<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2010-09-01</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Jayne Henley</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>*Added TYPEs to DIVs in order to validate.
*Proofed title page(s).
*Checked ^s.
*Reviewed structure.
*Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).
*Checked for signatures.
*Checked placement and completeness of PBs.
*Checked for damage GAPs, #s, --s.
*Corrected $.
*Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.
*Checked spacing of foreign GAPs.
*Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.
*Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.
*Checked proofsheets and made corrections found there.
*Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs.
*Siecio am mac yn lle mae.
*Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.
*Siecio TEXT LANG="wel"
*DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="AB" ID="A95766">
<STC T="W">U200A</STC>
<BIBNO T="umi">99898088</BIBNO>
<VID>137686</VID>
</IDG>
<GROUP>
<TEXT LANG="wel">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1">
<PB REF="1" MS="y">
<P>PRIFANNAU Y GREFYDD GRISTIONOGAWL.</P>
<P>Wedi eu crynoi gan yr <HI>ESCOB &V;SHER.</HI></P>
<Q><BIBL><HI>2 Tim. 1.13.</HI></BIBL>
<P>Bydded gennit ffurf yr ymadrodd|ion iachus, y rhai a glywai&s;t gen|nif fi, yn y ffydd, a'r cariad &s;ydd yn Ghri&s;t Je&s;u.</P></Q>
<P>Printiedig yn <HI>Llundain</HI> gan <HI>Alice Grover,</HI> Yn y Flwyddyn <DATE>1682.</DATE></P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="catechism">
<PB REF="2">
<PB REF="2">
<HEAD>PRIFANNAU Y Grefydd Gri&s;tionogawl.</HEAD>
<SP>
<P><LABEL>HOL.</LABEL> <HI>PA ddiogel &s;ail &s;ydd gennych i adeiladu eich Crefydd arni?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>ATTEB.</LABEL> Gair Duw, cynhwy&s;edig yn yr y&s;grythyrau. <HI>Yr holl &s;crythur &s;ydd wedi ei rhoddi gan y&s;prydoliaeth Dduw, ac &s;ydd fuddiol i athrawiaethu, i argyoeddi.</HI> 2 Pet. 1.19. 2 Tim. 3.15.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Holi.</LABEL> <HI>Pa beth yw 'r Scrythyrau hynny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y&s;grythyrau &s;anctaidd a rodd|wyd gan Dduw ei hunan, er mwyn athr|awiaeth berffaith iw eglwys. <HI>Yr y&s;cry|thur l&acirc;n &s;ydd abl i'th wneuthur di yn ddoeth i iechydwriaeth, trwy'r ffydd &s;ydd yn Ghri&s;t Je&s;u.</HI> 2 Pet. 2.2. 2 Tim. 3.15.16.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="4" REF="3">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ydych chwi yn ei ga&s;glu &oacute;ddiwrth hynny &s;ef fod Duw yn Awdur ir Scrythyrau hynny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Eu bod gan hynny, o argoel tradiogelaf ac vchelaf awdurdod. <HI>Y mae ganddynt Mo&s;es a'r prophwydi gwrandawant arnynt hwy.</HI> Luc. 16.29. Gal. 1.8. E&s;ay. 8.20.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y maent yn gwa&s;anaethu i athrawiaethu yr eglwys yn Berffaith?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yn gimaint ai bod yn ddigonol in hathrawiaethu yn holl byngciau y Ffydd yr rhai yr ydym ni rwym iw cre|du, ac yn yr holl ddyledion daionus ar yr ydym ni rwym iw harferu. <HI>Fel y by|ddo d&ycirc;n Duw yn berffaith, wedi ei ber|ffeithio i bob gweithred dda.</HI> 2 Tim. 3.16, 17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ych yn ei addy&s;gu o hyn|ny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Fod yn Ddyled i ni, ein gwneu|thur ein hunain yn gydnabyddus ar Scry|thyrau Sanctaidd hyn, ac na Dderbynni|om vn ddy&s;geidiaeth heb ei &s;ail ai warant oddiyno. <HI>Dy&s;cont ac edrychont am wneu|thur holl eiriau'r gyfraith. Derbynia&s;ant
<PB N="5" REF="3">
y gair gan chwilio'r &s;crythyrau beunydd.</HI> Deut. 31.11, 12, Jo&s;u. 8.35. Joan 5.39. Act. 17.11. 1 Cor. 4.6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw r pwngc cyntaf o gre|fydd yr ych chwi iw ddy&s;gu allan o &s;anct|aidd air Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Naturiaeth neu anian Duw.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Duw &s;ydd Y&s;pryd, tra pher|ffaith, tradoeth, hollalluog, a thra-&s;anctaidd. Joan 4.24. Dade. 1.8. Act. 17.24, 25. Dihar. 8.4. 1 Tim. 1.17. Job 9.12, 13. Jer. 10.12. Exod. 34.6, 7. P&s;al. 147.17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ych yn ei feddwl wrth alw Duw yn Y&s;pryd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nad oes iddo vn corph ollawl, ac am hynny na feddylid i fod ef yn de|byg i ddim a ellid ei weled a golwg dyn. <HI>Y Duw anweledig.