diwedh</L>
<L>Bevnydh fy adhaw 'n bennaf</L>
<L>A dalaf rhag dialedh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="62" TYPE="Psalm">
<PB N="108" REF="64">
<HEAD>Y LXII. <HI>P&s;alm.</HI> Ynglyn proe&s;t kadwynodl.</HEAD>
<L>_YMdhiriaid f'enaid fwyn waith</L>
<L>Ynod arglwydh rwydh yr aeth:</L>
<L>Gan dhuw y kair mwynair maith</L>
<L>Vchod ior iechydwriaeth.</L>
<L>Hefyd fy iechyd heb f&acirc;r</L>
<L>Ydyw am nerth dyma 'n wir:</L>
<L>Am dyrchafiad godiad gw&acirc;r</L>
<L>Ys mad ws nim &s;ym vdir.</L>
<L>Pa hyd y gweithiwch drwch dro</L>
<L>All gelyn ym erbyn i?</L>
<L>Ail magwyr a fai 'n gwyro</L>
<L>Im lladh hwnt ond brwnt y bri:</L>
<L>Rhwy&s;trant naf nam dyrchafer</L>
<L>A gwaeledh-gamp gelwydh-gar</L>
<L>Melltith fy yw klonnau mallter</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Bendi|thion.</NOTE> Teg eiriau yw genau gwar.</L>
<L>Ymdhiriaid fenaid twynwaith</L>
<L>Ynod arglwydh rwydh yr aeth</L>
<L>Gann dhuw y kair mwynair maith</L>
<L>Vchod ior iechydwriaeth:</L>
<L>Hefyd fy iechyd heb far</L>
<L>Ydyw am nerth dyma 'n wir</L>
<L>Am drychafiad godiad gwar</L>
<L>Ys mad ws nim iym vdir.</L>
<L>Duw vcho ydwyd iechyd</L>
<L>Am gogoniant rhwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hiant rhed,</L>
<L>Am kraig wenn am krug enhyd,</L>
<L>Am ion adhy&s;g am nodhed.</L>
<L>I dhuw rad ymdhiriedwch</L>
<L>Bawb bob am&s;er krylder krych</L>
<L>Hoff i&s;od a cnyffe&s;&s;wch</L>
<L>Duw yw 'n nodhed dynged wych.</L>
<L>Plant dynion ffeil&s;ion i &s;tgdh</L>
<L>A fwriwyd mewn oteredh:</L>
<L>Ir klorian bychan y bydh</L>
<L><PB N="109" REF="64">Yn goeg y&s;gafna gwagedh.</L>
<L>Nag ymdhiried grededyn</L>
<L>I drei&s;iaw rheibiaw be rh&ocirc;n</L>
<L>O daw golud dig eulyn</L>
<L>Nad i gael yn dy galon</L>
<L>Duw dowawd yn barawd b&ecirc;r</L>
<L>Mwy nag vnwaith affaith &icirc;r</L>
<L>Y klowaf fy naf am n&ecirc;r</L>
<L>Duw yw nerth fel dyna wir.</L>
<L>Genyt arglwydh rhwydh yn rhad</L>
<L>Trugaredh rhyfedh y rhed</L>
<L>I bawb y teli heb wad</L>
<L>Athro ar ol i weithred.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="63" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Byrr a thodhaid.</HEAD>
<L>_DVw fy ion ky&s;&s;on y kei&s;iaf mwy|naidh</L>
<L>Am enaid chwenychaf:</L>
<L>A &s;ych dwrn mae &s;yched arnaf</L>
<L>O dir krin-gras wnias anaf</L>
<L>Am dy dhyfroedh Duw netoedh naf</L>
<L>Ar dy &s;eintwar gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r a garaf</L>
<L>O ryw dra-chwant ir edrychaf:</L>
<L>O wyrth golud a nerth gwelaf</L>
<L>Dy ogoniant teg wiw en waf.</L>
<L>Dy drugaredh rhyfedh rhifaf</L>
<L>Dav gwell yw na bowyd a gaf.</L>
<L>Am gwefus felus mi ath folaf</L>
<L>O fyw 'n de gach mi ath fendigaf.</L>
<L>Dwylaw mau wylaw ymaelaf</L>
<L>Duw ne kadarn yn d'enw kodaf.</L>
<L>Duw a bra&s;ter gw&ecirc;r a garaf</L>
<L>Duw a lluniaeth f'enaid llanwaf.</L>
<L>A llawenydh genau llownaf</L>
<L>O fael kynnil i fawl kanaf.</L>
<L>Ar y gwely hir y galwaf</L>
<L>Am Dhuw eilwaithy medhyliaf:</L>
<L><PB N="110" REF="65">Yno ag eilwaith pann i gwiliaf</L>
<L>Dyma fowredh Duw myfyriaf.</L>
<L>Duw buo&s;t fymhorth kymorth kal</L>
<L>Dan dy adain kain y kanaf.</L>
<L>Ar d'ol fenaid gloewnaid glynaf</L>
<L>Deil fi draw deheblaw haslaf.</L>
<L>Aed ae ruthr hyd daear eithal</L>
<L>A gais f' enaid kannaid kanaf:</L>
<L>A bwrir oll pawb a wiriaf</L>
<L>I gleifiav bleidhiau bobl Adhaf.</L>
<L>A llawenydh brenhin lluniaf</L>
<L>A gwir iechyd y goruchaf.</L>
<L>Ae molianno a mawl hoe wnaf</L>
<L>Dyn rhwydh i gelwydh gwelaf a &s;orriant</L>
<L>Ni chaif fiarad medhaf</L>
</DIV3>
<DIV3 N="64" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Ynglyn milwr oferfe&s;ur.</HEAD>
<L>_GWnn rhag an&s;wyn hir gwyno,</L>
<L>Ar gelyn oer dremyn dro</L>
<L>Gwir vnduw fy llef gwrando.</L>
<L>Rag kyngor any&s;gorol</L>
<L>Kadw fi kudh rwy 'n brudh heb rol</L>
<L>Rag kynhenwyr kynhwynol.</L>
<L>Hogant fal kledh oe heigion</L>
<L>I tafodau &s;aethau &s;on</L>
<L>A &s;iarad geiriau &s;urion.</L>
<L>Kyflym a ffraeth y &s;aethant</L>
<L>Oer-boen &s;ur yn erbyn &s;ant</L>
<L>Yn y dyfnedh nid ofnant.</L>
<L>Brwydr a maglau bwriadant</L>
<L>Drwg-weithredion bloe&s;gion blant</L>
<L>Yw medhwl pwy wyl? (medhant.)</L>
<L>Gweithiant chwiliant a chilwg</L>
<L>Enwiredh drwy wagedh drwg</L>
<L>Dichellion hwyrion hir-wg.</L>
<L>Ond Duw y ffraeth a &s;aetha</L>
<L><PB N="111" REF="65">Yn ei plith y rhann y pl&acirc;</L>
<L>Di&s;ymwth Duw &s;y yma.</L>
<L>I tafod arfod wirfoll</L>
<L>Dechrynnant a welant oll</L>
<L>Ofergerdh i kyfyrgoll.</L>
<L>Gwyr a wyl heb gweryloedh</L>
<L>Devall i air i dull oedh</L>
<L>A thrydar i weithredoedh.</L>
<L>Kyfion fyth llawen koftir</L>
<L>Yngobaith Duw gwiwdhuw gwir</L>
<L>Yn adhas gogonedhir.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="65" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXV. <HI>P&s;alm.</HI> Ynglyn garhir oferfe&s;ur</HEAD>
<L>_YN Se&icirc;on dirion bob dydh gwiw o&s;teg</L>
<L>Ag y&s;tyr yt a fydh:</L>
<L>Bu yno dy fawl be vnydh</L>
<L>Iti'n Se&icirc;on bawb yn fodlon</L>
<L>Adhe weidion <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hwydhion rhydh.</L>
<L>Mowredh drugaredh drwy gariad gwedi</L>
<L>Sydh gidath di 'n wa&s;tad:</L>
<L>A gwedhi pawb ae gwydhiad</L>
<L>Pob dyn yno 'n kael i wrando</L>
<L>O Duwetto daw atad.</L>
<L>Enwiredh rhyfedh rhwyfaf o gofion</L>
<L>A gafodh graff arnaf:</L>
<L>Vn Duw k&ucirc; gennyd y kaf</L>
<L>Fym-hechodau am kamwedhau</L>
<L>Di ae madhau Duw medhaf.</L>
<L>Dedwydh fydh be vnydh heb wad o wiw&s;erch</L>
<L>A dhewi&s;ych attad.</L>
<L>Ith lys fo erys fwriad</L>
<L>Fo gaiff dhigon ae gwna 'n fodlon</L>
<L>Ith duy tirion rhodhion rhad.</L>
<L>Hefyd Duw 'n iechyd yn wir atebion</L>
<L>Kyfion geirwon gyrrir:</L>
<L>Duw ydwyd hynny dwedir</L>
<L><PB N="112" REF="66">Obaith ffydhlon y mor eigion</L>
<L>Ag eithafion dirion dir</L>
<L>Oth wrthiau borau yn berwi dan wyrth</L>
<L>Mae dy nerth yn kodi:</L>
<L>Pob kiwdawd oll pawb kedwi</L>
<L>A phob trefydh mor a mynydh</L>
<L>A gwellt a gwydh rhydh fy rhi.</L>
<L>Digyfor y mor vwch marian difai</L>
<L>Duw ae d&ocirc;fa 'n fuan:</L>
<L>A &s;ynniaw ffrydau &s;y anian</L>
<L>Rhwy&s;tro 'r bydoedh rhwy&s;g kenedloedh</L>
<L>Ae terfy&s;goedh gyhoedh gan.</L>
<L>Peri di d'ofni Duw dad byrr &s;olas</L>
<L>Gan bre&s;wyl-wyr pob gwlad:</L>
<L>Ath arwydhion maith rodhiad</L>
<L>Yn llawen-hau nos a borau</L>
<L>Mwyna oedau mynediad.</L>
<L>Dyfrai&s;t dhaear war wiredhym-welai&s;t</L>
<L>A llenwai&s;t a llownedh:</L>
<L>Yn llonn ath afon ith wedh</L>
<L>Ydau kedwi ag adhfedi</L>
<L>Vn Duw keli deg haeledh.</L>
<L>Kwy&s;au gwar ag &acirc;r a geri daear</L>
<L>Or diwedh a wlychi:</L>
<L>Ka<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">odau tawdh yn hawdh hi</L>
<L>Egin glei&s;awn blodau a grawn</L>
<L>Ynny digawn bendigi.</L>
<L>Ath haelder kroew-ner koroni 'r flwydhyn</L>
<L>Oedh fawi adhas ytti:</L>
<L>Golud ith ffyrdh golau di</L>
<L>Gwlltoedh gwevnydh m&ocirc;r a mynydh</L>
<L>A llawenydh y llenwi.</L>
<L>Bevnydh ir mev&s;ydh defaid m&acirc;n oll inni</L>
<L>Y llen wir pob kordhlan:</L>
<L>Digonedh &ycirc;o gwn-bryd g&acirc;n</L>
<L>Pob peth llefant pawb a ganant</L>
<L>Dy ogoniant deg anian.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="66" TYPE="Psalm">
<PB N="113" REF="66">
<HEAD>Y LXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_KLodforwch molwch dhuw man</L>
<L>Holl daear a llu deau:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hwi a genwch ogoniant</L>
<L>O Iawn fwydh yw gu-euw &s;ant.</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">urwch i fawl parch a fedh</L>
<L>A rhadair ag anrhydedh:</L>
<L>Owedaf ith waith maith ym wyd</L>
<L>Duw ofnadwy dwfn ydwyd.</L>
<L>Mae 'r gelyn mawr i gelwydh</L>
<L>Ag ofn dy nerth &s;erth yw 'r &s;wydh</L>
<L>Diorwag wyr daearawl</L>
<L>Kanant a fedrant o fawl.</L>
<L>Dowch i edrych gwych yw gwaith</L>
<L>Duw ae enw dewin-waith:</L>
<L>Erchyll perffaith i waith ion</L>
<L>A downus i blant dynion.</L>
<L>Y m&ocirc;r fu, Duw mawr yw fo</L>
<L>Yn dir &s;ych a droes vcho:</L>
<L>Rhodia&s;&s;on rhyd afonydh</L>
<L>Yn llawn rhwy&s;g yn llawen rhydh.</L>
<L>R&ecirc;ol a nerth rhy-lan oedh</L>
<L>Yn odli y gwyl genedloedh:</L>
<L>A'r rhai a wrthyd ior hir</L>
<L>O chofiwch ni dhyrchefir.</L>
<L>Moltennwch Dhuw mawl enwawg</L>
<L>I wei&s;ion rhwydhion yrhawg:</L>
<L>A llais eglur ky&s;&s;ur kant</L>
<L>Yn fwy eilwaich i foliant.</L>
<L>Fo roes fowyd byd heb au</L>
<L>Yn wiwdeg in eneidian:</L>
<L>Ni &acirc;d in traed wedi 'n tro</L>
<L>I le athri&s;t i lithro.</L>
<L>Yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">uw ydwyd da ociaeth</L>
<L>Holai&s;t a phrofai&s;tm 'n ffraeth:</L>
<L><PB N="114" REF="67">Orig fal profi arian</L>
<L>Ffroen nos du ir ffwrnais dan.</L>
<L>I rwydau enwir wedi</L>
<L>Y twy&s;ai&s;t pan fynnai&s;t fi:</L>
<L>A maglau rhwym gwael yw'r hynt</L>
<L>In aelodau a ledynt.</L>
<L>I bawb dy gennad y bu</L>
<L>A fagwyd in gorchfygu.</L>
<L>Yn y dwr hynod oeri</L>
<L>A th&acirc;n oll yr aethon ni:</L>
<L>Yno in fynnai&s;t ion tyner</L>
<L>In gwnfyd an byd yn ber.</L>
<L>Ith dy 'r af waith di-ryfedh</L>
<L>Ag aberthau gorau gwedh:</L>
<L>Talaf yt elwyf attad</L>
<L>F'adheweidion rhwydhion rhad:</L>
<L>A dreuthais gwelais nad gau</L>
<L>I mi 'n gynnil mewn genau.</L>
<L>A fu &s;&ocirc;n im gwefus i</L>
<L>Im kul adwyth am kledi.</L>
<L>Offrymaf w&ecirc;r meheryn</L>
<L>Yn aberth hoe wnerth yw hynn:</L>
<L>Ag eidionnau gwawd anian</L>
<L>O gyfriw math a geifr m&acirc;n.</L>
<L>Dowch i wrando dechryndawd</L>
<L>A draethaf im naf yn wawd:</L>
<L>Aeth im rhwy&s;g a gwnaeth im rhaid</L>
<L>Im annwyl oll am enaid.</L>
<L>Gelwais fy naf am tafawd</L>
<L>Duw mau im genau a gwawd:</L>
<L>Vnion galon heb gilwg</L>
<L>Fodhawl draw heb fedhwl drwg.</L>
<L>O lawn bwyth hynn oni bai</L>
<L>Duw i&s;od nim gwrandow&s;ai.</L>
<L>Diau yn bael dew in hawdh</L>
<L>Ion diwael am gwranda wawdh:</L>
<L>Ae glu&s;t yn rhei gloew o&s;teg</L>
<L>Am gwaedh do&s;t am gwedhi deg.</L>
<L><PB N="115" REF="67">Klodforaf molaf y mi</L>
<L>Wiwdhuw a wrendy 'ngwedhi:</L>
<L>I drugaredh drwy garu</L>
<L>Da kaf gan fy vnduw ku.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="67" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Trybedh menaich hen ofer-fe&s;ur.</HEAD>
<L>_ODhuw mawr madhau ymi</L>
<L>Duw agwrdh bendigi</L>
<L>Duw parawd y peri</L>
<L>Dy wyneb towynni</L>
<L>Atton ni di wyt yn naf.</L>
<L>Pobloedh miloedh molant;</L>
<L>Eilwaith duw adholant,</L>
<L>A mowlair moliant:</L>
<L>Kenedloedh kain odlant</L>
<L>O drachwant duw ior vchaf.</L>
<L>Diau oll bobl daear</L>
<L>Yn llawen gw&ecirc;n rhai gwar:</L>
<L>Kyfion farn kefnai far,</L>
<L>A llywodraeth gaeth gar</L>
<L>Digyfar duw a gofiaf.</L>
<L>Pobloedh miloedh molant;</L>
<L>Eilwaith duw adholant,</L>
<L>A mowlair moliant:</L>
<L>Kenedloedh kain odlant</L>
<L>O drachwant duw ior vchaf.</L>
<L>Da<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ar rhoes pumoes p&ecirc;r</L>
<L>Downus ffrwyth dyner,</L>
<L>Duw ydwyd dyweder,</L>
<L>Dy fendith, dy fwynder;</L>
<L>Dyro yn ner duw ior naf.</L>
<L>D&ocirc;d f'unduw dod fendith</L>
<L>Dad yn plaid dod in plith,</L>
<L>Dwfn a chair d'ofni chwith;</L>
<L>Daw ar oll daear rith</L>
<L>Di chwith a gar duw vchaf.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="68" TYPE="Psalm">
<PB N="116" REF="68">
<HEAD>Y LXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_KOded arglwydh rwydh rodhio~ naws kariad</L>
<L>Gwa&s;kerir i alon:</L>
<L>Ol-ynol i elynion</L>
<L>O wedh ffals oe wydh y ff&ocirc;n</L>
<L>Fal mwg &icirc;r gyrrir ef ar gw&ycirc;u neu gwyr</L>
<L>A dawdh ger pentewyn:</L>
<L>Drwy voo fo dry adyn</L>
<L>Yw wydh Duw ni wedhai y dyn.</L>
<L>Gwyr kyfion vnion anant o wirglod</L>
<L>Ir arglwydh glodhe&s;tant:</L>
<L>A llawenydh &s;ydh i &s;ant</L>
<L>Yn iach y llawenhychant.</L>
<L>Kenwch dhuw kenwch ackenion kwyraidh</L>
<L>Kweiriwch i ffordh dition:</L>
<L>Yw wydh bydh llawenydh llon</L>
<L>Yw euw yr vnduw vnion.</L>
<L>Duw draw ly 'n tariaw tirion yw bebyll</L>
<L>Gioa i holl bobl ffydhion:</L>
<L>Dial dros wragedh gwedhwon,</L>
<L>Ef dad ar ymdhifaid ion.</L>
<L>Rydh blant a llwydhiant a llaw or karchar</L>
<L>Kyrched bawb yn hylaw:</L>
<L>Duw a dhwg y rhai drwg draw</L>
<L>Dwg i le drwg i drigaw.</L>
<L>Heb ffro&s;t pann aetho&s;t weithion Duw oe&s;a wg</L>
<L>I dwy&s;o dy dhynion:</L>
<L>Pann rodiai&s;t ti an twy&s;ai&s;t ion</L>
<L>Ir mynydh gelltydh gwlltion.</L>
<L>Daear groew anwar a grynnodh arw-nwyf</L>
<L>Ar nef a dhiferodh:</L>
<L>Sina oe flaen a &s;ynnodh</L>
<L>Dvw I&s;rael ior hael arh&ocirc;dh.</L>
<L>Ith ffraeth tifedhiaeth da fodhion gloewaith</L>
<L>Y glawiai&s;t yn firwythlon:</L>
<L><PB N="117" REF="68">Wyt trugarog dwy&s;og don</L>
<L>Or gorau i wyr gwirion.</L>
<L>Ath l<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">oedh gadoedh gwedi Duw puredh</L>
<L>Perai&s;t oth dhaeoni:</L>
<L>Y rhain a borthai&s;t fy rhi</L>
<L>Yw kul ad wyth ae kledi</L>
<L>Duw tad yn &s;iarad ni &s;orais yno</L>
<L>Annwyl pob tirion-llais:</L>
<L>Mawr yddedh lluoedh a llais</L>
<L>I foliant yn dhifalais.</L>
<L>Brenhinoedh kadoedh kodai hoff-wa&s;arn</L>
<L>A ffoe&s;ant bob mintai</L>
<L>Rhat <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d aeth er hynn o dai</L>
<L>Os bae o<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">uo a <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">beiliai.</L>
<L>Y rhai &s;ydh bob dydh wrth dan y borau</L>
<L>Ag yn berwi 'r krochan</L>
<L>Eurir i he&s;gyll arian</L>
<L>Fal klomennod ploewnod glan.</L>
<L>Oe fodh gwaigarodh y&s;gyrion hoewnaf</L>
<L>Frenhinoedh yn S&ecirc;ion:</L>
<L>Kanniad teg lle kannwyd hon</L>
<L>Y &s;y eil-modh i Salmon.</L>
<L>Bronn Seion dirion da i aros mwynaidh</L>
<L>Yw mynydh Duw 'n agos:</L>
<L>Mynydh Ba&s;an ymannos</L>
<L>Mynydh glennydh rhydh a rhos</L>
<L>Pa talchder hyder yw hynn a nodwch?</L>
<L>Ae neidio mae pob brynn?</L>
<L>Dian fyth yn Duw a fynn</L>
<L>Dario yma drwy emyn</L>
<L>Mil fyrdhiwn da gwnn digwyno 'ngolwg</L>
<L>O angylion yw lu&s;go:</L>
<L>I Sina Duw &s;y yno</L>
<L>Sant ior fyth yw &s;eintwar fo</L>
<L>Deliai&s;t karcherai&s;t garw chwarau rhodhai&s;t</L>
<L>A mynnai&s;t i minnau:</L>
<L>An-vfudhiun o fodhau,</L>
<L>Yn llonn hael in llawenhau.</L>
<L><PB N="118" REF="69">Ffraeth iechydwriaeth nid diriaid eurglod</L>
<L>Ir arglwydh bendigaid:</L>
<L>Kans bevnydh y rhydh yn rhaid</L>
<L>A fai annwyl fy enaid.</L>
<L>Yn Duw kowir-dhuw lle kerdho dehod</L>
<L>Iechyd pawb ae kei&s;io:</L>
<L>Y ffordh rhag angau i ffo</L>
<L>Y dofydh ydyw efo.</L>
<L>Duw 'n hawdh y bylchawdh wyr beilchion bevnydh</L>
<L>Tyrr bennau i elynion:</L>
<L>Fo eillia duw felly d&ocirc;n</L>
<L>I korynnau beilch krynnion.</L>
<L>O fa&s;an ar t&acirc;n tynnir y gwirion</L>
<L>G&ecirc;iriau Duw a gredir:</L>
<L>O dhwfn y moroedh ofnir</L>
<L>Medh naf mi ae fynnaf ir tir.</L>
<L>Gwlychu'n traed a gwaed ergydio ka&s;-dhyn</L>
<L>Y gelyn i gilio:</L>
<L>Kwn yn drwch nis kwynwn dro</L>
<L>Yn llyfu i gwaed &s;y yn llifo.</L>
<L>Kamrau duw golau gwelant mawr annial,</L>
<L>Fy-mrenin anwyl&s;ant:</L>
<L>Duw iu eidho da fedhiant</L>
<L>Yn war yn i &s;eintwar &s;ant.</L>
<L>Llawer timbrel ffel yw ffydhy merched</L>
<L>Am orche&s;t mewn awydh:</L>
<L>Ol a blaen mawl heb lonydh</L>
<L>Kantorion kerdhorion dhydh.</L>
<L>Molwch dhuw molwch a mael pob terfyn</L>
<L>A phob tyrfa dhiwael:</L>
<L>Hwylv&s;ran holl hil I&s;rael</L>
<L>Molwch f'arglwydh hylwydh hael.</L>
<L>Beniamyn dyfyn difiawg ae dylwyth</L>
<L>Deled a phob twy&s;awg:</L>
<L>Siwda Nephtal &s;y oediawg</L>
<L>Sabvlyn er hynn yrhawg.</L>
<L>Bid nerthawl dy hawl holi gwiw-vrdhas</L>
<L>A gwir-dhuw 'n i beri:</L>
<L><PB N="119" REF="69">Yn gadarn Duw gwnai gwedi</L>
<L>Heb fo&s;t a wnaetho&s;t y ni.</L>
<L>Offrymant rhodhant a rhaith wir &s;olas</L>
<L>Ynghaer&s;alem berffaith:</L>
<L>Y brenhinoedh barn henwaith</L>
<L>A rhodhion oll rhwydh iawn waith.</L>
<L>Gwyr beilchion geirwon ar gwarel taer-weilch</L>
<L>Fal y teirw mewn kornel:</L>
<L>Gwa&s;gar bawh os kair y bel</L>
<L>A gar rhyfig a rhyfel.</L>
<L>Vchelwyr iownwyr anian golvdawg</L>
<L>A gwledydh Aipht lydan:</L>
<L>Ethiopia a leda n l&acirc;n</L>
<L>I dwylo in Duw hoewlan.</L>
<L>Teirna&s;&s;oedh tiroedh torrant wirionder</L>
<L>Ir vnduw ogoniant:</L>
<L>Kenwch tawl kenwch foliant</L>
<L>Kroew wawd a thafawd a thant.</L>
<L>Yn wir arweinir Duw ar weini nwyf</L>
<L>Ir nefoedh yn wi&s;gi:</L>
<L>A llais nerth nis lly&s;wn ni</L>
<L>Y gwiwdhuw pan fo yn gweidhi.</L>
<L>Yr I&s;rael nid gwael yn gwau ir bobloedh</L>
<L>I nerthoedh yn wrthiau:</L>
<L>A nerth yn brydferth Duw brau</L>
<L>A mawl hyd y kymylau.</L>
<L>Wyd nerthawl dy hawl deholwyd dynion</L>
<L>Dy enw a &s;anteidhiwyd:</L>
<L>Ith &s;eintwar waith &s;ant ior wyd</L>
<L>Duw ofnadwy dwfn ydwyd.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="69" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXIX. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl kyrch.</HEAD>
<L>_KAdw fyfi rhi mae 'n rhaid</L>
<L>Wyt ior enwog truaniaid:</L>
<L>Yn n&ecirc;s y dwfr oe naws doeth</L>
<L>Wyf anoeth at fy enaid.</L>
<L><PB N="120" REF="70">Aros ni allaf orig</L>
<L>Ym-hwll y dom hyll a dig:</L>
<L>Agyn-nyfndwry dwr dwfn</L>
<L>Yn an-nwfn mae 'n wenwynig.</L>
<L>Gwael wy'n wir yn galw y nos</L>
<L>Yn krygu mewn kur agos</L>
<L>Blinodh fy llygad blaen-wann</L>
<L>O Duw eirian yn d'aros.</L>
<L>Amlach nam gwallt hallt yw hynn</L>
<L>Y ny gwelais mae gelyn:</L>
<L>O nerth fynghaethiwo a wnant</L>
<L>Rhedant mewn ftaliedh rhy-dynn.</L>
<L>Ni threi&s;iais telais at bedh</L>
<L>Ag ni ffaeliais gan ffoledh:</L>
<L>Ior rhygall ni chudh rhagod</L>
<L>Y mau bechod am buchedh.</L>
<L>Ni bydh kywilydh keli</L>
<L>A chas wedh om achos i:</L>
<L>Ir gwr ath gei&s;io ar goedh</L>
<L>Duw y lluoedh di ae llywi.</L>
<L>Ni wridant gan waradwydh</L>
<L>Y &s;aint ath gei&s;io yw &s;wydh:</L>
<L>Wyt Dhuw nef ydwyt dha nod</L>
<L>Eurglod om achos arglwydh.</L>
<L>Yn wir er dy fwyn orig</L>
<L>Im keblir delir fi a dig:</L>
<L>Kywilydh prudh &s;y 'n kudhiaw</L>
<L>Arwydh draw im grudh a orig.</L>
<L>Keraint nid ynt im karu</L>
<L>Yn yr vn fraint erwin fru:</L>
<L>Ydwy athri&s;t dieithrwas</L>
<L>Fradwr kas gann frodyr ku.</L>
<L>Wyf eidhig orig arwydh</L>
<L>Bid dy &s;erch im bwyta o &s;wydh:</L>
<L>Ar gwyr ath gabla ar g&acirc;n</L>
<L>Dy ogan ym y digwydh.</L>
<L>Ymprydiais wylais alar</L>
<L>Hynod gamp am enaid gwar:</L>
<L><PB N="121" REF="70">A hynn a droed hoewan dro</L>
<L>Y nuw etto yn watwar.</L>
<L>Gwi&s;gais liain wyf fainwas</L>
<L>Y &s;ach brai&s;g o garth &s;ych bras:</L>
<L>A hynn ni wnaeth honni neb</L>
<L>Dihareb pob dihirwas.</L>
<L>Ei&s;tedhant dwedant ar don</L>
<L>Gyrrant ym eiriau geirwon</L>
<L>Yw kyfedh dig hyfedhw dant</L>
<L>Y kanant ae hakenion</L>
<L>Er hynn y gelwais dhuw rhi</L>
<L>Yma gwaedhais im gwedhi:</L>
<L>A Duw ion mewn pryd arab</L>
<L>Gwir vnduw fab gwrando fi.</L>
<L>Dod oth fowredh vnwedh ion</L>
<L>A ched ior iechyd wirion:</L>
<L>A gwared di nid gair twyll</L>
<L>O dhidwyll adheweidion.</L>
<L>Tynn fi or llaid rhaid yrhawg</L>
<L>Ior tyner ar dwfr tonnawg:</L>
<L>A gwared dy was gwirion</L>
<L>Rag gelynion Rhai klonnawg.</L>
<L>Rhag bodhi boeni benyd</L>
<L>A chau oer bwll chwerwa byd:</L>
<L>Rhag ir bedh ar dyfnedh du</L>
<L>Fy llynku yn fwll enkyd</L>
<L>Moes atteb hoew vndeb hedh</L>
<L>Oth wir anian ath rinwedh:</L>
<L>Gwrando arnaf naf am nad</L>
<L>Drwy gariad oth drugaredh.</L>
<L>Na ymgvdhia mwy godhed</L>
<L>Rhag dy was kroew vrdhas kred:</L>
<L>Bry&s;ia gwrando fi 'n bry&s;ur</L>
<L>Trwm y w'nghur tro yma 'nghed.</L>
<L>Bry&s;ia rhed gwared y gwas</L>
<L>Fy enaid wyf dy fwynwas:</L>
<L>Ag achub rhag gwyr gwchion</L>
<L>Gelynion am galanas.</L>
<L><PB N="122" REF="71">Kefais &s;enn am brickbrennu</L>
<L>Yn wir a dig anair du:</L>
<L>Gwrth nebwyr herwyr hirweilch</L>
<L>Yn d'wydh yn feilch didhawn fu,</L>
<L>Gofid kes adfyd gofio</L>
<L>Y galon dri&s;t gwael iawn dro:</L>
<L>Nid oedh neb nid oedh yn ol</L>
<L>Siriol wr im ky&s;urio.</L>
<L>Roi y bu&s;&s;l hir y bo&s;tiynt</L>
<L>Im bwyd arglwydh rhwydh yw'r hynt:</L>
<L>Sych a dig im &s;yched egr</L>
<L>Y finegr a dhanfonynt.</L>
<L>I bwyd yn faglau y bydh</L>
<L>Yn ymo&s;od in mev&s;ydh:</L>
<L>Ae ffynniant anhoff anial</L>
<L>Yn rhwydau yw dal rhyd y dydh,</L>
<L>Peri arglwydh rhwydh im rhaid</L>
<L>A llwgr dowyllu i llygaid:</L>
<L>Yw kalon vn Duw keli</L>
<L>Peri ofni mewn prifnaid.</L>
<L>Dyro i rhain daro ar haint</L>
<L>A gofal a digofaint:</L>
<L>Dy lidiaw ae deil wedi</L>
<L>Dig o ynni dwg ennaint.</L>
<L>Bid llys heb dhim bwyd a llynn</L>
<L>Herwr bid y dihiryn:</L>
<L>Oerwr heb neb i aros</L>
<L>Yn y didhos nae dydhyn.</L>
<L>Erlidiant ar ol wedi</L>
<L>O drais dyn a drewai&s;t di:</L>
<L>A chwanegant drwy antur</L>
<L>I dholur yw dhielwi.</L>
<L>Dod enwiredh anwedhol</L>
<L>At i enwiredh ffal&s;edh ffol:</L>
<L>I fendith dy gyfiownder</L>
<L>Duw an ner nis d&ocirc;n yn ol.</L>
<L>Duw i henwau a dynner</L>
<L>O lyfr bowyd byd oedh ber:</L>
<L><PB N="123" REF="71">Wedi a dawn gida dynion</L>
<L>Vnion nag y&s;grifenner.</L>
<L>Ty&s;t oer fab to&s;tur wyf fi</L>
<L>Ag anghenawg ynghyni:</L>
<L>Ti ath iechyd affryd ffraeth</L>
<L>D'orchafiaeth im dyrchefi.</L>
<L>Mola enw Duw mael enwawg</L>
<L>A rhwy&s;g a chaniad yrhawg:</L>
<L>Moliannaf a mawl wnniau</L>
<L>Yn i wrthiau ollnerthawg</L>
<L>Gwell yw gennyd wiwbryd ion</L>
<L>Y gwawd hwnnw nog eidion:</L>
<L>Na tharw ag ych vthra gwg</L>
<L>O rann hirwg gyrn hirion.</L>
<L>Gwyl truaniaid blaid o blant</L>
<L>Yn iachus llawenychant:</L>
<L>A gei&s;io Duw deg o &s;tad</L>
<L>Ef a wydhiad byw fydhant.</L>
<L>Gwrendy dan gof Iehofa</L>
<L>Dylodion a dynion da:</L>
<L>I garcharwyr gyrch irad</L>
<L>I magiad ni dhirmyga.</L>
<L>Molwch cf yn y nefoedh</L>
<L>A daear oll Duw ior oedh;</L>
<L>Ag oll a red gwell o rann</L>
<L>Yn y marian ar moroedh.</L>
<L>Duw &s;yw ef a geidw Seion</L>
<L>Ag a adeila yna ion:</L>
<L>I blant didhig y trigant</L>
<L>Hynny a fedhant iawn fodhion.</L>
<L>A fflant i wei&s;ion hoff liw</L>
<L>Ae medhiannant modh iownwiw:</L>
<L>Yno taria yn anwar</L>
<L>Yr vn a gar i enw gwiw.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="70" TYPE="Psalm">
<PB N="124" REF="72">
<HEAD>Y LXX. <HI>P&s;alm.</HI> Y gyhydedh wendro&s;gl neu gyhydedh hir.</HEAD>
<L>_IM gwared rhed rhwydh</L>
<L>Duw eurglod Arglwydh</L>
<L>Kymorth fi arwydh gwiwr-wydh gorau:</L>
<L>Kywilydh rhydh rhaid</L>
<L>Kair go&s;twng blwng blaid</L>
<L>A gais fy enaid gwas wy finnau.</L>
<L>Koeliwch fi kiliant</L>
<L>O ludh kwilydhiant</L>
<L>Im drwg a chwardhant oer-blant arw-blau</L>
<L>Gwarad wydh &s;wydh &s;ynn</L>
<L>Gwir &s;yd gwr a fynn</L>
<L>Gwatwor tynn er hynn gelyn golau,</L>
<L>Llawen gw&ecirc;n pob gwr</L>
<L>Ath gais ais oe&s;wr</L>
<L>Ynot i gyflwr rhadwr rheidiau.</L>
<L>Y gwr a garo</L>
<L>I iechyd vcho</L>
<L>Molwch dhuw yno medhai fo 'n fau.</L>
<L>Wyf druan wann was</L>
<L>Duw gwared gvras</L>
<L>Dyro help rhag kas galanas glau.</L>
<L>Dy gymorth porth per</L>
<L>Duw naf ydwyd ner</L>
<L>Duw tyner noder na wna oedau.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="71" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXI. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_ATtad rhedaf naf yn wir</L>
<L>I gywilydh nim gwelir:</L>
<L>Gwared naf gorau wyd ner</L>
<L>Gwiw fendith dy gyfiownder</L>
<L>Gwrando 'ngwaedh gwra~do 'ngwedhi</L>
<L>O iechyd tyth a chadw fi:</L>
<L><PB N="125" REF="72">Adhewai&s;t wyd yn dhiwael</L>
<L>Ymy nerth hwnt mae 'n wyrth hael.</L>
<L>Etto y tad do attad di</L>
<L>Graig kadarn gorau y kedwi.</L>
<L>Duw gwared rhag dig araith</L>
<L>Dichellion dynion oer daith.</L>
<L>Arnad kaf gowir-nod kais</L>
<L>O drachwant ir edrychais</L>
<L>Mawr boen pann dhoethym ir byd</L>
<L>A mau obaith im mebyd:</L>
<L>Di or groth diorwag rann</L>
<L>Am megai&s;t nid mwy ogan,</L>
<L>Ag yn ol o eigion ais</L>
<L>Wiw Lownedh ith foliennais.</L>
<L>Ydwyf derfy&s;g y my&s;g mil</L>
<L>Anghu anfad anghenfil.</L>
<L>Dydi er hynn dad y rhaid</L>
<L>Dhuw orig yw f'ymdhiriaid.</L>
<L>Genau mau ath ogonant</L>
<L>A mawl y llen wir fy mant:</L>
<L>Nam gwrthod brei&s;gnod ior braint</L>
<L>Nag im-hoen nag im henaint.</L>
<L>O diffig nerth drafferth draw</L>
<L>Hybarch na fwrw fi heibiaw.</L>
<L>Fyngelynion gwchien gant</L>
<L>Sur ydoedh a &s;iaradant.</L>
<L>Gwael yw'r iaith im gwilwyr i</L>
<L>O hirwg ymgynghori:</L>
<L>A Duw fyth medhant oe fodh</L>
<L>Gwarth wedi ae gwrthododh.</L>
<L>Deliwch a cheblwch a rhed</L>
<L>O gur nid oes ae gwared.</L>
<L>Na fydh yn hir fodhion hyf</L>
<L>O Dhuw wyrthiawg odhiwrthyf:</L>
<L>O Duw bry&s;ia gwcha gwedh</L>
<L>Im kymorth rhag dim kamwedh.</L>
<L>Derfydh kywilydh i kaid</L>
<L>Gelynion &s;y im gwael enaid.</L>
<L><PB N="126" REF="73">Mwyfwy os pair ym ofid</L>
<L>I warth aflwydh gwrad wydh gwrid</L>
<L>Yf bob am&s;er ner am naf</L>
<L>Ym oedh raid ymdhiriedaf</L>
<L>A chanaf yn wych hynod</L>
<L>Fal iaith glaer dy fawl ath glod</L>
<L>Am genav mi a ganaf</L>
<L>Dy gyfiownder ner am naf.</L>
<L>Ni wnn i rif a ffrif ffraeth</L>
<L>Wyd ior dy iechydwriaeth.</L>
<L>Rhodia 'n war o rhoi di nerth</L>
<L>Dvw parodfawl da prydferth.</L>
<L>Kofio a wnaf kyfiawn ner</L>
<L>Kofio vndod kyfiownder.</L>
<L>Er yn fachgen fyngeni</L>
<L>Dwys go&s;t fyth y dy&s;gai&s;t fi</L>
<L>Trevthais a welais heb av</L>
<L>Wedi dy ryfedhodav.</L>
<L>Dvw vchod nam gwrthoder</L>
<L>Yn bennwyn iawn bawn yn ber.</L>
<L>Nes ym draethv medhv mawl</L>
<L>Dy dhawn wyrth didhan nerthawl.</L>
<L>Dy gyfiownder kofier kaf</L>
<L>Ae draethv hyd yr eithaf</L>
<L>Gweithiai&s;t fowredh frei&s;gedh frig</L>
<L>Wyd obaith pwy &s;y debig</L>
<L>Dango&s;ai&s;t mynnai&s;t y mi</L>
<L>A gwael adwyth galedi.</L>
<L>Di am tynni kodi kar</L>
<L>Dawn dhvw odhi dann dhaear.</L>
<L>Ag amlhai nid gwamal hedh</L>
<L>Ymmy orig fy mowredh.</L>
<L>Ag eilwaith fyng-wirgalon</L>
<L>Y ky&s;uri fi fy ion.</L>
<L>Yn ol kanaf dy foliant</L>
<L>Ath wawd a thafawd a thanf,</L>
<L>Dy wiredh hwnt iraidh hael</L>
<L>Dewi&s;rodh vndvw I&s;rael.</L>
<L><PB N="127" REF="73">O kanaf yf aken faith</L>
<L>Llyna wefus llawn afiaith.</L>
<L>Am enaid a dhowaid dhawn</L>
<L>A brynnai&s;t yn ber vniawn.</L>
<L>Be vnydh traethaf am tafawd</L>
<L>Dy gyfiownder gwiwner gwawd.</L>
<L>Kywilydh gwarth kledh a g&acirc;nt</L>
<L>Yn rhvthr &s;awl am anrheithiant.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="72" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_DYfg dy farn o da&s;g dy fawl</L>
<L>Dvw ir brenhin dewr breiniawl.</L>
<L>Ag yw fab wr gwiw a fydh</L>
<L>Gyfiownder dy gof vndydh.</L>
<L>E farn yno oe froun ennyd</L>
<L>Dhynion yn gyfion i gyd.</L>
<L>Y kyfoethawg kof ieithoedh</L>
<L>Fal tylodion vnion oedh.</L>
<L>Mynydh a dhwg ymannos</L>
<L>Dangnefedh yniwedh nos.</L>
<L>Ir brynniav oll ar bronnydh</L>
<L>Gyfiownder dyner bob dydh.</L>
<L>E farna dlawd brawd ir brig</L>
<L>Madws &s;ydh orthrymedig.</L>
<L>A rhydh i iechyd yrhawg</L>
<L>Ynghu enaid anghenawg.</L>
<L>Ef a &s;athr ag a fathra</L>
<L>Gablwyr &s;ennwyr bleidwyr bla</L>
<L>Tra fo haul tra fo heli</L>
<L>O fewn yn tir ofnant di:</L>
<L>Tra fo llewych tirf llevad</L>
<L>Byth byfhoedh kenedloedh kad</L>
<L>Di&s;gynni ail dwys gain wedh</L>
<L>Yr odlaw ar yr adwledh</L>
<L>Fal kafod fal y kofiych</L>
<L>Y dhaear glaear ae gwlych.</L>
<L><PB N="128" REF="74">Y kyfion hoew vnion hir</L>
<L>O bai orche&s;t a berchir.</L>
<L>Tra fo lienad rif llawen</L>
<L>Tangnefedh fydh rhydh ir hen</L>
<L>Ior hael byth rheoli bydh</L>
<L>Gwelwch or mor bigilydh.</L>
<L>Hyd eithafion daith hefyd</L>
<L>Y dwr balch a daear byd</L>
<L>Dieithron gwlltion nid gan</L>
<L>Ae gwyl yno ar i gliniau.</L>
<L>Ae elynion o &s;oniwch</L>
<L>Sy'n ka&s;glu a llyfu llwch.</L>
<L>Llawer anrheg deg dygir</L>
<L>Brenhin Thar&s;ys ynys &icirc;r:</L>
<L>Brenhin Sheba Saba &s;on</L>
<L>Yn rhwydhwych yn i rhodhion.</L>
<L>Ger i fronn pob gwir frenin</L>
<L>Go&s;tyngant rhedant mewn rhin</L>
<L>Vwch boll genedloedh a chwant</L>
<L>Gy&s;on waith ae gw&s;naethant.</L>
<L>Teg ydoedh yntau a gadwai</L>
<L>Tylodion dhynion lle dhai.</L>
<L>E gymmorth rhag i gammu</L>
<L>Orthrymedig or dig du.</L>
<L>Difudhia wg anghenawg hedh</L>
<L>Draw a gair yw drugaredh</L>
<L>Ag o arw-&s;igl berigl byd,</L>
<L>Ackw efo ae kyfyd.</L>
<L>Tynni i bowyd hynod</L>
<L>O dwyll a thrais dull ith rod.</L>
<L>Amryw wrthiau mawr-werthiawg</L>
<L>I gwaed yw wydh rhwydh yrhawg.</L>
<L>Kaiff yma yw oes koffa mawl</L>
<L>Aur o Saba wr&s;ibiawl</L>
<L>Pawb a wydhiad pawb eidho</L>
<L>Ae wedhi ae fawl idhaw fo</L>
<L>Y&s;todiau fyth yw &s;tad fydh</L>
<L>Ydau ir brynnian bronnydh</L>
<L><PB N="129" REF="74">Ffrwyth daear lawengar lonn</L>
<L>Ail i bennod Libanon:</L>
<L>Ar yd kynn amled ar wellt</L>
<L>Yw dorri a daear-wellt.</L>
<L>I enw a gair enwog oedh</L>
<L>Hael naf tra fo haul nefoedh.</L>
<L>Pob kenedl a ymchwedlant</L>
<L>I fawl yn nefawl a wn&acirc;nt</L>
<L>Bendith Dhuw i hoewdhuw hael</L>
<L>A dewi&s;rodh Duw I&s;rael:</L>
<L>Fo wna 'n vnig fwyn anian</L>
<L>Firaglau gwych fowrgoel g&acirc;n.</L>
<L>Yn dhichwith bendith bob oes</L>
<L>Yw ogoniant dheigeinoes</L>
<L>Llanwer daear mwyngar mau</L>
<L>Amen Amen i minnau.</L>
</DIV3>
<TRAILER>Terfynant gwedhiau Dafydh fab I&s;ai.</TRAILER>
</DIV2>
<DIV2 N="3" TYPE="book">
<HEAD>Y trydydh llyfr. </HEAD>
<DIV3 N="73" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Cywydh devair hirion.</HEAD>
<L>_DVw 'r I&s;rael diwael da ion</L>
<L>Gwelwch i bob glan galon.</L>
<L>Agos fu ffael drafael dro</L>
<L>Ail athri&s;t ymy lithro,</L>
<L>Wrth feilchion trymion i trais</L>
<L>Ganwaith y kenfigennais.</L>
<L>Gweled rhwydhynt &s;ymi-hynt &s;on</L>
<L>Anaele anuwiolion.</L>
<L>Nid oes vdhynt rwym na dau</L>
<L>A diengant hyd angau.</L>
<L>Na chlefyd er hyd yr hynt</L>
<L>O nodwch kryfion ydynf.</L>
<L><PB N="130" REF="75">Poen fowredh pann fo arall</L>
<L>Yn dal ar gur dolur gwall.</L>
<L>Nis daw vdhynt naws diodhef</L>
<L>Na ffrewyll ol ni ffair llef.</L>
<L>Ae balchedh blin agwedh blant</L>
<L>Gwedi yno ymgadwynant:</L>
<L>A thrais yn dhillad a thra</L>
<L>Ackw adhas ae kudhia.</L>
<L>A chwydh i llygaid a chig</L>
<L>A bra&s;ter llownber y&s;tig.</L>
<L>Mae vdhynt &s;iwr medhiant &s;on</L>
<L>Golud wrth fodh y galon.</L>
<L>Sur oedi beilch &s;iarad bar</L>
<L>Yn floe&s;gion yn falei&s;gar:</L>
<L>A cham odhuchod a chwant</L>
<L>Sy oer wedi &s;iaradant.</L>
<L>I genau 'n vwch gwenwyn oedh</L>
<L>Nawr o nwyfiant na'r nefoedh:</L>
<L>Ae tafawd parawd yw pena</L>
<L>A yrrant drwy 'r dhaearen.</L>
<L>Edrych y drwg ae rhodres</L>
<L>Gweled i llowned ae lles:</L>
<L>Hynny a bair ymhonni bydh</L>
<L>Troi vnion taer awenydh</L>
<L>Dwedant gwaedhant 'r gwiwdhuw</L>
<L>O dhall don a dhevall Duw?</L>
<L>Oes gwybodaeth nwyfiaeth naf</L>
<L>Orevchwedl ir gorvchaf?</L>
<L>Wele yr anvwiolion</L>
<L>Dedwydh ir byd diwyd don:</L>
<L>Ag aml-hant heb gymal hyd</L>
<L>I kyfoeth ackw hefyd.</L>
<L>Ofer yw 'n wir ym fry 'n ion</L>
<L>Ynghuli lanhau 'nghalon.</L>
<L>Ag ymolchi henwi hedh</L>
<L>Ku f'enaid mewn kyfiownedh.</L>
<L>K&ecirc;s adfyd benyd bevnydh</L>
<L>Bai prudh oer bob borau dhydh.</L>
<L><PB N="131" REF="75">Duw wyd hael o dweda hyun</L>
<L>Diau oerbwyll yn d'erbyn:</L>
<L>Medhyliais am wedh eilwaith</L>
<L>I wybod hynn ar bob taith.</L>
<L>Dal erioed dolur ydoedh</L>
<L>Hynn a drwg im golwg oedh:</L>
<L>Nes ym fyned o g&ecirc;d gwar</L>
<L>Ith fwynaidh &s;antaidh &s;eintwar.</L>
<L>Deuellais gwelais i gyd</L>
<L>Poenau 'r gwyr drwg ae penyd:</L>
<L>Go&s;odi wynt a gwys dig.</L>
<L>Liu athri&s;t mewn lle llithrig.</L>
<L>Bwri yn wir borau a nos</L>
<L>I dorr mwnwgl draw ymannos:</L>
<L>Difethwyd bwriwyd i ball</L>
<L>Dyna angaudyn angall.</L>