</HI> Col. 1.15. Rhu. 1.13. Deut. 4.12. 15, 16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa nifer o dduwiau &s;ydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Un Duw yn vnig eithr tri pher|&s;on. 1 Tim. 1.17. Eph. 4.5, 6. 1 Cor. 8.4. Deut. 4.35, 39. Math. 28.19. 1 Joan. 5.7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa vn yw 'r per&s;on cyntaf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y T&acirc;d yr hwn &s;ydd yn cened|lu y m&acirc;b.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="6" REF="4">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa vn yw'r ail?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mab cenedledig gan y Tad. Heb. 1.3, 5. 1 Pet. 1.3. Eph. 1.3. Heb. 1.6. Joan. 1.14. Phil. 2.7. Joan. 5.26.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa vn yw 'r trydydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr y&s;pryd gl&acirc;n yn deilliaw oddiwrth y tad ar mab. Jon. 15.26. Gal. 4.6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a wnaeth Duw cyn gwneu|thur y byd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Efe o flaen holl am&s;er trwy ei gyngor digyfnewidiol a drefnodd bob rhiw beth a ddigwyddai. Acts. 2.23. ac 15.18. P&s;al. 33.11. Eph. 1.11.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ym mha fodd y cafas yr holl bethau eu dechreuad?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yn nechreuad am&s;er pryd nad oedd vn creadur, vn rhiw &s;ylwedd, y creawdd Duw trwy ei air yn vnig, yr holl bethau mewn ysbaid chwe diwrnod. <HI>Yn y dechreuad y creawdd Duw y nefocdd a'r ddaiar.</HI> Gen. 1, 1. Heb. 11.3. Exod. 20.11. Dad. 4.11.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pai rai yw 'r prif greaduriaid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Angelion a dynion. Heb. 1.7, 14.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="7" REF="4">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw naturieth Angelion?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y maent hwy ollawl yn y&s;pry|dawl, heb vddynt hwy ddim corph, Heb. 1.14. Col. 1.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw naturiaeth dyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae ef yn gynwy&s;edig o ddwy amriw ran, &s;ef corph ac enaid. Gen. 2, 7. Heb. 12.9.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw r corph?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y rhan ddauarol o ddyn oddi|allan, a wnaethpwyd yn y dechreuad o lwch y ddauar. Gen. 2.7. Gen. 3.19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw'r enaid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr y&s;prydol ran i ddyn oddi|fewn, yr hon &s;ydd anfarwol ac ni eill fyth farw. <HI>Nag ofnwch rhag y rhai a laddant y corph, ae ni allant ladd yr enaid.</HI> Preg. 12.7. Mar. 10.28. Dad. 69. 2 Cor. 5.8.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y darfu i dduw wneuthur dyn yn y dechreuad?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yn ol ei ddull ai ddelw ei hun. Gen. 1.26.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ym mha le yr oedd delw Dduw iw weled yn enwediccaf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ym mherffeiddrwydd ei dde|all, a rhydd-did a &s;ancteiddrwydd ei
<PB N="8" REF="5">
ewylly<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>Y dyn newydd, yr hwn yn &ocirc;l Duw a grewyd mewn cyfiawnder a gwir &s;ancteidd|rwydd.</HI> Col. 3.10. Eph. 4.24. Preg. 7.29.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pe&s;awl dyn a greuwyd yn y dechreu|ad?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dau, <HI>Adda</HI> y gwr, ac <HI>Efa</HI> y wraig, oddiwrth yr hyn ddau, yn ol hynny y deilliawdd ac yr hanodd holl ddynawl ryw. Gen. 1.26, 27. Gen. 2.18. Acts 17.26. 1 Tim. 2.23.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae Duw yn ei wneuthur yn ol y creadigaeth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Trwy ei ragymweliad y mae efe yn coleddu a llywodraethu ei greadu|raid, a holl bethau perthyna&s;ol vddynt. <HI>Yr Je&s;u a'u hattebodd hwynt, y mae fy Nb&acirc;d yu gweithio hyd yn hyn, ac yr ydwyf finneu yn gweithio.</HI> Joa. 5.17: Nehem. 9.6. P&s;al. 119.91. Heb. 1.3.11. Act. 17.26, 28. Math. 20.30. Diha. 16.33.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a ddigwyddodd i Angelion yn ol eu creadigaeth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhai o honynt a arho&s;a&s;ant yn y &s;tat &s;anctaidd yn yr hon y creuwyd hwy, rhai o honynt a gwympodd ac a aethant yn ddiafoliaid. 2 Pet. 2.4. Joa. 8.