<L>Ag o fowrgur gyfyrgoll</L>
<L>Darfuont todha&s;ontoll.</L>
<L>Fal deffro dihuno don</L>
<L>Ofer dhadl o freudhwydion.</L>
<L>A mwg o boen dirmig hyd</L>
<L>I hamkanion mae kennyd.</L>
<L>Yn fynghalon fynghvli</L>
<L>Lle daw &s;erch y llidiais i:</L>
<L>Am medhyliau modh alar</L>
<L>A dhwg o boen dhig a bar.</L>
<L>Ffol adhy&s;e nid ffel oedhwn</L>
<L>Ag heb dheuall gwall y gwnn:</L>
<L>Oedh im kof yn d'wydh im kaid</L>
<L>Vn wyf fal anifeiliaid,</L>
<L>Ag er hynn goran honni</L>
<L>Gwawd oth waith wyf gida thi.</L>
<L>Diwael dro di am deli draw</L>
<L>Waith hylwydh ath dheheulaw.</L>
<L>Ady&s;gi ym iory da&s;g man</L>
<L>Ynghariad ath gynghorau.</L>
<L>Am derbyn a chwyn o chwant</L>
<L>I ganol dy ogoniant.</L>
<L><PB N="132" REF="76">Pwy ond dydi ymi oedh</L>
<L>Vniawn naf yn y nefoedh.</L>
<L>Ag ni chei&s;iaf koethaf kar</L>
<L>Adhewid ar y dhaear,</L>
<L>Diffygiodh kulodh kalon</L>
<L>Am knawd brai&s;g gida 'm knwd bronn.</L>
<L>Wyd nerth im oes dann wyrth mawl</L>
<L>Y gwiwdhvw yn dragwydhawl.</L>
<L>Sawl a el at y gelyn</L>
<L>A dherfydh diffyoh y dyn.</L>
<L>Kaiff hefyd a ffenyd ffad</L>
<L>Naws etto ne&s;hau attad:</L>
<L>Duw fymdhiriaid gannaid goedh</L>
<L>Traetha i rad trwy i weithredoedh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="74" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_PAham arglwydh rhwydh fy rhi</L>
<L>Am gwyrth wyd im gwrthodi?</L>
<L>Ag y llidi gwall ydoedh</L>
<L>Wrth dy dhefaid kannaid koedh:</L>
<L>Y dyrfa koffa i kael</L>
<L>A brynnai&s;t heb air anael.</L>
<L>Mynydh Seion ffrwythion ffraeth</L>
<L>Ytty fydh etifedhiaeth.</L>
<L>Bwrw dy elyn brad alar</L>
<L>Benn dorr mwnwgl gwrwgl gwar:</L>
<L>Kans vdfawr kwynais adfyd</L>
<L>Yn dy &s;eintwar bar y byd.</L>
<L>D'elynion arw-don oerder</L>
<L>Aml i nad ith deml ner.</L>
<L>Go&s;odant gweithiant i gau</L>
<L>Yn aruthr i banerau:</L>
<L>Yw gweled y rhed yrhawg</L>
<L>Ail &s;eiri diflas orfawg.</L>
<L>Ag yn arwain gwnn oeri</L>
<L>Bwyill nadh o ball y ni:</L>
<L><PB N="133" REF="76">Twybil a gyrdh ond tebig</L>
<L>Torrant a darniant a dig,</L>
<L>Y kerfiad hardh ar kyrf teg</L>
<L>A lluniau dibwyll waneg.</L>
<L>Yn dy &s;emt war bar lle bont</L>
<L>O ry&s;edh tan a roe&s;ont:</L>
<L>Ath annedh berffaith vnawr</L>
<L>A fwriwyd Duw lwyd i lawr.</L>
<L>Llo&s;gwn medhant drwy antur</L>
<L>I llue&s;tai na fai fur:</L>
<L>Nid oes yn broff wyd na dyn</L>
<L>Nag ar wydh-waith na gwreidhyn,</L>
<L>Ag nid oes dyn gwann dy&s;t aeth</L>
<L>Or byd a wyr wybodaeth.</L>
<L>Pa hyd arglwydh rhwydh er hynn</L>
<L>Ith gabla gwaela gelyn?</L>
<L>Bry&s;ia moes da oes o daw</L>
<L>Dheholiad dy oheheulaw.</L>
<L>Tynni in llenwi a lles</L>
<L>Fannwyl dy law oth fonwes.</L>
<L>A difa nhwy di-fwyn h&acirc;d,</L>
<L>Duw frenin diau freiniad:</L>
<L>P&oacute;b iechyd driaeth gwnaethoff,</L>
<L>O fewn b&ycirc;d funyd di-fo&s;t.</L>
<L>Dy rymm di-warth a barthodh,</L>
<L>Y nodhyn f&ocirc;r-gerwyn fodh:</L>
<L>Drylliai&s;t bennau dreigiau dr&acirc;w,</L>
<L>Yn y dyfroedh Ion di-fraw.</L>
<L>Duw drylliai&s;t benn lown-ben lwyth,</L>
<L><HI>Lefiathan</HI> di-l&acirc;n dylwyth:</L>
<L>Ith lu tal yn anialwch,</L>
<L>Rhoi&s;t ef yn fwyd drom-glwyd drwch.</L>
<L>O fol y graig wenn-graig (I&ocirc;n,)</L>
<L>Hoff ennyd dugo&s;t ffynnon:</L>
<L>Rhoi&s;t afon oi cheu fronn chwyrn,</L>
<L>Sychai&s;t aberoedh &s;i chwyrn.</L>
<L>Ti biau oydhiau lle d&ocirc;n,</L>
<L>Di-wad a n&ocirc;&s;au duon:</L>
<L><PB N="134" REF="77">Ti a luniai&s;t olevni,</L>
<L>A haul t&ecirc;g a hwyliyt ti.</L>
<L>Di o&s;odai&s;t dwys ydoedh</L>
<L>Dayar-derfyn (nodhyn oedh:)</L>
<L>H&acirc;f a gayaf h&ycirc;f-gofijr,</L>
<L>Gwnayt adeg I&ocirc;n t&ecirc;g i'n t&icirc;r.</L>
<L>Cofia hyn, gabl-gelyn gwarch,</L>
<L>Yn d'erbyn I&ocirc;n diweir-barch:</L>
<L>Pobl ynfyd (lown-fryd lw,</L>
<L>Du-n&ocirc;d) difenwant d'enw.</L>
<L>Enaid p&ucirc;r dy durtur d&ocirc;n</L>
<L>(G&ecirc;li) na dh&ocirc;d ir g&acirc;lon.</L>
<L>Na anghofia dyrfa (d&acirc;d)</L>
<L>Dy werin oer-in irad.</L>
<L>Dy gyfammod wiw-gl&ocirc;d w&ycirc;ch,</L>
<L>Dhi-drais (&ocirc; wir dhuw) edrych.</L>
<L>O drow&s;ter lle arferir,</L>
<L>Llawnwyd tywyllwyd y f&icirc;r.</L>
<L>Tlawd digarad yn wradwydh,</L>
<L>Na dhychweled (&s;ur-ged &s;wydh:)</L>
<L>Anghenus, truan an-wych,</L>
<L>Moled d'enw gwiw-dw gwych.</L>
<L>Dadle d'achos ar o&s;teg,</L>
<L>Cyfod <HI>&ocirc;</HI> Dhuw dawn-dhuw d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g:</L>
<L>Coffa dy gabledh hedhyw,</L>
<L>Gann yn&s;ydion &s;ythion &s;yw.</L>
<L>Na anghofia lowna lais,</L>
<L>D'elynion mulion malais:</L>
<L>Dadwrdh pa rai heb drai dring,</L>
<L>Dorfoedh ith erbyn dirfing.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="75" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXV. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion etto.</HEAD>
<L>_MOlwn di n&ecirc;r tyner t&ecirc;g,</L>
<L>Treythwn dy foliant tra-theg:</L>
<L>Dy enw mewn daioni,</L>
<L>Aros mae 'n agos i ni:</L>
<L><PB N="135" REF="77">Dy ryfedhau gorau gwedh,</L>
<L>Mynegant hynn mwyn agwedh.</L>
<L>Y dorf-l&ucirc; yn g&ucirc; pann g&acirc;f,</L>
<L>bur-nod inion y barnaf.</L>
<L>Y dhayar o-fydhar fodh,</L>
<L>Deu-tu adwen dattododh:</L>
<L>Ai thrigolion hoywon hi,</L>
<L>Sigla&s;ant nes ei gloe&s;i:</L>
<L>Attegais nerthais iawn oedh,</L>
<L>Wych lafnau ei cholofnoedh.</L>
<L>Dwedais hynn diwydia &s;on,</L>
<L>(Araith ffel) wrth rai ffolion:</L>
<L>Na ynfydwch (c&ecirc;dwch g&ocirc;f,</L>
<L>O bai wyllt-gamp ne wall-g&ocirc;f:</L>
<L>A'r an-nuw dwl gat-ffwl gorn,</L>
<L>Hel-gwrs, na dhercha hwyl-gorn,</L>
<L>Eych corn ryfel-gorn lle 'r &ecirc;l,</L>
<L>Owchus nedwch yn vchel:</L>
<L>Geiriau gwar-&s;yth (nwyf-nyth n&ocirc;d)</L>
<L>Na dhoedwch (yn dhiadnod.)</L>
<L>Ni dh&acirc;w o'r gain dhwyrain-dir,</L>
<L>Vn gorchafiaeth hy-faeth h&icirc;r:</L>
<L>Nag o'r deau d&ocirc;niau datth,</L>
<L>Nallin gorllewin llyw-iaith.</L>
<L>O herwydh Duw gwiw-dhuw g&ucirc;,</L>
<L>B&ucirc;r-nerth y &s;ydh yn barnu:</L>
<L>Ef a o&s;twng nwy-fwng naill,</L>
<L>Orig e gyfyd eraill.</L>
<L>Yn ll&acirc;w fy N&ecirc;r dyner d&acirc;d,</L>
<L>Mae phiol reiol rywiad:</L>
<L>A'r gw&icirc;n yn g&ocirc;ch (ile'r ochir)</L>
<L>Yn llawn cymmy&s;e hyfy&s;c h&icirc;r:</L>
<L>Ag ef tywalltodh i gyd,</L>
<L>Oll yr hwnn-win lle rhennyd:</L>
<L>Holl annuwion blinion blant,</L>
<L>Yn wi&s;ci hwnn a wa&s;cant:</L>
<L>Ag a yfant dra-chwant draw,</L>
<L>Ei waelodion oi lidiaw.</L>
<L><PB N="136" REF="78">Byth-f&ocirc;laf, c&acirc;naf (im c&ocirc;b,)</L>
<L>Dhwys wiw-gair i Dhuw Siagob.</L>
<L>Torraf holl gyrn mep-cyrn maith,</L>
<L>An-nuwiolion annial-waith:</L>
<L>A chyrn tirion eurion ir,</L>
<L>Or-chyfiawn a dherchefir.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="76" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion etto.</HEAD>
<L>_GWir-hynod o dhefod dh&acirc;,</L>
<L>Yw (os adwen) Duw 'n Suwda:</L>
<L>A mawr ei enw a mael,</L>
<L>Yn-newi&s;-rann yr I&s;rael.</L>
<L>Ei babell dra-eur-well drem,</L>
<L>Y &s;y eilwaith yn Salem:</L>
<L>Ai drigfa dhuw wiw-dhuw I&ocirc;n,</L>
<L>A &s;ai annedh yn Seion.</L>
<L>Yna drylliodh fowr-fodh fu,</L>
<L>Y &s;aethau thag ei &s;eythu:</L>
<L>Y bwa cr&ycirc;f rygryf rann,</L>
<L>Clau o'r t&icirc;r a'r clawr-tarian:</L>
<L>Y cledhyf hoyw-gryf hy-grwydr</L>
<L>Friw-daith, a'r rudh-waed frwydr.</L>
<L>Di&s;cleiriach a chadarnach chwyrn,</L>
<L>Wyt na'r c&acirc;dau w&ycirc;r cedyrn.</L>
<L>Cedyrn-galon ladron l&ucirc;,</L>
<L>Y&s;peiliwyd nes ei pylu:</L>
<L>H&ucirc;na&s;ant ei h&ucirc;n i&s;od,</L>
<L>(H&ucirc;nent ni ryglydhent glod)</L>
<L>Milwyr, c&acirc;d-wyr, rai cyd-nerth,</L>
<L>Dim ni chow&s;ant nwyfiant nerth.</L>
<L>O Dhuw Iacob aur-g&ocirc;b-waith,</L>
<L>Gann dy gerydh derydh daith:</L>
<L>Y rhoed y cerbyd y rhawg,</L>
<L>Y March i gy&s;cu a'r marchawg.</L>
<L>Tydi, tydi, fy Rh&icirc; rhwydh,</L>
<L>D'ofni a dhyli dhuw-lwydh:</L>
<L><PB N="137" REF="78">Pwy a &s;aif (araif &icirc;r-aen)</L>
<L>Pann fydhid ith l&icirc;d, oth flaen?</L>
<L>O'r nefoedh y cyhoedhyd,</L>
<L>Dy farn oreu-farn ar fyd:</L>
<L>Yr oll dhayar gronn-war gr&ecirc;</L>
<L>Os digiyt a o&s;tege.</L>
<L>Pann gododh Duw (freu-dhuw fr&ucirc;)</L>
<L>O fowr-nerth dr&acirc;w i farnu:</L>
<L>Ag i achub (gu-wych-ir)</L>
<L>Rhai llednais di-drais ar d&icirc;r.</L>
<L>Cyndharedh dyn bol-dyn balch,</L>
<L>A'th folianna (fael iown-walch)</L>
<L>A'i cyndharedh o wedhyll,</L>
<L>Go&s;tegi draw dhifraw dhull.</L>
<L>Adhunwch i Dhuw iniawn,</L>
<L>Telwch dhi-eidhilwch dhawn:</L>
<L>Dygwch wiw-d&ecirc;g anrhegoedh,</L>
<L>Rhai iw amgylch-ogylch oedh:</L>
<L>I'r ofnad wy l&acirc;n waneg,</L>
<L>Rhowch anrhegiad taliad t&ecirc;g.</L>
<L>E dynn Duw y&s;pryd byw-iaith,</L>
<L>Twy&s;ogion gwyr mowrion maith:</L>
<L>I frenhinoedh bydoedh bydh,</L>
<L>Ofnadwy wir-ofnedydh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="77" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion etto.</HEAD>
<L>_A'M ll&ecirc;f y gwaedhaf am llais,</L>
<L>Ar Dhuw oglyd dhi-waglais:</L>
<L>Am ll&ecirc;f y gwaedhaf hefyd,</L>
<L>Ar dhuw tra fwy byw ir byd:</L>
<L>Ag ef yn rhwydh (gwiw-lwydh gu)</L>
<L>Gowrein-deg oll am gwrendu.</L>
<L>Yn fynhrallod gyfnod gais,</L>
<L>Cy&s;on yr Arglwydh cei&s;iais:</L>
<L>Rhedodh liw n&ocirc;s yn rhydo&s;t,</L>
<L>Fy archollion taerion t&ocirc;&s;t:</L>
<L><PB N="138" REF="79">Fenaid i&s;od gwrthododh,</L>
<L>Ei dhidhanv fwyn-gv fodh.</L>
<L>Medhyliwn am Dhuw olvd,</L>
<L>Im trallod merwindodmvd.</L>
<L>Pann derfy&s;gyd fy&s;prydfwy,</L>
<L>A gwedh awen gwedhiwy.</L>
<L>Deliai&s;t fy llygaid dolvr,</L>
<L>Yn neffro lawn-gyffro gvr:</L>
<L>Dychrynnais &s;ynnais ennyd,</L>
<L>Heb lefarv (fwyfwy fvd.)</L>
<L>Yna y&s;tyriais anian,</L>
<L>Y dydhiav gynt rwydh-ynt rann.</L>
<L>A blynydhedh ryfedh r&ecirc;d,</L>
<L>Yr h&ecirc;n oe&s;oedh hynaw&s;ed,</L>
<L>Medhyliaf mav eidhil-wedh,</L>
<L>Am fyng-h&acirc;n wirion-g&acirc;n wedh:</L>
<L>Myfyrio 'rwyf dhi-nwyf-un,</L>
<L>Di-warth hwnt wrthif fy hun:</L>
<L>F'y&s;pryd eidhil &s;y'n chwilio,</L>
<L>Fel hynn ar ryw Dremyn dr&ocirc;:</L>
<L>Ai 'n dragywydh (by-gudh h&icirc;r)</L>
<L>Y cilia 'r arglwydh coel-wir?</L>
<L>Ag oni chair (gair gofwy,</L>
<L>Gwae mud maith) ei gymodmwy?</L>
<L>Ei drugaredh ai hedhoedh,</L>
<L>Ai byth-derfyn vdhyn oedh?</L>
<L>A balla gair &s;ad-air &s;&ocirc;n,</L>
<L>Dhi-oed-oes ei adhewidion?</L>
<L>A anghofiodh Duw fodhau,</L>
<L>(Draw gywir hedh) drugarhan?</L>
<L>Ai mewn &s;orriant dyfiant d&icirc;g,</L>
<L>Caeodh drugar-fodh orig?</L>
<L>A dwedais diau wedi,</L>
<L>Dyma 'ngwendid ofid i:</L>
<L>Cofiaf goedh flynydhoedh law,</L>
<L>Dhuw hael-wych ei dheheulaw.</L>
<L>Cofiaf weithredoedh cyfiawn,</L>
<L>Yr arglwydh dhiweir-lwydhdhawn:</L>
<L><PB N="139" REF="79">Cofiaf d'wrthiau (finnau f&acirc;b)</L>
<L>o'r cyn-fyd wryd arab.</L>
<L>A Myfyriaf mwy fwriad,</L>
<L>D'oll weithredoedh rhifoedh rh&acirc;d:</L>
<L>A chwedleuaf iownaf I&ocirc;n</L>
<L>M&acirc;giad am dy dhychmygion</L>
<L>Dy ffordh &ocirc; dhuw ri-dhuw rwydh</L>
<L>Sy'n tuedh-rym &s;anteidhr wydh</L>
<L>Pa Dhuw &s;ydh (gwiw-lwydh geli)</L>
<L>Mor fawr an duw nowdh-fyw ni</L>
<L>Tydi &ocirc; Dhuw gloyw-dhuw gl&ocirc;d</L>
<L>Orau fodh wnai ryfedhod</L>
<L>My&s;c y bobloedh luoedh-fawr</L>
<L>'Spy&s;ai&s;t dy nerth mur-nerth mawr</L>
<L>Gwar&ecirc;dai&s;t tra-gwir ydyw,</L>
<L>Yn nerthol fodh-reiel ryw:</L>
<L>Dy bobloedh luoedh ar l&ecirc;d,</L>
<L>Meibion h&icirc;l dhi-eidhiled:</L>
<L>Siacob dhwy&s;-gob dhewi&s;-gair,</L>
<L>A Sio&s;eph hoff or-off air.</L>
<L>Dyfroedh tawel ath wel&s;ant,</L>
<L>Ti &ocirc; Dhvw &s;ynhwyr-dhuw &s;ant:</L>
<L>Dyfroedh ath wel&s;ant di-frys,</L>
<L>Ag ofna&s;ant ry&s;&s;iant rus:</L>
<L>P&ocirc;b dyfnd&ecirc;r (duw n&ecirc;r in wyd)</L>
<L>Gwyn hir-fawr a gynhyrfwyd.</L>
<L>Cymylau dalfau di-lwfr,</L>
<L>Pi&s;tyllient dhylifent dhwfr:</L>
<L>Yr wybrennau nennau wn&ecirc;nf,</L>
<L>Dwrw garw lle gwyrent</L>
<L>Dy &s;aethau rwyfau lle 'r &acirc;nt,</L>
<L>gwrdh i&s;od a gerdha&s;ant.</L>
<L>Twrf dy daran tarf diroedh,</L>
<L>Amgylch-glywyd flin-gryd floedh:</L>
<L>Melltennau amwyllt annian,</L>
<L>Goleuent fyd &s;ynn-fyd &s;ann:</L>
<L>Cyffr&ocirc;dh a chrynodh oi charn</L>
<L>Ydhayar graf-gar gryf-garn</L>
<L><PB N="140" REF="80">Dy ffordh &s;ydh dofydh difai,</L>
<L>Yn y m&ocirc;r &s;ugn-f&ocirc;r lle &s;ai:</L>
<L>Ath lwybrau &ograve;lau eilwaith,</L>
<L>Yn y dyfroedh mowroedh maith:</L>
<L>N&ocirc;d anian ni adweinir,</L>
<L>Dy &ocirc;l-gamrau (geiriau gw&icirc;r.)</L>
<L>Twy&s;ai&s;t dy bobl at oe&s;i,</L>
<L>Dy gorlannaid defaid di.</L>
<L>Drwy l&acirc;w Mo&s;es liw-d&ecirc;s lan,</L>
<L>Ag Aaron fwyn-gu eirian.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="78" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion etto.</HEAD>
<L>_FY-mhobl r&icirc;f am nifer,</L>
<L>Gwrando 'nghyfrath berffaith b&ecirc;r:</L>
<L>At eiriau 'ng-enau yngan,</L>
<L>Go&s;tyngwch glu&s;t lown-dy&s;t l&acirc;n.</L>
<L>Agorai (dhi-w&acirc;g araith)</L>
<L>Fyng-enau mwyn fynag maith:</L>
<L>Mewn dihareb gudeb gair,</L>
<L>H&ecirc;n-&s;on damegion m&acirc;g-air.</L>
<L>Rhai a glow&s;om dhi-&s;om dh&ycirc;&s;c,</L>
<L>Ag a wydhom aeg adhy&s;c:</L>
<L>A fyn&ecirc;godh (ai rh&oacute;dhi)</L>
<L>Eyn tadau enau i ni.</L>
<L>Rhag ei meibion gwirion-fodh,</L>
<L>Ni chelwn f&ycirc;th wych-lan f&ocirc;dh:</L>
<L>Eithr coedhwn (arnthroedh)</L>
<L>I'r oes ne&s;af (iownaf oedh)</L>
<L>Foliant yr Arglwydh llwydh-wych,</L>
<L>Ai rymmus nerth wiw-nerth wych:</L>
<L>Ai ryfedhau diau d&acirc;,</L>
<L>A wnaeth ef (fwyniaith hy-dh&acirc;.)</L>
<L>C&ocirc;dodh de&s;tiolaeth faeth-ryw,</L>
<L>Yn Iacob oreu-g&oacute;b ryw:</L>
<L>A go&s;ododh (hoyw-fodh hardh)</L>
<L>Gyfraith yn I&s;rael gu-fardh:</L>
<L><PB N="141" REF="80">Rhai a orchmynnodh (nodhed)</L>
<L>Ef i'n t&acirc;dau (gofiau g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d)</L>
<L>Ei dy&s;cu (deu-lu di-wael)</L>
<L>Iw plant ai h&acirc;d magiad mael.</L>
<L>Fel gwybydhe 'r oe&s;e ar &ograve;l,</L>
<L>Plant ag cppil hil hadol.</L>
<L>Roi goglyd ar dhuw gu-glwys</L>
<L>Drwy gofio ei Air myfr-air mwys</L>
<L>Ag na bydhyn gyndyn gau,</L>
<L>Folt hudedh fel ei tadau:</L>
<L>Oedh an-ffydhlon galon gynt,</L>
<L>I'r cywir-dhuw lle cerdhynt.</L>
<L>Meibion Ephraim hyf-glaim hir,</L>
<L>Ackw'n arfog cynhyrfir</L>
<L>A bwa ffraeth yn &s;aethu,</L>
<L>Troe&s;ant o'r g&acirc;d frwydrad fry.</L>
<L>Cyfammod Duw cof ymwan,</L>
<L>Ai gyfraith loyw-afiaith l&acirc;n:</L>
<L>Ni chadwent (gwyrent ar gil)</L>
<L>Anckus gwrth-droent ar enckil.</L>
<L>Ei waith ryfedh waith rif &oacute;v,</L>
<L>Angall-anghofient yngod.</L>
<L>Gwnaeth iw tadau wyrthiau w&icirc;r,</L>
<L>A reiphtiodh yn yr Atpht-dir:</L>
<L>Ym-maes Zoan hoyw-l&acirc;n hardh,</L>
<L>Dinam wrthiau di-anardh.</L>
<L>Gwnaeth ir mor ym-agoryd,</L>
<L>D&ucirc;g hwynt drwodh hwyliodh hyd:</L>
<L>Ym-wahanai &s;afai 'n &s;iwr,</L>
<L>Bu o vn-tu yn ben-twr.</L>
<L>Hwynt mewn cwmwl a niwlen,</L>
<L>Twy&s;ai y d&ycirc;dh, rydh ller &ecirc;n:</L>
<L>Wrth olau t&acirc;n ymmannos,</L>
<L>Cyfrwydhai nodai liw nos.</L>
<L>Creigiau &s;cwariau yn &s;cyrion,</L>
<L>Diodai wynt diwyd I&ocirc;n.</L>
<L>D&ucirc;g lifeiriant hoff-antur,</L>
<L>O'r graig galle&s;tr &s;owr-le&s;tr f&ucirc;r:</L>
<L><PB N="142" REF="81">Prif-dhyfroed ha ffrydoedh ffres,</L>
<L>Mynnodh idhynt oi monwes.</L>
<L>Bai vcho, mwy a bechent,</L>
<L>Duw'n dh&icirc;g o nwyf-ryfig wn&ecirc;nt.</L>
<L>Tempti&acirc;&s;ant dhuw wiw-dhuw I&ocirc;n,</L>
<L>(C&ecirc;lent) yng-wraidh ei calon:</L>
<L>Gann ofyn bwyd (blin-fwyd blys)</L>
<L>Hollawl yn-ol ei hwllys.</L>
<L>Yn erbyn Duw &s;yth-fyw &s;ant,</L>
<L>A gwg-loes y gw&acirc;g-lei&s;iant:</L>
<L>Doedent o egni dadwrdh,</L>
<L>A dhichon Duw byw roi bwrdh?</L>
<L>Yn y dyfal anial-dir,</L>
<L>Lle diffaith di-ymdhaith d&icirc;r?</L>
<L>Trawodh y graig (dur-graig <NOTE N="*" PLACE="marg">Turris.</NOTE> dwr)</L>
<L>Pi&s;tylliodh ffrydiodh ffrwd-dhwr:</L>
<L>A dhichon ef roi hefyd</L>
<L>Fara? (a dharpara &ycirc;d?)</L>
<L>A rydh ef g&icirc;g (di-dhig daith)</L>
<L>Iw bobl? o bai abl-iaith.</L>
<L>Hynn clywodh a digiodh duw,</L>
<L>Oll a th&acirc;n-fodh eithin-fyw,</L>
<L>Enynnodh fflamiodh yn fflwch,</L>
<L>Yn Iacob &ocirc;b-&ocirc;b ebwch:</L>
<L>A digofaint Duw g&ocirc;f-&icirc;r,</L>
<L>A gynneuodh h&ecirc;dodh h&icirc;r:</L>
<L>Yn I&s;rael (rhy-wael yrhawg</L>
<L>Ogan adlais genedlawg.)</L>
<L>Chwerw odiaeth am na chredynt,</L>
<L>Yn y gwir-dhuw hoyw-fyw hynt:</L>
<L>Ag na baent chwaith obaithiawl,</L>
<L>Yn ei iechyd hyfryd hawl.</L>
<L>Er hynn gorchmynnodh i'r rh&ocirc;d,</L>
<L>Wybren owch-wen odhvchod:</L>
<L>Agorai yn hy-gowraint,</L>
<L>Dhry&s;au nefoedh freinioedh fraint</L>
<L>Mynnodh idhynt gael Manna,</L>
<L>Mely&s;-fwyd dewi&s;-fwyd d&acirc;:</L>
<L><PB N="143" REF="81">Lluniaeth cow&s;ant ei lloned,</L>
<L>O'r nefoedh lifoedh ar l&ecirc;d.</L>
<L>Dyn cae fwyta bara bwyd,</L>
<L>Yngo eilfodh angyl-fwyd.</L>
<L>Dwyrein-wynt, deheu-wynt h&ecirc;dh,</L>
<L>Gaerau nefoedh a gyredh.</L>
<L>Adar hy-bell a&s;cellawg,</L>
<L>C&icirc;g-gafod rh&icirc;f &ocirc;d yrhawg.</L>
<L>Yn ei gwer&s;yll bebylloedh,</L>
<L>Cwympai tewrif 'neirif oedh.</L>
<L>Bwyta&s;ant (bl&icirc;n-chwant o bl&acirc;,)</L>
<L>Gw&eacute;lent gael bwyd ci gw&acirc;la.</L>
<L>Duw parodh yn rhwydh-fodh rh&acirc;d</L>
<L>Di-omedh ei dymvniad</L>
<L>Er hynn (llwyr gwae nhwy oi rhaib,</L>
<L>Lle bu lei&s;-rwydh llu bly&s;-raib)</L>
<L>Tra oedh y bwyd bly&s;-fwyd blau,</L>
<L>Naws ofnad yn ei &s;afnau:</L>
<L>Duw digiodh llidiodh ar ll&ecirc;d,</L>
<L>Iw herbyn heb ei harbed:</L>
<L>Lladhodh dr&acirc;s y rhai br&acirc;&s;af,</L>
<L>O honynt nefol-hynt n&acirc;f:</L>
<L>Go&s;tyngodh Duw hoyw-fodh hael,</L>
<L>Y dewi&s;-rann Duy I&s;rael:</L>
<L>Er hynn pecha&s;ant b&ocirc;b rh&icirc;th,</L>
<L>Garrwedh bobl ogyrrith:</L>
<L>Ag ni chreda&s;ant antur,</L>
<L>Iw ryfedhau pwyntiau pur.</L>
<L>O hynn y treuliodh ei hoes,</L>
<L>Oll ai dydhiau diwedh-oes:</L>
<L>Mewn oferedh rhy&s;&s;edh rhynn,</L>
<L>Mewn du-achreth a dychrynn.</L>
<L>Pann ladhai hwynt (poen ludh h&icirc;r)</L>
<L>Duw cei&s;ient ackw oe&s;-h&icirc;r:</L>
<L>Yno y troen di-boen daith,</L>
<L>Yn forau at dhuw fowr-waith:</L>
<L>Cofient mai Duw fowr-dhuw farn,</L>
<L>Oedh ei c&ecirc;d ai craig cadarn:</L>
<L><PB N="144" REF="82">A'r Goruchaf bennaf b&ucirc;dh,</L>
<L>Gwiw-r&acirc;d oedh ei gwaredudh.</L>
<L>Er idhynt fr&icirc;th rag-rithio,</L>
<L>Adhefawd faith idho fo,</L>
<L>A ffwnn o gelwydh a ff&ucirc;g</L>
<L>Mwyn-ffals a thafod m&icirc;n-ff&ucirc;g,</L>
<L>Ai calon dhi-inion i dhuw,</L>
<L>Heb ffydh iw grefydh groew-fyw:</L>
<L>Er hynny ef o n&ecirc;f n&ecirc;r,</L>
<L>Yn drugarog rywiog-ber,</L>
<L>A fadheuodh hoyw-fodh h&ecirc;dh,</L>
<L>(Hoen aravl) ei henwiredh,</L>
<L>Ni dhifethodh mew<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> codhiant,</L>
<L>Rhain oedh nwyfus fwythus fant:</L>
<L>Trodh ymaith (Duw gwiw-faith gwych)</L>
<L>Fwynaidh ei dh&icirc;g yn fynych,</L>
<L>Ag ni chyffr&ocirc;dh anfodh-l&icirc;d,</L>
<L>Yn hyllaf lwyr ei h&ocirc;ll l&icirc;d.</L>
<L>Cofiodh mai cnawd gwael-gnawd gau,</L>
<L>Oedhen wedi heb dha-'nwydau,</L>
<L>A gwynt yn myned ar g&icirc;l,</L>
<L>Vncwrs, heb droi o'r encil.</L>
<L>Pa &s;awl gwaith oi dryg-waith drwch,</L>
<L>Hwnt yn ardal anialwch,</L>
<L>Y digient gofidient gyd,</L>
<L>Dwy&s;-braff wiw-dhuw da y&s;bryd?</L>
<L>Cans troe&s;ant ffieidh-blant ff&ocirc;l,</L>
<L>Gwarthus ollawl iw gwrth-&ocirc;l,</L>
<L>Profa&s;ant Dhuw pr&icirc;f-oe&s;awg,</L>
<L>Temptia&s;ant I&s;rael-Sant rhawg.</L>
<L>Ni chofient &s;erch ei perchen,</L>
<L>Ai nerth rymv&s;nerth o nenn,</L>
<L>Na'r m&ocirc;dh gwaredodh o g&ecirc;d,</L>
<L>Hwynt rhag gwyn gelyn galed.</L>
<L>Rhoes yn thwydh ei arwydhion,</L>
<L>Yn yr <HI>Aipht</HI> hy-lown-raipht lonn:</L>
<L>Ai ryfedhau gwrthiau gwir,</L>
<L>Ym-maes Zoan gyf-ran-dir.</L>
<L><PB N="145" REF="82">Troes ei dyfroedh ffrydoedh ffres,</L>
<L>Yn waed rhudh-waed lle rhodhes:</L>
<L>Fal na allent iw tenti,</L>
<L>Gael diod dhwr groyw-dhwr gr&icirc;.</L>
<L>Rhoes gymy&s;e-bla &s;angfa &s;&ocirc;n,</L>
<L>Yn ei plith geu-rith geirwon,</L>
<L>A difethodh dwf weithian,</L>
<L>Hwynt a llyffaint ruthraint rann.</L>
<L>Rhoes ei enwd dayar-gnwd d&ecirc;w,</L>
<L>I'r Locu&s;tiaid l&ucirc; cwe&s;t-dew:</L>
<L>Ai llafur fowr-gur a fynn,</L>
<L>I'r celiog rhodiog rhedyn.</L>
<L>Sycomor-wydh gwin-wydh gai,</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Cenlly&s;e</NOTE>Ce&s;air ackw a y&s;ai.</L>
<L>I'r cr&acirc;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">-genlly&s;c neid-fy&s;c naid,</L>
<L>Rhoe filoedh oi 'nifeiliaid:</L>
<L>Ag i'r mellt lle tywelltir,</L>
<L>Rhoes ei cyfoeth hy-goeth h&icirc;r.</L>
<L>Anfonawdh oer-gawdh ergid,</L>
<L>Arnynt w<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dh lownedh ei l&icirc;d,</L>
<L>Digter, &icirc;ng, g&ucirc;l-ing gilwg,</L>
<L>Draw ag angylion drwg.</L>
<L>Gwnaeth ffordh iw dhigofaint ff&ecirc;&s;t,</L>
<L>A lwydhodh yn dhi-ludh-e&s;t,</L>
<L>Ni attaliodh ei teu-lu,</L>
<L>Ing da&s;e odhiwrth angau du:</L>
<L>Rhoes ei bywyd llawn <NOTE N="*" PLACE="marg">Pechod.</NOTE> gw&ycirc;d gau,</L>
<L>An-nedwydh i'r haint nodau.</L>
<L>Pob cynt-anedig trigfa</L>
<L>Ffl&ecirc;d-Aipht, hwynt trawodh affla:</L>
<L>Ei holl flaen-ffrwyth lown-ffrwyth lu,</L>
<L>Yn Ham hyll yn pebyllu.</L>
<L>Ei bobl ei hun (G&ugrave;n) a gaid,</L>
<L>Arweiniai (dhifai dhefaid:)</L>
<L>Fel praidh hy-wedhaidh boyw-dhy&s;c,</L>
<L>Trwy'r anialwch garrwch gwry&s;c.</L>
<L>Twy&s;odh diogelodh daith,</L>
<L>Fel nad ofnent vn dyfn-waith:</L>
<L><PB N="146" REF="83">Y garw-for dygyfor dawdh</L>
<L>Ry-chwydh-wyllt a or-chudhiawdh.</L>
<L>Ei gelynion af-lonydh,</L>
<L>Rhy-flinion ffolion ei ffydh.</L>
<L>Hwynt i oror dwy&s;-gor d&ucirc;g,</L>
<L>Ei &s;eintwar eur-war orug:</L>
<L>I'r mynydh hwn gwydhwn g&ecirc;d,</L>
<L>A'nillodh hoyw-fodh hyfed:</L>
<L>Oll o rym ei lown-rym law,</L>
<L>Dhuw haeledh ei dheheu-law.</L>
<L>Gyrrodh allan gwydhan goedh,</L>
<L>Ganheid-liw lu Genhedloedh,</L>
<L>Oi blaen hwynt y blinion h&acirc;d,</L>
<L>(Llwyr y&s;tig yn llawr wa&s;tad)</L>
<L>Ei rhan-diroedh fudhioedh faeth,</L>
<L>Tyfai idhynt 'tifedhiaeth:</L>
<L>Llwythau I&s;rael dra-hael dr&ocirc;,</L>
<L>Darogan gwnaeth i drigo,</L>
<L>Ym-hebyll gwer&s;yll y gwyr,</L>
<L>Oedh alon-iaith elyn-wyr</L>
<L>Er hynn o wyrthiau a rh&acirc;d,</L>
<L>Drwy demptiau brifiau brofiad,</L>
<L>Digia&s;ant dhuw nowdh-fyw n&acirc;f,</L>
<L>Geir-chwyrn vn-ben gor-vchaf:</L>
<L>Ni chadwa&s;ant (warant w&icirc;r)</L>
<L>Ei dy&s;tiau gorau geir-wir.</L>
<L>Cilient a dychmygent dwrn</L>
<L>Ceu-gas gann droi iw cwgwrn,</L>
<L>Buant an-ffydhlon lonaid,</L>
<L>Fel ei tadau gau a gaid:</L>
<L>Troe&s;ant fel yn gyffelyb,</L>
<L>Bwa twyllus darnus dyb.</L>
<L>Ai huchel-fau (mannau mall,)</L>
<L>Y digient ef (modh di-gall:)</L>
<L>Llidtent a dalient mewn dig,</L>
<L>Cyrf ai delwau cerfiedig.</L>
<L>Hynn clywodh a digiodh Duw,</L>
<L>Lly&s;odh I&s;rael rhy-lae&s;-ryw.</L>
<L><PB N="147" REF="83">Pabell Silo &s;'eidho &s;ail,</L>
<L>Gwrthododh y gwyrth adail,</L>
<L>Yr honn babell hy-well hardh</L>
<L>A o&s;odai Dhuw &s;ad-hardh</L>
<L>Ymy&s;c ei bobl er maeth,</L>
<L>Gu-air fyd a gorfodaeth.</L>
<L>Rhodhes ei nerth gyf-nerth g&ecirc;d,</L>
<L>Gaeth awydh i gaethiwed:</L>
<L>Ai brydferthwch (erthwch ail)</L>
<L>I'r gelyn nwyfyn 'nifail.</L>
<L>Rhoes i'r cl&ecirc;dh ei bobl f&ecirc;dh faeth,</L>
<L>Tyfai dhig iw 'tifedhogaeth.</L>
<L>T&acirc;n a y&s;&s;odh fal godhaith,</L>
<L>Ei wyr ifainck rwyf-lainck raith:</L>
<L>Ai forwynion hoy won hardh,</L>
<L>Ni phriod wyd nwy ffryd-hardh.</L>
<L>Ei 'ffeiriaid gr&acirc;dh a ladhid</L>
<L>A'r cl&ecirc;dh waed-lifedh o l&icirc;d:</L>
<L>Gwragedh gwedhwon (gofion gynf,)</L>
<L>O ly&s;oedh ni wyla&s;ynt.</L>
<L>Deffr&ocirc;dh yr arglwydh d&acirc; ffres,</L>
<L>Fel vn o gyntun gw&icirc;n-tes:</L>
<L>Fel Cawr cadarn fleidh-farn floedh,</L>
<L>Yn gwniaw wedi gwinoedh.</L>
<L>Ei elynnion dynnion d&icirc;g,</L>
<L>An-nuwiolion an-nelwig,</L>
<L>Rhoes idhynt warth an-'&s;parthol,</L>
<L>Trawodh hwynt trwodh iw h&ocirc;l.</L>
<L>Gwrthododh babell gell-w&ycirc;ch,</L>
<L>Io&s;eph reiol w&ecirc;dhol w&ycirc;ch:</L>
<L>Ni etholodh gloyw-f&ocirc;dh glaim,</L>
<L>L&acirc;th o wiw-ffrwd lwyth Ephraim.</L>
<L>Ond dewi&s;odh hoyw-fodh hael,</L>
<L>Lwyth Iuda gyfa gafael:</L>
<L>Mynydh Sion hoyw-fron h&ecirc;dh,</L>
<L>Rhwn a h&ocirc;ffai a rhinwedh.</L>
<L>Fel llys vehel ei wel-lydh</L>
<L><PB N="148" REF="84">Ei Gy&s;&s;egr-fa &s;eil-fa &s;ydh:</L>
<L>Fel y dhayar gronn-war gr&ecirc;</L>
<L>Saif odli iw &s;efyd-le.</L>
<L>Etholodh o iaith wiw-l&acirc;n,</L>
<L><HI>Dafydh</HI> ei w&acirc;s o r&acirc;s rann</L>
<L>Ef cymerth loyw-nerth o laid,</L>
<L>Difai gorlannau defaid.</L>
<L>Odhar-&ocirc;l lle bu 'n d&ocirc;lef,</L>
<L>Defaid cyfebron lonn l&ecirc;f:</L>
<L>I borthi Iacob bobl-fawr,</L>
<L>I&s;rael faeth 'tifedhiaeth fawr.</L>
<L>Ynte porthodh hoyw-fodh hwyl,</L>
<L>Hwynt l&ucirc;og enwog anwyl,</L>
<L>Yn-&ocirc;l perffeithrwydh lwydhiant,</L>
<L>Ei galon &s;yw-mion &s;ant:</L>
<L>Ag ai trinodh drwy nodhed,</L>
<L>Y bobloedh luoedh ar l<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d:</L>
<L>Wrth gyfrwydhyd lown-fryd lonn,</L>
<L>Ei dhwylo di-eidhilion.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="79" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXIX. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion etto.</HEAD>
<L>_Y Cenhedloedh (cwyn hidl-wyl,)</L>
<L>Doethant <HI>&ocirc;</HI> Dhuw hy-lyw hwyl,</L>
<L>Ith 'tifedhiaeth hy-faeth-gu,</L>
<L>Halogant dy demi-&s;ant d&ucirc;y:</L>
<L>Gorau &s;eiliad <HI>Gaer-Salem,</HI></L>
<L>Gwnaent garnedhau drumiau drem.</L>
<L>C&ecirc;lain dy wei&s;ion coeliwyd,</L>
<L>Rhoent i'r adar fa~r yn fwyd:</L>
<L>A ch&icirc;g dy &s;aint fowr-fraint fr&ucirc;,</L>
<L>I&s;&s;od rhoent er ei y&s;&s;&ucirc;:</L>
<L>I fwy&s;t-filod reibnod rann,</L>
<L>Ynni y dhaiar annian.</L>
<L>Fel Dwr tywalltent ful daith,</L>
<L>Ei gwaed gwirion gyd-g&acirc;r-iaith:</L>
<L><PB N="149" REF="84">O amgylch <HI>Salem em-Gaer.</HI></L>
<L>Heb ai cladhai (tew fai taer.)</L>
<L>Aethom yn warthrudh eitha,</L>
<L>I'n cymdogion blinion bl&acirc;:</L>
<L>Darmerth gwatwar-gerdh dirmig,</L>
<L>I'r gau i'n dry&s;au a dr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g</L>
<L>Pa hyd Arglwydh pur-lwydh p&ecirc;r?</L>
<L>A drig dh&icirc;g dragwydhogder?</L>
<L>A ly&s;c d'eidhigeth lo&s;ciad,</L>
<L>Fel t&acirc;n gy-fowr-d&acirc;n a g&acirc;d?</L>
<L>Tywalltdy lid oer-lid oedh,</L>
<L>Ga~n-h&ucirc;d-lais ar Genhedloedh,</L>
<L>Nith 'dnabuant nwyfiant naws,</L>
<L>(Dreigiau ynni a dryg-naws:)</L>
<L>Ag ar dhi-r&acirc;s deyrna&s;ocdh,</L>
<L>(Rhai i'th erbyn eidhyn oedh:)</L>
<L>Ar dy Enw mowr-dw maith,</L>
<L>Annian ni alwent vnwaith.</L>
<L>Y&s;&s;&ecirc;nt Iacob o bob-cwrr,</L>
<L>Ewnaent ei drigfa 'n dyrfa dwrr.</L>
<L>Eyn camwedhau heiniau h&acirc;d,</L>
<L>Na chofia (rwydha rodhiad)</L>
<L>Bry&s;&s;ia m cym morth borthi,</L>
<L>(Duw dhiweir-nod rwydh-gl&ocirc;d r&icirc;)</L>
<L>Rhag flaened dy nodh-g&ocirc;d ni,</L>
<L>Drugaredh i'n dr&acirc;w gyrri:</L>
<L>Cans lleic iawn ydym a'n llais.</L>
<L>(Dhuw rwydh dhiwydrwydh dhi-drais)</L>
<L>Duw 'n iechydwriaeth maeth-r&icirc;,</L>
<L>Cynnorthwya nodha ni,</L>
<L>Er gogoniant mwyniant m&ecirc;dh</L>
<L>Dy Enw, a daionedh:</L>
<L>Gwared ni i'n gwedhi gwyn,</L>
<L>O d&acirc;liad &ycirc;m yn 'dolwyn:</L>
<L>A thrugarha gwcha gwaith,</L>
<L>Er mwyn d'enw mewn down-waith:</L>
<L>Wrth cyn camwedh wyredh wau,</L>
<L><PB N="150" REF="85">Baich adwyth o bechodau.</L>
<L>Pam y dywaid (difiaid oedh)</L>
<L>C&acirc;n hu-odlawg Cenhedloedh,</L>
<L>(Geiriau camm a bair am-hwynt)</L>
<L>Ple mae ei Duw hy-dhuw hwynt?</L>
<L>B&icirc;d y&s;pys (gwedhys yw'r gwaith,)</L>
<L>My&s;c Cenhedloedh gawr-floedh-iaith:</L>
<L>Yn eyn golwg di-wg da&s;c,</L>
<L>Pa dh&iacute;len, pa dhial-wa&s;c:</L>
<L>Adh&acirc;w am waed Seint-waed &s;arn,</L>
<L>Dy wei&s;ion wnaed yn wa&s;arn.</L>
<L>Vchenaid carchariaid chwyrn,</L>
<L>Doed attad (dyfiad di-fyrn)</L>
<L>Yn-&ocirc;l mowredh mwyn-wedh maith,</L>
<L>Dy nerth fowr-nerth ath farn-waith:</L>
<L>Cadw dy blant (mewn cyd-oes)</L>
<L>Marwolaeth, hy-gaeth ei hoes.</L>
<L>T&acirc;l i'n cymdogion tew-lv,</L>
<L>Ar y &s;eithfed ('frifed fr&ugrave;)</L>
<L>Iw monwes ang-hynne&s;rwydh,</L>
<L>Y gabledh o-&s;vredh &s;wydh:</L>
<L>A'r honn ith gabla&s;ant rhawg,</L>
<L>Di &ocirc; frenin Duw freiniawg.</L>
<L>A ninnav o'n holl annian,</L>
<L>Dy bobloedh gvoedh ar g&acirc;n,</L>
<L>A defaid o dwf vn-iaith,</L>
<L>Dy wiw-borfa forfa faith:</L>
<L>A'th foliannwn fawl vn-yd,</L>
<L>Di'n dragywydh hoyw-dhydh hyd)</L>
<L>A dad-canwn (doed cein-oes)</L>
<L>Dy folawd nadh-wawd i'n oes:</L>
<L>O genhedlaeth hy-faeth hawl,</L>
<L>I genhedlaeth g&acirc;n hoedlawl.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="80" TYPE="Psalm">
<PB N="151" REF="85">
<HEAD>Y LXXX. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t cyfnewidiog</HEAD>
<L>_GWrando 'n dhidhig y bigail</L>
<L>Da&s;g oes-rydh dwy&s;awg I&s;rael</L>
<L>Ymy&s;g Cherubin a mawl</L>
<L>Dangos dy fod kyfnod koel.</L>
<L N="2">Ger bron Ephrym, kyflym koeth</L>
<L>Mana&s;&s;es Beniamyn a&s;aeth,</L>
<L>Dangos dy gryfdwr down-goeth</L>
<L>Dyred ath iechydwriaeth.</L>
<L N="3">Towys Arglwydh rhwydh yn rhann</L>
<L>Attat eilwaith d&ucirc;ll hoew-lon</L>
<L>A llewych dwyneb llawen</L>
<L>Gwych o fodh ag iach fydhwn.</L>
<L N="4">Duw rhyfeloedh ll&ucirc;oedh ll&ecirc;n</L>
<L>Ith &s;wydh pa ffromi ath &s;on:</L>
<L>Wrth wedhiau geiriau gw&ecirc;n</L>
<L>A dewi&s;air dy wei&s;ion</L>
<L N="5">I bwyd ae bara oedh <NOTE N="*" PLACE="marg">Arglwydh.</NOTE>B&ocirc;r,</L>
<L>O dhagrau 'nol dhuw gwiw n&ecirc;r</L>
<L>Wylo 'n dhiod o alar</L>
<L>Amryw foes mawr o fe&s;ur.</L>
<L N="6">Go&s;odai&s;t rhodhai&s;t ni a rh&ecirc;g</L>
<L>Ymry&s;on cymdogion dig</L>
<L>Ragor chwerthin gwatwor-geg</L>
<L>In gelynion &ycirc;n glennig.</L>
<L N="7">Duw lluoedh ryfeloedh rann</L>
<L>Tro ni eilwaith twrn hoewlon</L>
<L>A llewych d'wyneb llawen,</L>
<L>Gwych fodhus ag iach fydhwn.</L>
<L N="8">Dy winwydh vn-duw vnion</L>
<L>Tynnai&s;t or Aipht naws dy rann</L>
<L>Gyrrai&s;t genedloedh geirwon</L>
<L>Plennai&s;t di a fynnai&s;t dy fann</L>
<L N="9">Koledhai&s;t purai&s;t fal <NOTE N="*" PLACE="marg">Arglwydh.</NOTE> P&ocirc;r</L>
<L>Groew-dhawn pwyll i gwreidhin p&ecirc;r</L>
<L><PB N="152" REF="86">Honna lanwodh iownrhodh &icirc;r</L>
<L>Llu deau a holl daear.</L>
<L N="10">Y mynydhoedh koedh kudhiyd</L>
<L>Gwych a&s;gell deg ae chy&s;god,</L>
<L>Oll wedi i changau lledyd</L>
<L>Heini vwch Cedar hynod.</L>
<L N="11">I blagur yn dhyblygion</L>
<L>Aeth hyd y mor gloew-ior gl&acirc;n.</L>
<L>Kangau ai breichiau or brynn</L>
<L>Ir afonydh rif vnwn.</L>
<L N="12">Pamy gwnaetho&s;t yn do&s;t ynn</L>
<L>Iw chaeau ad wyau'n dwnn.</L>
<L>Pob rhodiwr ofer-wr fann,</L>
<L>Arwr llais ai dryllia&s;on.</L>
<L N="13">O drallod yn i dryllio</L>
<L>Baedhod koedydh fydh gwae fi,</L>
<L>Ar nifeiliaid drygnaid dro</L>
<L>A pherigl yn i phori.</L>
<L N="14">Duw rhyfeloedh lluoedh llin</L>
<L>Tr&ocirc; naf deifyfaf dwys ion:</L>
<L>Edrych o nef gwiw-nef gw&ecirc;n,</L>
<L>O Duw iown-llwybr dy winllan</L>
<L N="15">Nodhed dod ith winwydhen,</L>
<L>A blennai&s;t draw ath law l&acirc;n</L>
<L>Breichiau ae changau wych ion,</L>
<L>Wyt hael &s;ydh eidhod dy h&ucirc;n.</L>
<L N="16">Go&s;odai&s;t hi bwriai&s;t a bar,</L>
<L>Torrai&s;t a baedhai&s;t Duw b&ocirc;r:</L>
<L>Pann gerydhi geli gw&acirc;r,</L>
<L>Methant ni fydhant nef ior.</L>
<L N="17">Bid dy law yn aelaw n&ecirc;r,</L>
<L>I dhyn oth dheheulaw dhir:</L>
<L>Ag ar y dyn gariad ior</L>
<L>Yn wyrth y buo&s;t nerthwr.</L>
<L N="18">A Duw nid ymadawn,</L>
<L>Gwna ni yn fyw y llyw llawen:</L>
<L>Ag o olud y galwn,</L>
<L>Duwiol dy enw da awen.</L>
<L N="19"><PB N="153" REF="86">Duw lluoedh ryfeloedh rann,</L>
<L>Tro ni eilwaith twrn hoewlonn</L>
<L>A llewych d'wyneb llawen</L>
<L>Gwych o fodh ag iach fydhwn</L>
</DIV3>
<DIV3 N="81" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXXI. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t kyrch.</HEAD>
<L>_KAnwn a dwedwn da dyb</L>
<L>Duw 'n nerth nid ail wyd i neb:</L>
<L>A glodhe&s;t pob conkwe&s;t kerdh</L>
<L>Dhwys hoew-gerdh i Duw &s;iagob</L>
<L N="2">Kymerwch b&ecirc;r P&s;alterion</L>
<L>Wedi vnparch ar dinpan:</L>
<L>A luwt deg loew etto daw</L>
<L>Ich dwylaw kymrwch delyn.</L>
<L N="3">K&ecirc;nwch y dydh keinwych dal</L>
<L>Lleuad newydh na fydh ful:</L>
<L>Yn fanwl k&acirc;n yn fwynwych</L>
<L>Ydoedh wych dydhiau vchel.</L>
<L N="4">Hynn yw &s;tatus gwedhus goel</L>
<L>A dewi&s;ran Duw I&s;rael:</L>
<L>Gorchmynnawdh mynnawdh ior maith</L>
<L>Deg o raith Duw Iago 'r wyl.</L>
<L N="5">Ty&s;tiolaeth a wnaeth yn well</L>
<L>I Sio&s;eb dhewindeb dhull:</L>
<L>O'r Aipht pann dwy&s;awdh ior eithr</L>
<L>A dieithr fu y deuall.</L>
<L N="6">Y llwyth a dynnais fal llew,</L>
<L>O dhiar dy y&s;gwydh oedh wiw:</L>
<L>Ar <NOTE N="*" PLACE="marg">Pr&icirc;dh|feini.</NOTE> brik a wnaetho&s;t oer brid</L>
<L>A welid yn dy dhwylaw.</L>
<L N="7">Gelwai&s;t ar byd yn galed,</L>
<L>Tyb o &s;erch atebais yd:</L>
<L>Profais di 'n wr mewn dwr da</L>
<L>Meriba a mawr wybod.</L>
<L N="8">Os pobloedh dorfoedh dyrfa</L>
<L>Yn gywreindeg &s;y'n gwrando:</L>
<L><PB N="154" REF="87">Sickr di a gai &s;wckr di-g&ecirc;l</L>
<L>Yn dawel o gwrandewi.</L>
<L N="9">Eithr vn Duw dieithr nid &ecirc;l</L>
<L>Diau 'n wir ith dai yn ol,</L>
<L>Na pharch i dhelw dhielwig</L>
<L>Na geudhuw dig idhaw dyl.</L>
<L N="10">Ydwyf dy dhuw loewdhuw lwyth</L>
<L>Tynnais di or Aipht vnwaith:</L>
<L>Agor dy &s;afn heb wegi</L>
<L>Yno mi ae llanwa a maeth.</L>
<L N="11">Ni wrendy dyn or vndydh</L>
<L>Fy llais a rodhais o radh:</L>
<L>Ond I&s;rael a gafael gaeth</L>
<L>Gwarth odiaeth am gwrthododh.</L>
<L N="12">Gollyngais hwynt goll-angen</L>
<L>Yw kyndynrwydh aflwydh w&ycirc;n:</L>
<L>Aet hant och oedh hynt o chwith</L>
<L>Ynghyrrith i kynghorion.</L>
<L N="13">O to&s;tur dolur ond oedh</L>
<L>Fyng-wyr ni wrendy fyngwaedh;</L>
<L>Nad ai I&s;rael er mael mau;</L>
<L>I'm llwybrau am wall ebrwydh.</L>
<L N="14">Nis di&ecirc;ngynt go&s;tyngwn</L>
<L>Galanedh oe gelynion:</L>
<L>I gwrthnebwyr gwyr nid gwell</L>
<L>Yn hirbell trown yw herbyn.</L>
<L N="15">Ka&s;eion Duw kei&s;ian d&ecirc;g</L>
<L>O&s;twng idho a ffaelio o ffug:</L>
<L>Ai ham&s;er i leferydh</L>
<L>Hwythau fydh dragywydh drwg.</L>
<L N="19">Bwydid ef be da dyfyn</L>
<L>Ar gwenith or eginin:</L>
<L>A m&ecirc;l or graig mowlair gwiw</L>
<L>Iaith dhull-hoewith dhiwallwn.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="82" TYPE="Psalm">
<PB N="155" REF="87">
<HEAD>Y LXXXII. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn or hen ganiad.</HEAD>
<L>_DVw &s;aif dwys oedh</L>
<L>Darf i dorfoedh:</L>
<L>Ymhlith Duwiau gau ar goedh</L>
<L>Or beibl i farnu 'r bobloedh.</L>
<L N="2">Pa ham pa hyd</L>
<L>Trais-farn trowafyd?</L>
<L>Ag o du gyrru i gyd</L>
<L>Anuwiolion a welyd.</L>
<L N="3">Dled i dlodion</L>
<L>Y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ad vnion:</L>
<L>I 'mdhifad diwad don</L>
<L>Ar rhai di&s;as rheudu&s;ion.</L>
<L N="4">Clyw dlawd clod lan</L>
<L>Ag wrdh eg wan:</L>
<L>Rag y rhai drwg gwg gogan</L>
<L>Oe my&s;g achubwch wyr man.</L>
<L N="5">Dall dheuallant</L>
<L>Nodhed ni wydhanf,</L>
<L>Y towyll blin twll i blant</L>
<L>Rod i&s;el a reda&s;ant:</L>
<L>Daear diau</L>
<L>Lle bu oll heb au,</L>
<L>Symudwyd kas amodau</L>
<L>O fewn ae holl &s;ylfaenan.</L>
<L N="6">Dwedais kei&s;iych</L>
<L>Duwiau da ych:</L>
<L>Wedi meibion oll ydych</L>
<L>Y goruchaf gwiwnaf gwych.</L>
<L N="7">Raid marw pe rh&ocirc;n</L>
<L>Dyna fal dynion:</L>
<L>A &s;yrthiwch fel oerfel ion</L>
<L>Sy wagaidh towy&s;ogion.</L>
<L N="8">Kyfod kyfar</L>
<L>Dhuw barn dhaear:</L>
<L><PB N="156" REF="88">Dy 'tifedhiaeth gwiwfaeth gw&acirc;r</L>
<L>Fydh all genedloedh heb f&acirc;r.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="83" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_O Duw deg na o&s;tega,</L>
<L>Dydi o tewi nid da:</L>
<L>Na fydh na llonydh na llonn</L>
<L>Duwlown-wyrth wrth d'elynion.</L>
<L>Wele d'elynion eilwaith</L>
<L>Sy 'n terfy&s;gu maedhu maith:</L>
<L>Ath ga&s;eion geirwon gau</L>
<L>Poenus yn kodi i pennau.</L>
<L>Cyfrinach bell dhichell dhu</L>
<L>Ith dhynion wedi thanu:</L>
<L>Ymaynghori am &s;ommi &s;on</L>
<L>Dhyny&s;tr ith dhirgel-dhynion.</L>
<L>Dowch lledhwch kas-dhweda&s;ant</L>
<L>I plaid fal na bo i plant</L>
<L>Na chofier na henwer hael</L>
<L>Mwyenw oe&s;-rym yn I&s;rael.</L>
<L>Vn fryd arw ynfyd lle 'r &acirc;nt</L>
<L>Ei&s;oes ymgyngora&s;ant:</L>
<L>Ag ym-wnaethant gwarant gw&ycirc;n</L>
<L>O iaith oerbwyll ith erbyn.</L>
<L>I&s;mael heb Edom bebyll</L>
<L>Moabiaid Hagariaid hyll:</L>
<L>Ammonniaid Gebaliaid bw</L>
<L>Amaleckiaid aml ackw.</L>
<L>Phily&s;tiaid anhoff le&s;tair</L>
<L>A gwyr Tyrus ofnus air:</L>
<L>A&s;ur ag hwynt &s;ura kawdh</L>
<L>Heb ple&s;er a ymg wply&s;awdh.</L>
<L>Braich a fuant ag antur</L>
<L>I blant Lot nes darfod d&ucirc;r:</L>
<L>Gwna i rhann fal i Fadian fach</L>
<L>A Si&s;ara &s;ias oerach.</L>
<L><PB N="157" REF="88">Megis Iabin flin flaeniad</L>
<L>Wrth aton Kizon mewn k&acirc;d:</L>
<L>Hwynt a l&acirc;s feilch hynt lwys fydh</L>
<L>Yn Endor o fewn vn-dydh.</L>
<L>Buant yno boen tanu</L>
<L>Yn dail ar y dhaear dhu:</L>
<L>Dod frig i bonedhigion</L>
<L>Fal Oreb a Zeb wrth &s;on.</L>
<L>Ae oll dwy&s;ogion llonwych</L>
<L>Fal Zeba a Salmna &s;ych</L>
<L>Rhai a dhwedant &s;oniant &s;wn</L>
<L>Accw a mowrair cymerwn</L>
<L>A mynnwn a mwy ynni</L>
<L>Dwyn oll deiau Duw y ni</L>
<L>Go&s;od hwy 'n ol fal olwyn</L>
<L>O Duw fy Nuw mowrdhuw mwyn.</L>
<L>Fal &s;ofl i&s;el i helynt</L>
<L>Aflawen gwrs o flaen gwynt</L>
<L>Fal y lly&s;g ofal lle&s;goed</L>
<L>T&acirc;n ar carth tyner y coed</L>
<L>Ag fal godhaith mewn eithin</L>
<L>Poethwel mynydh crynwydh crin</L>
<L>Erlio ath deme&s;tl oerloes</L>
<L>Felly hwynt i fallu i hoes</L>
<L>Dechrau 'n hawdh dychryna i hynt</L>
<L>Ath gu eiriau ath gorwynt</L>
<L>Llanw di a gwarth lluniad gau</L>
<L>Hoen abwyd i hwynebau.</L>
<L>Cywilydhier rhodher hawl</L>
<L>Gwedhai drallod dragwydhawl</L>
<L>Gwradwydher coeher calyn</L>
<L>Difether hwynt fyth er hynn</L>
<L>C&acirc;n wybod cyn darfod dig</L>
<L>Yn ion mas tydi yn vnig</L>
<L>(Yr hwnn yw Duw ar henw da</L>
<L>Y &s;y hyfedr <HI>Iehofa</HI>)</L>
<L>Sydh oruchaf gwchaf gwar</L>
<L>Vcha dewis vwch daear.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="84" TYPE="Psalm">
<PB N="158" REF="89">
<HEAD>Y LXXXIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn vnodl vnion.</HEAD>
<L>_MOr howdhgar mor war duw mafrr</L>
<L>Dy bebyli or lluoedh (oedh i bawb</L>
<L>Fy enaid gannaid ar goedh</L>
<L>Wyth wedi ith chwenych ydoedh.</L>
<L>Bly&s;iais hefyd fyd gwnfydio~ fowr|glod</L>
<L>Bla&s;au f'arglwydh tirion</L>
<L>Gorfoledh mowredh o'm ion</L>
<L>Yw cael om cnawd am calon.</L>
<L>Adar t&ocirc;'n cei&s;io cy&s;on a gofal</L>
<L>A gafodh d&ugrave;y bodlon</L>
<L>Cafodh gwennol dethol d&ocirc;n</L>
<L>Iaith wych wiw nyth yw chywion.</L>
<L>Sef allorau tau wyt ti yn Arglwydh</L>
<L>Eurgledh lluoedh geli:</L>
<L>Am rann oes fy <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">renin i</L>
<L>Da odiaeth am Duw wedi.</L>
<L>Gwnfyd da wryd &s;awl a dariant Duw</L>
<L>Yn dy d&ucirc;y heb &s;oriant</L>
<L>Yn wa&s;i ad fal &s;iarad &s;ant</L>
<L>Iaith dht-flin ath foliannant</L>
<L>Gwyn i fyd ennyd dyn vnion o wyrth</L>
<L>Ae nerth ynod weichion</L>
<L>Ath lwybrau &s;y orau &s;on</L>
<L>Yno yw gael yn i galon.</L>
<L>Clodbiant lle rhedant er hynn oes iechyd</L>
<L>Er &s;yched y dyphryn</L>
<L>Ymhob cornel lle delyn</L>
<L>Y glaw ae lleinw ir glynn.</L>
<L>Ag o nerth i-nerth vnion ar hyder</L>
<L>Y rhedant yn fodlon</L>
<L>I weied brei&s;ged ger bronn</L>
<L>Downus yw Duw yn Se&icirc;on.</L>
<L>Duw Arglwydh gu-iwydh geli y llywiant</L>
<L>Duw 'r lluoedh vn a thri</L>
<L><PB N="159" REF="89">Cul fyng-waedh clyw fyng-wedhi</L>
<L>Duw Iaco gwrando ar gri</L>
<L>Duw gwel dioerfel wyd arfawg in tir</L>
<L>An tarian chwerthinawg.</L>
<L>Edrych yn rhwydh-wych y rhawg</L>
<L>Yn wyneb dy eneiniawg.</L>
<L>Gwell dyfod dhiwrnod neu dhau yn dirion</L>
<L>I dario ith gyntedhau:</L>
<L>Na ffe caid mawr enaid men</L>
<L>Mowl-wedh oedh mil o dhydhiau</L>
<L>I dhuw mawr <NOTE N="*" PLACE="marg">Por|thor.</NOTE> dry&s;awr drwy o&s;eb dwy&s;air</L>
<L>Dewi&s;ais drwy vndeb</L>
<L>Na phabell yn well i neb</L>
<L>Yn eildydh anuwioldeb.</L>
<L>Haul glan, a tharian ni thorrant wirglod,</L>
<L>Ir Arglwydh roi moliant</L>
<L>Rhydh ras ag vrdhas i gant</L>
<L>A gwiw gynnal gogoniant.</L>
<L>Duw hylwydh arglwydh eurglod y rhifir</L>
<L>Duw 'r rhyfel ar go&s;od</L>
<L>Llwyr dhedwydh a fydh oe fod</L>
<L>Y dyn a ymdhiriaid ynod.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="85" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXXV. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t cyfnewidiog.</HEAD>
<L>_WYt lawn gras an vrdhas ner</L>
<L>Ith bobloeth dorfoedh aih dir</L>
<L>Dychwelai&s;t mynnai&s;t mwy ior</L>
<L>Iago gaethiwed egyr.</L>
<L>Madheuai&s;t mwy oedh dhiwyd</L>
<L>Anwiredh dynion irad</L>
<L>A chudhiai&s;t lle gweithiai&s;t g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d</L>
<L>Bu achos i holl bechod.</L>
<L>Tynnai&s;t ymaith dyfn-waith da</L>
<L>Greulonedh gweryl no</L>
<L>Trw&s;t oth lid y troi&s;t ith le</L>
<L>Allownedh o dhiglloni</L>
<L><PB N="160" REF="90">Tro ni Dhuw wyt orau n&ecirc;r</L>
<L>At yn iechyd gwnfyd gwr</L>
<L>Torr odhiwrthym hoewrym hir</L>
<L>Dy dhigofaint ohygyfor</L>
<L>Ae byth trwm o beth y traidh</L>
<L>Digi wrthyn ni? rhown waedh</L>
<L>A e&s;tynni &s;orri &s;wydh</L>
<L>Y &s;y i&s;el oe&s;-oe&s;oedh.</L>
<L>Etto oni throi ni attat</L>
<L>Yn fyw yn &s;yw nid oes &s;ut?</L>
<L>A bydh llawen awen yt</L>
<L>Abl yno dy bobl ynot?</L>
<L>Dangos arglwydh mowr-lwydh maith</L>
<L>Dy drugaredh lownwedh lwyth</L>
<L>Dyro i ni Duw geli goeth</L>
<L>Vchod ior iechydwriaeth</L>
<L>Gwrandawaf gwelaf mae gwir</L>
<L>Am danaf eiriau naf ner</L>
<L>Canys fo dhengys dhuw ior</L>
<L>Hedhwch a gwelwch mae gwar.</L>
<L>Yw bobl o rwy&s;g bu abl o rodh</L>
<L>Ae &s;aint yn gowraint heb gudh</L>
<L>Ni thro&s;ant ni redant radh</L>
<L>I ffaelio yn i ffoledh</L>
<L>Agos yw iechyd gyd gynt</L>
<L>Hyf-naid ir &s;awi ai hofnent</L>
<L>Fel bo &s;on am ogoniant</L>
<L>In tir ni ae henwi hwnt</L>
<L>Trugaredh gwirionedh gwych</L>
<L>Ymgyfarfod nod a wnech</L>
<L>Cyfiownder gwedh a hedhwch</L>
<L>Eu&s;oes ymgu&s;ana&s;och.</L>
<L>Gwirionedh o haeledh hir</L>
<L>I dhuw a dardha or dhaear</L>
<L>O fendith a chyfiownder</L>
<L>Edrych o nef bur-lef B&ocirc;r.</L>
<L>Yno 'r arglwydh rhwydh o'r rh&ocirc;d</L>
<L>A rydh dhaeoni ae r&acirc;d</L>
<L><PB N="161" REF="90">Ag or dhaear w&acirc;r daw &ycirc;d</L>
<L>Ffraeth i chnaif i ffrwyth ai chnwd.</L>
<L>Cyfiownder o hyder hardh</L>
<L>Lawen gael oe flaen a gerdh</L>
<L>Ag ef a e&s;yd Dhuw gwrdh</L>
<L>Air ffel i draed ar y ffordh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="86" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Gwaewdodyn byrr.</HEAD>
<L>_GO&s;twng o arglwydh rwydh i rodhiau</L>
<L>Gwrando fi pair v&s;t ymhob clu&s;tiau;</L>
<L>Wyf druan writhian o fwythau di&s;gwyl</L>
<L>Telid duw fannwyl tlawd wyf innau.</L>
<L>Cadw di fy enaid rhaid im rheidiau</L>
<L>Gwnaetho&s;t fi 'n dhuwiol wrol eiriau</L>
<L>Cadwoth ras dy was duw ei&s;iau gwnn fod</L>
<L>Ymdhiriaid ynod n&ocirc;d anwydau.</L>
<L>Trugaredh f'arglwydh wyt ior gorau</L>
<L>Dangos ymannos Duw i minnau</L>
<L>Cans arnad girad ragorau cy&s;tydh</L>
<L>Y llefaf yn rhydh bevnydh boenau.</L>
<L>Gwna w&ecirc;n yn llawen a thrwy wellau</L>
<L>Dy wei&s;ion wedi owys eneidiau</L>
<L>Cans attad heb w&acirc;d heb au wrth dhi&s;gwyl</L>
<L>Ackw i dy f'annwyl codaf innau.</L>
<L>Cans tydi arglwydh &s;wydh an&s;odhau</L>
<L>Wyd dha dhiom-wedh trugaredhau</L>
<L>O fawr drugaredh gan forau gwir-&s;ant</L>
<L>I bawb ath alwant bob iaith olau.</L>
<L>Clyw etto Arglwydh Duw mowr-lwydh mau</L>
<L>Fy ing a dhowaid fyng-wedhiau</L>
<L>Yna y&s;tyria do&s;turiau ymbil</L>
<L>Yllais &s;y eidhil o wall &s;wydhau.</L>
<L>Y nydh kyfyngder nifer nwyfau</L>
<L>Arnad a llafar oernad llefau</L>
<L>Cans ti am clowi Duw clau f'ymdhiriaid</L>
<L>Gwir vnduw f'enaid gwrando finnau.</L>
<L><PB N="162" REF="91">Nid oes vn kymy&s;g in my&s;g ion mau</L>
<L>Ond tydi dewin tad y Duwiau</L>
<L>Nid oedh weithredoedh wrth radau arwydh</L>
<L>Tebig ir arglwydh rhwydh in mawrhau.</L>
<L>A phawb heb fo&s;t a wnaetho&s;t dithau</L>
<L>Deuant adholant nid i dhelwau</L>
<L>Duw tirion ger bronn breiniau d'enw ner</L>
<L>Yr hwnn adholer gweler nad gau.</L>
<L>Canys mawr ydwyd gwelwyd gwilian</L>
<L>Yn gwneuthur gormod rhyfedhodau</L>
<L>Ti a drig yn vnig i ninnau 'n arglwydh</L>
<L>I roi on herwydh ebrwydh obrau.</L>
<L>Dy&s;g ymy arglwydh dyebrwydh lwyhrau</L>
<L>Rhodiaf yn hedh dy wirionedhau</L>
<L>Vna 'nghalon fronn yn frau a thydi</L>
<L>Ofnaf d'enwi o fewn nwyf donian</L>
<L>Moliannaf f'arglwydh aml o en wau</L>
<L>A'm calon ffydhlon pe rhon parhau</L>
<L>Gogonedhaf kaf cofiau dy enw ner</L>
<L>Hyd dragwydholder dyner dannau.</L>
<L>Mawr dy drugaredh ath rinwedhau</L>
<L>A da ymannos Duw i minnau</L>
<L>Cedwai&s;t gwaredai&s;t gwrydau fenaid</L>
<L>O vphern y blaid ae ffwrn i blau.</L>
<L>Gwrthneba 'r beilchion yn ion ninnau</L>
<L>F'enaid a gais cedyrn ar fannau</L>
<L>Plant nith o&s;odant naws oedau egwan</L>
<L>Yn hy weithian ger i bronn hwythau.</L>
<L>Mwy dy drugaredh na 'n camwedhau</L>
<L>A hydhfryd ra&s;lawn dawn a doniau</L>
<L>Hwyrfrydig yn dhig, yn dhau amlach hedh</L>
<L>Mowredh drugaredh gwirionedh gwau.</L>
<L>Edrych arna 'n lledhf rhag dy dhedhfau</L>
<L>Trugarha wrthyf trwy groiw wrthiau</L>
<L>Nertha a gras dy was di ei&s;iau achwyn</L>
<L>Fab dy law-forwyn gw&ycirc;n om genau.</L>
<L>Arwydh daeoni ymi heb ammau</L>
<L>Gwyl fyngha&s;eion tyrr i klonnau</L>
<L><PB N="163" REF="91">Kwilydhiynt dwys hynt os hwyntau a welant</L>
<L>Ym enw o lwydhiant mwyn o wledhau.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="87" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Byrr a thodhaid.</HEAD>
<L>_GRowndwal &s;ail adail a of odwyd y mewn</L>
<L>Mynydh &s;antaidh broffwyd:</L>
<L>Car yr arglwydh gwiwlwydh gwel|wyd</L>
<L>Yn fwy byrth Seio~lle &s;oniwyd</L>
<L>Na 'r vn drigle i ner a dreiglwyd</L>
<L>I Iaco 'n eidho gogonedhwyd;</L>
<L>Fy rhi wyt dydi dwed wyd am danad</L>
<L>Mae dinas Duw ydwyd</L>
<L>Cofiaf Rahab arab wiriwyd</L>
<L>A Babel blaen lle 'r adwaenwyd</L>
<L><NOTE N="*" PLACE="marg">Tyrus.</NOTE> T&ycirc;r, Pale&s;tin, Ethiop taerwyd</L>
<L>Weithion yn ion yno &acirc;nwyd.</L>
<L>A thirion Se&igrave;on dewis wyd dwedir</L>
<L>Da ydyw i olochwyd</L>
<L>Llawer gwr io wnwr yndhi &acirc;nwyd</L>
<L>Duw ae gwna 'n gadarn hynn barnwyd</L>
<L>Rifodh bob penn bann &s;crifennwyd</L>
<L>Eni hwnn yno kyfiownwyd.</L>
<L>Cerdhwyr ath filwyr ith folwyd dithau</L>
<L>Y llyniau da i llanwyd.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="88" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y LXXXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair fyrrion o'r h&ecirc;n g&acirc;niad.</HEAD>
<L>_ARglwydh fy maeth,</L>
<L>F'iechyd wriaeth,</L>
<L>Gwaedhais o'th flaen,</L>
<L>(Oer-gri &icirc;r-graen)</L>
<L>Wy&s; dh&ycirc;dh a n&ocirc;s,</L>
<L>Yn ym-annos.</L>
<L N="2">Doed fyng-w&ecirc;dhi,</L>
<L>Ger dyfronn di:</L>
<L><PB N="164" REF="92">Go&s;twng dy gl&ucirc;&s;f,</L>
<L>I'm ll&ecirc;f-ymffu&s;t.</L>
<L N="3">F'enaid a gwyd,</L>
<L>A ry-lawn wyd:</L>
<L>A'm henioes aeth,</L>
<L>I'r b&ecirc;dh alaeth.</L>
<L N="4">Cyfrifwyd fi,</L>
<L>Gida rhcini,</L>
<L>A dhe&s;cynnent</L>
<L>I'r gor-dhyfnent:</L>
<L>Oedhwn fel gwr</L>
<L>Heb nerth-gyflwr.</L>
<L N="5">Yn rh&ycirc;dh ym-my&s;c,</L>
<L>Meirw h&icirc;r-gy&s;c,</L>
<L>Fel rhai wedi,</L>
<L>Ei harcholli.</L>
<L>A fae 'n gorwedh,</L>
<L>Mewn grayan-fedh:</L>
<L>Dymon di-nwy,</L>
<L>Ni chofiai&s;t mwy,</L>
<L>Torrwyd hwynt dr&acirc;w,</L>
<L>'Dhiwrth dy wiw-l&acirc;w.</L>
<L N="6">Rhoi&s;t fi (Dhuw N&acirc;f)</L>
<L>I'r pwll i&s;&s;af,</L>
<L>Yng-r&ocirc; tew-lwch,</L>
<L>Mewn tywyllwch:</L>
<L>(Gor-llawn prudhder)</L>
<L>Yn y dyfnder.</L>
<L N="7">Arnaf oer-n&ycirc;ch,</L>
<L>(Dawdh-rym di-dhrych)</L>
<L>Y pwy&s;a faint,</L>
<L>Dy dhigofaint:</L>
<L>A'th holl donnau,</L>
<L>(Dwys brofiadau)</L>
<L>I'm cy&s;tudhiai&s;t,</L>
<L>(A'm gwarr-grymmai&s;t.)</L>
<L N="8">Fyng-hydnabod,</L>
<L>(Ar b&ocirc;b cyfnod)</L>
<L><PB N="165" REF="92">Pell-hei&s;t 'dhiwrthi,</L>
<L>I'm trueni)</L>
<L>Gwnait fi idhyn,</L>
<L>Yn ffieidh-dhyn:</L>
<L>Gwarch&acirc;ed fi 'n gaeth,</L>
<L>(Ackw &s;ywaeth)</L>
<L>Fel na chawn fann,</L>
<L>I fyn'd allan.</L>
<L N="9">Fyng-olwg f&ocirc;dh,</L>
<L>A ofidiodh,</L>
<L>Gann fyng-hy&s;tudh,</L>
<L>(Boen-fa bevnudh:)</L>
<L>Llefais arnad,</L>
<L>Arglwydh hael-d&acirc;d:</L>
<L>'Stynnais it draw,</L>
<L>F'egwann dhwylaw.</L>
<L N="10">Ai i'r meirw,</L>
<L>(Llwch a lludw)</L>
<L>Y gwnei (gampau,)</L>
<L>Ryfedhodau?</L>
<L>A gyfyd (Ion)</L>
<L>Y rhai meirwon:</L>
<L>I'th foliannu,</L>
<L>Arglwydh gwiw-gu?</L>
<L N="11">A draeth cnwd-b&ecirc;dh,</L>
<L>Dy drugaredh?</L>
<L>A'th w&icirc;r hy-fyw,</L>
<L>Yn lle di&s;tryw?</L>
<L N="12">A 'dweinir cl&ograve;d,</L>
<L>Dy ryfedhod:</L>
<L>Mewn tywyllwch,</L>
<L>Du-oer dri&s;twch?</L>
<L>A'th Gyfiawnder</L>
<L>Wir-n&acirc;f eur-n&ecirc;r</L>
<L>(Gann rai 'n tr&igrave;go)</L>
<L>Yn-nhir ang-ho?</L>
<L N="13">Arnat llefais,</L>
<L>Dhuw dr&ocirc; dhi-drais:</L>
<L><PB N="166" REF="93">Ya foreu d&acirc;w,</L>
<L>'Ng-wedhi hy-law,</L>
<L>O'th flaen, i'th wydh;</L>
<L>(Eur-gl&ocirc;d Arglwydh.)</L>
<L N="14">Pam Arglwydh Rh&icirc;,</L>
<L>Y gwrth&ocirc;di,</L>
<L>Fy enaid gw&acirc;r,</L>
<L>(Yn h&icirc;r-&acirc;lar?)</L>
<L>Y c&ucirc;dhi g&ycirc;d,</L>
<L>Dy wyneb-pryd,</L>
<L>Dhiwrthif (lle'r wyf</L>
<L>Yn dwyn mowr-glwyf?)</L>
<L N="15">Wyf druan gaeth,</L>
<L>Ar drang-digaeth,</L>
<L>O'm ifieinctyd,</L>
<L>(Eg-wann febyd:)</L>
<L>Dygais dy ofn</L>
<L>(Duw &s;aif dwy&s;-ofn)</L>
<L>Ag wyf etto,</L>
<L>Yn pettru&s;o.</L>
<L N="16">Dy &s;orriant aeth,</L>
<L>Tro&s;of treif-faeth:</L>
<L>Dy ar&s;wyd maith</L>
<L>Torrodh fi-'maith</L>
<L N="17">Fel dwfr dyfn-nant,</L>
<L>I'm cylch&acirc;&s;ant:</L>
<L>Be vnydh i'r rhwyd,</L>
<L>I'm cyd-gylchwyd.</L>
<L N="18">Pellhei&s;t b&ocirc;b c&acirc;r,</L>
<L>A chyfell-g&acirc;r,</L>
<L>Odhi vrth fyng-hlwy,</L>
<L>lle'r wy'n tramwy:</L>
<L>Fyng-hydnabod</L>
<L>(Mor dhi-dharbod)</L>
<L>Ydynt rh&acirc;go</L>
<L>Yn ym-gudhio.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="89" TYPE="Psalm">
<PB N="167" REF="93">
<HEAD>Y LXXXIX. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t cadwynodl o chwe-braich.</HEAD>
<L>_AM genau byth mi a ganaf</L>
<L>Drugaredh her loewber lef</L>
<L>Mae 'n agos byth mynegaf</L>
<L>Wirionedh Duw Sylwedh &s;ef</L>
<L>Bythawl trugaredh medhaf</L>
<L>Adail fydh yn wydh ir nef.</L>
<L>Cadarn ion dy wirionedh</L>
<L>Ni fu i fath i nef ni fydh</L>
<L>Gwnenthym ammod hynod hedh</L>
<L>Am dewis dyn madws dydh</L>
<L>Tyngais da gwelais deg wedh</L>
<L>Oes difai im gwas Da&s;ydh</L>
<L>Yn dragwydhawl hawlith h&acirc;d</L>
<L>Y rhof &s;icerwydh gwiw-lwydhg&ecirc;d</L>
<L>Dyle dy drwn i adeilad</L>
<L>O oes i oes croew-foes cred</L>
<L>Am hynn Arglwydh ku-lwydh cad</L>
<L>Wiw lown waith a folianned</L>
<L>Dy ryfedh wirionedh ras</L>
<L>Ymhlith y &s;aint loewfraint les</L>
<L>Pa vn fal f'arglwydh pa w&acirc;s</L>
<L>Yn yr wybren donnen d&ecirc;s?</L>
<L>Ymy&s;g Duwiau gau &s;ydh g&acirc;s</L>
<L>Pwy 'r ail ir Arglwydh pa wres</L>
<L>Duw &s;ydh ofnadwy a da</L>
<L>Iawn i &s;aint daeonus o</L>
<L>A lledfyw gynulleidfa</L>
<L>Sy wedi yw ar&s;wydo</L>
<L>Pwy &s;ydh o arglwydh Dhuw? pa</L>
<L>Ior cadarn drwy iownfarn dro?</L>
<L>Ath wir oth amgylch fyth ion?</L>
<L>Wyd reolwr dwr dros dyn</L>
<L>Cyfoder mowrder mor-don</L>
<L>Go&s;legi geli y gw&ycirc;n</L>
<L><PB N="168" REF="94">Curai&s;t yr Aipht ae coron</L>
<L>Ail lladhedig lludh adyn.</L>
<L>Drwy nerth dy fraich gloew-fraich glan</L>
<L>Gwa&s;gerai&s;t deliai&s;t d'alon</L>
<L>Eidhod nefoedh hwy a wydhan</L>
<L>Eidhod ar dhaear Dhuw ion.</L>
<L>Seiliai&s;t y byd gloewbryd glan</L>
<L>Ag oll &s;ydh yndho gall &s;on.</L>
<L>Creai&s;t ogledh &s;ylwedh &s;ant</L>
<L>Ar dehau or gorau gynt</L>
<L>Vchel enw llawenbychant</L>
<L>Hermon Tabor hoew-ior hynt</L>
<L>Mae 'n gadarn dy fraich barnant</L>
<L>Eurnerth yw dy law arnynt.</L>
<L>Vwch yr haul dy dheheulaw</L>
<L>Barn cyfiownder &s;yber &s;yw</L>
<L>Trigfa d'or&s;edh cydwedh caw</L>
<L>Trugaredh widionedh yw</L>
<L>O flaen neb yn d'wyneb daw</L>
<L>Ior haedhai&s;t orau hedhyw</L>
<L>Gwnfyd i bobl dhi-gwynfan</L>
<L>A fedr draw fod yn llawen</L>
<L>Ynod arglwydh da anian</L>
<L>Ith lewyrch gynnyrch d&ecirc;g w&ecirc;n</L>
<L>Ath hyder ner gloew-ber gl&acirc;n</L>
<L>Hir oedi hwy a rodien.</L>
<L>Gwir afaeliaw gorfoledh</L>
<L>Iawn bu yno 'n denw bevnydh</L>
<L>Ith gyfiownder hoewder hedh</L>
<L>Ymdhyrchafant foliant fydh</L>
<L>Ti wyd i nerth heb &s;erthedh</L>
<L>Yn odidog rywiog rydh</L>
<L>Oth ewyllys wedhys ior</L>
<L>Yn cyrn a dhyrchefi 'n c&acirc;r</L>
<L>Cans o'r Arglwydh burlwydh B&ocirc;r</L>
<L>Y mae 'n tarian wiw-ran w&acirc;r</L>
<L>O &s;ant I&s;rael gafael g&ocirc;r</L>
<L>Mae 'n brenin bydhin ar bar.</L>
<L><PB N="169" REF="94">Siaredai&s;t dwedai&s;t da w&ycirc;n</L>
<L>Ith &s;aint weledigaeth &s;on</L>
<L>Rhois gymorth gwerth a berthyn</L>
<L>Ar nerthog enwog vnion</L>
<L>Dwy&s;der or bobl dewi&s;dyn</L>
<L>Dyrchefais yn dra chyfion</L>
<L>Cefais Dhafydh ffydh hoff ior</L>
<L>I&s;o a wueuthym w&s;naethwr</L>
<L>Ag irais ef vwch goror</L>
<L>A'm olew &s;antaidh milwr</L>
<L>Am llaw nerthol budhiol B&ocirc;r</L>
<L>Gidag ef i gadw y gwr.</L>
<L>Am braich rhag dim b&acirc;r vcho</L>
<L>Oed rann hedh mi ae cadarn-ha</L>
<L>Nid oes gelyn tremyn tro</L>
<L>Vthr ammod ae gorthrymma</L>
<L>Ar vn anwir hen yno</L>
<L>Cas diodhef nis cy&s;tudhia.</L>
<L>Ger i fronn i alon ef</L>
<L>Yn a&s;trus a dhiny&s;triaf</L>
<L>I ga&s;eion lloun yw 'r llef</L>
<L>O gywirwaith a guraf</L>
<L>Gwedi ner gedy o nef</L>
<L>Trugaredh cywirwedh caf.</L>
<L>Yn f'enw i gorn fy ion gwar.</L>
<L>Drwy orchaffaeth dyrchefir</L>
<L>Codaf i law daw hyd ar</L>
<L>Y moroedh dyfroedh da wir</L>
<L>Ae dheheulaw cofiaw car</L>
<L>Yn hyd afonydh yn hir</L>
<L>Yngalwa wnaiff angel nad</L>
<L>Gwnn dha wedi gann dhwedyd</L>
<L>Yt Duw fwynhau wyt fyn-had</L>
<L>Vchel am craig am iechyd</L>
<L>Yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Cynfab. Primo|genitus.</NOTE> gynfab hoew arab had</L>
<L>Rhodhaf yntau gorau i gyd.</L>
<L>Goruwch llin y brenhinoedh</L>
<L>Daear oll da yw a rydh</L>
<L><PB N="170" REF="95">Cadwa 'n war &s;yn-rhugaredh</L>
<L>Drwy i gywaeth dragywydh</L>
<L>A'm kyfamod hynod hedh</L>
<L>Idho 'n ffydhlon fodlon fydh</L>
<L>I'r nef go&s;odwyd hefyd</L>
<L>Tragywydh heinydh i h&acirc;d</L>
<L>Ae or&s;edh fowredh drwy fyd</L>
<L>Ir nef fydh fel dydh i dad</L>
<L>Os dy blant &s;wrth a wrthyd</L>
<L>Fynghyfraith ag affaith gwad</L>
<L>Gwann redeg ag ni rodiant</L>
<L>Yn fy marn oedh gadarn gynt</L>
<L>Olwgr oll os halogant</L>
<L>Fy nedhfau hoew eiriau hynt</L>
<L>Yn iach oed oni chadwant</L>
<L>Fy &s;tatus hwylus helynt</L>
<L>Gofwya heb nam i camwedh</L>
<L>A gwialen drwy gwllydh</L>
<L>Hoen aruthr ae henwiredh</L>
<L>Yn chwerw a phoen a cherydh</L>
<L>Drwy y gwir caiff drugaredh</L>
<L>Wyf naf ni phallaf yw ffydh.</L>
<L>Ni wnaf gam torr cyfamod</L>
<L>Yniwedh fi ni newyd</L>
<L>A dhwedais a fynnais fod</L>
<L>Tyngais vnwaith nid gwaith gwyd</L>
<L>Sant na phallwn hwnn hynod</L>
<L>Dhafydh dhedwydh gan dhwedyd.</L>
<L>I h&acirc;d o gariad a gwedh</L>
<L>O gowaeth yn dragowydh</L>
<L>Eur&s;athr fal haul i or&s;edh</L>
<L>Ger fy mron yn fodlon fydh</L>
<L>Fal y lleuad wa&s;iad wedh</L>
<L>A bennir yn &s;ickr beunydh</L>
<L>Ag fal ffydhlon dy&s;tion da</L>
<L>Ir wybren vwch heulwen hi</L>
<L>Cosbai&s;t dy&s;t yrai&s;t herwa</L>
<L>A digiai&s;t ny o&s;legi</L>
<L><PB N="171" REF="95">Wrth dy frenin llin llyna</L>
<L>Eneiniog glan oe eni</L>
<L>Didhymai&s;t ni lwydhai&s;t les</L>
<L>Duw ior gyfamod dy was</L>
<L>I goron dirion ar des</L>
<L>Halogai&s;t ni rodhai&s;t ras</L>
<L>Ond i bwrw o dyb eres</L>
<L>Lle 'r ai i glod i'r llawr glas</L>
<L>Drylliai&s;t go&s;odai&s;t yn &s;ied</L>
<L>Furiau ae gaeau i gyd</L>
<L>Ae le ymdhiffin ar led</L>
<L>Yn adwyau ion diwyd</L>
<L>Yr holl ffordholion ae rhed</L>
<L>Drwy y&s;pail a gormail gwyd.</L>
<L>Aeth yn warthrudh lludh y llann</L>
<L>A dig yw gymydogion</L>
<L>Cadai&s;t dheheulaw cydwan</L>
<L>I wrthnebwyr &s;erthwyr &s;on</L>
<L>Llawenydh fydh yn y fann</L>
<L>Y leni yw elynion.</L>
<L>Tr iu&s;t hyfedr troai&s;t hefyd</L>
<L>Fin i gledh fu'n goel eidhod</L>
<L>Ni nerthai&s;t bwriai&s;t ir byd</L>
<L>Mewn rhyfel iawn awel nod</L>
<L>I lawender ae lendid</L>
<L>Eurfawr perai&s;t i dharfod.</L>
<L>Bwriai&s;t-neu di a beryd</L>
<L>I lawr i or&s;edh o lid</L>
<L>Torrai&s;t dhydhiau byrhau 'r hyd</L>
<L>Torrai&s;t chwenc torr ieuengtid</L>
<L>Toai&s;t gwilydh ty&s;t gwelyd</L>
<L>Tro&s;to heb wedh yn try&s;tio bid</L>
<L>Pa hyd ner ar hyder rhydh</L>
<L>Yr ymgudhi rhi yn rhodh</L>
<L>Drwg awel ai 'n dragywydh?</L>
<L>A ly&s;gdy dhig fowrdhig fodh?</L>
<L>Cofia pa loes yn foes fydh</L>
<L>Yn ymwan fal tan tynnodh.</L>
<L><PB N="172" REF="96">Pam y creai&s;t erchai&s;t ior</L>
<L>Dy blant nwyfiant yn ofer?</L>
<L>Pa wr yw a fydh byw B&ocirc;r</L>
<L>Ni wyl farwolaeth o ner</L>
<L>A wared enaid eurior</L>
<L>O vffern fedhiant offer?</L>
<L>Ple mae gwedh trugaredhion,</L>
<L>Eidhod Arglwydh hoewrwydh hen</L>
<L>Dy wir i Dhafydh da ion</L>
<L>A dyngai&s;t pand yw angen?</L>
<L>Cofia rhag trais dy wei&s;ion</L>
<L>Arglwydh rhag gwaradwydh gw&ecirc;n</L>
<L>Yr vn a dhugym o ras</L>
<L>Naf manwl yn fy mynwes</L>
<L>Gan fowrion gweigion a gwas</L>
<L>Yr vn o warthrudh o wres</L>
<L>Dy elynion coegion cas</L>
<L>Cofia arglwydh mi ae cafes.</L>
<L>Rhai atgas a gaea&s;ont</L>
<L>Ol d'eneiniog enwog ynt</L>
<L>Bendigedig nas digiont</L>
<L>Fydho 'r arglwydh rhwydh ar hynt</L>
<L>Felly be vnydh bydh lle bont</L>
<L>Amen, amen, lle mynnynt.</L>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 N="4" TYPE="book">
<HEAD>Y Pedwerydh Llyfr. </HEAD>
<DIV3 N="90" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XC. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_BVo&s;t Arglwydh rhwydh fawrha</L>
<L>Ber &s;ylfaen &ycirc;n bre&s;wylfa:</L>
<L>O genedlaeth helaeth hir</L>
<L>I genedlaeth gain hoedl-hir.</L>
<L>Cyn gwneuthur mann na llannerch</L>
<L>Or byd y &s;ydh hyfryd &s;erch.</L>
<L>Di hefyd Duw oedhyd dad</L>
<L><PB N="173" REF="96">Awch rywiog or dechreuab.</L>
<L>Diny&s;tri dwedi dad&ocirc;n</L>
<L>Dione&s;trwydh dyn effron</L>
<L>Dychwelwch gwelwch gilwg</L>
<L>Feibion y dynion ae dwg.</L>
<L>Mil o flynydhoedh moli</L>
<L>Ail doe yw yn d'olau di.</L>
<L>Fal gwiliad n&ocirc;s vwch ff&ocirc;s ff&ocirc;</L>
<L>Yn rhybell &acirc;n (ior) heibio:</L>
<L>Wrth i gwa&s;gar bar bwriynt</L>
<L>Cymwl neu lun hun i hynt.</L>
<L>Y borau y blodeua</L>
<L>Ag yn newydh dhedwydh dha:</L>
<L>E dorrir yn wir bryd nawn</L>
<L>A gwywa y my&s;g i gowiawn.</L>
<L>Yn dy dhig hwnt a dhygi</L>
<L>Duw nef y difethwyd ni:</L>
<L>Yn dy lid n&ocirc;dol ydwyd</L>
<L>Obru in oes braw yn wyd:</L>
<L>Rhoi&s;t ger dy fronn wirion wedh</L>
<L>Yn aruthr yn anwiredh:<NOTE PLACE="marg">Dirg&ecirc;l|becho|dau.</NOTE></L>
<L>Ger bronn yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Tme&s;is</NOTE> dirgel (gwelir)</L>
<L>Bechodau yn olau 'n wir.</L>
<L>Dar&s;u 'n dydhiau mawrhau r haint</L>
<L>Oth gofiaw ith dhigofaint:</L>
<L>Treuliwn yn oes fowrloes fydh</L>
<L>A llef oer fal lleferydh.</L>
<L>Deng-mlwydh a thrugain gain goedh</L>
<L>Yn-nydhiau yw 'n blynydhoedh:</L>
<L>O cyrhaedh gwr kyflwr cain</L>
<L>Bid ragor bedwar vgain,</L>
<L>Poen yw i nerth &s;erth dan &s;&ecirc;r</L>
<L>O bwl wendid a blinder.</L>
<L>Boreu-dhydh derfydh y daith</L>
<L>Dann ammod hedwn ymaith:</L>
<L>Pwy a edwyn pa oedi</L>
<L>Oth blant, nerth dy &s;oriant di?</L>
<L>Fal dy ofn yn chofn ner</L>
<L><PB N="174" REF="97">Dhi-wag-taith yw dy dhighter.</L>
<L>Dy&s;g yn r&icirc;f gyfrif nid gau</L>
<L>Oud yw wedhaidh yn dydhiau:</L>
<L>Deuallon a'n calonnau</L>
<L>Dhoethineb rhwydhdeb fawr-hau.</L>
<L>Dychwel Arglwydh rhwydh fy rhi</L>
<L>Oes hir pa hyd y &s;orri?</L>
<L>Bydh rywiog drugarog ion</L>
<L>Dewi&s;air wrth dy wei&s;ion:</L>
<L>Llanw ni'n forau gorau gwedh</L>
<L>Drwy gywiro ath drugaredh,</L>
<L>Llawenydh a fydh yn fau</L>
<L>A didhan yn holldydhiau</L>
<L>Cimeint fydh llawenydh llonn</L>
<L>A'n cy&s;tydh gerydh geirwon.</L>
<L>A'r blynydhoedh kyhoedh kyd</L>
<L>Dhi-rywiowg-faith o dhrygfyd.</L>
<L>Gweler dy waith &s;ymlwaith &s;on</L>
<L>Doeth eu&s;oes du ath wei&s;ion:</L>
<L>Ath odidowgrwydh rhwydh-wych</L>
<L>Tu ae plant a gwarant gwych.</L>
<L>Bydhed prydferth nerth yn ior</L>
<L>Dha gof arnam dhygyfor:</L>
<L>Trefna weithred trwydhed from</L>
<L>Dal iawn yn dwylaw ynom</L>
<L>Duw trefna trw&s;ia bob tro.</L>
<L>Y dolwg waith yn dwylo.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="91" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XCI. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_OEs ail i wr &s;awl a &ecirc;l</L>
<L>I lechu i le vchel:</L>
<L>Kaiff aros koffa vrael</L>
<L>Ynghy&s;god duw hynod hael.</L>
<L>Dwedaf wrthyd hyfryd hedh</L>
<L>Fyng wir&s;erch wyd fyngor&s;edh,</L>
<L><PB N="175" REF="97">Duw parodfawr daprydferth,</L>
<L>Am nawdh am gobaith am nerth.</L>
<L>Duw ath gyrch kanys Duw ath gar</L>
<L>Dithan o rwydau 'r adar:</L>
<L>Ag o ganol dedhfol don</L>
<L>Y nodau rhag niweidion.</L>
<L>D'ymdhiffin rhag bydhin bydh</L>
<L>Drwy danv draw i adenydh.</L>
<L>Ymwared yf mowrwawd oedh</L>
<L>Yn i e&s;gyll yn wi&s;goedh:</L>
<L>For enwog i wirionedh</L>
<L>Yw'mwcled mawr clawr am cledh</L>
<L>Yn y dyfnedh nid ofni</L>
<L>Nos erchyll to wyll y ti:</L>
<L>Na &s;aeth gelyn na &s;aethydh</L>
<L>A hed o dant hyd y dydh</L>
<L>Nag er kaethed tynged honn</L>
<L>O do wyll frychau duon;</L>
<L>Na chlefyd benyd beunydh</L>
<L>Gann alw y dyn ganol dydh</L>
<L>Er i filoedh gyhoedh gylch.</L>
<L>Ath ymgais farw oth amgylch:</L>
<L>Ag er hynn mae 'n deg yrhad</L>
<L>Ni &s;ettia yn nes attad.</L>
<L>Di a weli 'r dialedh</L>
<L>Ar dhynion drwg gwg yw 'r gwedh:</L>
<L>Duw enwog ith d&ucirc;y annedh,</L>
<L>Y goruchaf gwchaf gwedh:</L>
<L>Ni dhigwydh hynn oedh wegi</L>
<L>Drwy gau twyll dim drwg yti.</L>
<L>I nevadh plaid ni dhaw pla</L>
<L>Doe adhfwyn du ae wydhfa:</L>
<L>Gorchmynnodh nododh dy naid</L>
<L>Angylion leng i wiliaid.</L>
<L>Ath gadwai &s;oniai yw &s;wydh</L>
<L>Ith lwybrau &s;aith loew ebrwydh:</L>
<L>Ath gynhal drwy attal draw</L>
<L>Yn deilwng yn i dwylaw,</L>
<L><PB N="176" REF="98">Rhag briwd dy droed doed yn deg</L>
<L>Nae guro wrth vn garreg.</L>
<L>Kai rodio kowir ydwyd</L>
<L>A&s;bis a llew y&s;bys llwyd:</L>
<L>A chenau llew a blew blaidh</L>
<L>A dragwn di-rowiogaidh.</L>
<L>Am idho 'ngharu a'm modhion</L>
<L>Mi ae gwrandawaf doethaf d&ocirc;n:</L>
<L>Am f'adnabod n&ocirc;d wyf naf</L>
<L>I orchafiaeth dyrchafaf.</L>
<L>Arnaf galwodh drwy fodh draw</L>
<L>O fodh atebaf idhaw:</L>
<L>Gidag ef wyf gwedi gwawd</L>
<L>Diwair ollawl yw drallawd.</L>
<L>Achubaf kadwaf wr ku</L>
<L>O nawdh yw ogonedhu.</L>
<L>Kaiff hiroedl koffa eirian</L>
<L>Kenny fi ackw 'n y fann.</L>
<L>Adhwyn dango&s;af idho</L>