<PB N="9" REF="5">
24. 1 Joa. 3.8. Math. 15.32, 41. Joa. 8.44. 1 Joa. 3.8.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A eill yr Angelion da gwympo yn ol hyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Na allant, eithr hwy a barhant bob am&s;er yn eu &s;ancteiddrwydd ai de|dwyddwch. 1 Tim. 5.21. Math. 18.10. Luc. 20.36.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A eill yr Angelion drwg fyth ynnill y cyflwr cyntaf a golla&s;ant?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ni ch&acirc;nt ond eu poeni yn vffern byth bythol heb ddiben. <HI>Yr angelion y rhai ni cbadwa&s;ant eu goruchafiaeth: eithr a adaw&s;ant eu trigfa eu hun, a gadwodd efe mewn cadwynau tragwyddol tan dywyllwch, i farn y dydd mawr.</HI> 2 Pet. 2.4. Jud. 6. Mat. 25.41. Dad. 20.10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y gwnaeth Duw &acirc; dyn wedi ei wneuthur ef?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Efe a wnaeth gyfammod a chyt|tundeb ag <HI>Adda,</HI> ac ynddo ef a holl ddy|nawl ryw. Mal. 2.10. Gen. 2.14. Rhu. 2.15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr oedd dyn yn rhwm iw wneuthur trwy r cyfammod hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> I barhau i fod mor &s;anctaidd,
<PB N="10" REF="6">
ac y gwnaethai Duw ef yn y cyntaf, i gadw holl orchymynnion Duw, a byth heb dorri vn o honynt. Luc. 10.26, 27. Rhu. 7.7, 12, 14. Gal. 3.10, 12. 1 Tim. 1.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a addawodd Duw i ddyn os. efe fal hyn a gadwai ei orchmynion ef?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Parh&acirc;d ei Ffafor, a bywyd tra|gwyddol. Gal. 3.12. Lu. 10.25, 26, 27, 28. Rhu. 7.10. ac 10.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a fygythiodd Duw wneuthur i ddyn os ef a bechai a thorri ei orchmynnion ef?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ei felldith ofnadwy a marwo|laeth dragwyddol, Gen. 2.17 Gal. 3.10. Levit. 26.14, 15, 16. Deut. 28.15, 16. ac 29.19, 20.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A barhaodd dyn yn yr ufudd-dod hwnnw, yr hyn oedd ddyledus arno i dduw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Na ddo: Canys <HI>Adda</HI> ac <HI>Efa</HI> gan vfuddh&acirc;u yn hytrach i gyngor y cythrael, nag i ochmynnion Duw a fwytta&s;ant or pren gwaharddedig, ac felly a gwympa&s;ant ymaith oddiwrth Dduw. Gen. 3. Preg. 7.29. Jo<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. 8.44. Rhuf. 5.14, 15.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="11" REF="6">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ai hyn oedd beched</HI> Adda <HI>ac</HI> Efa <HI>yn vnig, neu ydym ni yn euog or vnrhiw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nyni oll ydym blant iddynt hwy, ydym euog or vnrhiw bechod, Ca|nys ni a becha&s;om eu gyd ynddynt hwy. Rhu. 5.12, 14, 15, 16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a gynllynodd y pechod yma?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Colledigaeth o ddelw Dduw, a llygredigaeth anian a dyfodd mewn dyn, yr hwn a elwir pechod dechreuol neu gwreiddiol. Gen. 5.3. ac 8.28. P&s;a. 51.5. Job 14. Rhu. 7.14.18. Ephe. 22, 23.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ym mha beth y mae llygredigaeth anian dyn yn Sefyll?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Mewn chwe pheth yn bennaf.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa vn yw 'r cyntaf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dallineb ein dealldwriaeth, yr hwn ni ddichon &s;ynnied y pethau &s;ydd &ocirc; Dduw. 1 Co. 2.14. Jer. 24.7. Eph. 4.17, 18.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw'r ail?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Abergofiad y cof, anghymmwys i gofio pethau daionus. Deut. 3.18. P&s;al. 119.6. Diha. 3.1. P&s;al. 106.21.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw'r trydydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gwrthryfelgarwch yr ewyllys a'r meddwl yr hwn &s;ydd ai gwbl