<L>Fy iechyd trwy wnfyd tro.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="92" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XCII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_MElys yw kanu moliant</L>
<L>Moli r Arglwydh yw &s;wydh &s;ant:</L>
<L>Kanu kaink yw enw o kaf</L>
<L>Y gwr owchus gorvchaf.</L>
<L>Traethaf i rad kariadawl</L>
<L>Y borau im oes b&ecirc;ra mawl:</L>
<L>Ae wir ae barch orau byd</L>
<L>Hynn a &s;aif y nos hefyd</L>
<L>Ar y&s;turmant purdant per</L>
<L>Ae dhegtant o dhidhigter;</L>
<L>A chowydh gwych awydh gw&ycirc;n</L>
<L>Iaith hylwydh krwth a thelyn.</L>
<L>Tydi ath waith ryfaith ri</L>
<L>Yn wych am llawenychi.</L>
<L><PB N="177" REF="98">A llawen a fydh gennyf</L>
<L>Waith dy dhwylaw hylaw hyf.</L>
<L>Gwnn adhef gogonedhawl</L>
<L>Doethiaith yw dy waith ath hawl,</L>
<L>A dwfn a brai&s;g di-ofn brau</L>
<L>Fydh eilwaith dy fedhyliau.</L>
<L>Dyn anoeth du wen wynig</L>
<L>Ni wyr hynn oe der&s;yn dig,</L>
<L>Y ffol gwael ni bydh ffel gall</L>
<L>Os dowaid hynn nis deuall:</L>
<L>Ag an wir er i gynnydh</L>
<L>Fal dail y gwiail ar gwydh.</L>
<L>Er bod drwy wg rhai drwg draw</L>
<L>Blaid ieuank yn blodevaw:</L>
<L>Diffodhant todhant at hawl</L>
<L>Drwg vdhynt yn dragwydhawl.</L>
<L>Eithr tydi fy rhi rhwydh</L>
<L>Wyt hynod eurglod arglwydh:</L>
<L>Yn vchel dy wehelyth</L>
<L>Yn orvchaf bennafbyth.</L>
<L>Dy elynion Duw yleni</L>
<L>A ledhir yn wir in ni:</L>
<L>Ag a wnel drwg kilwg hir</L>
<L>Yn e&s;tron a dhiny&s;trir.</L>
<L>Tydi am dyrchefi 'n chwyrn:</L>
<L>Ior enkyd rhag yr vnkyrn:</L>
<L>Am hiro ag olew newydh</L>
<L>Yn brydferth a hoewnerth hydh.</L>
<L>Kaf weled er &s;erthed &s;on</L>
<L>Galanedh om gelynion:</L>
<L>Achlowed oered orig</L>
<L>Yn fyerbyn deldhyn dig.</L>
<L>A gododh fal draig wedi</L>
<L>Mowrboen oll im erbyn i.</L>
<L>Y kyfion doeth kofion da</L>
<L>Fawl duwiawl a flodena:</L>
<L>Fel Cedar brenn y &s;blennydh</L>
<L>Ar fronn libanon y bydh.</L>
<L><PB N="178" REF="99">A blanner is irder &s;wydh</L>
<L>Lles fowrglod yn llys f'arglwydh</L>
<L>E flodeua fawl duedh</L>
<L>Yw lys gwych lio&s;awg wedh.</L>
<L>I Frwyth ae dylwyth yn deg</L>
<L>Yn iach henaint ychwaneg,</L>
<L>Bras a fydh a rhydhy rhawg</L>
<L>A diwael a blodeuawg,</L>
<L>Dengys fod f'arglwydh downgoeth,</L>
<L>Yn gryf dhewr yn groewfyw dhoeth:</L>
<L>Nid oes mae 'n hynod i wedh</L>
<L>Ni erys dhim enwiredh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="93" TYPE="Psalm">
<HEAD>XCIII. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn vnodl inion.</HEAD>
<L>_YR Arglwydh y &s;ydh o &s;&ocirc;n (teyrn oe|&s;oedh)</L>
<L>Yn tyrna&s;u 'n gyfion:</L>
<L>Ag a wi&s;codh loywfodh lonn,</L>
<L>Hy-lawn ardherchrwydh hoyw-lonn.</L>
<L>Gwi&s;codh yr Arglwydh gu-wai&s;c|nerth drw&s;&s;iad,</L>
<L>Idho 'n dry&s;&s;or prydferth:</L>
<L>N&ecirc;rym-wregy&s;odh a nerth,</L>
<L>D&acirc; gl&ocirc;d diweir-n&ocirc;d Dewr-nerth.</L>
<L>Mowr-grwnn f&ycirc;d hy-g&ycirc;d hoyw-goedh a &s;ic|krai,</L>
<L>Ar &s;wekr-wych golofnoedh:</L>
<L>Di-&s;yfl-wal ffyrf-wal h&ocirc;ff oedh,</L>
<L>Seilfa vn-yd &s;ylfaenoedh.</L>
<L>Dy hol-fainck or&s;edh-fainck &s;aid,<NOTE PLACE="marg">Proe&s;t kyfne|widiog.</NOTE></L>
<L>Darparwyd r&acirc;dhiwyd erioed:</L>
<L>Er tragwydh-deb gudeb g&ecirc;d,</L>
<L>Ti wyt Arglwydhmowrlwydh m&acirc;d.</L>
<L>Llifeiriaint chwydh-faint orchudh-fa eigi|awn,<NOTE PLACE="marg">Vnodl inion.</NOTE></L>
<L>Ar ogwydh cryf dynnfa:</L>
<L>Tonnau di&s;trych hoyw-dhrych h&acirc;,</L>
<L>Gwnaent frwd-ferw twrw taera.</L>
<L>Cedyrn yw tonnau codiad y garw-f&ograve;r,</L>
<L>Dwrw dry&s;&s;or daer drei&s;&s;iad:</L>
<L><PB N="179" REF="99">Cadarnach cryfach y c&acirc;d,</L>
<L>I&ocirc;n wych hawl yn vchel-wl&acirc;d.<NOTE PLACE="marg">Proe&s;t kyfne|widiog.</NOTE></L>
<L>Dy dy&s;tiau &s;ynwyrau &s;yrn,</L>
<L>Sickr iawn ynt Duw rwydh-'ynt deyrn:</L>
<L>San<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">teidhrwydh diwydrwydh dwrn,</L>
<L>A w&ecirc;dh ith lys fowr-lys farn.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="94" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XCIIII. <HI>P&s;alm</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_OArglwydh Dhuw Duw a dal</L>
<L>Duw Duw yw Duw y dial:</L>
<L>Duw 'r di&acirc;l diofal da</L>
<L>Dwys glaer walch ymdy&s;cleiria.</L>
<L>Ym-dhyrcha yna ennyd</L>
<L>Fowrner barch farnwr y byd</L>
<L>Tal di yn &s;obr i gobr heb ged</L>
<L>Ir beilchion er i balched.</L>
<L>Pa hyd fydh llawenydh llonn</L>
<L>Anaele 'r anuwolion?</L>
<L>Pa orfoledh ryfedh rus</L>
<L>Drwy gynnal ir drygionus?</L>
<L>Yr anwirion gwei&s;ion gant</L>
<L>Rhugl oll ir ymfawrhygant:</L>
<L>Dwedant yn galed wedi</L>
<L>Drwy fugad &s;iarad a &s;i.</L>
<L>Dy'tifedhiaeth ffraeth ffrwythyd</L>
<L>Cy&s;tudhiant baedhant ir byd.</L>
<L>Gwedhw, dieithr, rhif ymdhifad,</L>
<L>Lladhant oll nid llwydhiant wad</L>
<L>Hyfedr dweda&s;ant hefyd,</L>
<L>Ni wyl farglwydh wiwlwydh wyd:</L>
<L>Ag ni dheuall gwall o gawdh</L>
<L>Duw Iago hynn ae digiawdh.</L>
<L>Y&s;tyriwch hynn o &s;toria</L>
<L>Anoeth bobloedh bleidioedh bla:</L>
<L>Ar yn&s;ydion ffladr-don fflwch</L>
<L>Deillion pam nas deuellwch?</L>
<L><PB N="180" REF="100">Oni chlyw ef onef neun,</L>
<L>A luniodh glu&s;t bilionen?</L>
<L>Oni wel ni ochel naid</L>
<L>Llugern a luniodh Llygaid?</L>
<L>Oni chy&s;p yr hwnn vluch oedh</L>
<L>Yn edliw ir cenedloedh?</L>
<L>Yr hwn a dhy&s;g rhinwedh ion</L>
<L>Da&s;g dha iawn dy&s;g i dhynion.</L>
<L>Gwyr fedhyliau 'n gwau fal gwynt</L>
<L>O dhwedyd gwagedh ydynt:</L>
<L>Gwnfyd yn &s;iwr dy wr di</L>
<L>Ag y&s;bys hwnn a go&s;bi</L>
<L>Hwnn a dhy&s;gi gweli 'r gwaith</L>
<L>A gwiwfraint yn dy gyfraith:</L>
<L>Caiff lonydh tra bydh ir byd</L>
<L>O rywiowgfodh rhag drygfyd:</L>
<L>Nes clodhier ffos nos yn ol</L>
<L>Yn awydh ir anuwiol.</L>
<L>Ni ad yr arglwydh iawn oedh</L>
<L>O bai wiw blaid i bobloedh:</L>
<L>Ag ni wrthyd mwynbryd maeth</L>
<L>At fodhion i etifedhiaeth.</L>
<L>Dychwel cadarn farn yn ferr</L>
<L>O fendith at gyfiownder:</L>
<L>Rhai vnion galon gwelant</L>
<L>O rwy&s;g ar i ol yr &acirc;nt,</L>
<L>Pwy gida mi ri di-rus</L>
<L>A gawn erbyn drygionus?</L>
<L>Pwy gida mi rhi yr hedd</L>
<L>Nawr yn erbyn enwiredh?</L>
<L>Oni bai naf im gafael</L>
<L>Yn borth yn gymorth yw gael:</L>
<L>Nid yn dhi&s;taw draw di-raid</L>
<L>Fannwyl triga&s;ai f'enaid.</L>
<L>Pann dhywedwn gwnn gannoed</L>
<L>Yn rhwy&s;g y Llithrodh ynchoed:</L>
<L>Dy drugaredh mwynwedh mai</L>
<L>Yn hylan am kynhaliai.</L>
<L><PB N="181" REF="100">Yn amlder kyflownder cau</L>
<L>A thaliwn o tedhyliau:</L>
<L>Llawenydh a rydh wrth raid</L>
<L>Didhan wch dydh i enaid.</L>
<L>Oes gymdeithas a gwas gwael</L>
<L>Nag oe drrwn gida 'r anael.</L>
<L>A lunio hir anwiredh</L>
<L>Yn lle 'r gyfraith faith a fedh:</L>
<L>Yn finteioedh lluoedh llawn</L>
<L>Dig cofio ar enaid cyfiawn.</L>
<L>Agwaed tirion gwitioniaid</L>
<L>I grog yn euog ar naid:</L>
<L>Ond arglwydh yr arglwydhi</L>
<L>Im oes ly ymdhiffynfa ymi.</L>
<L>A Duw yw 'nghraig loewgraig lan</L>
<L>Ymdhiriaid a modh eirian:</L>
<L>I hanwiredh maiwedh maith</L>
<L>Ae drigioni a dyrr ganwaith</L>
<L>A Duw Arglwydh y dial</L>
<L>Ae tyrr hwy ymaith yw tal.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="95" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XCV. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_BBry&s;iwch chwi a genwch i gyd iawn wirglod</L>
<L>In arglwydh a'n bywyd:</L>
<L>Ymlawenhawn molwn hyd</L>
<L>Vcho yn nerth a'n iechyd.</L>
<L>Deuwn da redwn o hir drydar fry</L>
<L>Ger i fronn yn dhiolchgar:</L>
<L>Canwn llefwn yn llafar</L>
<L>Y gyd y p&s;almau a gar:</L>
<L>Cans yr arglwyth rwydh o radhau im oes</L>
<L>Sydh Dhuw mawr i minnau:</L>
<L>Brenin nef llawr mawr ior man</L>
<L>A Dewin yr oll Duwiau.</L>
<L>Dy&s;nder gwardhaear lle dhoedh iawn o les</L>
<L>Yn i law yr ytoedh:</L>
<L><PB N="182" REF="101">Vchter eidho 'n gweithio ar goedh</L>
<L>Anadhasy mynydhoedh:</L>
<L>Y mor o ragor lle'r aeth y power</L>
<L>Ef piau i gymyrraeth:</L>
<L>Ae dhwylaw nid oedh alaeth</L>
<L>Y &s;ychdir yn wir a wnaeth.</L>
<L>Bry&s;iwa adholwn wawr dhydh gwir amod</L>
<L>Ymgrymmwn ni beunydh</L>
<L>Go&s;tyngwn rhodiwn yn rhydh</L>
<L>Yn goweithas in gweithydh.</L>
<L>Ef yw'n rhi Duw, ni dann wydh yw i bobl</L>
<L>Bu abl i borfeydh:</L>
<L>Gwrandewch ner ae leferydh</L>
<L>Defaid i law hylaw hydh.</L>
<L>Lle 'mry&s;on calon wyr caeth na chledwch</L>
<L>Dwys gedwch dy&s;geidiaeth</L>
<L>Fal dydh dig profedigaeth</L>
<L>Ynyr anial cymal caeth</L>
<L>Lle tentafiwn hwnn hanoedh och tadau</L>
<L>Y beiau hwy bi&ocirc;edh</L>
<L>Profa&s;ant gwel&s;ant ar goedh</L>
<L>Iaith rydeg fyngweithredoedh.</L>
<L>Deugain mlynedh medh i modhion ae dadl</L>
<L>Y dwedais yn dhigllon</L>
<L>Ymdynnais amod vnion</L>
<L>Iaith hir ar genedlaeth honn</L>
<L>Bryntion i calon yn cau fal oernad</L>
<L>Cyfeiliornus hwythau:</L>
<L>Ni adnabuant plant &s;y 'n plau</L>
<L>Fu wall ebrwydh fy llwybrau.</L>
<L>Tyngais am i trais trofid yn i hol</L>
<L>Mynna i hel mewn mowrllid:</L>
<L>Ag na dhelent gwnn dhylid</L>
<L>Im gorphwy&s;fa llyna 'r llid.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="96" TYPE="Psalm">
<PB N="183" REF="101">
<HEAD>Y XCVI. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn milwr.</HEAD>
<L>_CEnwch ir Arglwydh cynnar</L>
<L>Caniad newydh vwch gwydh gwar;</L>
<L>C&acirc;n i Dhuw k&ugrave;n y dhaear.</L>
<L>Cenwch ir ner cu waneg;</L>
<L>Bendithiwch dwedwch yn deg</L>
<L>Treuthwch i enw ond tratheg.</L>
<L>Cenwch chwedl 'my&s;c cenedloedh</L>
<L>I ryfedhod wiw-nod oedh;</L>
<L>Beibltaith ymhlith y bobloedh.</L>
<L>Vwch Duwiau rhad ofnadwy</L>
<L>Am oll nid oes arglwydh mwy</L>
<L>Mael ydyw a chanmoladwy.</L>
<L>Cans of a wnaeth y nefoedh;</L>
<L>Eulynnod gwrthod ar goedh;</L>
<L>Heblaw yw Duwiau 'r bobloedh.</L>
<L>Mowredh oe flaen a wedha</L>
<L>Yw &s;eintwar nerth dwy&s;nerth da</L>
<L>O dhiwedhdraul gwedheidhdra.</L>
<L>Rhodhwch ir arglwydh lwydhiant;</L>
<L>Rhowch bawb &s;ydh rhowch bob &s;ant,</L>
<L>Ae gynnal nerth gogoniant.</L>
<L>Ag yw enw rhowch ogoniant</L>
<L>Aberthwch bloedhiwch i blant;</L>
<L>Dirgelwch Duw ior gwiliant.</L>
<L>Mewn prydferth wraidh &s;anteidhrwydh</L>
<L>Ofnwch dhaear loewgar lwydh;</L>
<L>Rhowch nod eurglod in arglwydh.</L>
<L>Dwedwn chwedl my&s;g cenedloedh</L>
<L>Teyrna&s;u mae Duw c&ugrave; coedh,</L>
<L>Oe &s;wcer bid &s;iccr y bydoedh.</L>
<L>Nid oes gwg nad y&s;gogo;</L>
<L>Y bobl yn gadarn a farn fo</L>
<L>Yn vnion da gwnn yno.</L>
<L>Ir dhaear ol gorfoledh</L>
<L><PB N="184" REF="102">Llawenydh &s;ef wiwnef wedh</L>
<L>Y mor rhued a mowredh</L>
<L>Ynilled ras y glas-wydh</L>
<L>E g&acirc;n y prenniau a gwydh;</L>
<L>O flaen yu Duw caiff lonydh:</L>
<L>Am dhyfod hynod heniar</L>
<L>Am i dhyfod gwiw-nod gwar;</L>
<L>Wiw Dhuw i farnu y dhaear</L>
<L>Barn yn vniawn gyfiawnedh</L>
<L>Am waith ir bobl ae medh,</L>
<L>Eranna i wirionedh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="97" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XCVII. <HI>P&s;alm.</HI> Trybedh menaich</HEAD>
<L>_YR arglwydh wiw&s;wydh &s;y 'n teyrnatu;</L>
<L>A gorfoledhu; gwir fawl idho.</L>
<L>Llawen yw dwyram llonn daearoedh,</L>
<L>Llawer o yny&s;oedh llwyr iawn i&s;o.</L>
<L>Niwl a thywyllwch llenwch a llid,</L>
<L>Mogelwch ofid amgylch efo.</L>
<L>Ymae kyfiownder hoiwder rheidwedh</L>
<L>A Barn yw or&s;edh haeledh &s;eilio.</L>
<L>Y t&acirc;n aiff allan oni phwyllir</L>
<L>Ynn a enynnir oe flaen yno:</L>
<L>I lo&s;gi yleni i elynion,</L>
<L>Oe amgylch dhynion hebon heibie.</L>
<L>I luched ae fellt yn oliechyd</L>
<L>I lewyrchu byd ail arch y be:</L>
<L>Daear o alar hynn a welodh</L>
<L>Ag yna ofnodh i fodh gwae fo.</L>
<L>O flaen yn Duw byw hedhyw hoewdhydh</L>
<L>Fal cwyr tawdh mynydh gwydh ymgudhio:</L>
<L>Sef o flaen f'arglwydh gwiwlwydh galar</L>
<L>Ie ar holl dhaear hyll i dhuo:</L>
<L>ynefoedh i ras manega&s;ant</L>
<L>I gyfiownedh &s;ant warant wirio:</L>
<L>Holl bobl rwydh eil&s;wydh hwy a wel&s;ant</L>
<L><PB N="185" REF="102">I wir ogoniant ar agano.</L>
<L>Gwradwydh i wei&s;ion a dynion dig</L>
<L>Dhelw gerfiedig oerdrig arwdro:</L>
<L>O lanw gorfoledh i eulynnod</L>
<L>Duwiau mawr hynod rhydh fowrnod tro.</L>
<L>Llonnfodh e glowodh Seion glaear</L>
<L>Merch Iuda dhaear iownwar yno:</L>
<L>Gorfoledh herwydh rwydh or radhau</L>
<L>Barnedigaethau bron deg weithio.</L>
<L>Yn ner goruchaf hoewnaf heinia<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"></L>
<L>Yn dhigymar ar dhaear oedh o:</L>
<L>Dirfawr dyrchafwyd gwelwyd nad gau</L>
<L>Goruwch y Duwiau rhiniau rhanno.</L>
<L>O cerwch f'arglwydh yn rhwydh a'n rhi</L>
<L>Cas bid dhrygioni ynni wnio:</L>
<L>Gweryd rhag drygdhyn ennyn wnniau</L>
<L>Ceidw 'n frau eneidiau &s;aint ni wado.</L>
<L>Heuwyd goleuni enwi vniawn</L>
<L>Iawn yw ir cyfiawn orau cofio:</L>
<L>Llawenydh a fydh gywir fodhion</L>
<L>Ir vnion galon ar a goelio.</L>
<L>Y rhai kyfiawn llawn y llawenwch</L>
<L>A golau dydhiwch fowrglod idho:</L>
<L>Mawl yw &s;anteidhr wydh o rwydh rodhwaith</L>
<L>A choffa eil waith ni chaiff ffaelio.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="98" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XCVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl crwcca.</HEAD>
<L>_C&acirc;n ir arglwydh rhwydh yn rhad</L>
<L>O gynnal newydh ganiad:</L>
<L>Cans fo wnaeth yn ffraeth ffrwythiad rhifwch</L>
<L>Bethau rhyfedh mowr&s;tad.</L>
<L>Ae law yn gweithiaw heb gel</L>
<L>Ae fraich &s;anteidh-fawr vchel:</L>
<L>Parodh a mynnodh Emanuel dewrwych</L>
<L>Iechydwriaeth dhirgel.</L>
<L>Iechyd a'n bowyd in bodh</L>
<L><PB N="186" REF="103">Yn y&s;bas &ycirc;nn y&s;by&s;odh:</L>
<L>Cyfiownder gwydher datgudhiodh eilwaith</L>
<L>Yngolwg pawb mynnodh.</L>
<L>Trugaredh gwiredh yw gael</L>
<L>R&acirc;&s;-rann cofiodh ir I&s;rael:</L>
<L>Terfyn daear war nid yw wael vchod</L>
<L>Gwyl iechyd yn Duw hael.</L>
<L>Cen wch ir Arglwydh cynnwys</L>
<L>Yn llafar y dhaear dhwys:</L>
<L>Cenwch gw&ecirc;n lawen yn lwys llai ofal</L>
<L>Llefwch hyd baradwys.</L>
<L>Cenwch in ner hoewder hynn.</L>
<L>Ydolwg gida 'r delyn:</L>
<L>Eida 'r tant moliant fo ai mynn yn llafar</L>
<L>Y llefwch i Dhuw gwynn.</L>
<L>C&acirc;n yn llafar hygar hed</L>
<L>G&acirc;n ir Brenin gogoned:</L>
<L>Ag vtgyrn cedyrn yw i c&ecirc;d ae &s;wn</L>
<L>Gida &s;ain y trwmpet.</L>
<L>Rhued mor dued mawr d&ocirc;</L>
<L>Swydh hen-dhull ag &s;ydh yndho:</L>
<L>Ar byd rhai ennyd y &s;y'n trino i far</L>
<L>Ag oe fewn yn trigo.</L>
<L>Cured iowngrair llifeiriaint</L>
<L>I dwylaw 'n aelaw mewn naint:</L>
<L>Cyd-g&acirc;ned &s;onied fal &s;aint mae'n adhas</L>
<L>Mynydhoedh yn gywraint.</L>
<L>O flaen f'arglwydh gwiwlwydh gwar</L>
<L>Dhuw doeth i farnu y dhaear:</L>
<L>Yn gyfiawn vniawn iownwar o burnerth</L>
<L>Y barna bawb a g&acirc;r.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="99" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y XCIX. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t cyfnewidiog.</HEAD>
<L>_DVw g&ucirc; &s;y n 'teyrna&s;u ner</L>
<L>Tyrfa e&s;gud terfy&s;g-wr,</L>
<L>Ei&s;tedh thwng Cherub medhir</L>
<L>Wir Dhuw er &s;iglo 'r dhaear.</L>
<L><PB N="187" REF="103">Mawr yw 'r Arglwydh mowrlwydh m&acirc;g</L>
<L>Yn Seion yn dirion deg:</L>
<L>Vwch cr&ecirc;d mae'n dhyrchafedig</L>
<L>Ir dynion mae 'n ior doniog.</L>
<L>Molant dy enw a miliwn</L>
<L>Mawr ofnadwy fwyfwy f'ion:</L>
<L>Canys &s;antaidh i wraidhyn</L>
<L>A Duw vwchlaw Duwiau achlan.</L>
<L>Nerth brenin car gyffinydh</L>
<L>Farn vniondeb rwydhdeb radh:</L>
<L>Gwnaetho&s;t farn iawn gyfiawnedh</L>
<L>Ae d&ucirc;y Iaco, ae dygodh.</L>
<L>Dyrchafiad ner cymered:</L>
<L>Yn dawn yw yn Duw ni wad:</L>
<L>Crymmwch yw &s;eintwar barod.</L>
<L>Santaidh yw Duw byw 'r byd</L>
<L>Mo&s;es hen mwys was hynod</L>
<L>A hoff Aron offeiriad:</L>
<L>A Samwel yno a welid</L>
<L>Or rhai ae galwai drwy ged.</L>
<L>Ar ei enw ef o rinwedh</L>
<L>Galwa&s;ant ner hyder hydh:</L>
<L>Ion a erys y nowradh</L>
<L>Diau ef ae gwrandawodh.</L>
<L>Mewn niwl llefarodh mwyn ior</L>
<L>Colofn bo&s;t rhag cael ofn bar:</L>
<L>I dy&s;t cadwa&s;ont yw dir</L>
<L>I dhedhf a rodhodh i wr.</L>
<L>Gwrandewai&s;t mynnai&s;t fal m&ucirc;d</L>
<L>Arnynt Arglwydh kulwydh cad.</L>
<L>Duw eurbarch wyd yw harbed</L>
<L>Poen dhuloes pann dhielid.</L>
<L>Dyrchafiad ner cymered</L>
<L>Yn dawn yw yn Duw ni wad:</L>
<L>Crymmwch yw &s;eintwar barod</L>
<L>Santaidh yw Duw gwiwdhuw g&ecirc;d.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="100" TYPE="Psalm">
<PB N="188" REF="104">
<HEAD>Y C. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl kyrch.</HEAD>
<L>_CEnwch i Dhuw c&ucirc; vnion</L>
<L>Yn llafar oll daear don:</L>
<L>A llenwch a llawenydh</L>
<L>Iown waith dhydh w&s;naethydhion</L>
<L>Dowch yn i wydh hylwydh hynn</L>
<L>A chenwch gainc ach ennyn:</L>
<L>Gwybydhwch gwelwch ich gwydh</L>
<L>Dhuw yw'r Arglwydh rh wydh rhodhwyn.</L>
<L>Efo a'n gwnaeth a'n maeth mad</L>
<L>Nid yn hunain gain gennad:</L>
<L>I bobl ef ydym rym raid</L>
<L>A defaid i wellt dyfiad.</L>
<L>Yw byrth rhowch dhiolch fyb iawn</L>
<L>Yw enw rhowch fendith vniawn:</L>
<L>Clodforwch molwch ior mau</L>
<L>Yw gyntedhau gynt wiwdhawn.</L>
<L>Da yw'r Arglwydh ku-lwydh cad</L>
<L>Tragwydhawl gwiriawl gariad:</L>
<L>Bythoedh llonn i wirionedh</L>
<L>Ae drugaredh drwy gariad.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="101" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CI. <HI>P&s;alm.</HI> Gwaewdodyn byrr.</HEAD>
<L>_DAtganaf farn hedh trugaredhion</L>
<L>Yt ner y canaf hoewnaf vnion:</L>
<L>Deuallaf gwelaf argdelion perffaith</L>
<L>Nes delych yn faith iawn affaith ion.</L>
<L>Af mewn perfteidhrwydh ag arwydhio~</L>
<L>Etto im coelio im ty am calon:</L>
<L>Ni ro'n wiranwir o flaen ion euraid</L>
<L>Yngwydh fy llygaid enaid vnion.</L>
<L>Gwaith cildynnus rhus y rheidu&s;ion</L>
<L>Ni lyn wrthdy was cas y cow&s;on.</L>
<L><PB N="189" REF="104">Yna fo gilia'r galon wrthny&s;ig</L>
<L>Odhiwrthy a dig dhierth o don.</L>
<L>Nodaf nod dhannod y drwg-dhynion</L>
<L>Trof ymaith yn faith fal na fython:</L>
<L>Hwnn o enllyb tyb atebion dirgel</L>
<L>Yw gyfaill a wnel gof llawen ion.</L>
<L>Balch drwg a golwg vchel galon</L>
<L>Ni alla i odhef hynny lludhion:</L>
<L>Ffydhloniaid lygaid olygon yn wir</L>
<L>A &s;ydhan yw tir o fedhiant ion.</L>
<L>A rodio 'n berffaith iownwaith vnion</L>
<L>Dhawn un go&s;od fydh vn om gwei&s;ion:</L>
<L>Ni thrig hyf gennyf gwynion im trigle</L>
<L>A dull anaele dwyll a wnelon.</L>
<L>Ni chadarnheir gida'r gwirion</L>
<L>Im gwydh o gelwydh a fygylon:</L>
<L>Borau naf torraf tirion or tir maith</L>
<L>Hyll enw eilwaith holl anuwiolion.</L>
<L>Gann dhadwraidh a faidh i holl fodhion</L>
<L>Yr holl weithredwyr wyr anwirion:</L>
<L>Diras o dhinas dhynion yr aflwydh</L>
<L>O dir yr Arglwydh dhwys &s;wydh dha &s;on.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="102" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_FY arglwydh mawr rhwydh am rhi</L>
<L>Fyng-wiwdhuw cly w f'yngwedhi:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">llad naf ir ffyrfafen</L>
<L>Deled fy llef i nef nenn.</L>
<L>Na chudh d'wyneb llowndeb llif</L>
<L>Dhu erthwch o dhiwrthif:</L>
<L>Y-nydh <NOTE N="*" PLACE="marg">Kyfyngder.</NOTE> &s;ynghyfyngder naf</L>
<L>Y dirnad gwrando arnaf.</L>
<L>Bry&s;ia gwrando rhuwdro rhwyf</L>
<L>O goel y dydh y galwyf:</L>
<L>Fy-nydhiau ku darfuant</L>
<L>Fal mwg a chilwg o chwant.</L>
<L><PB N="190" REF="105">F'e&s;gyrn a ly&s;g dy&s;c pob dyn</L>
<L>Pand dieithr fal pentewyn.</L>
<L>Yn donn am calon im cawdh</L>
<L>Gowir fal lly&s;eu gwpwawdh</L>
<L>Ynof fal yr anghofiais:</L>
<L>Fwyta fy mara im ais.</L>
<L>Gann lais tuchan a ch&acirc;n chwyrn</L>
<L>Fwy&s;gainc im cnawd glyn f'e&s;gyrn:</L>
<L>Fel pelican wal anialwch</L>
<L>A fflu tylluan waith ffiwch.</L>
<L>Gwiliaf fal edn t&ocirc; gelwais</L>
<L>Ar benn t&ucirc;y 'n vnig oer bais.</L>
<L>Kywilydh beunydh lle b&ocirc;n</L>
<L>A lanwodh f'yngelynion:</L>
<L>Ynfydant tynga&s;ant hynn</L>
<L>O fowrbwyll yn fy erbyn.</L>
<L>Bwyteais doedais nad da</L>
<L>Berigl ludw fal bara:</L>
<L>Cymy&s;g diod cyfnod cain</L>
<L>O lafur ag wylofain.</L>
<L>Gann dy lid a gofidio</L>
<L>Ymgodais ymdeflais do:</L>
<L>Fal cy&s;cod encil giliaw</L>
<L>I ffau aeth dydhian nis daw.</L>
<L>Ag fal gla&s;wellt o bellter</L>
<L>Gwywais iawn ofnais Dhuw ner:</L>
<L>Parhai dithau rheidiau rhol</L>
<L>Y gwiwdhuw yu dragwydhol.</L>
<L>Ath goffa yna io wnair</L>
<L>O genedl i genedl a gair.</L>
<L>Cyfodi trugarhei rh&ocirc;n</L>
<L>Araith &s;yw Dhuw wrth Seion:</L>
<L>Rhaid trugaredh diwedh dig</L>
<L>Dod mewn am&s;er no<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edig:</L>
<L>Mae weithion dy dhynion di</L>
<L>Mwynion yn caru i meini:</L>
<L>O g&ucirc;r to&s;tur o ty&s;tiwch</L>
<L>O wyrth a llid wrth i llwch.</L>
<L><PB N="191" REF="105">A'r cenedloedh gyhoedh gant</L>
<L>Dyfnwaith enw Duw ofnant:</L>
<L>Brenhinweilch gwar daear deg</L>
<L>Dy ogoniant a gwaneg:</L>
<L>Pann adeilo Symldro &s;on</L>
<L>F'curgledh &s;yw f'arglwydh Seion</L>
<L>A phann weler &s;onier &s;ant</L>
<L>I g&ucirc; enw ae ogoniant:</L>
<L>Edrychodh deuodh diwael</L>
<L>O radh gwych ar wedhi gwael.</L>
<L>Ni dhmy&s;triodh rhannodh rhad</L>
<L>Yn y mann i damuniad.</L>
<L>Y&s;crifennir rhifir haf</L>
<L>Yn oes cenedloedh ne&s;af:</L>
<L>A'r holl bobl l&acirc;n a aner</L>
<L>O flaen neb a fawl yn ner.</L>
<L>O vchelder &s;wynder fodh</L>
<L>I gy&s;egr ymdhango&s;odh:</L>
<L>Yn edrych gwelych ar goedh</L>
<L>Lwyr naf i lawr o nefoedh.</L>
<L>Clyw yehenaid honnaid honn</L>
<L>Chwerw araith carcharorion:</L>
<L>I rydh-hau plant angau oll</L>
<L>O gau fowrgwymp gyfyrgoll,</L>
<L>I draethu i enw yn dratheg</L>
<L>Yn Seion yn dirion deg;</L>
<L>Ae foliant loew ogoniant lem</L>
<L>I gwrr &s;ail Gaeru&s;alem.</L>
<L>Pann ge&s;glid heb lid heb lerr</L>
<L>Ynghyd y bobl ing hyder,</L>
<L>A'r teyrna&s;oedh kyhoedh ku</L>
<L>Wei&s;ion aeth yw w&s;naethu.</L>
<L>Go&s;tyngodh honnodh hoewnaf</L>
<L>Fy nerth ar fy ffordh fy naf.</L>
<L>Byrhaodh mewn breifgfodh bran</L>
<L>Fy now adhas fy nydhiau.</L>
<L>Fy ner fyth na chymer fi</L>
<L><PB N="192" REF="106">Ynghanol dydhiau 'nghyni:</L>
<L>Dy flynydhoedh da oedhynt</L>
<L>Blynydhoedh oe&s;-oe&s;oedh ynt.</L>
<L>O'r dechreuad gwa&s;tad gw&acirc;r</L>
<L>O Dhuw &s;eiliai&s;t y dh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ear:</L>
<L>Nefoedh ydynt trwy hynt tro</L>
<L>Da dhaliad waith dy dhwylo.</L>
<L>Darwant, n&ecirc;r ti a bery,</L>
<L>Heneidhiant o frei&s;g-chwant fry:</L>
<L>Fal dilladwi&s;g heb fri&s;g fri</L>
<L>Newidiant, hwy newidi.</L>
<L>Wyt tithau'r vn k&ucirc;n nid kel</L>
<L>Ni dherfydh y-nydh oerfel:</L>
<L>Meibion wyrion gwei&s;ion gant</L>
<L>Sy haelweilch a bre&s;wyliant.</L>
<L>Ae h&acirc;d a wnair yn gadarn</L>
<L>Ag yn d'wydh fyth gynn dydh farn.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="103" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CIII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_FY enaid mwyn f'unduw mawl</L>
<L>F'arglwydh goreu&s;wydh gra&s;awl:</L>
<L>A'm calon fodlon a faidh</L>
<L>O flaen &s;aint fawl enw &s;antaidh.</L>
<L>F'enaid dichwith fendithia</L>
<L>Fy Arglwydh ner dyfnder da:</L>
<L>Nag anghofia mowrbla mau</L>
<L>I dhaeoni ae holl dhoniau.</L>
<L>Yr hwnn a fadhau drwy hedh</L>
<L>Hyll iawn air holl anwiredh:</L>
<L>Hwnn &s;y'n iachau geiriau gwell</L>
<L>Dy le&s;gedh diwael a&s;gell.</L>
<L>Gweryd dy fywyd gwirion</L>
<L>O dhi&s;tryw hwnn yw yn ion:</L>
<L>Trugaredh c&ucirc;r, to&s;turi,</L>
<L>A'r rhain ith gorona rhi.</L>
<L>Yr hwan a dhiwalla 'n rhaid</L>
<L><PB N="193" REF="106">A da<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters">ll dy enaid</L>
<L>Adnowydher fel eryr</L>
<L>Dy iengtid gwelid vwch gwyr.</L>
<L>Yr Arglwydh iawn awydh ner</L>
<L>Fwyndaith a wnaiff gyflownder:</L>
<L>Ag a rydh farn rhag darn dig</L>
<L>Madws ir gorthrymedig.</L>
<L>Y&s;by&s;odh rhodhodh yn rhes</L>
<L>Foe&s;ol i ffyrdh i Foe&s;es:</L>
<L>Ae weithredoedh coedh yw cael</L>
<L>Ra&s;-rwym i blant yr I&s;rael.</L>
<L>Trugarog rhywiog a rhwydh</L>
<L>Eurglod gra&s;lawn yw 'r arglwydh:</L>
<L>Trugarog enwog vnion</L>
<L>Hwyrfrydig yw dig i don.</L>
<L>Nid yw byth wrth nodi bar</L>
<L>Wres angerdh ymry&s;ongar:</L>
<L>Ag ni cheidw ef &s;ef yw &s;aint</L>
<L>Dhygyfor o dhigofaint.</L>
<L>Nid wrth nod yn pechodau</L>
<L>Y gwnaeth a ni rhi fawrhau:</L>
<L>Nid wrth yn anwiredh ni</L>
<L>Ae law dhawn talodh yni.</L>
<L>Cyfuwch yw ef ar nefoedh</L>
<L>Vwch law 'r dhaear flaengar floedh:</L>
<L>Rhagor drugaredh medhynt</L>
<L>Ir rhai as hofnai ar hynt.</L>
<L>Os pell dwyrain cain y cad</L>
<L>A gorllewin gwrr lleuad:</L>
<L>Pellach camwedh ry&s;edh rym</L>
<L>Dhiwarthwch o dhiwrthym.</L>
<L>Os to&s;tur tad nis gwadant</L>
<L>Wrth enaid i blaid ae blant:</L>
<L>To&s;turach mewn ty&s;t irad</L>
<L>Ir rhai ae hofnai a rhad.</L>
<L>Cans fo edwyn dh&ycirc;n ae dhydh</L>
<L>Ae dhyfn waith oll ae dhefnydh:</L>
<L>Cofio ar goedh mal yr oedhem</L>
<L><PB N="194" REF="107">Di-barhau yw dydhiau dyn</L>
<L>Glwys alltud fall gla&s;welltyn:</L>
<L>Fal blodeyn dhyn idh-&acirc;</L>
<L>O duedh fo flodeua.</L>
<L>Pann chwyth gwynt cor-wynt caerydh</L>
<L>Ag yn y byd gwnn y bydh:</L>
<L>I lo fyth ni wyl efo</L>
<L>Nae hanes na dawn hono.</L>
<L>Trugaredh Duw trwy gariad</L>
<L>Tragywydh fydh rhwydh a rhad</L>
<L>A thragwydhol'&ocirc;l eilwaith</L>
<L>I'r ae hofno mwyndro maith.</L>
<L>Cyfiownder llwyr i wyrion</L>
<L>A geiow i amod wiwnod ion</L>
<L>Am gof gwneuthur b&ucirc;r heb au</L>
<L>Orchmynion ior vwch mannau.</L>
<L>I or&s;edh ef ir nefoedh</L>
<L>B&ucirc;ra dim yn barod oedh:</L>
<L>Ae frenhiniaeth loewfaeth lan</L>
<L>Yn rh&ocirc;li 'r cwbl yn rhylan.</L>
<L>Molwch yn n&ecirc;r dyner don</L>
<L>Yngolwg yr angylion.</L>
<L>Y kedyrn di-hoccedair</L>
<L>Yn hoff iawn a wnaiff i air.</L>
<L>Gann wrando p&ecirc;r leferydh</L>
<L>Orau i fod oe air fydh.</L>
<L>Bendith c&ugrave; i holl luoedh</L>
<L>Argoel dhwys ir Arglwydh oedh.</L>
<L>I h&ograve;ff wei&s;ion wirion wys</L>
<L>Ollawl a wnaiff i wllys:</L>
<L>Bendithiwch ef n&ecirc;f yn war</L>
<L>I weithredoedh a thrydar.</L>
<L>Ail edrych i lywodraeth</L>
<L>Ymhob mann gwelan nad gwaeth:</L>
<L>Bendithia f'arglwydh rwydh raid</L>
<L>O fwy ynni fy euaid.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="104" TYPE="Psalm">
<PB N="195" REF="107">
<HEAD>Y CIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion proe&s;t. dull W. Cynwal.</HEAD>
<L>_FYenaid gannaid ar goedh</L>
<L>Eurglod bendithia 'r arglwydh;</L>
<L>O nuw wrth rwy&s;g nerth a rhaid</L>
<L>Trwm er ioed tramawr ydwyd.</L>
<L>Gogonedh go&s;gedh gwi&s;gai</L>
<L>Hardhwch a welwch oedh wiw:</L>
<L>Goleuni a wi&s;g galennig</L>
<L>Ail i wi&s;gad dillad teg.</L>
<L>Yn naf &s;y 'n tanv nefoedh</L>
<L>Fal llenn nid amgen yn d'wydh:</L>
<L>Hwnn &s;ydh adail &s;ail da &s;wydh</L>
<L>Nid afraid yn y dyfroedh.</L>
<L>Rhoes gymylau rhwy&s;g mowl-air</L>
<L>Yw arwain hoen eirian hwyr:</L>
<L>Yn rhodio ni h&icirc;r wadant</L>
<L>Ar adenydh gwydh y gwynt.</L>
<L>Gwnn weithian hwnn &s;y 'n gwneuthur</L>
<L>Y&s;prydion gennadon n&ecirc;r:</L>
<L>Ae wenidogion &s;&ocirc;niant</L>
<L>Yn fflamllyd ir byd y b&ocirc;nt.</L>
<L>Daear adail a &s;ailiodh</L>
<L>Ae &s;ylfeini ri o radh:</L>
<L>Fal na &s;iglo gwirio 'r gwedh</L>
<L>Dro gwiw byth yn dragywydh.</L>
<L>Toais hi a bri&s;c fal gwi&s;gad</L>
<L>Y gordhyfnder hyder rh&ocirc;d:</L>
<L>Ar fynydhoedh dyfroedh d&ocirc;nt</L>
<L>Os yw byfedr a &s;afant.</L>
<L>Rhag cerydh fal rhwyg corwynt</L>
<L>Yw ffauau gwnn y ffoant:</L>
<L>Rhag &s;wn dy daranrhwyg &s;ias</L>
<L>Vcho rh&ecirc;dant yn frowchus.</L>
<L>E g&ocirc;dodh mynydh gwedi</L>
<L><PB N="196" REF="108">A di&s;gyn dyffryn ond da:</L>
<L>Yr hwnn a &s;eiliai&s;t i&ocirc;r hwnt</L>
<L>Yn &s;&ocirc;las adhas vdhynt.</L>
<L>Dy derfyn fel nad &ecirc;lont</L>
<L>Go&s;odai&s;t rhodhai&s;t ar hynt:</L>
<L>Fel na dhychwel lle gwel gwyr</L>
<L>Oedh wiw i gudhio y dhaear.</L>
<L>Troi ffynnhonnau gorau gw&ecirc;dh</L>
<L>A fynnai&s;t i'r afonydh:</L>
<L>Y rhai a gerdhant yn rhwydh</L>
<L>Mae 'n adhas rhwng mynydhoedh.</L>
<L>Yn y maes rh&ocirc;n a me&s;ur</L>
<L>I fwy&s;tfilod dhiod dhwr:</L>
<L>Ar rhai gwlltion gyflon g&acirc;d</L>
<L>Sy iach a dyrr i &s;yched.</L>
<L>Yno trig o antur rwydh</L>
<L>A nwyf adar y nefoedh:</L>
<L>O'r cangau gorau ir gwynt</L>
<L>Yn llio&s;awg y llei&s;iant.</L>
<L>Dyfr-hau 'r mynydh bydh da 'r b&ocirc;d</L>
<L>Oe vchelder n&ecirc;r now-r&acirc;d:</L>
<L>Daear iown-llwyth a ffewytha</L>
<L>I weithred trwy iowng&ecirc;d tr&ocirc;.</L>
<L>Daear &acirc; 'n llawn o'r diwedh</L>
<L>O ffrwyth i weithred h&ocirc;ff r&ocirc;dh:</L>
<L>Pair wellt i anifail pair yd</L>
<L>A lly&s;iau i dhyn oll i&s;od.</L>
<L>Dwg yna y b&acirc;ra yn b&ecirc;r</L>
<L>Wir Dhuw allan o'r dhaear:</L>
<L>A gw&icirc;n dr&acirc;w a wna 'n llawen</L>
<L>(O goel ynn d&acirc;w) galon dyn.</L>
<L>Olew a bair dy&s;cleiriaw</L>
<L>I hwynebau g&ecirc;nau gwiw:</L>
<L>I gynnal dyn mewn calon</L>
<L>Obru cair y b&acirc;ra cann.</L>
<L>Llawn &s;&ucirc;gn o ll&ugrave;niais egui</L>
<L>Prenniau rhwydh f'arglwydh yw fo.</L>
<L>Cedar, Liban, &amp; blannodh</L>
<L><PB N="197" REF="108">Y rhai nis gollwng yn rhydh:</L>
<L>Ciconia a'r &acirc;dar r&acirc;dh</L>
<L>Yn adail i'r ffynnid-wydh.</L>
<L>I'r creigiau dring cwningod</L>
<L>Ar geifr i'r mynydh w&icirc;r ged:</L>
<L>Gwnaeth leuad oe r&acirc;d ae r&ecirc;g</L>
<L>Ae dodi'n bryd nodedig.</L>
<L>Yr haul a wyr yn y rh&ocirc;d</L>
<L>A choel wedi i fachludiad.</L>
<L>Rhoi dowyllwch rhyw deillion.</L>
<L>A n&ocirc;s fydh o naws y fann</L>
<L>Yno 'r ymlu&s;ga o <NOTE N="*" PLACE="marg">Nacura</NOTE>annwyd</L>
<L>P&ocirc;b anifail call or coed:</L>
<L>Llewod a r&ucirc;a 'n ll&ucirc;oedh</L>
<L>Llwyr wae am i prae o'r praidh</L>
<L>A chann Dhuw wych iawn dheuall</L>
<L>I gei&s;io bwyd gwo&s;eb oll:</L>
<L>Pann g&ocirc;do er twymno 'r t&ecirc;s</L>
<L>Y ll&ecirc;chant yn i ll&ocirc;ches.</L>
<L>Aiff dyn yw waith maith a mael</L>
<L>H&icirc;r orche&s;t yw hwyr orchwyl:</L>
<L>Lluo&s;og n&ecirc;g hyder rhwydh</L>
<L>Iaith ry-d&ecirc;g dy weithredoedh.</L>
<L>Gwnaetho&s;t hwynt gweneithus dyb</L>
<L>O waith anadl doethineb.</L>
<L>Llawn yw 'r dhaear gw&acirc;r o gwnn</L>
<L>O'th gyfoeth araith gyfion:</L>
<L>Ymlu&s;giaid llonaid y ll&ecirc;</L>
<L>Brau fydio heb rifedi.</L>
<L>A Bwy&s;ifiloedh by&s;t filiwn</L>
<L>Mawr a b&acirc;ch o amryw benn.</L>
<L>Yno 'r aiff wrth enwi i rann</L>
<L>Y llongau 'n gall o angen:</L>
<L>Lluniai&s;t f&ocirc;r-farch i barch b&ucirc;</L>
<L>Iowndhull o chwarae yndho.</L>
<L>Di&s;gwyliant yn&ocirc;l d'olud</L>
<L>Oe braint gael bwyd yn i bryd:</L>
<L>Ca&s;glant a gaffant dan g&ocirc;f</L>
<L><PB N="198" REF="109">Bann rodhech bu 'n wir adhef.</L>
<L>A gori law aelaw ion</L>
<L>A cull da i diwellir:</L>
<L>Cudhiych d'wyneb hoewdeb hynt</L>
<L>Och ar hynny dychrynnant.</L>
<L>Tynn dy anadl cy&s;tadl-wych</L>
<L>Trengant a llithrant i'r llwch:</L>
<L>Gyrr dy&s;bryd vn-byd ennaint</L>
<L>Ar byd yno creir hwynt.</L>
<L>Adnewydhi gweli g&ucirc;r</L>
<L>Dhiwael wyneb y dhaear:</L>
<L>Gogoniant gwiw i gynnwys</L>
<L>Duw 'n dragywydh fydh dan fais.</L>
<L>Duw a lonhycha or diwedh</L>
<L>I waith yn berffaith y bydh:</L>
<L>Edrych ar y dhaear dh&ucirc;</L>
<L>O gwrr yno hi a grynna.</L>
<L>Cyfwrdh fynydh Duw kyfion</L>
<L>A hwy a fygant o hyn:</L>
<L>Canaf ir Arglwydh rwydh rad</L>
<L>A'm awydh yn y mywyd.</L>
<L>I'm naf y canaf, c&ecirc;nwch</L>
<L>Tra fwy byw mewn tyrfa bach:</L>
<L>M&ecirc;lys gantho deimlo dad</L>
<L>Fowrder fy holl fyfyrdod.</L>
<L>Llawenychaf llonn iechyd</L>
<L>Yn yr arglwydh gwiw-lwydh g&ecirc;d:</L>
<L>Beunydh derfydh pann darfer</L>
<L>Haid pechaduriaid o d&icirc;r</L>
<L>A wn&ecirc;l gamm ar bob ammod</L>
<L>Ni bydh vn drygdhyn mewn byd:</L>
<L>F'enaid bendithia Fannwyl</L>
<L>Mola 'r Arglwydh gwiwlwydh goel.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="105" TYPE="Psalm">
<PB N="199" REF="109">
<HEAD>Y CV. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_CL&ocirc;dforwch m&ocirc;lwchy-myd iongwiwlan</L>
<L>A gelwch i &ecirc;nw he&s;yd:</L>
<L>I rad dwedwch ae rydyd</L>
<L>Weithredoedh i bobloedh byd</L>
<L>Clodforwch molwch ior mau vgein|mwy</L>
<L>I ganmol oedh orau:</L>
<L>Treuthwch a gw&ecirc;lwch nad gau</L>
<L>I dhidwyll ryfedhodau.</L>
<L>Glodhe&s;iwch rhodhwch fawl rhwydh yn vnion</L>
<L>Yw enw Duw 'n ych &s;wydh</L>
<L>Bid llonn i galon im gwydh</L>
<L>O fowrglod a gar f'arglwydh.</L>
<L>Cei&s;iwch arglwydh rhwydh a rhodher yn wyrth</L>
<L>I nerth ae gyfiownder:</L>
<L>Cais wyneb cynn neb yn ner</L>
<L>Heb ym&s;wrn yt bob am&s;er.</L>
<L>Cofiwch w&eacute;dh rhyfedh rh&icirc;&s;on yn y rhai</L>
<L>A wnaethai ynn weithion:</L>
<L>I farn ae wyrth fawr iawn ion</L>
<L>Oe enau a dhoeth yn vnion</L>
<L>Had Abram ae cam o d&ucirc; 'r c&icirc;g i&s;od</L>
<L>Wei&s;ion bendigedig:</L>
<L>Meibion Iaco dro a dr&icirc;g</L>
<L>Ail wedi 'n dhetholedig.</L>
<L>Yr arglwydh gwiwlwydh yw'n Duw gwar i ni</L>
<L>Yn y nef ae &s;eintwar:</L>
<L>I farn yn gadarn a gar</L>
<L>I dhiwedh yr oll dhaear.</L>
<L>Cofio drawadhaw wydhyd bob am&s;er</L>
<L>Yn dyner daennyd:</L>
<L>I air gorchmynnodh wryd</L>
<L>I fil o genedlaeth fyd.</L>
<L>Ammododh oe fodh bann f&ucirc; i Abram</L>
<L>Yn ebrwydh yw helpu:</L>
<L><PB N="200" REF="110">Fely fyngodh i fodh f&ucirc;</L>
<L>I lw i I&s;ac i le&s;u.</L>
<L>Go&s;ododh n&ocirc;dodh nid yn wael Idhedhf</L>
<L>Oedh wydhfa Iaco hael:</L>
<L>Ae gyfamod hynod hael</L>
<L>Beth oe&s;-rwym byth i I&s;rael.</L>
<L>Gann dhwedyd ennyd nid anwir rhwydh-hynt</L>
<L>Rh&ograve;dhaf ytty fowr-dir.</L>
<L>A Chanan d&acirc;w ith randir</L>
<L>Etifedhiaeth helaeth hir.</L>
<L>Oedhynt anaml gynt fo gaid ywch wedi</L>
<L>Ychydig oedh honnaid:</L>
<L>Oedh vthr ag yn dhieithraid</L>
<L>A Duw oe blaen da o blaid.</L>
<L>Rhodia&s;ant doethant nid fal dall o genedl</L>
<L>I genedl vgeinwall:</L>
<L>O deyrnas goweithas gall</L>
<L>Orig hyd at bobl arall.</L>
<L>Ni adai gwelai ar goedh raith rwymiad</L>
<L>Orthrymu i bobloedh:</L>
<L>Cerydh blin i frenhinoedh</L>
<L>Oe h&acirc;chos hwy owchus oedh.</L>
<L>Na chyfyrdhwch trwch trochynt yn vnawr</L>
<L>Rhai eneiniog ydynt:</L>
<L>Na dhrygwch c&ecirc;rwch dhau cynt</L>
<L>Proffwydi ym praff ydynt.</L>
<L>G&acirc;lw i'r t&icirc;r yn w&icirc;r a wnaeth am newyn</L>
<L>Mewn awydh digon caeth</L>
<L>Fo dhiny&s;tria f&acirc;ra faeth</L>
<L>Ae hylawn oll gynheliaeth.</L>
<L>Anf&ocirc;nodh gyrrodh nid oedh g&acirc;s na bl&icirc;n</L>
<L>Wr oe blaen yn adhas:</L>
<L>Gw&ecirc;rthwyd f&ocirc;r a gwerth dira<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Sio&s;eb i&ocirc;n wyneb yn w&acirc;s.</L>
<L>Gefynnau yw &s;odlau ae &s;aid a fwriwyd</L>
<L>O fowredh rhai diriaid:</L>
<L>Doeth yr haearn cadarn caid</L>
<L>Ae dynnu hyd i enaid.</L>
<L><PB N="201" REF="110">Hyd yr amfer n&ecirc;r o n&ecirc;f a doeth w&icirc;r</L>
<L>Doeth i air yw adhef:</L>
<L>Gair f'arglwydh &s;wydh &s;y odher</L>
<L>P&ecirc;r f&ucirc; i dhawn ae pr&ocirc;fodh ef</L>
<L>Y brenin n&acirc;f w&icirc;n anfonodh aelaw</L>
<L>Eilwaith fo ai gollyngodh:</L>
<L>Llywodraethwr filwr fodh</L>
<L>Rhydh a hyf ae rhwydh-haodh.</L>
<L>Go&s;ododh cafodh wr coeth orau dawn</L>
<L>Ar i d&ucirc;y yn fowr-dhoeth:</L>
<L>Ag yn llonydh dhedwydh dhoeth</L>
<L>A gafael ar i gyfoeth:</L>
<L>I faeth athrawiaeth wrth raid a di&s;&icirc;gl</L>
<L>Yw dwy&s;ogion mowrblaid:</L>
<L>Ag i dhy&s;gu plannu plaid</L>
<L>Doeth yn wir daith henuriaid.</L>
<L>Aeth I&s;rael di-wael i daith a hoew dro</L>
<L>Hyd yr Aipht yn berffaith:</L>
<L>Ag aeth &s;iacob ae obaith</L>
<L>I dir Ham band da yw 'r rha&s;th.</L>
<L>I bobl cynydhodh yn bybyr weithian</L>
<L>Er gwaetha i holl ga&s;-wyr:</L>
<L>Ag yn gryfach gwchach gwyr.</L>
<L>Iawn obaith nai gwrthnebwyr.</L>
<L>Yno tr&ocirc;dh kiliodh i calon dallweilch</L>
<L>I dwyllo i wei&s;ion:</L>
<L>I ga&s;hau ag nid gwiw &s;on</L>
<L>I Dhownus bobloedh vnion.</L>
<L>Moe&s;es oe fonwes anfonawdh ar led</L>
<L>Ir wlad honn ae gyrrawdh</L>
<L>Ag Aron gwnn hwnn yn hawdh</L>
<L>Oedh wei&s;ion a dhewi&s;awdh.</L>
<L>Arwydhion gwirion yw 'r geiriau wedi</L>
<L>A o&s;odant bwythau:</L>
<L>Yn-hir Ham nid cam i cau</L>
<L>Ydoedh i ryfedhodau.</L>
<L>Gyrrodh anfonodh anfwyniant yn fflwch</L>
<L>Dywyllwch lle dallant.</L>
<L><PB N="202" REF="111">An-ufudh-weilch ni fydhant</L>
<L>Yw air ef &s;ef Duw ior &s;ant.</L>
<L>Troes dyfredh pur-wedh paro<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> yn edliw</L>
<L>Yn waed-lawr dhi&s;berod:</L>
<L>E ladhodh ni fynno<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h f&ocirc;d</L>
<L>Yw pe&s;ci dhim or py&s;god.</L>
<L>Aigiodh llyffaint haint egwan hir dyras</L>
<L>A dariodh yn y tir:</L>
<L>I &s;tafelloedh ydoedh wir</L>
<L>I brenhinoedh baru henwir.</L>
<L>Diwedhodh a rhodh fy rhwy 'n tuedhn</L>
<L>Nid didhig oedh i pwynt:</L>
<L>O gymy&s;g pl&acirc; ag amwynt</L>
<L>Llau obru yw hau yw br&ocirc; hwynt.</L>
<L>A glaw my&s;g cenlly&s;g lle c&acirc;n aniwed</L>
<L>Ae newyd yn dwr&s;tan:</L>
<L>A fflammau oriau eirian</L>
<L>Yn y tir yn ennyn t&acirc;n.</L>
<L>Ffigu&s;wydh gwinwydh a g&acirc;d yf orig</L>
<L>Wedi torri 'n wa&s;tad:</L>
<L>Diwair allu fu 'r drylliad</L>
<L>Gwedi a gloes goed i gwl&acirc;d.</L>
<L>Gwedi haint hoewfraint difrif cael crwydr</L>
<L>Celiog rhedyn digrif:</L>
<L>Doeth lindys ryfygya r&icirc;f</L>
<L>Yn aruthr ag aneirif.</L>
<L>Holl la&s;-wellt y tir lle llae&s;ant i rhyw</L>
<L>Y rhain ae p&ocirc;ra&s;ant:</L>
<L>Ag yn g&acirc;s difetha&s;ant</L>
<L>Heiniar y dhaear lle dh&acirc;nt.</L>
<L>Trawodh e ladhodh ni wnaeth lai n&ocirc;dodh</L>
<L>Gyntanedig pob rhai:</L>
<L>Yno i holl nerth angerthai</L>
<L>Blaen-ffrwyth eu tylwyth ae tai.</L>
<L>O gyfyrgoll oll dug allan yn wir</L>
<L>Yn llawn aur ag arian:</L>
<L>Yn i llwythau 'n well weithian</L>
<L>Heb vn ll&ecirc;&s;g o bai 'n i llann.</L>
<L><PB N="203" REF="111">Llawen fuyr Aipht ae lliwiynt poen waeth-waeth</L>
<L>Pann aethon yw helynt:</L>
<L>Syrthia&s;ai lle gwel&s;ai gynt</L>
<L>Dirnad i har&s;wyd arnynt.</L>
<L>Rh&ocirc;dh gymwl bygwl b&ucirc; agos in dawn</L>
<L>Yn d&ocirc; ar dhechreu-nos:</L>
<L>Yno a th&acirc;n a wnaeth &ucirc;n-nos</L>
<L>Lawn wyrth i oleuo n&ocirc;s.</L>
<L>Gofynnant yw mant &ocirc;ch or m&ocirc;dh &s;y&s;ia~t</L>
<L>A &s;ofi-iair oedh i rhodh:</L>
<L>A bara 'n ras bur iawn rodh:</L>
<L>A dull nefol diwallodh:</L>
<L>Y graig a holltodh groew eigion a rhydid</L>
<L>Dwr rhedodh oe dwyfron:</L>
<L>Aeth afonydh m<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wr &s;ydh &s;on</L>
<L>Dhwys iach vwch lleoedh &s;ychion.</L>
<L>Cans oe fodh cofiodh nid cas yw &s;eintwar</L>
<L>I air &s;antaioh llownras:</L>
<L>Ag Abram dhinam dhownwas</L>
<L>H&ecirc;n oedh wych hwnn oedh i was.</L>
<L>Pybyr dug i wyr Duw gwirion ollawl</L>
<L>Allan i le tirion:</L>
<L>Ae frig etholedigion</L>
<L>Mewn gorfoledh wehedh ion.</L>
<L>Yn wir y rhoe d&icirc;r i'r rhai dall odli</L>
<L>Y cenedloedh angall:</L>
<L>Enillant ni welant wall</L>
<L>O fawr air lafar arall.</L>
<L>Fal o dhydh i dhydh dha waith k&ucirc; ydoedh</L>
<L>Y cadwent i gyfraith:</L>
<L>O gynnal i dhedhf gannwaith</L>
<L>Molwch f'arglwydh mowrlwydh maith.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="106" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CVI. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn Pendrwm.</HEAD>
<L>_CLodforwch molwch Dhuw m&acirc;d a dwe|dwch</L>
<L>Mae da ydyw'n wa&s;tad:</L>
<L>Cans pery 'n faith hoewiaith h&ecirc;dh</L>
<L>I drugaredh drwy gariad.</L>
<L>Pa chwant di-rithiant a draetha dyrnod</L>
<L><PB N="204" REF="112">Cadernid Ieho&s;a?</L>
<L>O f&ucirc;nyd pwy a faneg</L>
<L>I fawl d&ecirc;g diofal da?</L>
<L>Gwynn i byd i gyd rhag gwyth duw gwedi</L>
<L>A geidw i farn yn &s;yth</L>
<L>Hwnn a wn&ecirc;l yn lle deler</L>
<L>Gyfiownder bob am&s;er byth.</L>
<L>Gra&s;lonrhwydh f'arglwydh da fyd y kefais</L>
<L>Cofia ith bobl hefyd</L>
<L>Yl&ecirc;ni a mi ym-wel</L>
<L>O waith &ucirc;chel ath iechyd.</L>
<L>Daeoni gw&ecirc;li i'r gwyr gw&acirc;dh diau</L>
<L>A'r dyn dewis llowradh:</L>
<L>Gorfoledh dy'tifedhiaeth</L>
<L>Ith genedlaeth gain adladh.</L>
<L>Gida n tad wiw-&s;ad pecha&s;om gimaint</L>
<L>O gamwedh y gwnaethom:</L>
<L>Anwir beilch yu wyr y byd</L>
<L>O fowyd nyni f&ucirc;om.</L>
<L>Ni dhelltynt dwedynt yn tadau ir Aipht</L>
<L>Yr oll ryfedhodau:</L>
<L>O fe&s;ur ni chofia&s;on</L>
<L>I rwydhion drugaredhau.</L>
<L>An-ufudh ae budh bronn b&ocirc;dhi f&ucirc;ant</L>
<L>O feiau gorhodri:</L>
<L>Wrth dhygyfor y moroedh</L>
<L>Y m&ocirc;r coch oedh merciwch i.</L>
<L>Achubodh hwy a bodh a bid yma 'n iawn</L>
<L>Er mwyn i enw gwelid:</L>
<L>Dyna 'r modh i'r adwaener</L>
<L>Diweir-n&ecirc;r ae gadernid.</L>
<L>Cerydhodh &s;ychodh y mor coch (&s;ant) noeth</L>
<L>Y gwnaeth lwybr a gerdhant:</L>
<L>Trwy flinder dyfnder yn dal</L>
<L>Fal annial a foliannant.</L>
<L>Achubooh yn rhodh er hynn oedh alawnt</L>
<L>O dhwylaw y gelyn:</L>
<L>Gwaredodh ni dhaliodh wg</L>
<L><PB N="205" REF="112">O gilwg &s;edhiant gelyn.</L>
<L>A'r dy&s;roedh ar goedh a geuynt lonaid</L>
<L>I gelynion llynkynt:</L>
<L>A diau nie gad&acirc;wyd</L>
<L>A hanwyd vn o honynt.</L>
<L>Yna c&ucirc;r dwy&s;a creda&s;ant orig</L>
<L>I eiriau f'anwyl&s;ant:</L>
<L>O lefain I fawl efo</L>
<L>Cwyn i&s;o y cana&s;ant.</L>
<L>Yno digofio dygyfor vthrwaith</L>
<L>I weithred i'r kefnfor:</L>
<L>Ag heb dhi&s;gwyl gw&ycirc;l a gw&ecirc;n</L>
<L>Ag angen am i gyngor.</L>
<L>Bly&s;io 'n waeth a wnaeth noethwch y dyr|fa</L>
<L>Dirfawr i'r anialwch:</L>
<L>Temptio mowrder n&ecirc;r yn ol</L>
<L>Affeithiol i'r diffeithwch</L>
<L>N&ocirc;des a rhodhes wir hynt ymannos</L>
<L>I damuniad vdhynt:</L>
<L>Yn y fann e dhanfonawdh</L>
<L>Gwael oer-nawdh g&ucirc;li arnynt</L>
<L>Cyffroe&s;ant fyw-&s;ant Foe&s;en ag ar&s;wyd</L>
<L>Yw gwer&s;yllt aflawen:</L>
<L>Sant yr arglwydh nis llwydhynt</L>
<L>Gwirion hynt ag Aron h&ecirc;n.</L>
<L>Y dhaear dh&icirc;g &acirc;r egorodh o daith</L>
<L>A Dathan a Lyncodh:</L>
<L>Cynulleidfa goeca gam</L>
<L>Abiram ir pwll bwriodh.</L>
<L>Tan bl&icirc;n yniwin kyneuodh lledfarw</L>
<L>I cynulleidfa ae deifiodh:</L>
<L>Yr anuwiol bydol beilch</L>
<L>Y lle&s;gweilch fflam ae llo&s;godh.</L>
<L>Yn wyneb Horeb ymdhihirant wyr</L>
<L>Y llo aur a wnaethant:</L>
<L>I dhelw dawdh adholiad oedh</L>
<L>Grym oe&s;oedh ymgryn ma&s;ant</L>
<L>Troe&s;ant i ogoniant i gyd yn wael iawn</L>
<L><PB N="206" REF="113">Ae l&ucirc;n mewn aflendyd:</L>
<L>Faleidion ar y fronwellt</L>
<L>A bawr y gwellt a br&icirc;g yd.</L>
<L>Duw &s;iwr achubwr a chwant awenydh</L>
<L>Yno anghofia&s;ant:</L>
<L>Yn yr Aipht a wnel&s;ai 'r ion</L>
<L>Y mowrion bethau ymyrrant.</L>
<L>P&ecirc;th rhyfedh duedh diwair yn i&ocirc;r rhydh</L>
<L>Yn-hir Ham heb le&s;fair:</L>
<L>Pethau ofnadwy fwyoch</L>
<L>Yn y m&ocirc;r c&ocirc;ch mawr y cair.</L>
<L>Diny&s;triai dwedai arw d&ocirc;n i anadi</L>
<L>A hynny 'n dra diglion:</L>
<L>Gwnaeth Moe&s;es les rhag i l&icirc;o</L>
<L>Diny&s;tre&s;id naws trow&s;ion.</L>
<L>Gwedhol dhamunol dhymuniant wyr taer</L>
<L>Ar tir di&s;tyra&s;ant:</L>
<L>I air fyth orau o fawl</L>
<L>Dewi&s;awl ni chreda&s;ant.</L>
<L>Grwgnach &s;iaradach y&s;y rwydh yw pobl</L>
<L>Yw pebyll mae aflwydh:</L>
<L>Ni wrandow&s;ant nwyfiant n&ocirc;d</L>
<L>Lwys fowrglod lais fy arglwydh.</L>
<L>Oe fodh egorodh i l&acirc;w gaeth wir-boen</L>
<L>Yw herbyn yn helaeth:</L>
<L>Yno yw cwympo tr&ocirc; trwch</L>
<L>Ir anialwch rann alaeth.</L>
<L>Ag i gwympo tr&ocirc; antur oedh o hawl</L>
<L>I h&acirc;d my&s;g cenedloedh:</L>
<L>Ag ar f&acirc;r yw gwa&s;garu</L>
<L>Drwy watwaru drwy i tiroedh.</L>
<L>Ymgyfarfu b&ucirc; heb au hap awydh</L>
<L>Baal-peor a nhwythau:</L>
<L>Byd d&acirc; eu&s;oe<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> bwyta&s;ant</L>
<L>O borthiant feirw aberthau.</L>
<L>I blant digia&s;ant Duw gain diofal</L>
<L>Ae dyfais e hunain:</L>
<L>Ag yw my&s;g e gymy&s;god<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L><PB N="207" REF="113">Y tra<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">odh pla y truain.</L>
<L>Phinees dy&s;yfes Duw a &s;afodh ion</L>
<L>Ag yn iawn a farn<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dh:</L>
<L>Ag yna y pl&acirc; oe pl&ucirc;</L>
<L>Yw teulu a attaliodh.</L>
<L>Rhifwyd hynn Duw gwyn d&ucirc;g yno feu|dith</L>
<L>Yn gyfiownder etto:</L>
<L>O genedl i genedl a gwawl</L>
<L>Trag wydhawl y trig idho.</L>
<L>Digiwyd &ecirc;f Duw n&ecirc;f dann ofyn afrad</L>
<L>Wrth dhyfroedh y&s;cymyn:</L>
<L>Drygwyd Moe&s;es a drygwaith</L>
<L>A ch&acirc;s iaith o achos hynn.</L>
<L>Cythrudho yno i einioes a&s;pri</L>
<L>I y&s;pryd a dryg-foes:</L>
<L>Cam-ymadrodh gormodh gau</L>
<L>Oe wefu&s;au fu eu&s;oes.</L>
<L>Heb dhiny&s;triaw dr&acirc;w dyna drai t bebyll</L>
<L>Yr oll bobl ae llidiai:</L>
<L>Wrthynt arglwydh rwydh ar air</L>
<L>Dewi&s;air fal dweda&s;ai.</L>
<L>A'r genedl wir-chwedl o arw-chwant golud</L>
<L>Mewn gwely 'mgymy&s;gant:</L>
<L>I gweithredoedh coedh nid c&eacute;l</L>
<L>Da&s;g i&s;el hwy ae dy&s;ga&s;ant</L>
<L>Ag ir gau dhuwiau lle dh&acirc;nt i beeni</L>
<L>Beunydh y gw&s;naethant:</L>
<L>Y rhai a dwyllai ar hyd</L>
<L>O fywyd i magl fuant.</L>
<L>Yn aberth kyngerth y caid i meibion</L>
<L>Heb dhim obaith enaid:</L>
<L>Ae merched gweled yn gaeth</L>
<L>Vthr alaeth i gythreuliaid.</L>
<L>Gwaed gwirion vnion rhai one&s;t diau</L>
<L>Ai dywallt yn rhyffe&s;t:</L>
<L>Gwaed i meibion llon ar ll&ecirc;d</L>
<L>Ae merched nid mwy drcheft.</L>
<L>I G<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nan Dhuwiau o gynwaed borth is</L>
<L><PB N="208" REF="114">Abertha&s;ont ir-waed:</L>
<L>Halogwyd i hiliogaeth</L>
<L>Yt air gwaeth i tir a gwaed.</L>
<L>Ae gweithredoedh koedh y gwydhant fwy oll</L>
<L>Felly 'mhaloga&s;ant:</L>
<L>Mwy w&ecirc;gi as dychmygion</L>
<L>Yn wei&s;ion puteinia&s;ant.</L>
<L>Cyneuodh digiodh ond aeth yn wirboeth</L>
<L>Yn erbyn i bobl ffraeth.</L>
<L>Ffieidhiodh trwy or modh tr&icirc;n</L>
<L>At fydhin i ytifedhiaeth.</L>
<L>O wres e r&ocirc;dhes r&acirc;dhoedh yn alaeth</L>
<L>Yn nwylaw 'r cenedloedh:</L>
<L>Ae cas llywodraetha&s;ant</L>
<L>A gair o chwant goruwch oedh.</L>
<L>Garw-dhyn i g&ecirc;lyn y gwelwyd wrth rym</L>
<L>I gorthrymn a wnaethpwyd:</L>
<L>Tann i dwylaw a br&acirc;w brau</L>
<L>Gw&s;t angau i go&s;tyngwyd.</L>
<L>Mynych gw&acirc;r ydych gwaredodh c&ucirc; ing</L>
<L>I cyngor ae digiodh:</L>
<L>Am eu henwiredh medhir</L>
<L>Y c&ucirc;rir &s;awl nis c&acirc;rodh.</L>
<L>Pand oedh ing cyfing cofiodh dhaeoni</L>
<L>I dhynion edrychodh:</L>
<L>Pann glywodh ef i llefain</L>
<L>Ae germain gri&ocirc; gormodh.</L>
<L>I ammod hynod henwodh yn honnaid</L>
<L>I&ocirc;n hwnnw a gofiodh:</L>
<L>Oe fowredh drugaredhau</L>
<L>Ty&s;t eiriau y to&s;turiodh.</L>
<L>Rhoes 'n hael i gael teg wilio trwy g&ucirc;r</L>
<L>Beth trugaredh yno:</L>
<L>Gann rai ae gwnaeth yn gaethion</L>
<L>Ger i bronn i garu i br&ocirc;.</L>
<L>Achub ner tyner iawn yt oedh a da</L>
<L>Ti yw Duw y ll&ucirc;oedh:</L>
<L>Cynull ni o blith (dichwith di</L>
<L><PB N="209" REF="114">C&ucirc;n odli) y cenedloedh.</L>
<L>Yn hynod dy gl&ocirc;d a gludant downus</L>
<L>Yw d'enw gywir&s;ant:</L>
<L>I ryfedh orfoledhu</L>
<L>Da ofalu dy foliant.</L>
<L>Bendigaid mowr-blaid Amen o ra&s;-r&ocirc;dh</L>
<L>Yw Duw 'r I&s;rael llawen:</L>
<L>A b&ucirc; er ioed fal y b&ycirc;dh</L>
<L>Tragywydh y tr&icirc;g awen.</L>
<L>Ag o bwyll didwyll dyweder i bawb</L>
<L>Oe bobl ef yn dyner:</L>
<L>Felly bo gwirio gariad</L>
<L>Aml yw 'ch nad, molwch n&ecirc;r.</L>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 N="5" TYPE="book">
<HEAD>Y Pumhed Llyfr.</HEAD>
<DIV3 N="107" TYPE="Psalm">
<HEAD> Y CVII. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t cyfnewidiog.</HEAD>
<L>_CLodforwch molwch da 'r m&ocirc;dh</L>
<L>Duw o rwy&s;g da yw o radh:</L>
<L>Cans p&ecirc;ry i war drugaredh</L>
<L>Awdur gwiw yn dragywydh.</L>
<L>Didwyll yno dywedwn</L>
<L>Degwch i waredigion</L>
<L>Rhai a waredodh i rhann</L>
<L>Oer gilwg o law 'r g&ecirc;lyn.</L>
<L>Y&s;gliff y tir a ga&s;glodh</L>
<L>Or dwyrain euraid wiwradh:</L>
<L>Ag eglur o du 'r gogledh</L>
<L>A'r dehau ior ae dih&ucirc;dh.</L>
<L>Bu anial crwydr y fal fas</L>
<L>Mewn affaith diffaith ar d&ecirc;s:</L>
<L>Heb gael lle gwar i aros</L>
<L>O dhiar y ffordh oroff-&icirc;s.</L>
<L>A'n yno yn newynog</L>
<L>Och wedi yn &s;ychedig:</L>
<L><PB N="210" REF="115">Ae henaid mewn anhunwag</L>
<L>A lias yn i lewyg'</L>
<L>Llefa&s;ant enwant yna</L>
<L>Yr ior arglwydh rhwydh a'n rhi:</L>
<L>Yw trymder kyfyngder fu</L>
<L>Y gwaredodh gwir wedy.</L>
<L>Fo 'i twy&s;odh bry&s;iodh mae brys</L>
<L>I'r ffordh vnion llonn yw 'r lles</L>
<L>O dhyno mynd i dhinas</L>
<L>Gyfannedh o gof vn-nos.</L>
<L>I ner cyffe&s;ant yn vn</L>
<L>I drugaredh dawnwedh dyn:</L>
<L>Ae ryfedhod gwiwnod g&acirc;n</L>
<L>Nod hynod i blant dynion.</L>
<L>Diwallodh ni dhaliodh wg</L>
<L>Wych oed enaid &s;ychedig:</L>
<L>A dawn y llanwodh yn deg</L>
<L>Yna enaid newynog.</L>
<L>Rhai a gw&s;g mewn rhuw gy&s;god</L>
<L>Angau draw o ing a drig:</L>
<L>Yn rhwym mewn haearn ar hyd</L>
<L>O gy&s;tudh alar gwa&s;tad.</L>
<L>An-ufudh-hau gau ond gw&acirc;g</L>
<L>Ag ammau i eiriau orig:</L>
<L>A dirmygu drefnu drwg</L>
<L>Cyngor goruchaf cangog.</L>
<L>Yn donn eu calon mewn c&ucirc;r</L>
<L>B&ocirc;l o wendid a blinder:</L>
<L>Syrthia&s;ant nis gwel&s;ant g&acirc;r</L>
<L>Wrth Dhuw ae cynorthwywr.</L>
<L>Bu gri a gweidhi drwy g&ucirc;r</L>
<L>Yn gyfing mewn ing yn wir:</L>
<L>Achubodh nadodh yn ior</L>
<L>A thrwy ymdaith orthrymder.</L>
<L>D&ucirc;g hwy or tywyll hyll hwnt</L>
<L>Angau gy&s;god n&ocirc;d a wnant:</L>
<L>Drylliodh ni adawodh lle d&ocirc;nt</L>
<L>Mwy odhef rhwymau vdhynt</L>
<L><PB N="211" REF="115">Cyffes im n&ecirc;r gloewder glan</L>
<L>Ae drugaredh ryfedh r&icirc;n:</L>
<L>Ae ryfedhod hynod h&ecirc;n</L>
<L>Ond downus i blant dynion.</L>
<L>Pann fynnodh e dorrodh doe</L>
<L>Byrth o bres ba wyrth heb roi:</L>
<L>A drylliodh e fynnodh fwy</L>
<L>Barriau heyrn byrha-ai.</L>
<L>Dynion ynfydion o f&acirc;r</L>
<L>Ae camwedhau 'n olau ner:</L>
<L>O radhau anwiredhwr</L>
<L>Was didhym a gy&s;tudhir.</L>
<L>Ae henaid traidh ffiaidh ff&ocirc;n</L>
<L>Bob rhyw fwyd be p&ecirc;r i f&icirc;n:</L>
<L>A daethant afrad weithian</L>
<L>I byrth angau borth angen.</L>
<L>Bu gri a gweidhi drwy g&ucirc;r</L>
<L>Yn gyfing mewn &icirc;ng yn wir:</L>
<L>Achubodh nadodh yn ior</L>
<L>A thrwy ymdaith orthrymder.</L>
<L>Gyrrodh i air grair gwiw rent</L>
<L>Yn rhodh iachaodh wych hwnt:</L>
<L>A gwaredodh cadwodh cynt</L>
<L>Wyr oe mwythau (ior) methiant.</L>
<L>Cyffes in n&ecirc;r gloewder gl&acirc;n</L>
<L>Oe drugaredh ryfedh r&icirc;n:</L>
<L>Ae ryfedhod hynod h&ecirc;n</L>
<L>Hynt downus i blant dynion.</L>
<L>Aberthant nis gweithiant g&ucirc;dh</L>
<L>Aberth moliant i &s;ant &s;ydh:</L>
<L>Traethant i waith yn faith f&ocirc;dh</L>
<L>Ae foliant a gorfoledh.</L>
<L>A &ecirc;l i'r mor goror g&acirc;n</L>
<L>Mewn llongau yn gwau a gw&ycirc;n:</L>
<L>Gwnant i gorchwyl a hwyl hin</L>
<L>O ymyrru a dyfroedh mowrion</L>
<L>Hwy wel&s;ant waith perffaith p&ucirc;r</L>
<L>Yr arg<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wydh ag arwydh gwir:</L>
<L><PB N="212" REF="116">Ae ryfedhod wiwnod ior</L>
<L>Wedi ofndaith mewn dyfnder.</L>
<L>Doedodh e gododh y gwynt</L>
<L>A mor-gymlawdh nid hawdh hwnt:</L>
<L>Cododh a neidiodh fal nant</L>
<L>Yn donnau n&ocirc;d a enwont.</L>
<L>Rhai dringant fef i n&ecirc;f nenn</L>
<L>Oedh e&s;gud rhai a dhi&s;gynn:</L>
<L>Todhodh i henaid didhan</L>
<L>O flinder afael wann-don.</L>
<L>Penn-droant tripiant at rann</L>
<L>A modhau fel y medhwyn:</L>
<L>A methodh yma weithion</L>
<L>I doethineb daith an-un</L>
<L>Bu gr&icirc; a gweidhi drwy gur</L>
<L>Yn gyfing mewn &icirc;ng yn wir:</L>
<L>Achubodh nadodh yn ior</L>
<L>A thrwy ymdaith orthrymder.</L>
<L>E wnaeth yw &s;tormoedh yn ol</L>
<L>Yno dewi yn dawel:</L>
<L>A'r tonnau i gau yn g&ucirc;l</L>
<L>O dy&s;t gwyr di&s;taw ae gwyl.</L>
<L>Yna llenwir llawenydh</L>
<L>Y mor yn wa&s;tad ae medh:</L>
<L>Ef ae kymorth l&ecirc; porthladh</L>
<L>Ymannos a dham vnodh.</L>
<L>Cyffes in n&ecirc;r gloewder glan</L>
<L>Oe drugaredh ryfedh r&icirc;n:</L>
<L>Ae ryfedhod hynod h&ecirc;n</L>
<L>Ond da iawn i blant dynion.</L>
<L>I bobloedh ar goedh i gyd</L>
<L>Da orchafiaeth derchafed</L>
<L>Mawl i dhedhf mewn ei&s;tedhfod</L>
<L>Yn orau pob henuriad:</L>
<L>Ir diffeithwch trwch hynt radh</L>
<L>Wedi y llif go&s;ododh:</L>
<L>I ffynnonian ffein vnwedh</L>
<L>O dho&s;barth a wna 'n dhi&s;bydh.</L>
<L><PB N="213" REF="116">A thir in wythlawn a dawn da</L>
<L>Yn dhiffiwyth hwnn a dhefiry:</L>
<L>O gynnen a drigioni</L>
<L>Agwandhull rhai a drig yndho</L>
<L>Rhoes anial hir re&s;ynys</L>
<L>Yn llynn dwfr llawen o d&ecirc;s:</L>
<L>Ffynhoniau hoff iawn henwis</L>
<L>A dwr croiw dhaw o dir cras</L>
<L>Gwnaeth yno i dario d&ocirc;nt</L>
<L>Ir newynog rann enwent:</L>
<L>Dinas a dharpara&s;ant</L>
<L>Gyfannedhol wedhol ynt.</L>
<L>A haea&s;ant hwy feu&s;ydh</L>
<L>A phlann gwinllann vgeinlludh:</L>
<L>Diogel ffrwyth y dygodh</L>
<L>A thoreth ymborth wiwradh.</L>
<L>Oth fendith dichwith Duw wyd</L>
<L>A mawl c&acirc;n yn ami y caed:</L>
<L>Heb leihau rhwng cangau coed</L>
<L>O fawl oe hanifeiliaid.</L>
<L>Gwedi gwnat yn llai i ll&icirc;n</L>
<L>Mewn &icirc;ng yn gyfing i g&ucirc;n:</L>
<L>Go&s;tyng wyd mewn gwe&s;t angen</L>
<L>A dryg-fri mewn cyni can.</L>
<L>Bwriodh dhirmig d&icirc;g nid da</L>
<L>Ar i bonedh arw boeni:</L>
<L>Gwnaeth hwy a brwydr i grwydra</L>
<L>Oe ffordh ir anial y ffy.</L>
<L>Y tylawd ar i wawd waedh</L>
<L>Wedi i g&ocirc;di in gwydh:</L>
<L>Da lewyrch i deuluoedh</L>
<L>P&ucirc;r ior a gododh fal praidh.</L>
<L>Rhai vnion heb g&ecirc;l gwelodh</L>
<L>Yn llawen orawen radh:</L>
<L>A now-ran pob anwiredh</L>
<L>A gae i &s;afn ag y &s;ydh.</L>
<L>Pwy &s;y 'n gall pa &s;onio in gwydh.</L>
<L>I gadw d mynn hynn yn hawdh:</L>
<L><PB N="214" REF="117">A dheuall yn gall ar goedh</L>
<L>Fowrglod trugaredh f'arglwydh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="108" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Y pump gwers kyntaf o gowydh llo&s;gyrnog, ar darn arall o drybedh menaich.</HEAD>
<L>_PArawd ynghoel-wawd yw 'nghalon</L>
<L>Parawd yw y tafawd yt ion</L>
<L>Waith vnion a thannau.</L>
<L>Deffro fy vrohas da r&acirc;s drw&s;iad</L>
<L>Deffro vgeinwaith deffro ganiad</L>
<L>Bwriad yw kodi y borau.</L>
<L>Wrth genedloedh miloedh molaf</L>
<L>O wedh kynnil i Dhuw kanaf</L>
<L>Adh&ocirc;laf hynn oedh olau.</L>
<L>Da air enwi yw dy rinwedh</L>
<L>Ath wir vnion ath wirionedh</L>
<L>Eilwedh vwch y kymylau.</L>
<L>Dyrchafer ef vwch y nefo<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dh</L>
<L>A gogoniant moliant miloedh</L>
<L>Vwch tiroedh vwch y tyrau.</L>
<L>Ym bydh llawn awydh a lionn awel</L>
<L>Yw &s;eintwar dawel &s;ant ior diwad:</L>
<L>Im pobloedh rhinioedh mi ae rhannaf</L>
<L>Sichem a fynnaf rwydhaf rodhiad.</L>
<L>Succoth dyphryn pur a fe&s;uraf</L>
<L>Imi y gwelaf y mae Gilead</L>
<L>Mana&s;&s;es da ffres wedi Effrym</L>
<L>Hwnnw yw grym a henw gwiw rad</L>
<L>Iuda dewi&s;a ym yn <NOTE N="*" PLACE="marg">Legi&s;la|tor.</NOTE> dwy&s;awg</L>
<L>A Moab yw 'nghawg yrhawg yn rhad</L>
<L>Ag ar gefn Edom drom ar drumiau</L>
<L>Bwriaf f'e&s;gidiau byrr fwys godiad.</L>
<L>A Phale&s;tina yna-vn-nos</L>
<L>Yn llonn o achos llawenychiad.</L>
<L>Pa wys a'm towys ymy&s;g teyrn</L>
<L><PB N="215" REF="117">I gaerau kedyrn gorau keidwad.</L>
<L>A phwy i Edom ym dhiom wedh</L>
<L>A'n dwg i vnwedh mevdwy ganiad.</L>
<L>In digio yleni di an diglonnai&s;t</L>
<L>I ff&ocirc; in heliai&s;t an ffynn hwyliad:</L>
<L>Heb dwy&s;o yno yn dhianair</L>
<L>Anllawen y kair yn llu a'n kad.</L>
<L>Rhag blinfyd y byd bid Duw yn borth</L>
<L>A daw in kymorth dewin keimiad.</L>
<L>Ofer-nerth a &s;erth ydyw pob &s;on</L>
<L>A allo dynion lleia doniad.</L>
<L>Gwnawn hyder tyner arnat vnion</L>
<L>O wyrth otwidion o nerth Duw dad.</L>
<L>Y gelyn i&s;ed gwael yn wa&s;arn</L>
<L>Syth a y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ri 'n &s;arn ae &s;athru-'n &s;ad.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="109" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CIX. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_DVw na th&acirc;w lle d&acirc;w dy air</L>
<L>Duw fy moliant fwy mow-lair</L>
<L>Annuwiol enau gau gant</L>
<L>Ryfedh ymgyngora&s;ant</L>
<L>Y tafod-gwyllt tyfiad gw&ycirc;n</L>
<L>Oerbwyll lafar im erbyn.</L>
<L>Cylcha&s;ant fi clowch wiw-fras</L>
<L>Garwa cerdh ae geiriau c&acirc;s</L>
<L>Ymladhant a ffant a ff&ocirc;s</L>
<L>Mwy bechod a mi heb achos</L>
<L>Am gariad yn anad neb</L>
<L>Wrth hynn &acirc;n im gwrthwyneb</L>
<L>A minnau 'n wael mael im ais</L>
<L>I wiw-Dhuw a wedhiais</L>
<L>Go&s;odant dhrwg cilwg hynn</L>
<L>Mowrbell dros d&acirc; im erbyn</L>
<L>Ag a d&acirc;l g&acirc;s gwas nis gwad</L>
<L>Mwya 'nghur am ynghariad.</L>
<L>D&ocirc;d arno ffieidhio ffol</L>
<L><PB N="216" REF="118">Vn o awydh anuwiol</L>
<L>Bid Satan darogan draw</L>
<L>Halog wrth i dheheulaw</L>
<L>Pann farner rhwydhder yrhawg</L>
<L>Yn iwin aed yn enawg</L>
<L>I wedhi bu waedh oe bod</L>
<L>O bai ochain yn bechod</L>
<L>Bid byr-hau oriau i oes</L>
<L>Bid berigl a bid berroes.</L>
<L>Cymred arall a gwall gwaeth</L>
<L>Y &s;y gwbl i e&s;gobaeth</L>
<L>Bid i blant bywyd i blaid</L>
<L>Oedh ofer yn ymdhifaid</L>
<L>Bid i wraig ir byd a rann</L>
<L>Oedh waeth-waeth yn wedhw weithian</L>
<L>A chrwydrant i blant yn bla</L>
<L>A garw deitl i gardotta</L>
<L>I bara a gais b&acirc;r y gwedh</L>
<L>O fewn lle anghyfannedh</L>
<L>Rhwyded yr occrwr rhydyn</L>
<L>A fedh oll fawa o dhyn</L>
<L>Bid dieithraid lle caid c&ucirc;r</L>
<L>Ol ef i anrheithio i lafur</L>
<L>Na roed neb trwy vndeb tro</L>
<L>Wawr dhydh drugaredh idho</L>
<L>Mwy ni bydh a rydh i raid</L>
<L>Dhiafiaith yw ymdhifaid</L>
<L>Dmy&s;trier gyrrer yn gaeth</L>
<L>O lwgr oll i hiliogaeth</L>
<L>Di-l&ecirc;er dalier dolef</L>
<L>Ir ail oes ar i ol ef</L>
<L>Eurglod coffaer (arglwydh)</L>
<L>An wiredhau i dadau 'n dwydh</L>
<L>Coffa oedh yna 'n dhinam</L>
<L>Pechod er i fod yw fam.</L>
<L>Y rheini modh y rhennid</L>
<L>Ger bronn ner bob am&s;er bid</L>
<L>Bid coffa oedh yna odhi-arr</L>
<L><PB N="217" REF="118">Duedh ag wyneb daear.</L>
<L>Ni chofiodh w&acirc;r drugaredh</L>
<L>Erlid truan wann i wedh</L>
<L>I l&acirc;dh tylawd darfawd d&icirc;g</L>
<L>Oedh wedi 'n gy&s;tudhiedig</L>
<L>Hoffodh dhichwith felldithio</L>
<L>Honn yn boeth a dhoeth i dh&ocirc;</L>
<L>Ni fynnai fl&icirc;th fendith fod</L>
<L>Hoen wyrth mae honn yw wrthod</L>
<L>Gwi&s;godh felldith dhichwith dhyn</L>
<L>Dall wedi fall dilledyn</L>
<L>Fal Dwfr idho chwidro chwyrn</L>
<L>Ail wi&s;go oel yw e&s;gyrn</L>
<L>A bydhed fal dilledyn</L>
<L>A wi&s;go ef wai&s;g o wyn</L>
<L>Fal gwregys yw grys deg r&ocirc;l</L>
<L>O<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> dodid yn wa&s;tadol</L>
<L>A hyna fy n&ecirc;r dyner d&ocirc;n</L>
<L>Gwyl vnwaith im gelynion.</L>
<L>Rhai dhowaid wrth fenaid fydh</L>
<L>Aniwed yn i awydh</L>
<L>Moes arglwydh mowr-lwydh y mi</L>
<L>Yn ol d'enw &ecirc;l daeoni</L>
<L>Gwared fyfi rhi er h&ecirc;dh</L>
<L>Da drwy g&ucirc;r dy drugaredh</L>
<L>Cans truan a gwann dig wyf</L>
<L>Oediog a thylawd ydwyf</L>
<L>Mae 'nghalon o dhwyfron dhig</L>
<L>A llid yn archolledig</L>
<L>Wyf fal cy&s;god trwm-nod tro</L>
<L>Gwag eidhil yn gogwydho</L>
<L>Fo 'm e&s;gydwyd gwelwyd gwyn</L>
<L>Ail crwydr celiog rhedyn.</L>
<L>Gwann yw fyngliniau ywch gwydh</L>
<L>O newyn egwan awydh</L>
<L>O'm bra&s;oer p&ucirc;r y curiais</L>
<L>O'm cnwd maith am enawd o'm ais</L>
<L>Cywilydh herwydh i hynt</L>
<L><PB N="218" REF="119">Hefyd gwnn oedhwn ydhynt</L>
<L>Siglent pann i gwelent gau</L>
<L>Oe piniwn drwg i pennau</L>
<L>Fy arglwydh wyd arwydh da</L>
<L>Wrth Dhuw fi cynorthwya</L>
<L>Achub fi 'n ol wiriol wedh</L>
<L>Duw dri gwir dy drugaredh</L>
<L>Oe b&ocirc;dh fal y gwybydhyn</L>
<L>Daith hir mae dy waith yw hynu</L>
<L>Ag mae tydi gweithi g&ocirc;&s;t</L>
<L>Wiw g&ucirc;n weithian ae gwnaetho&s;t</L>
<L>Rh&ocirc;nt felldith, dy fendith di</L>
<L>I kywilydh nis c&ecirc;li</L>
<L>Mwy gywilydh im galon</L>
<L>Dy was fydh llawenrydh llonn</L>
<L>Niwed im c&acirc;s aniwarth</L>
<L>Yr offer gwi&s;ger a gwarth</L>
<L>Gwi&s;g kywilydh bydh o bell</L>
<L>Yw mintai megis mantell</L>
<L>Molaf f'arglwydh mowr-lwydh mau</L>
<L>Mwy ogoniant am genan.</L>
<L>Moliannaf ef o nef n&ecirc;r</L>
<L>A llywydh ymylg llawer</L>
<L>Saif wrth y tlawd barawd B&ocirc;r</L>
<L>Ae dheheulaw dha hael-ior</L>
<L>Rhag barn yn gadarn a gaid</L>
<L>O been i achub enaid.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="110" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CX. <HI>P&s;alm.</HI> H&ecirc;n-fe&s;ur o lyfr Herge&s;t.</HEAD>
<L>_DIwael y dywod</L>
<L>Eurglod yr arglwydh</L>
<L>Wrth f'arglwydh wyrth fowrglod</L>
<L>Ei&s;tedh yniwedh y&s;tod</L>
<L>I'm deheulaw 'n aelaw n&ocirc;d:</L>
<L>Hynod o&s;odaf</L>
<L>Dialaf d'alon</L>
<L><PB N="219" REF="119">Y dynion rh&ocirc;f danaf</L>
<L>A thann dy draed yn waed naf</L>
<L>Yw gorwedh mi ae gyrraf</L>
<L>Dy nerth h&ocirc;ff werth ff&ocirc;n</L>
<L>Ae anfon vn-fodh</L>
<L>Ras haeodh i&ocirc;r Seion</L>
<L>Gwna lyfodraeth wiwfaeth i&ocirc;n</L>
<L>Yleni my&s;g d'elynion.</L>
<L>Y bobloedh oedh war</L>
<L>Yma 'r offrymant</L>
<L>Ae lle&s;giant wlly&s;gar</L>
<L>Nerth hardhwch gwelwch a gar</L>
<L>Santaidh y-nydh i Seintwar</L>
<L>O gr&ocirc;th y wawr gronn</L>
<L>Cyfion o cofij</L>
<L>Dy eni wlith dynion</L>
<L>Tyngodh arglwydh wiw-&s;wydh ion</L>
<L>Ni ydifara dwf wirion</L>
<L>Ti ydwyt wiwdad</L>
<L>Offeiriad ff&ecirc;rol</L>
<L>Tragwydhol fr&ocirc; gwydhiad</L>
<L>Yn ol vrdh vn ni wyl wad</L>
<L>Melchi&s;dec mawl wych wa&s;tad.</L>
<L>Yr arglwydh &s;wydh &s;aint</L>
<L>Wall haint archolla</L>
<L>Dwg yna deg ennaint</L>
<L>Gwnaiff ar goedh frenhinoedh fraint</L>
<L>Dhygyfor yw dhigofaint.</L>
<L>E farn Duw a f&ecirc;dh</L>
<L>Gymy&s;g wedh mwy&s;gion</L>
<L>Y dynion di-iownedh</L>
<L>E dyrr benn gwlad wa&s;tad w&ecirc;dh</L>
<L>E leinw &ocirc;ll a chelanedh.</L>
<L>E &ycirc;f o'r afon</L>
<L>A h&ocirc;ffo 'n hyffordh.</L>
<L>Ar y ffordh goroff i&ocirc;n</L>
<L>Am hynn fy n&ecirc;r &s;yber &s;on</L>
<L>Cyfyd i wyneb cyfion.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="111" TYPE="Psalm">
<PB N="220" REF="120">
<HEAD>Y CXI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_CLodforaf molaf Dhuw am i&ocirc;n ollawl</L>
<L>O wllys fynghalon:</L>
<L>Mewn lle dirgel dawel d&ocirc;n</L>
<L>Torf ranniad tyrfa 'r vnion.</L>
<L>Duw iown-wych rwydh-wych radho|edh mor odiaeth</L>
<L>Mawr ydyw i weithredoedh:</L>
<L>Y&s;pys ar&s;wydys ydoedh</L>
<L>Ir &s;awl ae hofnant r&acirc;s oedh.</L>
<L>I waith ef o n&ecirc;f nid gann ofid hirdhadl.</L>
<L>Yw hardhwch a glendid:</L>
<L>I gyfiownder a gerid</L>
<L>A bery byth bob awr b&icirc;d.</L>
<L>Gwnaeth g&ocirc;ffa yna enwawg i dhidwyll</L>
<L>Ryfedhodau cangawg:</L>
<L>Gra&s;lawn a rhwydh-lawn yw rhawg</L>
<L>Athro gwyr a thrugarawg.</L>
<L>Rhoi i ymborth ae borth y bydh i hyfnod</L>
<L>Sawl ae hofnant beunydh:</L>
<L>Cofio i amod fowrglod fydh</L>
<L>Draw a gai yn dragywydh.</L>
<L>E dhywad heb w&acirc;d ydoedh o iawn wyrth</L>
<L>Holl nerth i weithredoedh:</L>
<L>Rhoe ydhynt d&icirc;r yn wir oedh.</L>
<L>Ackw' n adloes ce nedloedh.</L>
<L>Barn gwirionedh h&ecirc;dh dhihudhaw ydyw</L>
<L>Gweithredoedh i dhwylaw:</L>
<L>I orchmynion d&ocirc;n lle daw</L>
<L>Yn ol &s;y 'n ffydhlon aelaw.</L>
<L>O &s;iccr-hau dydhiau nis diwedher fyth</L>