<PB N="12" REF="7">
duedd ar bechu ac yn ollawl yn anvfudd i ewyllys Duw. Rhuf. 8.5, 6. Phi. 2.13. Ephe&s;. 4.12.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa vn yw 'r pedwerydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Anrhefnedigaeth y chwantau, megis llawenydd, trymder, cariad, digo|faint, ofn a'r cyffelib. Rhu. 1.26. ac 3. 12, 13. Gal. 5.24.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw 'r pumed?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ofn, a therfy&s;gedd yn y gyd|wybod, gan euog farnu lle nas dylai, ac e&s;cu&s;odi y peth a ddylai ei euog-farnu. <HI>I'r diffydd halogedig yw hyd yn oed eu medd|wl a'u cydwybod.</HI> Tit. 1.15, 16. Heb. 10.22. Rhu. 7.9. Joan. 16.2.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw r chweched?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pob aelod or corph &s;y 'n dyfod yn offeryn parod i wneuthur anwiredd. Job. 31.3. Rhu. 6.13, 19. ac 3.3.14, 15. 2 Pet. 2.14. P&s;al. 119.37.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw r Ffrwythau &s;ydd yn deilliaw oddiwrth y llygredigaeth anianol hyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pechodau gweithredol, trwy y rhai, y torrwn ni orchmynnion Duw yn holl yrfa ein heinioes&punc; Rhu. 6.
<PB N="13" REF="7">
16, 17. ac 7.5. Gal. 5.19, 20, 21. Math. 15.19. Math. 12.34, 35, 36.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd yr ych chwi yn torri gorchy|mynion Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Attob.</LABEL> Mewn meddwl, gair, a gwei|thred, heb wneuthur yr hyn a ddylem ni ei wneuthur, a gwneuthur yr hyn ni ddy|lem ni ei wneuthur. Act. 8.22. Jac. 3.2. Mat. 25.42, 43. E&s;ay. 1.16, 17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Tan ba ryw go&s;pedigaeth y mae dy|nol ryw o+herwydd ei ddechrenol a'i weithredol bechod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae ef tan holl blaau Duw yn y bywyd hwn, a phoenau didrangce|dig yn vffern yn ol y bywyd hwn? Deut. 28.45. Luc. 16.23, 24. Mat. 25.41.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A Ddarfu i Dduw adel dyn yn y eyflwr echrys hyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Na ddo, eithr oi rwydd ddihae|ddedigol drugaredd, efe a ddaeth i gy|fammod newydd &acirc; dynol ryw. Ezec. 16.60, 62. Zac. 9.11. Jer. 31.11.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ydis yn ei gynyg i ddyn <GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">n y cyfammod newydd hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> <HI>Gras</HI> a bywyd tragwyddol a ynnygir yn rhywdd-rad ir holl rai a
<PB N="12" REF="8">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="13" REF="8">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="14" REF="9">
gymmodant a Duw, trwy ei F&acirc;b Je&s;u Gri&s;t, yr hwn yn vnig yw'r cyfryngwr rhwng Duw a d&ycirc;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>&V;n duw &s;ydd, ac vn cyfryngwr rhwng Duw a dynion, y d&ycirc;n Chri&s;t Je&s;u. Yr hwn ai rhoddes ei hunan yn bridwerth dros bawb.</HI> Rhu. 3.24, 25. ac 5.15, 16, 17, 19, 20, 21. Eph. 2.7, 8, 9. 1 Tim. 2.5, 6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ych chwi iw y&s;tyried yng-GRIST cyfryngwr y cyfammod hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dau beth; ei anian, ai &s;wydd.