<L>Tra fo tragwydholder:</L>
<L>Mewn gwirionedh purwedh p&ecirc;r</L>
<L>Yn vndydh ag vniownder.</L>
<L>Gorchmynnodh mynnodh manol yw mowrair</L>
<L><PB N="221" REF="120">Ym wared trag wydhol:</L>
<L>I enw &s;y o wraidh &s;antaidhiol</L>
<L>A mwy ofnadwy yn &ocirc;l.</L>
<L>Dechrau doethder p&ecirc;r lle parant fowrglod</L>
<L>Yw ofn fa'rglwydh gwir&s;ant:</L>
<L>Da dheuall yn gall a g&acirc;nt</L>
<L>O fowredh ae harferant.</L>
<L>Ef piau mwyhau y mawl gywir-dhull</L>
<L>Y gwirdhuw tragwydhawl:</L>
<L>Yn parhau 'n wir p&ucirc;r iawn hawl</L>
<L>Oe&s;-oe&s;oedh yn ra&s;u&s;awl.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="112" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion</HEAD>
<L>_GWnfyd ennyd yw wyneb</L>
<L>A ofno n&ecirc;r fwy na n&ecirc;b:</L>
<L>A g&acirc;r yn dhirfawr (d&ecirc;g ion)</L>
<L>Ymannos i orchmynion.</L>
<L>Ei had fydh codiad cadarn</L>
<L>Yn y tir fyth ond da 'r farn:</L>
<L>A chenedlaeth helaeth hir</L>
<L>Vnion doethion fendithir.</L>
<L>A chyfoeth pwy ni chofiai</L>
<L>A golud oll gwyl yw dai:</L>
<L>Ae gyfiownder hyder hawl</L>
<L>A drig idho 'n dragwydhawl.</L>
<L>E rannodh olau ir vnion</L>
<L>Ir tywyll os hyll' yw &s;&ocirc;n:</L>
<L>Cyflawn trugarawg hefyd</L>
<L>To&s;tur yw t g&ucirc;r i gyd.</L>
<L>Trugarog fydh mewn gwydh gwar</L>
<L>Mae 'n e&s;gud gymwyna&s;gar:</L>
<L>Rhola i eiriau helaeth</L>
<L>Ar ol y farn reiol faeth.</L>
<L>Obru 'n hael fo bery 'n h&icirc;r</L>
<L>Is gwagedh nid y&s;gogir:</L>
<L>A chyfiawn fydh rydh lle 'r aeth</L>
<L><PB N="222" REF="121">I dario i goffadwriaeth.</L>
<L>Nid ofna ef &s;et fal &s;ant</L>
<L>Y dryg-chwedl di-rywiowg-chwant:</L>
<L>Di-&s;igl ir gw&icirc;r ymdhiriaid</L>
<L>I galon ffrwythlon h&ocirc;ff raid</L>
<L>Mae Duw 'n cynnal i galon</L>
<L>Ni ofna gri &s;i na &s;&ocirc;n:</L>
<L>Oni wyl yno i elyn</L>
<L>Wrth i wllys dhyrys dhyn.</L>
<L>Rhodhodh e rannodh yr ion</L>
<L>D&acirc;l wedi i dylodion:</L>
<L>Ae gyfio wnder g&ocirc;f vndydh</L>
<L>Obru byth yn parhau bydh.</L>
<L>I gorn ef a dhyrchefir</L>
<L>Mewn gogoniant gwarant gwir:</L>
<L>Gwyl anuwiel ff&ocirc;l goff-ha</L>
<L>O Dhuw agwrdh fo dhigia.</L>
<L>Y&s;gyrnyg egwan dhannedh</L>
<L>Dwrf dig yn darfod yw wedh:</L>
<L>Derfydh anedwydh yn ol</L>
<L>Oer-chwaen yw arch anuwiel.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="113" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Byrr a thodhaid.</HEAD>
<L>_GWei&s;ion da i cwynion Duw c&ecirc;nwch wirglod</L>
<L>Enw yr arglwydh molwch:</L>
<L>Enw yn n&ecirc;r a drig bendigwch</L>
<L>O hynn alian hynny a ellwch.</L>
<L>O godiad yr haul ag nas g&ecirc;dwch</L>
<L>Aml yw i enw y moliennwch:</L>
<L>Hyd i fachlud h&ucirc;d dywedwch beunydh</L>
<L>Llawenydk y llenwch.</L>
<L>Derchafwyd yn n&ecirc;r draw o chofiwch</L>
<L>Ar oll genedloedh o cyhoedhwch:</L>
<L>Diwair i ogoniant darogenwch</L>
<L>Goruwch y nefoedh coedh d&ecirc;g hedhwch.</L>
<L>Pwy duw 'n vchel fel hwnn a folwch dewr</L>
<L><PB N="223" REF="121">I dario 'n nirgelwch:</L>
<L>Goffyngawdh gwelawdh hynn gwiliwch</L>
<L>Bethau o nefoedh byth nwy&s;wch</L>
<L>Ag yn y dhaear gwar gyrrwch</L>
<L>Cododh y truan lledwan or llwch:</L>
<L>A'r angh&ecirc;nus rh&ucirc;s arho&s;wch gwedi</L>
<L>I godiad a welwch.</L>
<L>Gida phendefig y trigwch</L>
<L>Diau ar bonedh derbyniwch:</L>
<L>E rydh blant gwarant a gerwch</L>
<L>I'r rhain di-blant wyrion dyblwch.</L>
<L>Llawen-fam dhinam dhoniwch o fowrglod</L>
<L>F'arglwydh a gan molwch.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="114" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t cyfnewidiog.</HEAD>
<L>_O'R Aipht pann aeth I&s;rael r&acirc;dh</L>
<L>A th&ucirc;y Iaco 'n faith dhigudh:</L>
<L>O dhiwrth dhynion feilchion fodh</L>
<L>Anwybodol enw bedydh.</L>
<L>A Iuda dha yna ior</L>
<L>Dhewis hynt oedh i &s;eintwar:</L>
<L>Ag I&s;rael a gafael gwr</L>
<L>Bu yn arglwydhiaeth b&ecirc;r.</L>
<L>Y m&ocirc;r or goror ae gwyl</L>
<L>Ag o dhyno gwthio ar g&icirc;l:</L>
<L>Vrdhonen geinwen dan g&ecirc;l</L>
<L>Drwy dhawn oll a drodh ynol</L>
<L>Neidiai 'r mynydhoedh n&ocirc;dan</L>
<L>Fal hydhod hyrdhod heirdhion:</L>
<L>A phob rh&ycirc;w oll a phob brynn</L>
<L>Fal wynos o fawl enwen.</L>
<L>O fyd beth a dhar&s;u yt f&ocirc;r</L>
<L>Pann giliai&s;t poen a galar:</L>
<L>Vrdhonen o r&acirc;dh iown-wir</L>
<L>Y kiliai&s;t iawn ofnai&s;t n&ecirc;r.</L>
<L>Paham fynydhoedh oedhych</L>
<L><PB N="224" REF="122">N&ocirc;dau hyrdhod a neidiwch:</L>
<L>Ar bryniau golau gweloch</L>
<L>Fal wyn diofal anach.</L>
<L>Ofna 'r dhaear a garwn</L>
<L>Gwir bris yr arglwydh ger bron:</L>
<L>O flaen neb yw wyneb ynn</L>
<L>Duw Iaco n&ecirc;r diogan.</L>
<L>E dry graig a daear gronn:</L>
<L>Oedh arwa ll&ecirc;d yn dhwr llynn</L>
<L>Ar galle&s;tr arw ae gollwn</L>
<L>Yn hoff annwyl yn ffynnon.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="115" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXV. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_NId nyni nid nyni n&ecirc;r</L>
<L>Yn felus d'enw a foler:</L>
<L>O herwydh fy n&acirc;f hoewryw</L>
<L>Dy drugaredh ryfedh ryw.</L>
<L>O Duw paham y dywaid</L>
<L>Y cenedloedh er oedh raid?</L>
<L>Pa le y mae gwae or g&acirc;n</L>
<L>Oer araith i Duw 'r owran?</L>
<L>Yn Duw ini a'n dawn oedh</L>
<L>Iawn afael yn y nefoedh.</L>
<L>Ef a luniodh yn flaenor</L>
<L>Ef a wnaeth a fynnai ior.</L>
<L>Eu holl dhelwau gau a gaid</L>
<L>O'r arian a goreuraid:</L>
<L>Ag a wnaethai os &acirc;i &s;on</L>
<L>Gildynnus gwaela dynion.</L>
<L>I genau yn gau a g&acirc;nt</L>
<L>O fowrair ni lefarant:</L>
<L>A llygaid &s;ydh dydh ae dwg</L>
<L>Ni welant vn o olwg.</L>
<L>Mae clu&s;tiau yn gau vwch gw&ecirc;n</L>
<L>Ni chlywant yn iach lawen:</L>
<L>Ae ffroenau i gau o g&ucirc;r</L>
<L><PB N="225" REF="122">Nid aroglant dro eglur</L>
<L>A dwylaw &s;ydh delw i &s;ant</L>
<L>Waith amlwg ag ni theimlant:</L>
<L>A thraed vdhynt athrodwaith</L>
<L>Ni lei&s;iant ni cherdhant chwaith</L>
<L>Sawl ae gwnel i gornel gau</L>
<L>A'n hwy weithian fal 'nwythau:</L>
<L>A phob dyn o honyn hynt</L>
<L>Di-dhuw a 'mdhiriaid ydhynt.</L>
<L>T&ucirc;y 'r I&s;rael nid gwael a gaid</L>
<L>Oedh orau i Dhuw 'mdhiriaid:</L>
<L>Ef yw 'n porth cymorth yn c&acirc;n</L>
<L>Hynod taerwalch yn tarian.</L>
<L>T&ucirc;y Aron &s;y vnion &s;wydh</L>
<L>Eurglod a goelia 'r Arglwydh:</L>
<L>Ef yw 'n porth cymorth yn c&acirc;n</L>
<L>Hynod taerwalch yn tarian.</L>
<L>A ofno 'n n&ecirc;r &s;yber &s;wydh</L>
<L>Eurglod a goelia 'r arglwydh:</L>
<L>Ef yw 'n porth cymorth yn c&acirc;n</L>
<L>Hynod taerwalch yn tarian.</L>
<L>Duw a'n cofiodh down-rodh da</L>
<L>Band weithian fo 'n bendithia:</L>
<L>Bendith i I&s;rael hael h&ecirc;dh</L>
<L>Ag Aron bendith gw&acirc;redh.</L>
<L>A ofno 'n n&ecirc;r fwyn iawn iaith</L>
<L>Ae bendithia benn doethiaith:</L>
<L>Ofni 'r arglwydh rhwydh y rhann</L>
<L>B&ucirc; achos mawr a bychan.</L>
<L>A Duw 'n deg a chwanegai</L>
<L>I chwithau dhoniau lle dhai:</L>
<L>Sef arnoch gwydhoch godhiant</L>
<L>Ae roi 'ch plith ag ar ych plant.</L>
<L>Brig bendigedig ydych</L>
<L>Gann yn n&ecirc;r ag vnion wych:</L>
<L>Y n&acirc;f a wnaeth y nefoedh</L>
<L>Duw a rann a daear oedh.</L>
<L>Ef piau golau gwelir</L>
<L><PB N="226" REF="123">Y nef ie 'r nef yn wir:</L>
<L>Rhoes y dhaear howdhgar i&ocirc;n</L>
<L>Downus yw i blant dynion.</L>
<L>Y meirw ni all y marn i</L>
<L>O fael ytoedh fawl ytti:</L>
<L>Na 'r rhai a dhi&s;gin yn rhwydh</L>
<L>Dy&s;t wiwran ir di&s;tawrwydh.</L>
<L>O hynn allan l&acirc;n lenwi</L>
<L>Da gwnn y bendithiwn di:</L>
<L>Yn dragywydh rydh heb r&ucirc;s</L>
<L>Molwch yr Arglwydh melus.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="116" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_DA yw gwynn dhuw dygn wedhiais</L>
<L>Clywodh ef fy llef am llais:</L>
<L>Am blygu im caru caf</L>
<L>A glwys deitl i glu&s;t atlaf.</L>
<L>Yn y-nydh vnion wedhi</L>
<L>O goel fyth y galwa fi:</L>
<L>Angau ae raffau lle 'r ant</L>
<L>I&s;od am cylchyna&s;ant.</L>
<L>Ing y b&ecirc;dh yw 'ngwybydhiaeth</L>
<L>A'm daliodh gwa&s;godh fi 'n gaeth:</L>
<L>Blinder a mallter i'm ais</L>
<L>A gofid mawr a gefais.</L>
<L>Yma eilwaith mi a alwaf</L>
<L>Vnion n&ocirc;r ar enw yn n&acirc;f:</L>
<L>Atolwg n&ecirc;r hyder rhaid</L>
<L>Dnw fannwyl gwared f'enaid.</L>
<L>Cofiwch fod f'arglwydh cyfiawn.</L>
<L>Yn drugarog enwog iawn:</L>
<L>A thy&s;t ior a tho&s;turiol</L>
<L>Yw 'n Duw ni a'n dawn yw ol</L>
<L>Ceidw yn dyner yn n&ecirc;r ni</L>
<L>Y rhai &s;yml ni char &s;ommi:</L>
<L>B&ucirc;m ilel b&ucirc; oerfel byd</L>
<L><PB N="227" REF="123">Mwy vcho rhoes ym iechyd.</L>
<L>Dychwel f'enaid gloewnaid glwys.</L>
<L>Ith arffed byth i orphwys:</L>
<L>Cans yr Arglwydh wiwlwydh yt</L>
<L>O wyrth a fu dha wrthyt.</L>
<L>Duw mawr tynnodh enaid mau</L>
<L>Dhierth &icirc;ng o dhiwrth angau:</L>
<L>Yn-rhaed ni lithran rhodiyn</L>
<L>Y owr o'm llygain a dynn.</L>
<L>Rhodiaf dir rhai hyw gwirion</L>
<L>Yngwydh farglwydh wiwl-wydh i&ocirc;n:</L>
<L>Llefarais credais c&ucirc;r wyd</L>
<L>Er '&s;dydhiau im mawr gy&s;tudhiwyd.</L>
<L>Dwedais ar ffrw&s;t trw&s;t bi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> rhydh</L>
<L>Gwelais fod pawb ar gelwydh:</L>
<L>Beth a dalaf i'n n&acirc;f ni</L>
<L>Am i dhawn mwy dhaeoni:</L>
<L>Cymraf phi&ocirc;l n&acirc;f a wnaeth</L>
<L>Dior wag iechyd wriaeth.</L>
<L>Ar enw yn n&ecirc;r wirion naf</L>
<L>Duw gwiw olud y galwaf:</L>
<L>Talaf &acirc; mynnaf ym ion</L>
<L>Oedh dhidwyll f'adheweidion.</L>
<L>I'r llann yr owran heb r&ucirc;s</L>
<L>O flaen i bobl foliannus:</L>
<L>Gwerthfawr y-nawr yw y n&ocirc;d</L>
<L>Yngwydh yr arglwydh eurglod.</L>
<L>Marwolaeth alaeth dh&ocirc;lef</L>
<L>Y &s;y hwnt oll yw &s;aint ef,</L>
<L>Wele o arglwydh herwydh hynn</L>
<L>Dwys ydwyf dy w&acirc;s a-dyn:</L>
<L>Dy was wyf yn dewis &s;wyn</L>
<L>Fowrair mab dy lawforwyn:</L>
<L>Fy rhwymau a'm a&s;au m&ecirc;r</L>
<L>Datodai&s;t di wyt hyder.</L>
<L>Aberthaf n&ecirc;r &s;yber &s;ant</L>
<L>O borth mawl aberth moliant:</L>
<L>A galwaf vn Duw geli</L>
<L><PB N="228" REF="124">I enw yn ner vnion ni.</L>
<L>Talaf im ner brei&s;gder brau</L>
<L>Dhawn ydoedh f'adhunedau</L>
<L>Ir llann yr owran heb r&ucirc;s</L>
<L>O flaen holl bobl foliannus:</L>
<L>Ynghyntedh ner gry&s;der gr&acirc;s</L>
<L>Caeru&s;alem cair &s;olas:</L>
<L>Molwch a &s;oniwch ich &s;wydh</L>
<L>Or-eurglod Dhuw yr arglwydh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="117" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn milwr.</HEAD>
<L>_CEnwch a chenwch vnhyd</L>
<L>Kenedloedh holl bobloedh byd</L>
<L>Kan ir arglwydh ku enhyd.</L>
<L>Kans pery i war drugaredh</L>
<L>Ae air vnion wirionedh</L>
<L>Byth yn mawr obaith an medh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="118" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Devair hirion.</HEAD>
<L>_MOlwch f'arglwydh a &s;wydh &s;yw</L>
<L>Diau odiaeth da ydyw:</L>
<L>Tragywydh y bydh heb wad</L>
<L>I drugaredh drwy gariad.</L>
<L>Dweded I&s;rael hael awr honn</L>
<L>Daeonus yw ir dynion:</L>
<L>Tragywydh y bydh &amp;c.</L>
<L>T&ucirc;y Aron pe rh&ocirc;n y rh&ecirc;d</L>
<L>I mewn dadl mwyn y dweded:</L>
<L>Tragywydh &amp;c.</L>
<L>Dwedant a ofnant yw wydh</L>
<L>Ner eurglod fy nuw 'r arglwydh:</L>
<L>Tragywydh &amp;c.</L>
<L>A rhwy&s;g y gelwais fy rhi</L>
<L>C&ucirc;l adyn f&ucirc;m mewn cl&ecirc;di:</L>
<L><PB N="229" REF="124">Clywodh go&s;ododh gwiw &s;on</L>
<L>I dario 'n ehang dirion.</L>
<L>F'arglwydh mwyn &s;ydh yn wyneb</L>
<L>Nid ofna 'ngh&ecirc;l a wn&ecirc;l neb:</L>
<L>Mae fy rhi gida mi mwy</L>
<L>Accw o nerth im cynorthwy.</L>
<L>Fynghas rhai diras lle d&ocirc;n</L>
<L>Caf f'wllys o'r cyfeillion:</L>
<L>Gwell a fydh i gall fyw-dhyn</L>
<L>Gobaith Duw na gobaith dyn:</L>
<L>Gwell gobaith ner &s;yber &s;on</L>
<L>Sigl gobaith tywy&s;ogion.</L>
<L>Y genedl arw-chwedl oer-chwant</L>
<L>Eu&s;oes am cylchyna&s;ant:</L>
<L>Yn enw yn ner mowrder maith</L>
<L>Twrf amwynt torraf hwy ymaith.</L>
<L>Im ogylch fwrw amgylch fry</L>
<L>Ymaith Duw ae tyrr ymy:</L>
<L>Amgylchant gweithiant a gw&ycirc;n</L>
<L>Ofal gwnn fal y gwenyn.</L>
<L>Diffodhant gwelant gelain</L>
<L>Ae tynnu draw fal t&acirc;n drain:</L>
<L>Herwydh i enw f'arglwydh tod</L>
<L>Torraf hwy ymaith torf amod.</L>
<L>Mae 'r gelyn rhwth im gwthio</L>
<L>Minnau &s;yrthiais trais fu 'r tro:</L>
<L>Ond fy ner a rhwydhder rhodh</L>
<L>Wrth Dhuw am cynhorthwyodh.</L>
<L>Duw fy nerth cyngerth am c&acirc;n</L>
<L>Wych doeth am iechyd weithian:</L>
<L>Gorfydh iechyd wiwbryd ion</L>
<L>Cofus ymhebyll cyfion:</L>
<L>Deheulaw yn aelaw ner</L>
<L>Mwy&s;-daith a wnaiff rymy&s;der.</L>
<L>Y-marn oll nid marw a wnaf</L>
<L>O fedhwl byw a fydhaf:</L>
<L>Mynagat gweithiaf ar goedh</L>
<L>Duw iaith rad dy weithredoedh.</L>
<L><PB N="230" REF="125">Gann go&s;pi om rhi im rhodh</L>
<L>Ag y&s;pail ef a go&s;podh:</L>
<L>Nim rhodhodh mynnodh fy maeth</L>
<L>I afrolus farwolaeth.</L>
<L>Agorwch heb fwy gerydh</L>
<L>Byrth cyfiownder fwynder fydh:</L>
<L>Mi af ydhynt ar hynt rhwydh</L>
<L>O fowrglod molwyf farglwydh.</L>
<L>Araith wych dyna i borth ion</L>
<L>Yna yr aiff gwyr vnion.</L>
<L>Clodforaf di Duw tri tro</L>
<L>Yngwir-unduw am 'ngwrando:</L>
<L>Y maen hynod gwrthod gwyr</L>
<L>O lid yr adeiladwyr:</L>
<L>Yn benn congl wrth dhehongli</L>
<L>Aeth yn &s;ylfaen maen imi.</L>
<L>O Dhuw y daeth helaeth hynn</L>
<L>Rhyfedh i'n gwydh y rhifyn:</L>
<L>Llyma 'r dydh llym wradwydher</L>
<L>A wnaeth yn arglwydh a'n n&ecirc;r.</L>
<L>Iown-dhull gorfoledh yndho</L>
<L>A llewenydh bydh lle bo:</L>
<L>Atolwg arglwydh tenlu</L>
<L>Achub yn awr fal cawr c&ucirc;.</L>
<L>Atolwg arglwydh &s;wydh &s;ant</L>
<L>P&ocirc;r iawn wledh par ynn lwydhiant:</L>
<L>Bendith yn dhichwith a dh&ecirc;l</L>
<L>Yn enw Duw &ycirc;nn yn dawel.</L>
<L>O d&ucirc;y yr arglwydh rhwydh rh&ocirc;m</L>
<L>Eu&s;oes ich bendithia&s;om:</L>
<L>Duw yw 'n arglwydh rhwydh a'n rhi</L>
<L>Vnion lle wyrchodh yni.</L>
<L>Rhwymwch yn gall wrth allor</L>
<L>A rhaff aberth b&ucirc;rwerth B&ocirc;r:</L>
<L>Fy nuw byw ydwyt fy naf</L>
<L>O fowredh mi ath glodforaf.</L>
<L>Derchafaf dro vwch hefyd</L>
<L>Fy nuw byw tra fwy 'n y byd:</L>
<L><PB N="231" REF="125">Molwch f'arglwydh o &s;wydh &s;yw</L>
<L>Diau odiaeth da ydyw.</L>
<L>Tragywydh y bydh heb wad</L>
<L>I drugaredh drwy gariad.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="119" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXIX. P&s;alm ag yndhi XXII rhann a phob vn o amryw fe&s;ur.</HEAD>
<DIV4 N="1 (&alef;)" TYPE="part">
<HEAD>ALEPH. y rhann gyntaf vnodl vnion.</HEAD>
<L>_GWynn i fyd enhyd a vnion rodio</L>
<L>Yn gariadol ffydhlon:</L>
<L>Yn-nedhfau Duw nodhfa d&ocirc;n</L>
<L>Yn h&ecirc;r ae lwybrau 'n burion.</L>
<L>Gwynn i fyd i g&ycirc;d a gadwo 'n deil|wng</L>
<L>I dy&s;trolaeth dirion:</L>
<L>Ae kei&s;io ef tecka &s;on</L>
<L>Ae goelio ae holl galon.</L>
<L>Ni weithia i waetha weithion ni wyra</L>
<L>Mewn anwiredh digllon:</L>
<L>Sawl a rodio llwybro llonn</L>
<L>O gariad yw ffyrdh gwirion.</L>
<L>Gorchmynnai&s;t mynnai&s;t ymy ion gwedi</L>
<L>Gadw dy oll orchmynion:</L>
<L>Yn dhiofal dyfal don</L>
<L>Wyth-oes ae karu weithion</L>
<L>Damunais kei&s;iais ky&s;on dhewi&s;gall</L>
<L>Dhy&s;gu 'nthaed yn fodlon:</L>
<L>I gadw yn beraidh wreidhion</L>
<L>Dy &s;tatus felus hyd f&ocirc;n:</L>
<L>Wyf o gy&s;ur p&ucirc;r p&ecirc;rion yw d'adhaw</L>
<L>Ni'm gwradwydhir weithion:</L>
<L>Pann edrychwyf rhwyf pe rh&ocirc;n</L>
<L>Ymannos d'oll orchmynion.</L>
<L>Mola 'r arglwydh rwydh i odhion o fendith</L>
<L>A chyfiownder dwyfronn:</L>
<L><PB N="232" REF="126">Pann i dy&s;gaf teckaf t&ocirc;n</L>
<L>A gofal dy farn gyfion</L>
<L>Kana 'n Ffraeth helaeth hylawn nis dow|tiaf</L>
<L>Dy &s;tatus gyfreith-lawn:</L>
<L>Na'm gwrthod n&acirc;f eithafiawn</L>
<L>Yn hwyr ior nag yn hir iawn.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="2 (&bet;)" TYPE="part">
<HEAD>BETH. Yr ail rhann. Proe&s;t Kyfnewidiog.</HEAD>
<L>_PA welliant diludhiant lwyth</L>
<L>I dhyn ienanck ffromlanck ffraeth?</L>
<L>Trwy ochel diogelwaith</L>
<L>Yn ol gair Duw diwair doeth.</L>
<L>Mi ath gei&s;iais dann fais yn f&ycirc;w</L>
<L>Am Kalon loewfron yn lew,</L>
<L>Na ad imi ymadaw</L>
<L>Ath orchmynion gwchion gwiw.</L>
<L>Kudhiais draw d'adhaw didhan</L>
<L>Ammau kilwg im kalon:</L>
<L>Yn h&ocirc;ff achos na ffechwn</L>
<L>Ion diweirbarch yn d'erbyn.</L>
<L>Dedwydhawl ydwyd wedhaidh</L>
<L>Diweirglod o Duw Arglwydh:</L>
<L>Dy&s;g ymi o da&s;g ym oedh</L>
<L>Dy berffaith gyfraith heb gawdh.</L>
<L>A'n gwefu&s;au 'n gof eu&s;ees</L>
<L>Duw yno nid yw anhaws:</L>
<L>Am genau mi a genais</L>
<L>Dy gadarn loew-farn yn lwys.</L>
<L>Difyrrach dioferwaith</L>
<L>I minnau dy lwybrau lwyth:</L>
<L>Yn dy ra&s;ol dy&s;tiolaeth</L>
<L>Yn iach hyfedr na chyfoeth.</L>
<L>Myfyriaf yn hoewaf hardh</L>
<L>Dy orchmynion gwirion gwrdh:</L>
<L>Y&s;tyriaf gweithiaf ar gerdh</L>
<L>Vn-Duw hoff iawn yn dy ffyrdh.</L>
<L><PB N="233" REF="126">Difyrrwch kenwch kennyf</L>
<L>Dy &s;tatus wedhus adhef:</L>
<L>Yn llaw angel ni ollyngaf</L>
<L>Yn ing dy air yn angof.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="3 (&gimel;)" TYPE="part">
<HEAD>GIMEL. Y III. rhann. Vnodl krwcka.</HEAD>
<L>_BYdh garedig heb dhigis</L>
<L>Wrth dy was drwy vrdhas dro:</L>
<L>Byw fydhaf hoewnaf heno yn keid|wad</L>
<L>Kadwaf d'air heb ffaelio.</L>
<L>P&acirc;r im llygaid grych-neidiaw</L>
<L>Yn agored fal ll&ecirc;d llaw:</L>
<L>Kaf ar lled weled eiliaw deg wiwfraint</L>
<L>Dy gyfraith yn hylaw.</L>
<L>Ar dhaear i wedhiaw</L>
<L>Odhiwrth drwch wyf dhierth draw:</L>
<L>Nad wedi gweidhi gudhiaw i minnau</L>
<L>Dy orchmynion mangaw.</L>
<L>Mae 'nghalon a'm bronn a braw</L>
<L>Yn torri heb hwnt tariaw:</L>
<L>O chwant a lle&s;iant wlly&s;iaw dy farn</L>
<L>Ydwyd fowrner difraw.</L>
<L>Bwriai&s;t a ll&ecirc;dai&s;t a llaw</L>
<L>Ba weilch oedh yn balchiaw:</L>
<L>Melltith ir &s;wil &s;y 'n kiliaw meinwr</L>
<L>Rhag dorchmynion aelaw.</L>
<L>Kywilydh dirmig hwyliaw</L>
<L>Symmyd ior os ymy daw:</L>
<L>Dy dy&s;tiolaeth ffraeth ffrwythaw yn gadarn</L>
<L>A gedwais i yn dhi&s;taw.</L>
<L>Dy was hael &s;y 'n trafaeliaw</L>
<L>dy &s;tatus drefnus draw:</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wy&s;ogion dhigon a dhaw ae &s;iarad</L>
<L>Suredh im kyhudhaw.</L>
<L>Fym-hle&s;er dyner lle daw</L>
<L>Duw wyd eu&s;tus dy dy&s;tiaw:</L>
<L><PB N="234" REF="127">Kynghorion doethion da weithiaw didhig,</L>
<L>Da oedhent ym athraw.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="4 (&dalet;)" TYPE="part">
<HEAD>DALETH. Y IIII rhann. Proe&s;t Kadwynodl.</HEAD>
<L>_GLynu y mae 'r golau enaid</L>
<L>Yn y llwch yn drwch dan droed:</L>
<L>Gwna fi yn fyw im rhyw rhaid</L>
<L>Ar ol dy air diwair doed.</L>
<L>Traethaf fy ffyrdh ond tratheg</L>
<L>Gwrandewai&s;t ni dhwedai&s;t dhig:</L>
<L>Ym yn hydhy&s;g dy&s;g yn deg</L>
<L>Dy &s;tatus heb r&ucirc;s or brig.</L>
<L>P&acirc;r ym dheuall kall nid kudh</L>
<L>Yn dy dhedhfau gorau gwedh:</L>
<L>Myfyriaf fy n&acirc;f am n&ucirc;dh</L>
<L>A rhifaf dy waith rhyfedh.</L>
<L>Todhodh fenaid &s;erth-naid &s;&ocirc;n</L>
<L>O drymder bryder heb rann:</L>
<L>Kyfod fi Arglwydh Kyfion</L>
<L>Ar ol dy air gloew-grair gl&acirc;n.</L>
<L>Tynn fyfi geli heb g&ecirc;l</L>
<L>O dhig ffordh gelwydhog ff&ocirc;l:</L>
<L>Dy&s;g dy gyfraith mwyn-iaith m&ecirc;l</L>
<L>Yn ior i&s;od yn ra&s;ol.</L>
<L>Detholais y daith wiwlan</L>
<L>A gwirionedh h&ecirc;dh yw honn:</L>
<L>Y farn enwog &s;urn anian</L>
<L>Wir im a rois ger y mronn.</L>
<L>Deliais a glynais yn glir</L>
<L>Dy dy&s;tiolaeth bur-ffraeth b&ecirc;r:</L>
<L>O Arglwydh ag arwydh gwir</L>
<L>Wyd eidhof n'am gwradwydher.</L>
<L>Rhodiaf a rh&ecirc;daf fy rhann</L>
<L>Ymannos yn d'orchmynion:</L>
<L>Pann helaethych gwych o g&acirc;n</L>
<L>Ynghu olud ynghalonn.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="5 (&he;)" TYPE="part">
<PB N="235" REF="127">
<HEAD>HE. Y V. rhann. Vnodl Kyrch.</HEAD>
<L>DY&s;g ym lwybr hylwybr haeledh</L>
<L>Dy &s;tatus medrus ae medh:</L>
<L>Diau fyth kadwa o fael</L>
<L>Duw diwael hyd y diwedh.</L>
<L>Dyro ym dheuall kall deg h&ecirc;dh</L>
<L>Kadwaf dy dhedhfau kydwedh:</L>
<L>D&s;&acirc;u hir y kadwaf honn</L>
<L>Im kalon mwya koelwedh.</L>
<L>Dy&s;g lwybrau gorau gwiredh</L>
<L>D'orchmynion mwynion ae m&ecirc;dh:</L>
<L>Mae yndhynt trwy hynt nid trwch</L>
<L>Fy-nifyrrwch fwyn fowredh.</L>
<L>Pl&ycirc;g fynghalon dirionwedh</L>
<L>Ith dy&s;tiolaeth wiw-ffraeth wedh:</L>
<L>Mewn kybydhdra gwaetha gwaith</L>
<L>O'm oerwaith n&acirc;d ym orwedh.</L>
<L>Tro fy llygaid hoe wnaid hedh</L>
<L>Dhierth wg odhiwrth wagedh:</L>
<L>Yn dy lwybrau gorau gw&ycirc;n</L>
<L>A chychwyn fi 'n iach wchedh.</L>
<L>Gwa&s;tata yna annedh</L>
<L>Dy w&acirc;s ag vrdhas yw 'r gwedh:</L>
<L>Drwy d'adhaw gwrandaw i gri</L>
<L>Y mae 'n d'ofni mewn dyfnedh.</L>
<L>Tynn &s;arhaed yn &s;iwr hud-wedh</L>
<L>Ofni imi kynn fy m&ecirc;dh:</L>
<L>Dy b&ucirc;r-farn ry-gadarn ri</L>
<L>Daeoni ydyw vnwedh.</L>
<L>Chwenychaf o kaf deg h&ecirc;dh</L>
<L>D'orchmynion p&ecirc;rion puredh:</L>
<L>O nerthi Duw tri yt rhaid</L>
<L>F'enaid yn dy gyfiownedh.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="6 (&vav;)" TYPE="part">
<PB N="236" REF="128">
<HEAD>VAV. Y VI. rhann. Deuair hirion.</HEAD>
<L>_AG o r&acirc;d yn garedig</L>
<L>Arglwydh da tro yma trig:</L>
<L>A'th iechyd trwy wnfyd traw</L>
<L>Eiriol dydh ar ol d'adhaw.</L>
<L>Felly 'r atebaf well-well</L>
<L>Im ab&s;enwyr kablwyr kell</L>
<L>Kans ymdhiriaid fenaid f&acirc;b</L>
<L>Yn dy air vn duw arab.</L>
<L>Na chymer d'air mowrair mau</L>
<L>Grym gynnal gwir o'm genau:</L>
<L>Waetia fi gwedi 'n gadarn</L>
<L>Mwya Duw fyth am dy farn.</L>
<L>Yno kadwaf mwyaf mawl</L>
<L>Gwiwdhuw dy dhedhf dragwydhawl.</L>
<L>Kerdhaf rhodiaf mewn rhydid,</L>
<L>Kei&s;iaf dy dhedhf ledhf heb lid:</L>
<L>Dy dy&s;tiolaeth a draethaf</L>
<L>Wrth frenhinoedh nefoedh naf</L>
<L>Arnaf ni fynnaf ni fydh</L>
<L>Na chelu na chywilydh:</L>
<L>Mae nifyrrwch mwyn fowredh</L>
<L>Yn dorchmynion wchion wedh.</L>
<L>Dyna rai odhi dann yr ais</L>
<L>Hyffordh erioed a hoffais.</L>
<L>Mi a godaf mwy gwedi</L>
<L>Annwyl iawn fy nwylaw i.</L>
<L>At d'orchmynion loewon lais</L>
<L>Rhann gwir y rhain a gerais:</L>
<L>A myfyriaf mwy fowredh</L>
<L>Yn dy gyfraith hoewfaith hedh.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="7 (&zayin;)" TYPE="part">
<PB N="237" REF="128">
<HEAD>ZAIN. Y VII. rhann. Deuair fyrion or h&ecirc;n ganiad.</HEAD>
<L>KOffa d'adhaw</L>
<L>wrth dy was draw:</L>
<L>Perai&s;t vdhynt</L>
<L>Ymdhiriaid gynt.</L>
<L>Hynny yw 'mhle&s;er</L>
<L>Mewn tra blinder</L>
<L>Dy adhaw da</L>
<L>Am llonhycha.</L>
<L>Y beilchion fu</L>
<L>Im gwatwaru:</L>
<L>Ni throis vnwaith</L>
<L>Dhiwrth dy gyfraith.</L>
<L>Koffais dy farn</L>
<L>Gynt duw gadarn:</L>
<L>Hynn wrth fy modh</L>
<L>Am ky&s;urodh.</L>
<L>Ofnais yn wir</L>
<L>Dros dyn anwir:</L>
<L>Sydh yn gwrthod</L>
<L>Dy dhygymod.</L>
<L>Fyngherdh felus</L>
<L>Yw dy &s;tatus:</L>
<L>Yn fy-nh&ucirc;y tlawd</L>
<L>Pererindawd.</L>
<L>Dy enw koffais</L>
<L>Duw kynn hunais:</L>
<L>Kedwais yn faith</L>
<L>Duw dy gyfraith.</L>
<L>Hynn oll hoew-n&acirc;f</L>
<L>Kefais kofiaf</L>
<L>O gadw gwedi</L>
<L>Dy adhaw di.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="8 (&het;)" TYPE="part">
<HEAD>CHETH. Yr VIII. rhann. Cowydh llo&s;gyrnog.</HEAD>
<L>_FY rhann ydwyd fawr enwedig,</L>
<L>A bwriedais yn buredig</L>
<L>I gadw orig dy eiriau.</L>
<L>Duw manwl yn d'wydh damunais</L>
<L>Dy drugaredh Duw dir gerais</L>
<L>Doe adhewais da dhiau.</L>
<L>Y&s;tyriais fy ffyrdh naws tirion</L>
<L>Tri&s;t fu 'n vn-nos troi&s;t fi 'n vnion</L>
<L>Weithion ith dy&s;tiolaethau.</L>
<L>Bry&s;iais nid dedais nod vn-dydh</L>
<L>I gadw d'orchmynion &s;al gwowdydh</L>
<L>Bevnydh thag ofn ym beenau.</L>
<L>Er bod llu drel yn fy &s;teliaw</L>
<L>Ing hefyd nid wy 'n d'anghofiaw</L>
<L><PB N="238" REF="129">I weithiaw dy gyfreithiau.</L>
<L>Am hanner n&ocirc;s am hynn i&ocirc;r n&ecirc;r</L>
<L>Diolchaf kodaf rhag hyder</L>
<L>Fowr-ner o'th gyfion farnau.</L>
<L>Wyf gydymaith goel-waith gweli</L>
<L>Iaith dhytnach a phawb ith ofni</L>
<L>Mynni gadw d'orchmynnau.</L>
<L>Llawn yw 'r dhaear gw&acirc;r ag erod</L>
<L>O'th drugaredh h&ecirc;n-wedh hynod</L>
<L>I&s;od ith y&s;tatu&s;au.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="9 (&tet;)" TYPE="part">
<HEAD>TETH. Y IX. rhann. Owdl gowydh.</HEAD>
<L>_RHennai&s;t dy r&acirc;s ior hynod</L>
<L>Ith was o gl&ocirc;d ath dhy&s;g lan:</L>
<L>Ar ol dy air reiol daw</L>
<L>Dy adhaw diwair didhan.</L>
<L>Dy&s;g yn ffraeth wybodaeth b&ecirc;r</L>
<L>Y farn dyner fry 'n d'anian:</L>
<L>Credais d'orchmynion kroew daith</L>
<L>Yn fwya rhaith yn fy rhann.</L>
<L>Kynn fyngho&s;bi tro&s;i tr&ocirc;</L>
<L>Ar dhidro bum rydh oedran:</L>
<L>Kadwaf oll mwya k&ecirc;d fu</L>
<L>O draethu dy air weithian.</L>
<L>Wyd ra&s;ol reiol heb r&ucirc;s</L>
<L>A daeonus dy anian:</L>
<L>Dy &s;tatus felus foli</L>
<L>Honno ymi dy&s;g yn y mann.</L>
<L>Y dynion beilch gweilch t'm gwydh:</L>
<L>O gelwydh i'm mygylan:</L>
<L>Kadwaf am kalon fron frau</L>
<L>Dy eiriau o Tuw eirian.</L>
<L>I kalonnau a gau gynt</L>
<L>Tewion ydynt ni w&acirc;dan:</L>
<L>Dy dhedhf yw'mhle&s;er da dhy&s;g</L>
<L>Iawn adhy&s;g hynn a wydhan.</L>
<L><PB N="239" REF="129">Da i mi fyngho&s;bi fynghig</L>
<L>Wych orig ath l&acirc;w chwarian:</L>
<L>Dy &s;tatus felus a fu</L>
<L>I dy&s;gu gallaf dwy&s;-gan.</L>
<L>Gwell yw geiriau d'enau di</L>
<L>Ymmy Duw nid ammod wann:</L>
<L>Na miloedh aur gyhoedh g&ycirc;d</L>
<L>O deg wryd ag arian.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="10 (&yod;)" TYPE="part">
<HEAD>IOD. Y X. rhann. Todhaid o XIX. &s;illaf.</HEAD>
<L>_DY dhwylaw hylaw haelaf am lluniawdh</L>
<L>Dydi am kreawdh dynawdh Duw naf:</L>
<L>D&ocirc;d dheuall dwy&s;gall dy&s;gaf d'orchmy|nion</L>
<L>Ath eiriau tirion vnion hoewnaf.</L>
<L>Chwardhant a'th ofnant iaith dhyfnaf dyner</L>
<L>O gael gowir-ner golwg arnaf:</L>
<L>Am ymi leni lownaf ymdhiriaid</L>
<L>Diwair y gweiniaid d'air a ganaf</L>
<L>Yn vnion kyfion kofiaf dy iown-farn</L>
<L>Honno &s;y gadarn hynn nis gwadaf:</L>
<L>O ffydhlonder n&ecirc;r yn araf &s;yber</L>
<L>Perai&s;t ym flinder mwynder mendiaf.</L>
<L>Ag oth gariad rh&acirc;d rhodiaf yn eglur</L>
<L>P&acirc;r ym dy gy&s;&s;ur ior p&ucirc;r p&ecirc;raf:</L>
<L>Ar ol d'air p&ecirc;r-air puraf ith wei&s;ion</L>
<L>Dy adheweidion Duw a dhwedaf.</L>
<L>Gyrr yno etto attaf drugaredh</L>
<L>O bai vfudh-wedh byw a fydhaf:</L>
<L>Fynghalon vnion iownaf i'th &s;tatus</L>
<L>Yn vchel wedhus ni chwilydhiaf.</L>
<L>Yn dy gyfraith faith ni fethaf vn-n&ocirc;s</L>
<L>Yn llonn oe hachos llawenhychaf:</L>
<L>E fydh kywilydh koeliaf ar feilchion:</L>
<L>Lle drwg-weithia&s;&s;on goelion gwaelaf.</L>
<L>Myfyrdawd tafawd tyfaf i'm kalon</L>
<L>Yn dy orchmynion mwynion mynnaf:</L>
<L><PB N="240" REF="130">Dy blant ath ofnant iaith dhyfnaf bobloedh</L>
<L>Diwair iawn yttoedh a dr&ocirc;n attaf.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="11 (&kaf;)" TYPE="part">
<HEAD>CAPH. Y XI. rhann. Byrr a thodhaid.</HEAD>
<L>_YChenaid f'enaid gwae finnan duchan</L>
<L>Am dy iechyd dithau:</L>
<L>Mi a dariaf am dy eiriau</L>
<L>Mae 'ngolwg pwl ar medhwl mau</L>
<L>Yn aros d'adhaw er y&s;dydhiau,</L>
<L>Yn dwedyd pa bryd Duw ior brau?</L>
<L>Pa bryd kof ennyd kaf innau 'n bry&s;ur</L>
<L>Dy gyffur deg oe&s;au?</L>
<L>Ail i groen chw&s;igen denau</L>
<L>Y krinais mewn mwg hir winau:</L>
<L>Dy&s;gais a bry&s;iais Duw ior brau</L>
<L>Dy &s;tatus fodhus dhifadhau.</L>
<L>Dowaid ith was rif diau i adfyd</L>
<L>A welyd yn olau:</L>
<L>Pa bryd ath farn gwnai wa&s;arnau</L>
<L>O'r &s;awl am erlio? bid heb au</L>
<L>Y beilchion a glodhiodh y bylchau</L>
<L>Im byw oli a mwy o byllau,</L>
<L>Nid yw hynn medhyn mewn modhau o rwyfc</L>
<L>Ar ol dy gyfreithiau.</L>
<L>Dorchmynion gwirion yw 'r gorau,</L>
<L>Beilch im erlid gwelid a gau</L>
<L>Ni wrthodais dy ledhf dhedhfau</L>
<L>Duw im porth kymorth rhag kammau.</L>
<L>Ar y w&acirc;r dhaear dheau a bygwth</L>
<L>Bu agos fy lle&s;ghau.</L>
<L>Gwna fi 'n fowiog enwog wnniau</L>
<L>Ar ol dy gariad rh&acirc;d rheidiau,</L>
<L>Ag yn garedig fedhig fadhau</L>
<L>Ym hap wych ydoedh om pechodau:</L>
<L>Dy dy&s;tiolaeth ffraeth ffrwythau yn gadarn</L>
<L>A gadwaf oth enau.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="12 (&lamed;)" TYPE="part">
<PB N="241" REF="130">
<HEAD>LAMED. Y XII. rhann. Hir a thodhaid.</HEAD>
<L>_DVw dy air k&ecirc;dair k&ocirc;dais i'r nefoedh</L>
<L>I b&ecirc;ry bythoedh draw oedh heb drais.</L>
<L>Dy wir byth a bery hynny honnais,</L>
<L>Daear yw &s;ail Duw erys a welais</L>
<L>Dyd hedhyw 'n tario hirdro hwyrdrais.</L>
<L>Dy was ae piau golau gwiliais</L>
<L>O<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d mely&s;ter p&ecirc;r purais dy gyfraith</L>
<L>Sudha&s;&s;wn yn faith kanwaith kwynais.</L>
<L>D'orchmynion kyfion myfi ae kofiais</L>
<L>Yn f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w i'm kodi om kuli koeliais:</L>
<L>Duw wyf eiohod hynod kadw fi honnais</L>
<L>Kans dy orchmynion ky&s;on y kei&s;iais</L>
<L>Enwirtaid a gaid im lladh ar gais rhuthr</L>
<L>Dy dy&s;tiau aruthr Duw Duw y&s;tyriais.</L>
<L>Y pethau gorau gwiriais ar dhaear</L>
<L>Trwy ofn a galar i terfyn gwelais.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="13 (&mem;)" TYPE="part">
<HEAD>MEM. Y XIII. rhann. Kyhydedh wyth-bann neu gyhy|dedh ferr.</HEAD>
<L>_KErais dy dhedhfau ku eiriel</L>
<L>Honno a &s;tudiaf yn wa&s;tadol,</L>
<L>A'th orchmynion mwynion manol.</L>
<L>Gwnaetho&s;t fi'n iach dhoethach dhe|thol,</L>
<L>N'am gelynio~ mowrio~ marwol</L>
<L>Deuellais hwy a mwy i'm &ocirc;l</L>
<L>Na'm athrawion am waith reiol.</L>
<L>D'air myfyriaf araf wrol</L>
<L>Mwy na'r h&ecirc;n deuellais mewn rhol.</L>
<L>O gadw dy gyfraith g&ecirc;dol</L>
<L>Yn-rhaed kedwais anghenrheidiol,</L>
<L>Oe dryg-ffyrdh gwyr di-rowiog-ffol.</L>
<L>D'eirian kadwaf yn awduri<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">l</L>
<L><PB N="242" REF="131">Nis trois oth farn naws treiffol.</L>
<L>Tydi am dygai&s;t Duw tadol,</L>
<L>Melys draw d'adhaw dedwydhol</L>
<L>Melys a d&acirc; fal m&ecirc;l is d&ocirc;l.</L>
<L>Man dhenall kefais am dheol</L>
<L>Llwybrau ka&s;-dhynion ffeil&s;ion ff&ocirc;l</L>
<L>Hynod a gwrthod i gwrthol.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="14 (&nun;)" TYPE="part">
<HEAD>NVN. Y XIIII rhann. Kyhydedh naw bann.</HEAD>
<L>_YN llugern i'm troed duw doed dy air</L>
<L>I'm lwybrau 'n olau dy anwylair:</L>
<L>Y kadwn tyngais dihokedair</L>
<L>Dy farn dog wiwlarn ar dy gyfair.</L>
<L>Wy 'n dartod dwy&s;glod arglwydh di&s;glair</L>
<L>Dod fi 'n fyw ellwaith da waith dy air</L>
<L>Derbyn ly aberth digerth a gair</L>
<L>Dy&s;g dy tarn yn gall deuall diwair</L>
<L>Wyf ymronn angau pynnau poenair</L>
<L>Ni chollais dy faith gyfraith bob gair</L>
<L>Er maglau dufryw rhai amwair</L>
<L>Ni chiliais oth dhedhf wych l&ecirc;s ath air.</L>
<L>Yn f'y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">fedhiaeth yn ffraeth firwythair,</L>
<L>A llawenydh llonn i'm kalon kair</L>
<L>Plygais ynghalon vnion iownair</L>
<L>Ar &ocirc;l dy &s;tatus felus fowlair,</L>
<L>A hynn hyd dhiwedh kallwedh kellwair.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="15 (&samekh;)" TYPE="part">
<HEAD>SAMECH. Y XV. rhann. Cyhydedh wendro&s;gl neu gyhydedh hir.</HEAD>
<L>_KA&s;-hais llais llonn</L>
<L>Magiad dychmygion</L>
<L>Ofer yr ow<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hon iry a wiriaf.</L>
<L>Dy dhedhf ledhf lan</L>
<L>Wyt ior a'm tarian</L>
<L>Yn wiwdeg ei rian, duw a garaf.</L>
<L><PB N="243" REF="131">Ith air rhadair rhaid</L>
<L>Oedh orau ymdhiriaid</L>
<L>Achub <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r f'enaid kannaid kanaf.</L>
<L>Y rhai drwg rhy drwch</L>
<L>Gwaelion mogelwch</L>
<L>I dhedhf os kedwch hedhwch haedhaf.</L>
<L>Yn wa&s;tad rad draw</L>
<L>Diohan fal d'adhaw</L>
<L>Heibiaw bai feidhiaw byw a fydhaf.</L>
<L>Na thynn mynn ior maith</L>
<L>Gwbl oll om gobaith</L>
<L>Attal fi vnwaith wyt hael fwynaf.</L>
<L>Diogel digon</L>
<L>Ple&s;er llownderllonn</L>
<L>Iaith dhiwair fodhion ith air fydhaf.</L>
<L>Sethrai&s;t gwe&s;gai&s;t gant</L>
<L>Gwaelion a giliant</L>
<L>Oth air ath warant vthrwaith araf.</L>
<L>Oferb wyll dwyll dig</L>
<L>Tynnai&s;t kurai&s;t kig</L>
<L>Du yw wenwynig dyn ae anaf.</L>
<L>Ir dhaear w&acirc;r wych</L>
<L>Dy dy&s;tiaw draw drych</L>
<L>Im hoen kowirwych am hynn karaf.</L>
<L>Fynhafawd ffawd ffydh</L>
<L>A grynn o grennydh</L>
<L>O ofn yn y-nydh fy nuw wiw naf.</L>
<L>Ofnais trais fal traeth</L>
<L>Dy farn gadarn gaeth</L>
<L>Duw dy ras bennaeth helaeth haelaf.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="16 (&ayin;)" TYPE="part">
<HEAD>AIN. Y XVI. rhann. Cyrch a chwtta.</HEAD>
<L>_NEf eurner kyfion fernais</L>
<L>Na &acirc;d fyngorthrech dann ais</L>
<L>Tro&s;of duw k&ucirc;n damunais</L>
<L>Atteb o gyffowndeb lais.</L>
<L><PB N="244" REF="132">Ar dhawn ior Duw adhunais</L>
<L>Wyf d'w&s;naethwr kyflwr kais</L>
<L>Na &acirc;o ir beilch trym weilch tr&acirc;</L>
<L>Y llaw 'n vcha lle nychais.</L>
<L>Am dy iechyd klyd mae klais</L>
<L>A ffylu 'ngolwg ffaeliais,</L>
<L>Am d'adhaw gwiliaw ar gais</L>
<L>Ar ol dy r&acirc;d eiriolais.</L>
<L>Dy w&acirc;s (wyt dhuw) dewi&s;ais</L>
<L>D'orchmynion drudion heb drais,</L>
<L>D&ocirc;d ym dheuall gall gellwair</L>
<L>Dy air hynod a wiriais.</L>
<L>Madws o Arglwydh llwydh llwyd</L>
<L>Help gwaith b&ecirc;r affaith broffwyd,</L>
<L>Dy &s;tatus a&s;trus diny&s;triwyd</L>
<L>Vwch aur d'orchmynion gwych wyd</L>
<L>Ker ais vwch pur-aur kweiriwyd</L>
<L>D'union orchmynion yw 'mwyd</L>
<L>Ag lle gwelais ka&s;hais &s;&ocirc;n</L>
<L>Ffyrdh ffeil&s;ion oer-&s;on ar&s;wyd:</L>
</DIV4>
<DIV4 N="17 (&pe;)" TYPE="part">
<HEAD>PE. Y XVII. rhann. Clogyrnach.</HEAD>
<L>_DY dy&s;tiaw rifaw &s;ydh ryfedh</L>
<L>Fy enaid ae keidw 'n gyfannedh.</L>
<L>Dechreuad mad man</L>
<L>Gwelwyd mae golan</L>
<L>Ith eiriau ath wiredh.</L>
<L>Deuall ir &s;yml rhydh kynn diwedh</L>
<L>Egorais cnau gowirwedh,</L>
<L>Awydh dedwydh d&ocirc;n</L>
<L>Kerais kowirion</L>
<L>D'orchmynion drych mwynwedh.</L>
<L>Duw edrych gyrrych drugaredh</L>
<L>Ymmy oth arfer dhiom wedh</L>
<L>A'r &s;awl hawl hwylwych</L>
<L>A g&acirc;r gowirwych</L>
<L><PB N="245" REF="132">Rhifych dy enw rhyfedh.</L>
<L>Gwilia 'nghamrau i'th eiriau ath hedh</L>
<L>Nim mei&s;trolir drwy enwiredh</L>
<L>Gwared fi rhi rh&icirc;n</L>
<L>Rhag gorthrech tr&ecirc;ch trin</L>
<L>Drwg werin drwy garedh.</L>
<L>Kadwaf d'orchmynion ae kyd wedh</L>
<L>Dangos dhrych lewych olevwedh</L>
<L>D'wyneb da vnion</L>
<L>I'th oes ith wei&s;ion</L>
<L>Yw holion o haeledh.</L>
<L>Dy&s;g ym dy &s;tatus wedhus w&ecirc;dh</L>
<L>Wylaw 'r ydwyf rhag d&icirc;aledh,</L>
<L>Ni chad want blant blin</L>
<L>Dy gyfraith faith f&icirc;n</L>
<L>Ail erwin alar-wedh.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="18 (&tsadi;)" TYPE="part">
<HEAD>TSADDI. Y XVIII. rhann. Gwaewdodyn byrr.</HEAD>
<L>_WYd arglwydh kefnog enwog vnion</L>
<L>Ath farnedigaeth gofiaeth gyfion:</L>
<L>Gorchmynnai&s;t perai&s;t p&ucirc;rion dy&s;t howdhgar</L>
<L>G&ocirc;f vnder gw&acirc;r gyfiownder gwirion.</L>
<L>O duw lowned wyf foo d'elynion</L>
<L>Yn anghofiaw d'air yn anghyfion:</L>
<L>Profu yo d'air pur-air p&ecirc;rion ynt ollawl</L>
<L>Kowir dewi&s;awl k&acirc;r dy wei&s;ion.</L>
<L>Dirmig gwael ydwyf dinwyf dynion</L>
<L>Nid anghofiais mynnais d'orchmynion:</L>
<L>Tragwydhawl gwedhawl gwydhon a thyner</L>
<L>Yw dy gyfiownder duw n&ecirc;r a'n ion.</L>
<L>Dy gyfraith &s;y wir gwelir goelion</L>
<L>Doeth arnaf adfyd blaenwyd blinion:</L>
<L>D'orchymyn er hynn henwon o flinder</L>
<L>Ydyw fymhle&s;er b&ecirc;r dyner don.</L>
<L>Tragwydhawl n&ecirc;r dy gyfiownder ion</L>
<L><PB N="246" REF="133">Ath dy&s;tiolaeth helaeth i haelion</L>
<L>Dyro 'n gall dheuall wedhion ith w&acirc;s</L>
<L>Byw fydh oth r&acirc;s (kuras kowirion.)</L>
</DIV4>
<DIV4 N="19 (&qof;)" TYPE="part">
<HEAD>KOPH. Y XIX. rhann. Gwaewdodyn hir.</HEAD>
<L>_A'M kalon (kroew-ion) arnad kriais</L>
<L>O Arglwydh nef klyw fy ll&ecirc;f am llais:</L>
<L>Dy gyfraith kadwaf hoe wnaf honnais</L>
<L>Ior vnduw golau arnad gelwais.</L>
<L>Achub naf kodaf kedwais yn helaeth</L>
<L>Dy bur dy&s;tiolaeth ffraeth a ffrwythais.</L>
<L>Y borau flaenau a rag-flaenais</L>
<L>A gwedhi i'r nef arnad llefais:</L>
<L>O Duw ior eilwaith d'air a wiliais</L>
<L>Y n&ocirc;s drwy ochi naws edrychais:</L>
<L>Gwell na gwilwyr gw&ycirc;r a gerais puredh</L>
<L>Diwair am fowredh d'air myfyriais.</L>
<L>Gwrando f'adhuned godhed gwaedhais</L>
<L>Ar ol dy gariad rh&acirc;d y rhodiais:</L>
<L>Deffro ti yleni diwael vnais</L>
<L>Ar ol dy farn gadarn nis gwedais.</L>
<L>Mae y rhain rhy-filain ar falais i gwaith</L>
<L>Yn bell oth gyfraith eilwaith wylais.</L>
<L>Agos wyt Argiwydh dedwydh dwedais</L>
<L>D'oll orchmynion kowirion kerais:</L>
<L>Er y&s;talm hirbell y deuellais</L>
<L>Oth wir dy&s;tiolaeth alaeth eiliais.</L>
<L>I b&acirc;ra heb dr&acirc; heb drais anianol</L>
<L>Byth yn dragwydhol m&ocirc;dhol m&ecirc;dhais.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="20 (&resh;)" TYPE="part">
<HEAD>RESH. Yr XX. rhann. Rupynt byrr.</HEAD>
<L>_F'Adfyd gweli,</L>
<L>Gwared g&ecirc;li, gariad gwiwlan</L>
<L>Ith gyfreithiau,</L>
<L>Gloew no&s;weithiau, glynais weithian.</L>
<L><PB N="247" REF="133">Di a'm gwaredi,</L>
<L>Dadlau gwedi, fy rh&icirc; o'm rhann</L>
<L>Gwna fi 'n fowiog</L>
<L>O waith rhowiog ath air huan.</L>
<L>Iechydwriaeth,</L>
<L>O gamwriaeth, nis ka&ecirc;m wiwrann:</L>
<L>Dy &s;tatu&s;au,</L>
<L>Gann e&s;ku&s;au, gwnn nas kei&s;ian.</L>
<L>Mawr yw gwaredh</L>
<L>Dy drugaredh, Duw dewr gwiwran:</L>
<L>Dy farn fowiog</L>
<L>A wnai 'n rhowiog, fi 'n wr hoewan.</L>
<L>Aml erlidwyr,</L>
<L>Ym a llidwyr, am wall lledwau:</L>
<L>Ni och&ecirc;lais</L>
<L>Iaith do&s;t gwelais, oth d&ycirc;&s;t gwiwlan.</L>
<L>Llidiais g&acirc;&s;-wyr,</L>
<L>A thre&s;ba&s;wyr, eithr y&s;py&s;an:</L>
<L>Achos dwedi,</L>
<L>Draw n&ycirc;ch wedi, d'air ni chadwan.</L>
<L>Dy dhedhf karaf,</L>
<L>Y&s;t&ocirc;r araf, y&s;tyr eirian:</L>
<L>Oth r&acirc;d rhowiog</L>
<L>Gwna fi 'n fowiog, ag yn fuan.</L>
<L>Dechrau kowir</L>
<L>D'air a glowir, drwy goel Ieuan</L>
<L>Iawn ir bydoedh</L>
<L>Dy iarn ydoedh, difurn idan.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="21 (&shin;)" TYPE="part">
<HEAD>SCHIN. Yr XXI. rhann. Trybedh menaich.</HEAD>
<L>_HEb achos agos fowy&s;ogion</L>
<L>Yma ar ol oedion a'm erlidiodh?</L>
<L>Fynghalon vnion mewn ofn enhyd</L>
<L>O'th wiw ras hefyd i'th air &s;afodh</L>
<L>Llawengrair i'th air ydwyf fyth ail</L>
<L>Vn a gai y&s;bail gormail gormodh</L>
<L><PB N="248" REF="134">Dy gyfraith gwiw-raith duw a gerais</L>
<L>A ffal&s;edh ka&s;-hais wiw-drais adrodh</L>
<L>Bevnydh ith iownfarn gadarn gyd-waith</L>
<L>Molaf di &s;eithwaith faith ni fethodh</L>
<L>Kaiff k&acirc;r dy gyfraith rodhfaith rwydh-fyd</L>
<L>Draw gwnn vwch hefyd drwg nich&acirc;fodh fodh.</L>
<L>I'th iechyd rydyd ymdhiriedais</L>
<L>Dy dhedhfau kedwais dann f'ais dawn</L>
<L>Dy bur dy&s;tiolaeth ffraeth a ffrwythwyd</L>
<L>F'unduw ku ydwyd fenaid kadwodh.</L>
<L>Kans yn orche&s;tawl a hawl hylaw</L>
<L>Am i kowiraw mi ae karodh.</L>
<L>Fy llwybrau &s;y ith wydh arwydh irion</L>
<L>Kedwais d'orch mynion vnion anodh.</L>
</DIV4>
<DIV4 N="22 (&tav;)" TYPE="part">
<HEAD>TAV. Y XXII. rhann. Englyn milwr.</HEAD>
<L>_DElo f'achwyn am kwynion</L>
<L>Duw fry ir nef ger dy fronn</L>
<L>Dyro dheuall yn dirion.</L>
<L>Ymannos fy namuniad</L>
<L>Ar &ocirc;l dy air diwair d&acirc;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"></L>
<L>Diwael wyt y d&ecirc;l attad.</L>
<L>Wyd wedhus ar ol d'adhaw</L>
<L>Gwared fi o drom-ged dr&acirc;w</L>
<L>Yn y mann rwy 'n damunaw.</L>
<L>Molaf di am g&ecirc;nau melus</L>
<L>Pann i dy&s;gych drych di-rus</L>
<L>Y&s;-da yttoedh dy &s;tatus.</L>
<L>A'm tafawd truth-wawd traethaf</L>
<L>D'orchmynion kyfion y kaf</L>
<L>Ath air yn berffaith araf.</L>
<L>Kymmorth fi ath law rhag ymwan</L>
<L>Duw de wi&s;ais gleewlais glan</L>
<L>Dy dhedhfau golau gwiwlan.</L>
<L>O arglwydh herwydh hiraeth</L>
<L>Fymhl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;er a'm mwynder maeth</L>
<L><PB N="249" REF="134">Yw d'air ath iechydwriaeth</L>
<L>Ith fawl ion ith foliannu</L>
<L>Bio byw fenaid gannaid gu</L>
<L>Helpia ath farn im helpu.</L>
<L>Fal oen oll kyfyrgollais</L>
<L>Wyf d'w&s;naethwrkerdhwr kais</L>
<L>Kyfiawn dy dhedhfau kofiais.</L>
</DIV4>
</DIV3>
<DIV3 N="120" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXX. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl crwcca.</HEAD>
<L>_Agolau &s;erch gelwais i</L>
<L>N&acirc;f yng-hanol fyng-hyni:</L>
<L>Duw fy n&ecirc;r tyner daeoni diau</L>
<L>Gwrandawodh fy mowrgri.</L>
<L>Cadw fy enaid rhaid y rhawg</L>
<L>C&ucirc;l oedh rhag min celwydhawg:</L>
<L>Rhag tafod hynod di-hunawg lleidryn</L>
<L>Twyllodrus a geuawg.</L>
<L>Beth a enuill byth ynni</L>
<L>Tafod twyll lle tyf yti:</L>
<L>O'th oer-bwyll a thwyll beth elli goffa</L>
<L>I gaffael ond a&s;bri.</L>
<L>Fal marwor neu ragor ryw</L>
<L>Ym o eirioes or <NOTE N="*" PLACE="marg">eithinfyw</NOTE> meryw:</L>
<L>Geiriau fal &s;aethau llymion fyw i gawr</L>
<L>Ae gyrru o fwa &ycirc;w.</L>
<L>Gwae fi o dario vn dydh</L>
<L>Y'-Me&s;ech flina meu&s;ydh:</L>
<L>Nag ar dir Cedar cydwydh brau &s;olas</L>
<L>I bre&s;wylio vndydh.</L>
<L>Hir y trig a hwyr at raid</L>
<L>A fu anawyl fy enaid:</L>
<L>Gida 'r rhai gwaetha a gaid o rhi&s;wch</L>
<L>A g&acirc;r rhyfel tanbaid.</L>
<L>Hedhychol nodol iawn wyf</L>
<L>Yn dhidwyll ond pann dhwedwyf:</L>
<L><PB N="250" REF="135">Am dangnefedh hedh haedhwyf air afiaith</L>
<L>Mae 'n rhyfel i mowrnwyf.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="121" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl kyrch.</HEAD>
<L>_DErchafaf at n&acirc;f ar naid</L>
<L>Oll o agwedh fy llygaid:</L>
<L>Daw or mynydh fron-wydh fry</L>
<L>Wyrth ynny gymorth enaid.</L>
<L>Daw 'nghymorth am ymborth ma el</L>
<L>Dhwyfrod o dhiwrth dhuw I&s;rael:</L>
<L>Yr hwnn a wnaeth rhann yn w&acirc;r</L>
<L>Nef a daear naf diwael.</L>
<L>Dy gamrau gorau gariad</L>
<L>Yn ner i lithro ni ad:</L>
<L>Ni h&ucirc;na naf yna a farn</L>
<L>Vn-duw gadarn dy geidwad.</L>
<L>Wele a hwnn yw wely</L>
<L>Hoen yw fraint ni huna fry:</L>
<L>Ag ni chw&s;c a gwnn na ch&acirc;d</L>
<L>Hael geidwad I&s;rael gwedy.</L>
<L>Yr arglwydh hoewlwydh hylaw</L>
<L>Ydyw trig dy geidwad draw:</L>
<L>A duw gwai&s;c yw dy gy&s;god</L>
<L>Hoew aelod ith dheheulaw.</L>
<L>Yr haal nith ly&s;g ar y rh&ocirc;s</L>
<L>Y dydhiau ef yw 'r didhos:</L>
<L>Na llewych &s;&ecirc;r na lleuad</L>
<L>Hynny ni &acirc;d yn y nos.</L>
<L>Yn n&ecirc;r a'th geidw duw a'n ion</L>
<L>Rhag pob drwg cilwg coelion:</L>
<L>Da ras e geidw 'n dy raid</L>
<L>Dy enaid vn duw vnion.</L>
<L>Fo 'th geidw yn n&ecirc;r rwydhder wraidh</L>
<L>Myned a dyfod mwynaidh:</L>
<L>O hynn allan hylan hawl</L>
<L>Yn dragwydhawl dro gwedhaidh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="122" TYPE="Psalm">
<PB N="251" REF="135">
<HEAD>Y CXXII. <HI>P&s;alm.</HI> Pro&s;t cyfnewidiog.</HEAD>
<L>_BVm lawen hoen awen hyf</L>
<L>O wyrth ban dhwedent wrthyf:</L>
<L>Awn yno i gyd yn iawn gof</L>
<L>Da yw o nerth i d&ucirc;y y naf</L>
<L>Yno daed yn traed nid trwm</L>
<L>A &s;afant nis gweithiant gam:</L>
<L>O fewn dy byrth fwyn dyb ym</L>
<L>Ar &s;olas Gaeru&s;alem.</L>
<L>Tref a g&acirc;d gwedi i hadail</L>
<L>Caeru&s;alem hoewlem hwyl:</L>
<L>Yn vnwedh gwiw fowredh goel</L>
<L>Ag yn vn hynt gann ion hael.</L>
<L>Os c&ecirc;nwch llwythau e&s;gynnodh</L>
<L>Llwythau 'n n&ecirc;r o fowrder fydh:</L>
<L>Dy&s;t I&s;rael dw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">s dewi&s;-radh</L>
<L>A mawl enw ior aml iawn wedh.</L>
<L>Go&s;odwyd gwelwyd d&ecirc;g orn</L>
<L>I drwn &s;ydh dirion i &s;wrn:</L>
<L>Ar y fainck e gair y farn</L>
<L>T&ucirc;y Dhafydh wych awydh chwyrn.</L>
<L>Damunwch gael hedhwch hwnt</L>
<L>Gaer&s;alem gr&acirc;s a welont:</L>
<L>Llwydhed b&ocirc; well-well vdhynt</L>
<L>Raith hyffordh ar ath hoffant.</L>
<L>Bid hedhwch byd a haedhent</L>
<L>Yn i chaerau ni ch&ucirc;ront:</L>
<L>Ag ith bla&s;au gorau gynt</L>
<L>Hoff annwyl y bo ffynniant.</L>
<L>Er mwyn fy mrodyr i&ocirc;r maith</L>
<L>Am cyfeillion digon doeth:</L>
<L>Dwedaf yn awr da odiaeth.</L>
<L>Bo yt lywydh beunydh bwyth.</L>
<L>Er mwyn t&ucirc;y 'r arglwydh rwydho</L>
<L>Daeonus a'n Duw yna:</L>
<L><PB N="252" REF="136">Cei&s;iaf fyth goran cais fu</L>
<L>Oedh annwyl yt dhaeoni.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="123" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Kyhydedh ferr neu wyth-bann.</HEAD>
<L>_DErcheiais y t&acirc;d attad ti</L>
<L>Fy llygaid nid trwy fall w&ecirc;gi:</L>
<L>I &s;olas hwnn a bre&s;wyli</L>
<L>Yn y n&ecirc;f mawr dy enw i ni.</L>
<L>Fal llygaid gw&acirc;s o fael ll&ocirc;gi</L>
<L>Ar law mei&s;tred mewn caledi:</L>
<L>Neu law-forw&ycirc;n gw&ycirc;n o gyni</L>
<L>Am help gann i mei&s;tres mae hi.</L>
<L>Oll gwedy 'n ail yn llygaid ni</L>
<L>W<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r-dha galon ar Dhuw g&ecirc;li:</L>
<L>A hoen enaid a hynn oni</L>
<L>Dh&ecirc;l trugaredh mowredh ymi.</L>
<L>Trugar-ha trugar-ha fy rhi</L>
<L>Wrthym Duw wrthym diwarthi:</L>
<L>Llyna d&ocirc;n oer a llanwyd ni</L>
<L>A di<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">mig dirfawr o dermi.</L>
<L>Dirfawr oll vn-awr yn llenwi</L>
<L>Gwatworgerdh caid in enaid ni:</L>
<L>A goludog pair galedi</L>
<L>A diy&s;tyrwch beilch do&s;turi.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="124" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXII II. <HI>P&s;alm.</HI> Clogyrnach.</HEAD>
<L>_Ond gwaith f'arglwydh gwiwlwydh g&ecirc;li</L>
<L>Diau o nerth fod gida ni:</L>
<L>Dyweded wiw-d&ocirc;n</L>
<L>I&s;rael &s;y hael-&s;on</L>
<L>Yr owrhon a wiri.</L>
<L>Ond gwaith f'arglwydh gwiwlwydh geli</L>
<L>Diau o nerth fod gida ni:</L>
<L>Pann gododh modhion</L>
<L><PB N="253" REF="136">Dyny&s;tr y dynion</L>
<L>Oerboen ion 'n erbyn ni.</L>
<L>Etto yn fyw llynca&s;ent fi</L>
<L>Arwa pennod oera poeni:</L>
<L>O dhig a dhygyn</L>
<L>Oerbell in erbyn</L>
<L>Lled-ennyn lid ynni.</L>
<L>Yna bydhent yn yn bodhi</L>
<L>Y dyfroedh hoen oedh yna y ni</L>
<L>Yr aton honnaid</L>
<L>A lynniai lonaid</L>
<L>Dros enaid draws weini.</L>
<L>Yna 'r aethai er a weithi</L>
<L>Tros yn henaid traws iawn honni:</L>
<L>Y dyfroedh du-frig</L>
<L>Ydoedh chwydhedig</L>
<L>Arbennig hir boeni.</L>
<L>Bendiger yn ner vnion ni</L>
<L>O radh iawn wyrth ni rodhai ni:</L>
<L>Yn &s;clyfaeth waeth w&ecirc;dh</L>
<L>I dynnu a dannedh</L>
<L>A garwedh a gerwi.</L>
<L>Dyrys iawn waith torra&s;on ni</L>
<L>Rwydau 'r adarwr wedi:</L>
<L>Dir oedh pann dorrym</L>
<L>I maglau mwyglym</L>
<L>Rhydh ydym rhwydh oedi.</L>
<L>O Duw vnion dy wiw enwi</L>
<L>Am wyrth net yw yn cymorth ni:</L>
<L>E wnaeth ion yw ef</L>
<L>O lais i wir lef</L>
<L>Daear, nef draw i ni.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="125" TYPE="Psalm">
<PB N="254" REF="137">
<HEAD>Y CXXV. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn milwr.</HEAD>
<L>_AGredo i dhuw gorendad</L>
<L>Byth ni chynyrfir heb w&acirc;d:</L>
<L>Fal S&ecirc;ion fronn gyfranniad.</L>
<L>Bronnydh yw p&acirc;l Caer&s;alem</L>
<L>Duw yw hamgylch ogylch em:</L>
<L>Beth goruwch hyth a garem.</L>
<L>Ni ch&ucirc;r ffol y du wiolion</L>
<L>Rhag i &s;yrthio &s;yml-dro &s;&ocirc;n,</L>
<L>Yw anwiredh yn eirwon,</L>
<L>Gwna f'arglwydh gwiw-rwydh gorau</L>
<L>I'r rhai vnion brei&s;gion brau,</L>
<L>Lawenydh yw calonnau.</L>
<L>All wedi anuwiol ydyw</L>
<L>A dr&ocirc; ir drwg gilwg yw:</L>
<L>Hedhwch i I&s;rael hedhyw.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="126" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_PAnn dhychwelodh r&ocirc;dh rwydho fy ar|glwydh</L>
<L>Fowr-gl&ucirc;d Se&icirc;on gaethdro:</L>
<L>Yr oedhem dirwy&s;trem dr&ocirc;</L>
<L>Braidh wedi fal breudhwydio.</L>
<L>Llanwyd enynnwyd yn one&s;t g&ecirc;nau</L>
<L>I gynnal gw&ecirc;n orche&s;t:</L>
<L>Ag o lwydhiant a gl&ocirc;dhe&s;t</L>
<L>Yn tafod a ffennod ff&ecirc;&s;t.</L>
<L>Cenedloedh bleidioedh yn bl&acirc; o dhadwrdh</L>
<L>A dhywedant yna:</L>
<L>Duw a wnaeth bethau mawr da</L>
<L>Yn ammed i'r rhain ymma.</L>
<L>Yn odiaeth duw a wnaeth dan wydh ym orig</L>
<L>Bethau mowrion celfydh:</L>
<L>Ar hynn yr oedhem yn rhydh</L>
<L><PB N="255" REF="137">In llanwyd a llewenydh.</L>
<L>Dychwel arglwydh rwydh radhau oth a|wydh</L>
<L>Yn caethiwed ninnau:</L>
<L>Fal afonydh bronnydh brau</L>
<L>A dowailt yn y deau.</L>
<L>Os dagrau 'n forau a twriant thyd h&acirc;d</L>
<L>Ar y tir pann haeant:</L>
<L>Mewn glodhe&s;t gorche&s;t i gant</L>
<L>Yma wedi y m&ecirc;dant.</L>
<L>A rodio rhagdho ar hyd y&s;tyriawl</L>
<L>Yn do&s;turus hefyd:</L>
<L>Gann wylo gwae fo i fyd</L>
<L>O rhoid y gwerth-fawr h&acirc;dyd.</L>
<L>Gann dhyfod hynod henwen yw &s;gubor</L>
<L>Ae &s;cubau hyd nenbren:</L>
<L>Hwnnw a dhaw yn llawen</L>
<L>Dann gl&ucirc;do efo ae fenn.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="127" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Byrr a thodhaid.</HEAD>
<L>_DVw arglwydh o rwydh wiw ras da o|lud</L>
<L>Oni adeila y gwnn-blas:</L>
<L>Ail oferwaith i lafur-was</L>
<L>Dwl pwl iawn gei&s;io adail plas.</L>
<L>A Duw om wilia 'r dinas</L>
<L>Oferwr gwiliwr a ffob gwas:</L>
<L>Duw yw 'n gwiliwr gwr ae guras ga|dain</L>
<L>Duw a geidw bawb adhas.</L>
<L>Ofer hir gwelir gwilio o berigl</L>
<L>Y borau heb h&ucirc;no:</L>
<L>Hir arw ffu&s;ig hwyr orffwy&s;o,</L>
<L>A thrwy ofal o thyrr efo</L>
<L>A bwyta i fara drwy lafurio.</L>
<L>Athro gwirion a thrwy gurio</L>
<L>Fo rydh h&ucirc;n i hun heno i&ocirc;r downus</L>
<L>I'r dynion ae karo.</L>
<L>Rhad yr arglwydh rwydh rodhion ae garn</L>
<L><PB N="256" REF="138">Yt fedhu etifedhion:</L>
<L>Gobrwy Duw n&ecirc;r gwiwbryd vnion</L>
<L>Yw ffrwyth y gr&ocirc;th hoff wiriaith gronn</L>
<L>Ail nerth breichiau &s;aethau &s;ythion.</L>
<L>Delai krafank dwylaw kryfion.</L>
<L>I'r b&ycirc;d yw mebyd meibion yfienctid</L>
<L>Da i gwelid d&ecirc;g wiw-lonn.</L>
<L>Mawr gyflwrir gwr o gariad lownwaith</L>
<L>A lanwo i gwifr gwa&s;tad:</L>
<L>Dyna &s;aethau downus wthiad</L>
<L>I gyfion brau rhag ofni brad.</L>
<L>Deled mewn trin drablin drwbliad</L>
<L>Dewys arwydh o daw &s;iarad:</L>
<L>Ni bydh kywilydh mewn k&acirc;d neu gilio</L>
<L>Rag gelyn ae afrad.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="128" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Proe&s;t cadwynodl.</HEAD>
<L>_GWynn i fyd iawn enhyd naf</L>
<L>A ofno 'n wir fy nuw n&ecirc;f:</L>
<L>Yr hwnn a rodio yr h&acirc;f</L>
<L>H&ocirc;ff yw 'r dhy&s;g yn i ffyrdh ef.</L>
<L>Mwynhei 'n wir mae 'n hoew i ni</L>
<L>A dh&ecirc;l o waith dy dhwylo:</L>
<L>Gwynn dy fyd gwiw n&ocirc;d wyf fi</L>
<L>Da yw ytty Duw etto.</L>
<L>Dy wraig fydh fal gwinwydh gw&acirc;r</L>
<L>Ffrwythlawn fry ith d&ucirc;y ath dwr</L>
<L>Ath blant ffynniant hoff iown-war</L>
<L>Ynghylch dy fwrdh gwrdh y gwr.</L>
<L>Diau fal hynn dyfal oedh</L>
<L>Bendithir gwelir in gwydh:</L>
<L>Y gwr a ofno ar goedh</L>
<L>Oreurglod Dhuw yr arglwydh.</L>
<L>Cai fendith y cyfiownder.</L>
<L>O Seion gan ion yn wir:</L>
<L>Yn deinioes gwelt 'n dyner</L>
<L><PB N="257" REF="138">Gaer&s;alem lwyth gra&s;olwir</L>
<L>Yno gweli ni a goeliwn</L>
<L>Wyt eurwalch ytty wyrion:</L>
<L>A thangnefedh gw&ecirc;dh y gwnn</L>
<L>Ar I&s;rael diwael yw 'r d&ocirc;n.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="129" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXIX. <HI>P&s;alm.</HI> Cowydh llo&s;gyrnog.</HEAD>
<L>_MYnych a ch&acirc;s i'm blina&s;ant</L>
<L>O'm ieuenctid i'm erlidiant,</L>
<L>M&ecirc;dh I&s;rael &s;ant gwarant gwan.</L>
<L>Mynych a ch&acirc;s im blina&s;ant.</L>
<L>Om Ieuenctid im erlidiant</L>
<L>Ni orfuant ar feiau.</L>
<L>Oer dhwy&s;o fyng-hefn ardha&s;ant</L>
<L>Is twyn i&s;o e&s;tyna&s;ant:</L>
<L>Dango&s;ant yno gwy&s;au.</L>
<L>Yn n&ecirc;r cefais yn ior cyfion</L>
<L>Tyrr i tre&s;au raffau preiffion</L>
<L>Anuwiolion yn olau.</L>
<L>Ag os &s;eion a g&acirc;&s;-haant</L>
<L>Cywilydhier accw o ludhiant</L>
<L>Hwy giliant oll yw gwalau.</L>
<L>Hwnn ni leinw mae'n wael an-wr</L>
<L>Pwl a dyras law pladurwr</L>
<L>Braich cynullwr cyfiwr cau.</L>
<L>Ni dhowaid rhaib wrth fynd heibio</L>
<L>O d&ucirc;th oernad bendith arno:</L>
<L>Bendith Dhuw fo band iaith fau.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="130" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXX. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_GWaedhais arnad or g&ocirc;dhyn</L>
<L>Ior nef klyw fy llet fellyn.</L>
<L>Klu&s;t-ymwrando deffro d&acirc;d</L>
<L>Yn y mann y-namuniad.</L>
<L><PB N="258" REF="139">O kreffi 'n h&icirc;r anwiredh</L>
<L>Pwy all by aros pa w&ecirc;dh?</L>
<L>Dy drugaredh ryfedh r&icirc;</L>
<L>Dyfnwaith a bair dy ofni.</L>
<L>Gwliiaf f'arglwydh rhwydh im rhaid</L>
<L>F'annwyl a erys f'enaid:</L>
<L>Gwell na gwiliwr kyfiwr kain</L>
<L>Pwl yw agos y plygain.</L>
<L>Gwilied I&s;rael ae galon</L>
<L>Drugaredh Duw iownwedh don:</L>
<L>Gidag ef gwedi e gaid</L>
<L>Vchod ynn iechyd enaid.</L>
<L>E dynn yr I&s;rael da w&ecirc;dh</L>
<L>O now-rann i enwiredh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="131" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXXI. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn deu-gyrch or hen-ganiad.</HEAD>
<L>_NId wyf drem vchel,</L>
<L>Wyf i&s;el galon</L>
<L>Mewn materion dirgel</L>
<L>Ni rodiais ond fal angel.</L>
<L>Ymdhygais heb dhig</L>
<L>Yn debig i blentyn,</L>
<L>Ewan-dhyn didhyfnedig</L>
<L>Ag yn dhi&s;taw dr&acirc;w a drig.</L>
<L>Bid gobaith hollawl</L>
<L>Gralawl yr I&s;rael</L>
<L>Yn Arglwydh hael nefawl</L>
<L>O hynn allan tragwydhawl.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="132" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXXII. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn or hen-ganiad.</HEAD>
<L>_COf Dafydh <NOTE N="*" PLACE="marg">Caffer.</NOTE> c&ecirc;r</L>
<L>Lawn-daith flinder:</L>
<L>A dyngodh medh y medher</L>
<L>Araith iawn iaith wrth yn ner</L>
<L><PB N="259" REF="139">Ag f&ucirc; d&ecirc;g f&ocirc;dh</L>
<L>Dhawn adhunodhi</L>
<L>I Dhuw grymys rafys r&ocirc;dh</L>
<L>Did wyll Iaco y dwedodh.</L>
<L>Nid &acirc;f dyfy</L>
<L>Am taith im t&ucirc;y</L>
<L>Ni dhringaf ni fryfiaf fry</L>
<L>Gwaelawd nag erchwyn gwely.</L>
<L>Hun nid &ucirc;naf</L>
<L>Yn wir Dhuw n&acirc;f:</L>
<L>Amrannau yn cau nis caf</L>
<L>Yn wych e&s;gyd ni chy&s;gaf.</L>
<L>Nes cael naws c&ecirc;d</L>
<L>Fann i fyned:</L>
<L>I Dhuw Iaco croe&s;o cred</L>
<L>Lle gallo dreidhio i drwydhed.</L>
<L>C&acirc;n am dani</L>
<L>Mwy clow&s;om i:</L>
<L>Yn Ephrad h&acirc;d cow&s;om hi</L>
<L>Ym-meu&s;ydh goedydh gwedi.</L>
<L>Awn bid yn bell</L>
<L>Bawb yw babell:</L>
<L>Ymgrymwn gwelwn mae gwell</L>
<L>Yn gyfion flaen i gafell.</L>
<L>Cyfod cyfion</L>
<L>Yn n&ecirc;r a'n ion:</L>
<L>Yna ith orphwy&s;&s;a vnion</L>
<L>Ath arch bid gadernid d&ocirc;n.</L>
<L>Gwi&s;c cau gwai&s;g caid</L>
<L>Ff&ecirc;rau offeiriaid:</L>
<L>Gyfiownder gweler gwiliaid</L>
<L>Ith Saint gorfoledh ith &s;aid.</L>
<L>Na wrthod n&ecirc;r</L>
<L>Was dewi&s;er:</L>
<L>Er mwyn Dafydh bur-ffydh ber</L>
<L>Wyneb eneiniog wiw-ner.</L>
<L>Tyngodh m&ocirc;dh maith</L>
<L>Wir iawn araith:</L>
<L><PB N="260" REF="140">Dafydh ae bur-ffydh berffaith</L>
<L>Dy blant a farnant yn faith.</L>
<L>A thrig ni thry</L>
<L>Hwnn dhiwrth hynny:</L>
<L>Os i feibion wir-fronn fry</L>
<L>A gadwant i'ammod gwedy.</L>
<L>O Da&s;g dy&s;gwyf</L>
<L>Benn n&ecirc;r heb nwyf:</L>
<L>Fyn-hy&s;tiolaeth ffraeth ffrwythwyf</L>
<L>A'm cyfraith berffaith lle bwyf.</L>
<L>Mwy barch meibion</L>
<L>Hwy oll hoew ion:</L>
<L>Byth ei&s;tedhant dwedant d&ocirc;n</L>
<L>Yn one&s;t mewn barn vnion.</L>
<L>Mynych mwyn i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n</L>
<L>Syw yw S&ecirc;ion:</L>
<L>E dhwedai adheweidion</L>
<L>Mynnai drigo yno ion.</L>
<L>Trwy gred trig rydh</L>
<L>Gwiw 'n dragywydh:</L>
<L>Yma trigaf gwchaf gwydh</L>
<L>Chwenychais wych iawn cchwydh.</L>
<L>A rh&ocirc;f dha rhith</L>
<L>Fwynder fendith:</L>
<L>I dlodion vnion wenith</L>
<L>Y bara ail yna i wlith.</L>
<L>Gwi&s;g wych gwai&s;g aeth</L>
<L>Rhyd ffeiriadaeth:</L>
<L>Pob &s;ant a g&acirc;nant nid gwaeth</L>
<L>Wyd ior dy Iechydwriaeth.</L>
<L>Yn wir wiw n&acirc;f</L>
<L>P&ucirc;r y paraf:</L>
<L>I gorn i flagure a g&acirc;f</L>
<L>Llugern eneiniog ll&ocirc;gaf.</L>
<L>Gwi&s;g yw gwai&s;g ion</L>
<L>Lawn elynion:</L>
<L>A chywilydh rhydh pe rh&ocirc;n</L>
<L>Geirwir blodeua i goron.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="133" TYPE="Psalm">
<PB N="261" REF="140">
<HEAD>Y CXXXIII. <HI>P&s;alm.</HI> Trybedh menaich.</HEAD>
<L>_WEle mor dirion mor dhaeonus,</L>
<L>A gwawd dirus brodyr gyd-tario:</L>
<L>Fal gwerthfawr olew ar bob blewyn</L>
<L>Ar benn a dhi&s;gyn ior bann dhy&s;go.</L>
<L>Ar hyd barf Aron wiw-&s;on oe&s;oedh</L>
<L>Aml yw wi&s;goedh mal i o&s;go</L>
<L>Fal gwlith Hermon neu Seion &s;ydh</L>
<L>Di&s;gyn i fynydh dwy&s;gan fwyno:</L>
<L>A rhoes yn n&ecirc;r ni liwier lywydh</L>
<L>Bywyd tragywydh bydh yn lle bo.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="134" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXXIIII <HI>P&s;alm.</HI> Hen dhull ar vnodl kyrch.</HEAD>
<L>_MOliennwch yr arglwydh</L>
<L>Holl wei&s;ion yr arglwydh:</L>
<L>Y &s;awl a wilia nos a dydh</L>
<L>Ynghaerydh yr arglwydh.</L>
<L>Ych dwylaw a godwch</L>
<L>Yw &s;eintwar a nodwch,</L>
<L>A hir foliant yn gyfarwydh</L>
<L>Yr arglwydh adholwch.</L>
<L>Duw a wnaeth eithafion</L>
<L>Daear nef ag eigion.</L>
<L>Denfyn ytty lwyr fendith</L>
<L>Dichwith o gaer Seion.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="135" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXXV. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_MOlwch adholwch Dhuw ion</L>
<L>Mawl wiw-&s;erch aml i wei&s;ion:</L>
<L>Y rhai a &s;aif orau &s;wydh</L>
<L>N&ecirc;r wirglod yn h&ucirc;y 'r arglwydh.</L>
<L><PB N="262" REF="141">Ynghyntedhoedh teioedh t&ecirc;g</L>
<L>Difai yn Duw ae ofeg:</L>
<L>Molwch t'arglwydh bur-&s;wydh hwyll</L>
<L>Da ydyw 'r arglwydh didwyll.</L>
<L>Accw yw enw Duw y c&acirc;nwn</L>
<L>Cans hyfryd yw hedhyw hwnn:</L>
<L>Cans duw 'n &ocirc;l a dhetholodh</L>
<L>D&ecirc;g o rwy&s;g d&ucirc;y Iaco r&ocirc;dh.</L>
<L>Ag I&s;rael yn d&ecirc;g oe&s;-rydh</L>
<L>Yn bobl idho fo a fydh:</L>
<L>Cans gwnn mi ae gwelwn im gwydh</L>
<L>Mor eurglod mawr yw 'r arglwydh.</L>
<L>A b&ocirc;d f'arglwydh o gwydhyn</L>
<L>Vwchlaw delwau duwian dyn.</L>
<L>Yr arglwydh gwnn arwydh gwnai</L>
<L>Yn fanwl hynn a fynnai:</L>
<L>I'r dhaear &s;ef ar n&ecirc;f n&ecirc;r</L>
<L>Dhyfn-daith i'r mor ae dhyfnder.</L>
<L>M&ecirc;llt, gl&acirc;w, mwg, fo ai dwg hyd ar</L>
<L>Duedh eithafion daear:</L>
<L>E dhwg ar hynt wynt i wau</L>
<L>Drwy &s;orriant oe dry&s;orau.</L>
<L>Trawodh yn Aipht treidhio naf</L>
<L>Gynt &s;awl a aned gyntaf:</L>
<L>Yr holl thynion bloe&s;gion blaid</L>
<L>Yn y f&acirc;l ae nifeiltaid.</L>
<L>Rhyfedh arw-w&ecirc;dh arwydhion</L>
<L>I'r Aipht danfonodh yr ion:</L>
<L>Oer a pherigl i'r Ph&acirc;lo</L>
<L>Llas nerth ei holl wei&s;ion o</L>
<L>Hwnn oedh yn taraw llawer</L>
<L>Or cenedloedh, hwnn oedh n&ecirc;r.</L>
<L>Lladhodh a fynnodh fy ion</L>
<L>Croew-feilch frenhinoedh cryfion:</L>
<L>Sehon b&ocirc;r yr Ammorriaid</L>
<L>Ag Og ner Ba&s;an a gaid,</L>
<L>Holl deyrna&s;oedh gyhoedh gan</L>
<L>Lle y cynnal ll&ucirc; Canau.</L>
<L><PB N="263" REF="141">I fir a roes freiwr aeth</L>
<L>A fydh yn etifedhiaeth:</L>
<L>Etifedhiaeth helaeth hael</L>
<L>O lwy&s;-rann yw bobl I&s;rael.</L>
<L>Dy enw &ocirc; ner a be<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y</L>
<L>Yn dragwydhawl freiniawl fry:</L>
<L>Dy g&ocirc;f ner gyfiownder fydh</L>
<L>Yw gael or oes bigylydh.</L>
<L>Yn ner a farna araith</L>
<L>I bobl oll bu abl i waith:</L>
<L>Dwy&s;der aeth mae 'n do&s;tur iou</L>
<L>Wrth dhei&s;yf wrth i weifion.</L>
<L>Yr holl dhelwau gau a gaid</L>
<L>O'r arian a'r gorearaid:</L>
<L>Ag a wnaethai os ai &s;&ocirc;n</L>
<L>Gildynnus gwaela dynion.</L>
<L>I genau yn gau a gant</L>
<L>O fowr-air ni letarant:</L>
<L>Ae llygaid &s;ydh dydh ae dwg</L>
<L>Ni welant vn o olwg.</L>
<L>Mae clu&s;iau yn gau vwch gw&ecirc;n</L>
<L>Ni chlywant yn iach lawe:</L>
<L>Ni chwyth i gwynt chwith i gau</L>
<L>Nag anadl yn i genau.</L>
<L>A phob dyn o honyn hynt</L>
<L>Di-dhuw a 'mdhiriaid vdhynt:</L>
<L>Sawl ae gwnel i gornel gau</L>
<L>A'n hwy weithian fal nhwythau.</L>
<L>Tuy I&s;rael w&acirc;r t&ugrave;y Aron</L>
<L>Bendithiwch ner &s;yber &s;on.</L>
<L>Tuy Leui os henwi &s;wydh</L>
<L>Fowrglod bendithiwch Parglwydh:</L>
<L>A ofno 'n ner twyn iawn iaith</L>
<L>Ae bendithia benn doeth-iaith.</L>
<L>Be<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dithier yn ner a'n ion</L>
<L>Gras yw i gaerau Seion:</L>
<L>Hwnn a drig heb hun yw drem</L>
<L>Ar &s;ail dref Gaeru&s;alem.</L>
<L><PB N="264" REF="142">M&ocirc;lwch a f&ecirc;fwch i'ch &s;wydh</L>
<L>Dha or-eurglod Dhuw 'r arglwydh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="136" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXXVI. <HI>P&s;alm.</HI> Owdl gowydh.</HEAD>
<L>_RHowch fawl i dhuw freiniawl fr&ycirc;</L>
<L>Da yw ymy diomwedh.</L>
<L>Pery byth p&ucirc;r yw heb w&acirc;d</L>
<L>Drwy gariad i drugaredh.</L>
<L>Duw vwch duwian gorau gwir</L>
<L>E g&ecirc;nir i ogonedh.</L>
<L>Yery byth &amp;c.</L>
<L>Drwy gariad &amp;c.</L>
<L>Molwch arglwydh rhwydh a rhi</L>
<L>Arglwydhi arogleidh-wedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Drwy gariad &amp;c.</L>
<L>I hun y gwnaeth bennaeth byd</L>
<L>Pybyr hefyd pob rhyfedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Drwy gariad &amp;c.</L>
<L>E gr&ecirc;odh barch gradhau b&ocirc;d</L>
<L>Y n&ecirc;f vehod yn fuchedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Drwy gariad &amp;c.</L>
<L>A daear llawn dwr a llaid</L>
<L>Nid yw afraid a dyfredh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Drwy gariad &amp;c.</L>
<L>Ef yn ffraeth a wnaeth y ni</L>
<L>Y goleuni gwiw lownedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Lleuad a &s;&ecirc;r nifer n&ocirc;s</L>
<L>G&ocirc;f vn-nos yn gyfannedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>A'r haul a wyr rheoli</L>
<L>Y dydh i ni didhan w&ecirc;dh.</L>
<L><PB N="265" REF="142">Pery byth &amp;c.</L>
<L>Ag oe my&s;g bu d&ecirc;g i mael</L>
<L>Dwyn I&s;rael hyd yn Na&s;redh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>A braich evr-fawr barch arfod</L>
<L>Ae law ae gl&ocirc;d ae loew gl&ecirc;dh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Y m&ocirc;r koch dr&acirc;w merkiwch drai</L>
<L>Fo rannai ae farianedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>D<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g i wyr yn d&ecirc;g yw ol</L>
<L>Drwy g&acirc;nol m&ocirc;r drwg annedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Gwnaeth yn y mor drud-for dr&ocirc;</L>
<L>I Ph&acirc;ro an-h&ocirc;ff orwedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Drwy 'r diffeithwch &s;erthwch &s;&ocirc;n</L>
<L>D&ucirc;g i wei&s;ion diga&s;edh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Brenhinoedh tiroedh ae tai</L>
<L>Draw a gurai drwy garedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Ll&acirc;dh teyrn kedyrn y k&acirc;d</L>
<L>O fwriad yn i fowredh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Sehon frenin He&s;bon hir</L>