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pe&s;awl naturiaeth &s;ydd ynghri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dwy, Duwdod, a dyndod, cy|&s;&s;ylldedig ynghyd mewn vn per&s;on. Rhu. 1.3, 4. ac 9.5. Gal. 4.4&middot;</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Paham y mae'n rhaid i Gri&s;t fod yn Dduw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Mal y byddai ei v&s;udd-dod ai ddi|oddefaint o anfeidrol ac aneirif werth, a haeddiant, megis yn deilliaw oddiwrth y cyfriw ber&s;on ac ydoedd Dduw gogy|fiwch ai dad, mal y gallai orchfygu colyn angau (yr hyn yr oedd ei h&ucirc;n iw oddef) ac in cyfodi ni i fynu o farwolaeth pe|chod, trwy anfon ei y&s;pryd gl&acirc;n in calon|nau. <HI>Bydd i waed Chri&s;t yr hwn trwy'r y&s;pr|yd
<PB N="15" REF="9">
tragwyddol a'i hoffrymmodd ei hun yn ddifai i Dduw, buro eich cydwybod chwi oddiwrth weithredoedd meirwon i wa&s;anae|thu y Duw byw.</HI> Heb. 9.14. Acts 20.28. 1 Pet. 3.18. Joa. 2.19, 21. Eph. 2.1. Col. 2.13. Rhu. 8.9 1 Joan. 4.13. Col. 2.13. Rhu. 1.4. ac 8.34. Joa. 5.25.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Paham yr oedd raid i Gri&s;t fod yn ddyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> O achos na allai'r duwdod mor dioddef, ac yr oedd hefyd yn angenrhaid gael or vn anian a dro&s;edda&s;ai ddioddef am y camwedd, a bod o'n hanian ni, yr hon a lygre&s;yd yn yr <HI>Adda</HI> cyntaf, ga|el ei adferu iw burdeb yn yr ail <HI>Adda</HI> Cri&s;t Je&s;u ein harglwydd. Gal. 4.4. 1 Cor. 15.21. Heb. 2.13, 16. Rhu. 5.12, 19. Joa. 1.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw &s;wydd Cri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> I fod yn gyfryngwr rhwng Duw a dyn. 1 Tim. 2.5. 1 Joa. 2.1. Heb. 12.24.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr oeddyd yn ei ofyn gan Gri&s;t i wneuthur heddwch a chymod rhwng Duw a dyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Iddo ef roi bodlonrhwydd am
<PB N="16" REF="10">
y cyfammod cyntaf ir hwn yr oedd dyn yn rhwym. Rhu. 8.3, 4, 10. Gal. 4, 5. Rhu. 10.4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ym mha fodd yr oedd Cri&s;t i roi bodlonrhwydd ir cyfammod cyntaf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yn cyflawni y cyfiawnder yr hyn yr oedd cyfraith Dduw yn ei ofyn gan ddyn, ac yn dwyn y Go&s;pedigaeth am dorri y gyfraith honno. Mat. 5.17. Heb. 5.8.9. ac 10.9, 10. Phil. 2.7, 8. Joa. 4.34. E&s;a. 53.10, 11. 1 Pet. 2.24.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y darfu i Gri&s;t gyflawni y cyfiawnder hwnnw yr oedd y ddeddf yn ei ofyn gan ddyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Wrth ei ymddwyn trwy 'r y&s;pryd glan heb frychewyn o lygrediga|eth dechreuol, a byw yn &s;anctaidd holl ddyddiau ei fywyd heb pechod gweithre|dol. <HI>Y cyfryw arch-offeiriad &s;anctaidd, di|ddrwg, dihalog, didoledig oddiwrth bechadu|riaid, ac wedi ei wneuthur yn vwch na'r nefo|edd oedd weddus ini.</HI> Luc. 1.35. 1 Pet. 1.19. Pen. 2.22. 1 Joan. 3.5. E&s;a. 53.9. Joa. 8.29, 46. ac 15.10. Heb. 7.25, 26.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y dygodd ef y go&s;pedigaeth yr bon oedd ddyledus i ddyn am dorri cyfraith Dduw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="17" REF="10">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Wrth iddo o'i wir fodd ei wneu|thur ei hun yn ddaro&s;tyngedig i felldith y gyfraith, yn gy&s;tal yn ei gorph ai enaid, ac ymo&s;twng i farwolaeth, gan ei offrwm ei hun ir T&acirc;d yn aberth berffaith am holl bechod plant Duw. <HI>Y mae efe yn gy|fryngwr y cyfammod newydd, megis trwy fod marwolaeth yn ymwared oddiwrth y tro&s;&s;cdd|au oedd tan y cyfammod cyntaf, y cai y rhai a alwyd dderbyn addewid yr etifeddiaeth dragwyddol. &V;nwaith yn niwedd y b&ycirc;d yr ymddango&s;es efe, i ddeleu pechod, trwy ei aberthu ei hun.