<L>Ammor doedir mawr dudwedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>A'r brenhin mawr vwch llawr llann</L>
<L>Og o fa&s;an w&acirc;g fa&s;wedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Yw tir yn wir tirion walch</L>
<L>Nod difalch e wnai etifedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Etifedhiaeth twf adhwyn</L>
<L>Siriol mwyn I&s;rael ae medh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Medhyliai ni fydhai fyrr,</L>
<L><PB N="266" REF="143">Trwy y&s;tyr ar i tri&s;tedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Gwaredai ef rhag garw don</L>
<L>Yn gelynion galanedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Rhoes i bob knawd ffrwyth-wawd ffraeth</L>
<L>I lluntaeth yn i llownedh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
<L>Molwch Dhuw nef fain-lef fant</L>
<L>A gwir foliant gor-foledh.</L>
<L>Pery byth &amp;c.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="137" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y. CXXXVII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_WRth fabilon afon dhinwyfau i&s;od</L>
<L>Ei&s;tedha&s;om innau:</L>
<L>Wyla&s;om buom heb au</L>
<L>O fedhwl Seion fodhau.</L>
<L>Ar blyg yr helyg fawrhau aiwydhion</L>
<L>Lle 'r oedhynt yn gangau:</L>
<L>Croga&s;om rhyngom brudh-hau</L>
<L>Ol-ynol yn telynau.</L>
<L>Y rhai a'n caethai coethan aml enwi</L>
<L>Am lewenydh didhan:</L>
<L>Mynnynt a gofynnynt gan</L>
<L>I'n gorwedhfa a'n gridhfan.</L>
<L>Gann dhwedyd hefyd i fawrhau 'n penyd</L>
<L>Poenus yw i campau:</L>
<L>Cenwch chwi a try&s;iwch yn frau</L>
<L>Nodwch Seion ganiadau.</L>
<L>Pa fodh a gwiw-rodh o gariad cynnil</L>
<L>Y canwn i 'n wa&s;tad:</L>
<L>Gan yr arglwydh c&ucirc;-lwydh cad</L>
<L>Yw vthr-lais mewn dieithr-wlad.</L>
<L>Os anghofiaf n&acirc;f er n&ycirc;ch &s;y waeledh</L>
<L>Gaeru&s;alem l&acirc;n-wych:</L>
<L>Fy-neheulaw fwyn hael-wych</L>
<L><PB N="267" REF="143">Angho&s;ted g&acirc;n wiwlan wych.</L>
<L>Glyned fy-nhafod g&ucirc;l wnnian du-flin</L>
<L>Wrth da&s;lod fyng-enau:</L>
<L>Oni chofiaf mowr-naf mau</L>
<L>Am danad fy myd innau.</L>
<L>Oni ch&ocirc;daf n&acirc;f dann wydh hir &s;olas</L>
<L>Gaeru&s;alem beunydh:</L>
<L>A honn yn benn llewenydh</L>
<L>Yma fyth ymi a fydh.</L>
<L>Cofia ffcom Edom wedi Caer&s;alem</L>
<L>Cras holant am dani:</L>
<L>Dyna a weithiwch dinoethi</L>
<L>Sy lefn hyd i &s;ylfaen hi.</L>
<L>Anrheithiedig d&icirc;g nis dywygien f'arch</L>
<L>Babel ferch aflawen:</L>
<L>Gwnfyd i gyd nis gwaden</L>
<L>A dalo y pwyth d&ecirc;l yw penn.</L>
<L>Hefyd gwynn i fyd a fydh ir dynion</L>
<L>Drwy ordeiniad celfydh</L>
<L>A drawo i plant drwy awydh</L>
<L>Wrth gerrig ffyrnig yw 'r ffydh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="138" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXXVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl kyrch.</HEAD>
<L>_CAnaf clodforaf fy ion</L>
<L>Lle gwelir am holl galon:</L>
<L>Yn-gwydh y Duwiau 'ngwiw naf</L>
<L>Y canaf yt accenion.</L>
<L>Ym-grymaf canaf deg-hau</L>
<L>Ith &s;antaidh deml-waith &s;eintiau</L>
<L>Ath wir enw ath wirionedh</L>
<L>Oedh drugaredh dro gorau.</L>
<L>O blegyd ir byd yn b&ecirc;r</L>
<L>Mawr yw dy enw mor dyner:</L>
<L>Ath air yn berffaith araf</L>
<L>Vwch pawb naf ag vwch pob n&ecirc;r.</L>
<L>Arnad gelwais trais nid rhaid</L>
<L><PB N="268" REF="144">Gwrandewai&s;t gwir i&ocirc;n dywaid:</L>
<L>Cadarn oth farn frei&s;g-farn fry</L>
<L>Wrth hynny fu nerth enaid.</L>
<L>Cof arglwydh rhwydh arglwydhi</L>
<L>Clow&s;ant eiriau d'enau di:</L>
<L>Brenhinoedh daear w&acirc;r w&ecirc;dh</L>
<L>O fowredh &s;y ith glodfori.</L>
<L>Ag yno i Dhuw a genynt</L>
<L>Ae lwybrau i fawr-hau 'r hynt:</L>
<L>Gogoniant n&ecirc;r dyner d&ocirc;n</L>
<L>Ae ymwaredion mawr ydynt.</L>
<L>Cans vchel i ochel dichell</L>
<L>Yw 'r arglwydh yw gwydh a gwell:</L>
<L>Difai y gwyl dhyn difalch</L>
<L>Y dyn balch edwyn o bell.</L>
<L>Da gwnn pe rhodiwn y rhawg</L>
<L>Ynghanol byd anghenawg:</L>
<L>Ni flinwn yn aflonydh</L>
<L>Yn f'awydh ti am gwnai 'n fywiawg.</L>
<L>Y&s;tynnyt law aelaw ion</L>
<L>D&ecirc;g eilwaith rhag dig g&acirc;lon</L>
<L>O drais i'm achubai draw</L>
<L>Dy dheheulaw dydh haelion.</L>
<L>Yn n&ecirc;r a gyflowna vn w<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dh</L>
<L>Dro gorau ym drugaredh:</L>
<L>Dy r&acirc;d o fraint ior wyd fry</L>
<L>Fyth a b&ecirc;ry faith buredh.</L>
<L>Na &s;ceulu&s;a yna o</L>
<L>Dhialedh waith dy dhwylo.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="139" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXXXIX. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_CHwiliai&s;t ti am gwiliai&s;t G&ecirc;li</L>
<L>Adnabuo&s;t heb f&ocirc;&s;t fi:</L>
<L>Ti adwaeno&s;t wiw danu</L>
<L>F'ei&s;tedhiad am codiad c&ucirc;.</L>
<L>Cynn ym dybi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> pwyllo pwl</L>
<L><PB N="269" REF="144">Modhus deuelli y-medhwl:</L>
<L>Fy llwybr w&ecirc;dh fyngorwedh&s;a</L>
<L>Cwmpa&s;ud ior campus da.</L>
<L>I'm ffyrdh oll heb dhim colled</L>
<L>Wyd y&s;pys gwybydhys g&ecirc;d.</L>
<L>Gwir fyth nad oes gair i fod</L>
<L>Yn hyfedr ar fyn-hafod:</L>
<L>Ond dydi nawr heb fawr f&ocirc;&s;t</L>
<L>A llwydhiant oll a wydho&s;t.</L>
<L>Ym-laen (cai 'r mawl a enwer)</L>
<L>Yn ol im lluniai&s;t yn ner:</L>
<L>Go&s;odai&s;t n&ocirc;dai&s;t yn n&acirc;f</L>
<L>Del wirnerth dy law arnaf.</L>
<L>Llyma wybodaeth ffraethwych</L>
<L>Rhy-dhirgel ag ardhel gwych:</L>
<L>Vwch-law hynn vchel yw hi</L>
<L>Dha wyrth ni wnn o dhiwrthi.</L>
<L>I ble 'r af mi a welaf w&ycirc;d</L>
<L>Dwy&s;-brawf odhiwrth dy y&s;pryd:</L>
<L>I ble oth wydh rhwydh lwfr-hau</L>
<L>Fannwyl y ffoaf finnau.</L>
<L>O dringaf &s;ef i'r netoedh</L>
<L>Yno bydhi di da oedh:</L>
<L>Os ir bedh y gorwedhaf</L>
<L>Vnion waith wyt yno naf.</L>
<L>Pe cymerwn gwnn yn g&ucirc;</L>
<L>Adenydh gwawr i danu:</L>
<L>Be trigwn a byd dryg-waith</L>
<L>Yn eithafoedh moroedh maith.</L>
<L>Yna hefyd mae 'n hoew-faun</L>
<L>I'm twy&s;ai draw dy law lan:</L>
<L>A'th dheh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ulaw aelaw ai</L>
<L>Yn hylwydh a'm cynhaliai,</L>
<L>Mi a wnn pe dwedwn mae da</L>
<L>C&ocirc;dhed tywyll am cudhia.</L>
<L>Y n&ocirc;s a fydhai y ni</L>
<L>Annwyl iawn yn oleuni.</L>
<L>Nid trwch tywyllwch yt oedh</L>
<L><PB N="270" REF="145">Nos fal golau ynyfoedh:</L>
<L>Y tywyll hynt o awydh</L>
<L>Gwelid yt fal golau dydh.</L>
<L>Medhiannai&s;t mynnai&s;t ior mau</L>
<L>Fwy rinwedh fy arennau:</L>
<L>Toai&s;t finnan ty&s;t fyned</L>
<L>Ynghroth fy mam dhi-gam g&ecirc;d.</L>
<L>Clodforaf di mynni mwy</L>
<L>Yn odiaeth wyd ofnadwy:</L>
<L>Rhyfedhed dy weithredoedh</L>
<L>Rhifo y gwaith rhyfig oedh.</L>
<L>A'r enaid a wyr yna</L>
<L>Ae henwi 'n dhoeth hynny 'n dha:</L>
<L>Ni chair fy e&s;gyrn a ch&ecirc;l</L>
<L>Diweirgorff er ll&ucirc;n dirgel;</L>
<L>Am llunio 'n g&ecirc;l fy helynt</L>
<L>Ar y dhaear hygar hynt.</L>
<L>Di am gwelai&s;t m&acirc;g eulun:</L>
<L>Yn achles heb les heb l&ucirc;n:</L>
<L>Ith lyfrau golau geli</L>
<L>Pann Luniwyd &s;crifennwyd fi.</L>
<L>Pann nad oedh pennod i hynt</L>
<L>H&acirc;nes yr &ucirc;n o honynt:</L>
<L>Duw mor brydferth frai&s;g werth-fawr</L>
<L>Dy gynghorau i minnau mawr:</L>
<L>Mor fawr mor dramawr drimwy</L>
<L>I&s;o am hynn yw i &s;wm hwy.</L>
<L>Pe rhifwn ni wydhwn nod</L>
<L>Tyfant amlach na'r tyfod:</L>
<L>Y&s;tyr wath dheffro 'n wa&s;tad</L>
<L>Wyf gida thi fy rhi rh&acirc;d.</L>
<L>Afreol anuwiolwyr.</L>
<L>Duw na ledhyd waedlyd wyr:</L>
<L>I'r rhain y dwedai wr hyf.</L>
<L>Ciliwch dh&ucirc; erthwch dhiwrthyf.</L>
<L>Rhai ae n&acirc;d am danad derr</L>
<L>O naws coel yn y&s;celer:</L>
<L>Dy elyn a fynn yw fant</L>
<L><PB N="271" REF="145">Yn ofer dy enw a nwyfiant.</L>
<L>C&acirc;s gennyt n&ecirc;r wiw-ber ion</L>
<L>Gas awydh dy ga&s;-heion:</L>
<L>Ond yw ffiaidh wraidh w&ycirc;n</L>
<L>Wir-bwyll pawb &s;ydh ith erbyn.</L>
<L>Y rhain fal gwas cas y cawn</L>
<L>Ag o afles yu gyflawn:</L>
<L>Fal pe bydhynt dwys hynt &s;on</L>
<L>O alanas ym elynion.</L>
<L>Chwilia gwybydh trefnydh tro</L>
<L>Fynghalon vnion yno:</L>
<L>Prawf a gwybydh prif gobaith</L>
<L>Fy medhyliau modhan maith.</L>
<L>A gwyl fy ffordh ae gwiliaid</L>
<L>Ae ff&ocirc;l anuwiol yw 'r naid:</L>
<L>Tywys fi i ffordh hyfiordh hawl</L>
<L>Ag adhy&s;g yn dragwydhawl.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="140" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXL. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_GWared fi odhiwrth &s;wrth yw 'r &s;&ocirc;n</L>
<L>Gwaedh anial y drwgdhynion.</L>
<L>Rhag trow&s;-wyr ail ihwyg tre&s;i</L>
<L>Accw Duw fyth cadw fi.</L>
<L>Y thai a fwriadai o fronn</L>
<L>C&ucirc;l-wedh dhrigioni calon:</L>
<L>Yn ll&ucirc; 'n ymga&s;glu heb g&ecirc;l</L>
<L>O rwyf beunydh i ryfel.</L>
<L>Tafodau &s;arph twf wedi</L>
<L>Golymmant a chwant i chwi:</L>
<L>Gwenwyn a&s;p ly 'n genni 'n au</L>
<L>Anfoe&s;ol tann wefu&s;au.</L>
<L>Cadw o ffordh y ciwed ff&ocirc;l</L>
<L>Dal y nuw dwylo anuwiol:</L>
<L>Egr yw trais rhag gwyr trowfion</L>
<L>Cywad fyth cadw fi o i&ocirc;n.</L>
<L>Bachell im traed hu ochain:</L>
<L><PB N="272" REF="146">Bwriadant rhwydant y rhain:</L>
<L>E gudhia y beilch drwy g&ocirc;dhi</L>
<L>O fwgl mawr faglau y mi.</L>
<L>O f&acirc;r wedi fo rwyded</L>
<L>Wrth dannau fy llwybrau ar ll&ecirc;d:</L>
<L>Go&s;od drwy boen ym hoenyn</L>
<L>Ar fy medr hy-fedr yw hynn.</L>
<L>Dwedais gelwais ar g&ecirc;li</L>
<L>F'enaid t&ecirc;g fy nuw wyt ti:</L>
<L>Clyw fy Arglwydh mowrlwydh mau</L>
<L>Dheuall llef fyng-wedhiau.</L>
<L>Duw Arglwydh nerth brydferth bronn</L>
<L>Fy iechyd hoewfryd dwyfron:</L>
<L>Cedwai&s;t fym-henn im codiad</L>
<L>Breuder chwyrn mewn brwydr a ch&acirc;d.</L>
<L>Na wrando i&ocirc;n ar vndydh</L>
<L>Wedhi an-uwiol ffol i ffydh:</L>
<L>Ollawl na wna i hwllys</L>
<L>Rhag balchedh fu ryfedh frys.</L>
<L>Y rhai pennaf er poeni</L>
<L>Bryd oer am bwrtado i:</L>
<L>D&ecirc;l y celwydh rhwydh fawhrau</L>
<L>Oera pwnn ar i pennau.</L>
<L>Marwor arnynt mwy eirian</L>
<L>Aed hwnt, a bwried hwy 'n tan:</L>
<L>Ag i geu-ffos chwerw-nos chwant.</L>
<L>Flinach w&acirc;d fal na chodant.</L>
<L>Siaradus reidus ry-dyn</L>
<L>Ni we&s;tyd ar dhaear dh&ycirc;n:</L>
<L>Yn draws fo hela dhyn drwg</L>
<L>I dhi&s;triw ymliw amlwg.</L>
<L>Gwnn y dial yn galed</L>
<L>Duw 'r truan lle gwelan ged:</L>
<L>Ag y barn ef &s;ef da yw 'r &s;on</L>
<L>Diwael ydoedh dylodion.</L>
<L>Rhai cyfiawn yn iawn a wnant</L>
<L>O fowredh d'enw clodforant:</L>
<L>O rinwedh trig yr vnion</L>
<L><PB N="273" REF="146">Goran Duw fry ger dy fronn.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="141" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXLI. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_BRy&s;ia n&acirc;f attaf ni dhowtiais eur-ner</L>
<L>Cans arnad y gelwais:</L>
<L>Cl&ycirc;w o nef fy ll&ecirc;f am llais</L>
<L>A llafur mawr y llefais.</L>
<L>Ith wydh di gwedhi dragwydhol rugl|da&s;g</L>
<L>B&icirc;d arogl-darth nefol:</L>
<L>Fal offewin cawn byrnhawnol</L>
<L>Codiad yno 'n nwylo 'n ol.</L>
<L>D&ocirc;d geidwad gwiw-r&acirc;d gorau duw gw&ecirc;di</L>
<L>Da i gadw fyng enau:</L>
<L>A chadw di dhrws mwyn-dlws mau</L>
<L>O fe&s;ur tyngwefn&s;au.</L>
<L>I gilwg a drwg drwy w&ecirc;gi yn-ol</L>
<L>Na wnelwyf dhireidi:</L>
<L>N'am calon at dhrygioni</L>
<L>Athro fy oes na thr&ocirc; fi.</L>
<L>N&acirc;d ym fwyta tr&acirc; lle trig ym waeth-waeth</L>
<L>I daeniethion bly&s;ig:</L>
<L>Cerydhed yn garedig</L>
<L>Cured cyfiawn dhawn heb dh&icirc;g.</L>
<L>N&acirc;d yw holew gl&ecirc;w &s;y yn gloewi ymhoen</L>
<L>Dorri 'mhenn (Duw g&ecirc;li:)</L>
<L>Yn erbyn gwyn drygioni</L>
<L>A gwaedh fawr gwedhiaf fi</L>
<L>Tafler a bwrier borau o bur-nerth</L>
<L>I barnwyr ir creigiau:</L>
<L>Melys ydiw nid gwiw gau</L>
<L>Fyng-wir clowant fyng-eiriau.</L>
<L>Fal torri ynni an-war ymannos</L>
<L>Cymynu coed daear:</L>
<L>Yn e&s;gyrn &s;ydh yn wa&s;gar</L>
<L>Y-m&icirc;n y b&ecirc;dh a gwedh gw&acirc;r.</L>
<L>Arnad rwydh arglwydh eurglan o drachwant</L>
<L><PB N="274" REF="147">I'r edrychaf weithian:</L>
<L>Gobeithiais gw&ecirc;lais nad gwann</L>
<L>Y dull n&acirc;d f'enaid allan.</L>
<L>Rhag maglau cadau cydwedh c&ucirc; ydwyd</L>
<L>Di a'm cedwi o'th or&s;edh:</L>
<L>A hoenynnau 'n gwau yw gwedh</L>
<L>Aeth hynn ior waith enwiredh</L>
<L>I rhwydau e-hun yw rhwydo ae deil</L>
<L>Onid elwyf heibio:</L>
<L>C&ycirc;d-gwym ped na ffynned ff&ograve;</L>
<L>An-uwiolion yn-wylo</L>
</DIV3>
<DIV3 N="142" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXLII. <HI>P&s;alm.</HI> Cyhydedh wyth-bann.</HEAD>
<L>_A'm ll&ecirc;f ar n&ocirc;r gweler gwiliais,</L>
<L>I'm byw eilwaith n&ecirc;r ymbilais:</L>
<L>Fy-myfyrdod chwaen a flaenais</L>
<L>Diau hallter a dywelltais.</L>
<L>Fynghy&s;tudh fr&ecirc;g a fynegais</L>
<L>Ger i fronn vnion n&ecirc;r enwais:</L>
<L>Gofyd i'm ylpryd &s;ydh a'm ais</L>
<L>Gwydhyd o'r v ybr fy llwybr a'm llais.</L>
<L>Cudhia&s;ant faglau i gau ar gais</L>
<L>Oedh arw hudo ffordh y rhodiais.</L>
<L>I'r dehau drychau edrychais</L>
<L>Di-n&ocirc;d pawb n&ecirc;b adwaenais:</L>
<L>Pallodh n&ocirc;dhed ym nis pwyllais</L>
<L>Heb ofyn f'enaid di-raid drais.</L>
<L>Arglwydh o n&ecirc;f ainad llefais</L>
<L>Ti yw 'ngobaith da daith dwedais:</L>
<L>A'm tarian a'm rhan mawr henwais</L>
<L>Yn-hir y bywyd hwyr beiais.</L>
<L>Y&s;tyr o n&ecirc;f fy ll&ecirc;f a'm llais</L>
<L>Truan ydwyf taer y n&ocirc;dais:</L>
<L>Cadw fi rhag gwyr erlidwyr lais</L>
<L>Trech na mi trwy ochain im ais.</L>
<L>Dwg l'enaid allan gl&acirc;n heb glais</L>
<L><PB N="275" REF="148">O fawl ith euw fal ith vnais</L>
<L>Yno bydh gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n lawen o lais</L>
<L>A choron cyffon ym cefais.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="143" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXLIII. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_CLyw fyngwedhi rhi fawr hedh yma|nnos</L>
<L>Clyw namuniad vn-wedh:</L>
<L>Erglyw &s;&ocirc;n dy wirionedh</L>
<L>Ath gyfiownder wchder wedh.</L>
<L>Na fynn gyfraith faith rhag difethu dwys</L>
<L>Mae dy was yn crynnu:</L>
<L>Nid oes neb heb wrthnebu</L>
<L>Ger dy froun yn gyfion g&ucirc;.</L>
<L>Gelyn f'enaid naid anwadal gyrrodh</L>
<L>A'm c&ucirc;ro<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h im cor-wal:</L>
<L>N&acirc;d yr enaid ir anial</L>
<L>Ymylg meirwon deillion dal.</L>
<L>O'm mewn fy &s;ynhwyr mwy heno f'adwyth</L>
<L>A ymoildiodh ynof:</L>
<L>Synnodh i'm c&ucirc;rodh o'm cof</L>
<L>Fynghalon vnion ynof</L>
<L>Dy hynt coffais gynt hynn yn gyntaf llw|yth</L>
<L>Dy holl waith edrychaf</L>
<L>Dy weithredoedh nefoedh n&acirc;f</L>
<L>O fowredh a fyfyriaf.</L>
<L>Lledais a gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edhais di ae gwydhiad yn ol</L>
<L>Fynwylaw byd attad:</L>
<L>Fy enaid brych &s;ych &s;ydh &s;ad</L>
<L>Am d'enw hiraeth am danad.</L>
<L>Elyw 'n ebrwydh arglwydh oer-glais fyrd vnwaith</L>
<L>Tro d'wyneb mi a bellais:</L>
<L>Rhag ym debig lle trigais</L>
<L>Rhai ir bedh yn gorwedh oer gais</L>
<L>G&acirc;d ym glowed g&ecirc;d ar gais dro gwirion</L>
<L>Drugaredh gobeithiais:</L>
<L>Dangos fy ffordh loew-ffordh lais</L>
<L><PB N="276" REF="149">A ch&ocirc;f f'enaid dyrchefais.</L>
<L>Gwared fi g&ecirc;li gelwais o lownedh</L>
<L>Fyngelynion garw-lais:</L>
<L>Cans gida ihi trym-gri trais</L>
<L>Gw&ecirc;dhol iawn ir ym-gudhiais.</L>
<L>D&ycirc;&s;g ar fr&ycirc;s d'wllys deuellydh odiaeth</L>
<L>Ydwyd fy nuw beunydh:</L>
<L>Twy&s;ed d'y&s;bryd fywyd fydh</L>
<L>I'r vnionder yn vndydh:</L>
<L>Ewna fi 'n &s;yw yn f&ycirc;w yn fuan mewn dawn;</L>
<L>Er mwyn d'enw gwiwl&acirc;n:</L>
<L>O'th gyfiowader gloew-ner gl&acirc;n</L>
<L>Ollawl dwg f'enaid allan.</L>
<L>Dyny&s;tr elyn dh&ycirc;n adhunwyf dro gwir</L>
<L>Oth drugaredh archwyf:</L>
<L>A'm enaid i damunwyf</L>
<L>Difetha 'ngh&acirc;s dy wa~s wyf.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="144" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXLIIII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_BEndigaid enaid wiw-nerth</L>
<L>Da fwyn ior fo Duw fy nerth;</L>
<L>Hwnn a dhy&s;g gloew adhy&s;g gladh</L>
<L>Amlwg fy nwylo i ymladh:</L>
<L>A'm by&s;edh o frei&s;gedh fry</L>
<L>Ar foliant i ryfely.</L>
<L>Fym hugaredh down-wedh da</L>
<L>Hoff vnlodh f'ymdhiffynfa</L>
<L>Fymdhiffynnwr am twr t&ecirc;g</L>
<L>A gwaredwr goren-d&ecirc;g.</L>
<L>Ag yndho ef ioew-nef lais</L>
<L>Deg o bwyth da gobeithiais:</L>
<L>Go&s;tyngai&s;t gyrrai&s;t mi a g&acirc;f</L>
<L>Tyner ty-mhobloedh tanaf:</L>
<L>B&ecirc;th yw d&ycirc;n ni wydhyn w&ycirc;d</L>
<L>A bodh pann gydnabydhyd?</L>
<L>Neu tab y dyn tremyn tr&ocirc;</L>
<L><PB N="277" REF="147">A hwnn gwnai gyfri o bono.</L>
<L>Dyn &s;y debig y&s;ig w&ecirc;dh</L>
<L>Arwa g&ocirc;gan ir gwagedh:</L>
<L>Fal ky&s;god fydh dydb y daw</L>
<L>N&ocirc;d hybell yn mynd beibiaw.</L>
<L>Go&s;twng arglwydh rhwydh er hynn</L>
<L>Nwyf o daig n&ecirc;f a di&s;gyn:</L>
<L>Cyfwrdh fynydhoedh goedh gant</L>
<L>A mwy agwrdh y mygant.</L>
<L>Ennyn felit vnion a f&ucirc;</L>
<L>Agos g&ucirc;r yw gwa&s;garu:</L>
<L>Gyrr dy &s;aethau daclau da</L>
<L>W&ecirc;di fyth yw difetha.</L>
<L>Anfon dy law 'n aelaw n&ocirc;d</L>
<L>I achub odhi-uchod:</L>
<L>Tynn fi ar goedh o dhyfroedh i&ocirc;n</L>
<L>A&s;trus o law plant e&s;tron.</L>
<L>Gw&acirc;gedh yw gw&ecirc;n ae g&ecirc;nau</L>
<L>Llefarant gwydhant mae gau:</L>
<L>I deheulaw Duw haelaf</L>
<L>Sydh ffal&s;der yn ofer n&acirc;f</L>
<L>Yt canaf gweithiaf i'm gwydh</L>
<L>N&ocirc;d iawn yw ganiad newydh.</L>
<L>Ar dhectant nabi &s;ydh ablwaith</L>
<L>Canaf yti rhi fy rhaith:</L>
<L>Fo rydh iechyd wnfyd oedh</L>
<L>Farn hynod i frenhinoedh:</L>
<L>Gwared naf dy was Dafydh</L>
<L>Rhag cledhyfau rh&ocirc;dau rhydh.</L>
<L>Achub gwared dremged r&ucirc;s</L>
<L>Rhag meibion e&s;tron a&s;trus:</L>
<L>Gwagedh yw gw&ecirc;n ae g&ecirc;nau</L>
<L>Llafarant gwydhant mae gau.</L>
<L>I deheulaw Duw haelaf</L>
<L>Sydh ffal&s;der yn ofer naf:</L>
<L>Gwinwydh fydhant plant yn plais</L>
<L>Yn Ifainck yw henafiaid:</L>
<L>Ae merched &s;all adcilad</L>
<L><PB N="278" REF="148">Yn gongl-faen nadh radh o rad.</L>
<L>Ae conglau 'n llawn dawn da aeth</L>
<L>Yn hylwydh ag yn helaeth:</L>
<L>Defaid gwelwn filiwn fyrdh</L>
<L>Glwy&s;-waith i'r meu&s;ydh gla&s;-wyrdh.</L>
<L>A'n ythen cryfion vchod</L>
<L>Fawr borth i lafurio i hod.</L>
<L>Na gwaedh ar heol dyn gwann</L>
<L>Mewn i dwll na mynd allan:</L>
<L>Gwnfyd yw bedhyw i hynt</L>
<L>O lwydhiant felly vdhynt</L>
<L>Gwnfyd ar i ganfed oedh</L>
<L>Llawen bobl Duw lluoebh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="145" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXLV. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_MOliannaf medhaf a'm m&icirc;n</L>
<L>Mawr enwog dhuw fy mrenin:</L>
<L>A bendithiaf mwyaf mawl</L>
<L>Gwiwdhuw dy enw tragwydhawl.</L>
<L>Beunydh gwiw-wowdydh gwedi</L>
<L>Molaf a bendigaf di</L>
<L>Klodforaf byth Kl&ocirc;d-fwriad</L>
<L>Dy enw a dyig Duw ion dad</L>
<L>Mawr wyd Arglwydh &s;wydh &s;y hwy</L>
<L>Aml o wawd kan moladwy.</L>
<L>Ni ellir chwelir chwiliaw</L>
<L>Dy fowredh di-ryfedh draw.</L>
<L>Kenedl &icirc; genedl a g&acirc;n</L>
<L>Dy waith a folwyd weithian.</L>
<L>Adrodhant <NOTE N="*" PLACE="marg">Kerdhorion.</NOTE> anant ennyd</L>
<L>Dy wirnerth prydferth yw 'r pryd.</L>
<L>Myfyriaf mwy-fwy eiriau</L>
<L>Mowrglod hwnt y miragl tau.</L>
<L>Dy ogoniant vgeinwaith</L>
<L>Dy wirionedh mowredh maith.</L>
<L><PB N="279" REF="149">Dwedant daliant a d&ocirc;lef</L>
<L>Dynerth erchyll wyd o nef.</L>
<L>Minnau draeihaf gwchaf gwedh</L>
<L>Ydwyf wirion dy fowredh.</L>
<L>Mowredh ion dy dhaeoni</L>
<L>O nef a draethant y ni.</L>
<L>A ch&acirc;nant yn wych w&acirc;neg</L>
<L>Dy gyflownder tyner teg.</L>
<L>Madheuai&s;t am oedh dhi-wad</L>
<L>Llawn dy r&acirc;s llyna dy r&acirc;d</L>
<L>Mawr dy drugaredh medhir</L>
<L>Hwyr dy lid gwypid mae gwir.</L>
<L>Da wyd arglwydh wiw-&s;wydh i&ocirc;n</L>
<L>Downus i holl-blant dynion.</L>
<L>Mwy dy drugaredh gwedhawl</L>
<L>Na'th holl weithredoedh na'th hawl.</L>
<L>Dy weithred &s;onied pob iant</L>
<L>O fowredh ath glodforant.</L>
<L>Dynion a gais daeoni</L>
<L>O flaen t&acirc;l ath f&ocirc;lant di</L>
<L>A gogoniant foliant fod</L>
<L>Dy deyrnas adhas eidhod.</L>
<L>A fiaradant llwydhiant llu</L>
<L>Duw well-well am dy allu</L>
<L>Er dangos i wyr down-gall</L>
<L>Y ner dy bower di-ball.</L>
<L>Dy ogonedh deg vniawn</L>
<L>Vrdhas dy deyrnas a dawn.</L>
<L>Ath ras &s;ydh yn teyrna&s;u.</L>
<L>Yn dragwydhawl dy fawl fu.</L>
<L>Y gwann a thruan wrth raid</L>
<L>Dy gynnal &ycirc;nt a gweiniaid.</L>
<L>Edrychant bwriant yn ber</L>
<L>B<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">b llygad arnad eur-ner:</L>
<L>A rhodhi fwyd rhwydh o fawt</L>
<L>Yw &s;irio yn am&s;erawl.</L>
<L>Di a egort dy garlad</L>
<L>Da dhal rhodh dy dhwylaw chad,</L>
<L><PB N="280" REF="150">A rhwydh yn-&ocirc;l rh&ocirc;dh y ni</L>
<L>O'th luni<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eth ath haelionf.</L>
<L>Kyffon wyt ior kyfnod haul</L>
<L>I lwybrau eiriau araul:</L>
<L>Trugarog rowiog ior oedh</L>
<L>Doetha r&acirc;d dy weithredoedh.</L>
<L>Agos beunydh rydh rodhiad</L>
<L>I bawb ath alwo heb w&acirc;d:</L>
<L>Ag yn berffaith gwnu bur-ffydh</L>
<L>A'th ofno a fynno fydh</L>
<L>I n&acirc;d &s;ydh gymeradwy</L>
<L>Ackw Duw hael ae keidw hwy.</L>
<L>E geidw yn w&acirc;r ae karo</L>
<L>E ladh y drwg dilwydh dr&ocirc;.</L>
<L>Mawl ir arglwydh mowr-lwydh mau</L>
<L>Mae i ogoniant i'm genau:</L>
<L>Pob knawd a thafawd a thant</L>
<L>Mael i enw moliannant.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="146" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXLVI. <HI>P&s;alm.</HI> Englyn pendrwm.</HEAD>
<L>_A'M henaid gannaid d&ecirc;g vnion modhus</L>
<L>Am medhwl am kalon:</L>
<L>Yn felus kanaf foliant</L>
<L>I dhuw ior &s;ant dhiwair &s;on.</L>
<L>I'm bowyd ennyd vn-awr mael en|wog</L>
<L>Moliannaf dhuw tramawr:</L>
<L>Molaf galwaf ar geli</L>
<L>Dra fwy fi ir dyrfa fawr.</L>
<L>Twy&s;ogion dynion dy enaid eidhod</L>
<L>Vdhynt nag ymdhiriaid:</L>
<L>Rhannu d&icirc;r ir rhain nid aeth</L>
<L>Iechydwriaeth iach diriaid.</L>
<L>Aiff bar ir dhaear dhiau ae ha&s;bri</L>
<L>Gida i hy&s;bryd hwyntau:</L>
<L>Yn y dydh hwnnw e d&ocirc;dhant</L>
<L>A dhaliant o fedhyliau.</L>
<L><PB N="281" REF="150">Gwynn i fyd i gyd &s;ydh gu di-ogau</L>
<L>Duw Iago yw helpu:</L>
<L>Yn yr arglwydh mowr-lwydh maith</L>
<L>Dy obaith Duw a wybu.</L>
<L>Nef w&acirc;r, m&ocirc;r, daear duedh llawen-dhy&s;g</L>
<L>Ag oll yndhynt vn-wedh:</L>
<L>Yn dragwydhawl hawl fawrhau</L>
<L>Duw orau a geidw i wiredh.</L>
<L>Kyfiownder hyder yw 'r hwyl ireidhwych</L>
<L>A r&ocirc;dhai i b&ocirc;b d&ycirc;n gwyl:</L>
<L>A rhydh i borthiant yrhawg</L>
<L>I new ynawg yn annwyl.</L>
<L>Karcharwyr kaeth-wyr koethion a gallu</L>
<L>Fo ae gillwng yn rhydhion:</L>
<L>I dhall y rhydh wellau rhaid</L>
<L>I lygaid ae olygon.</L>
<L>Y krymion gweinion wrth gwyno gofid</L>
<L>A gyfyd Duw vcho:</L>
<L>A Duw a gar yn deg iawn</L>
<L>Wr kyfiawn orau kofio.</L>
<L>Duw di-gymar kar bob k&ecirc;d y kyfion</L>
<L>A phob kofus weithred:</L>
<L>Ymdhiffin y fydhin fo</L>
<L>Duw athro y dieithred.</L>
<L>Plant ymdhifaid blaid bobl &icirc;r gwydhoch</L>
<L>Gwragedh gwedhwon kedwir:</L>
<L>Fo dhymchwel yn dawel don</L>
<L>Anuwiolion ni welir.</L>
<L>Yr arglwydh gwiwrwydh gwirion drwy'n oe&s;oedh</L>
<L>A deyrna&s;a yn gyfion:</L>
<L>Bythoedh ar ol bydoedh bach,</L>
<L>Oros haeach Duw ar S&ecirc;ion.</L>
<PB N="280" REF="151">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="281" REF="151">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
</DIV3>
<DIV3 N="147" TYPE="Psalm">
<PB N="282" REF="152">
<HEAD>Y CXLVII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_MOlwch gelwch ar g&ecirc;li</L>
<L>Dawn yw c&acirc;nu i'n Duw ni:</L>
<L>Prydterth yw mawl parod-fyw</L>
<L>O fwriad oll hyfryd yw.</L>
<L>Duw c&acirc;d &s;y'n adeiladu</L>
<L>Caeru&s;alem Loew-lem l&ucirc;:</L>
<L>E gaigl Duw nef oe gwa&s;car</L>
<L>Blant I&s;rael a gafael gwar.</L>
<L>Rhai a briw-donn galonnau</L>
<L>Hwnn yn wych oedh i'n iachau:</L>
<L>Yn rhwymo nid gweithio gwall</L>
<L>I doluriau dal arall.</L>
<L>E r&icirc;fa yr ior vfydh</L>
<L>Gynnifer o &s;&ecirc;r y &s;ydh:</L>
<L>A geilw hwynt yw gloew-hau</L>
<L>Hynod &s;er wrth i henwau.</L>
<L>Mwy o rad ior mawr ydoedh</L>
<L>A mawl i nerth aml iawn oedh:</L>
<L>Cyfrif an-eirif i neb</L>
<L>A dhoeth ynn i dhoethineb.</L>
<L>Duw 'n gofal cynnal y caid</L>
<L>Etto rann y truaniaid:</L>
<L>Go&s;twng i lawr hoew-fawr hawl</L>
<L>Yn euog rai anuwiawl.</L>
<L>Cenwch i'n ner wchder wedh</L>
<L>O fwriad mewn clodforedh:</L>
<L>Dad-genwch a chenwch hynn</L>
<L>Ydolwg ar y delyn.</L>
<L>Glaw i'r dhaear yn barod</L>
<L>Cymwl rhydh ef i nef nod:</L>
<L>Gwelif i'r mynydh rhydh y rhawg</L>
<L>A lly&s;iau i dh&ycirc;n llio&s;awg.</L>
<L>Rhwydh hy-fedr y rhydh hefyd</L>
<L>Borthi anifeiliaid y byd:</L>
<L><PB N="283" REF="152">I gywion brain blinion blant</L>
<L>Poen o lafur pann lefant.</L>
<L>Y mae 'n dhibris mwy vn-awr</L>
<L>O nerth y march nae wyrth mawr:</L>
<L>Ple&s;er ni chymer wych ion</L>
<L>Downus o goe&s;au dynion.</L>
<L>Hoff gantho eidho adhy&s;g</L>
<L>Ae ofno Duw fwyna dy&s;g:</L>
<L>O bwyth &s;awl a obeithio</L>
<L>Gwiw-r&acirc;dh oe drugaredh o.</L>
<L>Caeru&s;alem cair &s;olas</L>
<L>Mola 'r Arglwydh rwydh i r&acirc;s:</L>
<L>Seion mael ion molianna</L>
<L>Duedhu dy&s;g dy Dhuw da.</L>
<L>Yn gadarn yno gedid</L>
<L>Farriau dy byrth oe fryd bid:</L>
<L>Bendithiodh elwodh wiw-les</L>
<L>Dy blant a llwydhiant a lles.</L>
<L>A choel fraint hedhychol fro</L>
<L>O brifiant a bair efo.</L>
<L>A ffrwyth gwenith dichwith da</L>
<L>O faith dhull fo ath dhiwalla:</L>
<L>Gorchymyn denfyn hyd ar</L>
<L>Duedh eithafion daear.</L>
<L>I air rhed yn orau rhann</L>
<L>Yn fywiog ag yn fuan:</L>
<L>Ti a rodhi gyrri ar goedh</L>
<L>Oera gwl&acirc;n eiry glynnoedh.</L>
<L>Y rh&ecirc;w ae danu er hynn</L>
<L>Llwyd ar hyd fall lludw rhedyn:</L>
<L>A bwrw ia heb awr o au</L>
<L>Mwy wedi fal tameidiau</L>
<L>Pwy a erys grymys gr&icirc;</L>
<L>Gwnn arw-nad gann i oerni?</L>
<L>Vnfodh i air a enfyn</L>
<L>Yw todhi hwynt hawdh yw hynn:</L>
<L>Chwyth ar hynt y gwynt ar goedh</L>
<L>Du-fruch llifa y dyfroedh.</L>
<L><PB N="284" REF="153">I Iacob t&ecirc;g-fanegi</L>
<L>Diwair doeth dy eiriau di,</L>
<L>Ath dhedhf ath farn gadarn gael.</L>
<L>O dhewi&s;-rodh i I&s;rael.</L>
<L>Fo all ag ni wnaeth felly</L>
<L>Ag vn genedl frei&s;g-chwedl fry:</L>
<L>Nid adwaenynt ar hynt rhwydh</L>
<L>Or-eur-gl&ocirc;d farn yr Arglwydh</L>
<L>Molwch farglwydh mowr-lwydh mawl</L>
<L>Dr&ocirc; gwedhus yn dragwydhawl.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="148" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y CXLVIII. <HI>P&s;alm.</HI> Deuair hirion.</HEAD>
<L>_MOlwch n&ecirc;r dweder da oedh</L>
<L>Orau naf i&ocirc;r o nefoedh:</L>
<L>Molwch i ef yn n&ecirc;f n&ecirc;r</L>
<L>wych eil-da&s;g i'r vchelder.</L>
<L>Molwch ef diweir-lef d&ocirc;n</L>
<L>Yng-olwg i angylion:</L>
<L>Molwch ef rhad aml ywch oedh</L>
<L>A llywiant i holl lluoedh.</L>
<L>Molwch ef ag ef a g&acirc;d</L>
<L>Llewyrch yr haul ar lleuad:</L>
<L>Molwch n&ecirc;r aml-wych y ni</L>
<L>Lownedh &s;&ecirc;r a goleuni.</L>
<L>Molwch ef yn y nefoedh:</L>
<L>Difai i rad i'r dwfr oedh</L>
<L>Y rhai ydych yn rhodiaw</L>
<L>Iawn fodh drum vwch nefoedh draw.</L>
<L>Molant enw yn Duw mowl-air</L>
<L>Dedwydh gynt dwedodh y gair:</L>
<L>Gwnaethpwyd a chrewyd wych rodh</L>
<L>Ym-annos pann orchmynnodh.</L>
<L>Yn dragywydh rydh radhau</L>
<L>I beri hwnt i barhau:</L>
<L>Go&s;ododh ledhf dhedhf oedh w&icirc;r</L>
<L>Is hedhwch nis tro&s;edhir.</L>
<L><PB N="285" REF="153">Molwch f'arglwydh gwiwlwydh gw&acirc;r</L>
<L>Orau Dhuw ar y dhaear:</L>
<L>Y dreigiau di-rywiowg-weilch</L>
<L>Ar dyfnderau byllau beilch.</L>
<L>Tan, cenlly&s;g, terfy&s;g nid da</L>
<L>T&ocirc;reth garw tarth ag eira:</L>
<L>Anadl y gwynt vniown-air</L>
<L>Yn h&ocirc;ff iawn a wnaiff i air.</L>
<L>Y mynydhoedh coedh yn cau</L>
<L>O b&ecirc;r rinwedh a'r brynniau:</L>
<L>Y coed ffrwyth-lawn gwawn a gwydh</L>
<L>A ll&ecirc;s edrych holl cedr-wydh</L>
<L>Y bwy&s;tfilod wiwglod ail</L>
<L>O nwyf a ffob anifail:</L>
<L>Ym-lu&s;giaid ag aml e&s;gyll</L>
<L>Adar a drydar drwy wyll.</L>
<L>Brenhinoedh daear arial</L>
<L>Ar holl bobloedh da oedh dal:</L>
<L>Twy&s;ogion vnion enhyd</L>
<L>Fowr-ner barch farnwyr y byd.</L>
<L>Gwyr ifainck a gweryton</L>
<L>H&ecirc;n-wyr llanckian d&icirc;au d&ocirc;n:</L>
<L>M&ocirc;lant enw ner mowr-ner mwy</L>
<L>Oe f&ocirc;d yn dherchafadwy.</L>
<L>Canmolir ef ywch nefoedh</L>
<L>Ag ar y dhaear lle dhoedh:</L>
<L>Hwnn a dherchaf naf yn ner</L>
<L>Gorn i bobloedh gywir-ner:</L>
<L>I bob &s;ant i foliant fo</L>
<L>Ag y &s;ydh agos idho.</L>
<L>Plant I&s;rael os hael yw'ch &s;wydh</L>
<L>O fowrglod molwch f'arglwydh.</L>
<PB N="284" REF="154">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="285" REF="154">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
</DIV3>
<DIV3 N="149" TYPE="Psalm">
<PB N="286" REF="155">
<HEAD>Y CXLIX. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl vnion.</HEAD>
<L>_CEnwch i'r Arglwydh c&acirc;niad o ne|wydh</L>
<L>Mewn awel o gariad:</L>
<L>Bid i fawlrheidiawl yn rh&acirc;d</L>
<L>Ymy&s;g y &s;aint gymy&s;giad.</L>
<L>Bid lawen I&s;rael byd lywied bry|nnwr</L>
<L>Oe brenin gogoned:</L>
<L>Meibion Seion gy&s;on g&ecirc;d</L>
<L>O lwyhhiant gor foledhed.</L>
<L>Down&s;iant a m&ocirc;lant i&ocirc;r mau yn vnion</L>
<L>Mwyn annerch ar dannau:</L>
<L>Ar <NOTE N="*" PLACE="marg">Timpan.</NOTE> dimpan gw&ecirc;lan yn gwau</L>
<L>Ath&ecirc;lyn berffaith olau.</L>
<L>Fo hoffodh oe fodh ag fo wydhir bawb</L>
<L>Oe bobl y &s;ydh gywir:</L>
<L>T-ruan-wedh gogonedhir</L>
<L>A gl&acirc;n iechyd hyfryd hir.</L>
<L>Go<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">foledhed g&ecirc;d ergydiau p&ocirc;b &s;ant</L>
<L>Ogoniant i g&ecirc;nau</L>
<L><GAP DESC="illegible" EXTENT="4 letters">nt a fedrant yn fau</L>
<L>Gwiw lawen yw gwelyau.</L>
<L>I gweithred bydhed yn bwys o'r gorau</L>
<L>Yw genau yn gynnwys:</L>
<L>Cledhyf dau-finiog gloew-dhwys</L>
<L>Fydh yno yw dwylo dwys.</L>
<L>I b&ecirc;ri gwedi g&acirc;doedh a dywad</L>
<L>Dial ar i bobloedh:</L>
<L>Ag i dhofi co&s;bi coedh</L>
<L>Accw 'n odli 'r cenedloedh.</L>
<L>I rwymo yno awn innau yw tywys</L>
<L>Teyrn mewn cadwynau:</L>
<L>Pendefigion brei&s;gion brau</L>
<L>O fewn heyrn efynnau.</L>
<L>I barn &s;ydh gadarn yw gwydh a fynnir</L>
<L>Scrifenn wyd i haf-lwydh:</L>
<L><PB N="287" REF="155">Hynn fydh braint i &s;aint yw &s;wydh</L>
<L>Wych awgrym ardherchowgrwydh.</L>
</DIV3>
<DIV3 N="150" TYPE="Psalm">
<HEAD>Y C L. <HI>P&s;alm.</HI> Vnodl kyrch o'r h&ecirc;n g&acirc;niad.</HEAD>
<L>_MOlwch yr arglwydh tramawr</L>
<L>Gar-bron i &s;antaidh allawr:</L>
<L>Molwch ef o fewn i lys</L>
<L>Lle 'r ymdhengys yn nerthfawr</L>
<L>Ken wch ir arglwydh foliant</L>
<L>Ar vtgorn ag y&s;turmant:</L>
<L>Ar y delyn moliennwch</L>
<L>I kenwch ogoniant.</L>
<L>Molwch ef ar y timpan</L>
<L>Ag ar bibell o arian:</L>
<L>Molwch ef ar dlws tannau</L>
<L>A meginau organ.</L>
<L>Molwch ef ar y Simbal</L>
<L>Sydh a chroch-lais diofal:</L>
<L>A llawenydh molwch ef</L>
<L>Sydh yn y nef ae artal.</L>
<L>Pob enaid &s;ydh yn chwthu</L>
<L>A phob peth a fedr ganu</L>
<L>I'r gwir arglwydh y kenwch</L>
<L>Medhyliwch i foliannu.</L>
</DIV3>
</DIV2>
<TRAILER>TERFYN.</TRAILER>
<CLOSER><DATELINE>Apud Scutum In&s;ulam occidentalium Indorum finitum erat hoc opus, <DATE>vice&s;imo quarto Ianuarij, Anno &s;alutis no&s;trae. 1595.</DATE></DATELINE>
<HI>Halleluiah.</HI></CLOSER>
<PB N="286" REF="156">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="287" REF="156">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