</HI> Gal. 3.13.21. ar. 2.23, 24. E&s;a. 53.10, 11. Mat. 26.37, 38, 39. Luc. 22.43, 44. Heb. 5.7. Phil. 2.8. Heb. 9.14, 15, 26, 28. Heb. 10.20.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a erfynnir ar law dyn fel y byddo gyfranog o donniau yr Efengyl?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Iddo ef dderbyn <HI>Cri&s;t Je&s;u,</HI> yr hwn a offrymmodd Duw yn rh&acirc;d iddo. Joa. 1.11, 12. Rhu. 5.17. Heb. 3.6.14.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Trwy ba foddion yr ych chwi i dder|byn Cri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Trwy Ffydd, i gredu addewidi|on gra&s;u&s;ol yr Efengyl. Col. 2.6, 7. Joa. 1. 12, 13. ac 6.29, 35 40, 47. ac 7.37, 38. Eph 1.13.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="18" REF="11">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd yr ych chwi yn derbyn Cri&s;t trwy Fydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gan ymaflyd ynddo ef, ai o&s;od ef ai d doniau yn gy&s;ur im henaid &s;y hun. <HI>Hyn yw gwaith Duw credu o honoch yn yr hwn a anfonodd efe. A'r Je&s;u a ddy|wedodd wrthynt, myfi yw bara'r bywyd yr hwn &s;ydd dyfod attafi ni newyna: a'r hwn &s;ydd yn credu ynofi ni &s;ycheda vn am&s;er.</HI> Rhu. 9.30. Joa. 4.41, 42, 50, 53. Joa. 6.29, 35, 40, 47, 48, 50, 51, 53, 55, 56, 57, 58. Gal. 2.20. ac 3.27.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw'r prif ddawn cyntaf, yr ym yn ei gael wrth dderbyn Cri&s;t fal hyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cyfiawnh&acirc;d, (trwy'r hyn) yn|ghri&s;t yr ydym yn derbyn maddeuant pechodau, ac yr ydis yn ein cyfrif yn gyfi|awn, ac felly yn ein rhyddau oddiwrth ddamnedigaeth, ac y cawn ddiogelwch o fywyd tragwyddol. <HI>Nid oes damne|digaeth i'r rhai &s;ydd yn Ghri&s;t Je&s;u, y rhai &s;ydd yn rhodio, nid yn ol y cnawd, eithr yn ol yr y&s;pryd.</HI> 1 Cor. 1.30. 2 Cor. 5.19, 21. Rhu. 5.11, 16, 17, 18, 19. Rhu. 8.1, 2, 33, 44.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="19" REF="11">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ym mha beth y &s;ai y cyfiawnh&acirc;d hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ym maddeuant ein pechodau, ac yn cyfrif cyfiawnder Cri&s;t i ni. 1 Joa. 1.7, 8. Rhu. 4.3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. 1 Cor. 1.30. Rhu. 3.3, 4. Eph. 1.7. E&s;a. 53.11.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd felly y gallwn ni edrych am ein cyfiawnhau yngolwg Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yn vnig trwy haeddegaethau CRIST JESU, derbynedig genym trwy Ffydd. Phil. 3.9. Rhu. 3.24. Gal. 1.6. ac 3.8.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa brifddawn arall yr ym yn ei gael wrth dderbyn Cri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Sancteiddh&acirc;d, trwy r hyn yr ym yn rhydd oddiwrth awdurdod pechod, ac yr adnewyddir delw Dduw ynom. 1 Cor. 6.11. 1 The&s;. 5.23. Rhu. 6.6. Col. 3. 5, 9, 10. Tit. 3.5, 6, 14.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ym mha beth y gwelir y &s;ancteiddiad hyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Mewn edifeirwch ac v&s;udd-dod newydd yn tarddu oddiyno. Acts 26.20. Mat. 3.8.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw edifeirwch?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Edifeirwch ydyw rhodd Duw
<PB N="20" REF="12">
trwy'r hon y gweithredir cy&s;tudd duwiol ynghalon y Ffyddlonniaid, am ddigio Duw eu t&acirc;d trugarog drwy yr anwiri|ddau a wnaethont, gyda a chwbl fwria|du &oacute;r pryd hynny allan, i ymwrthod &acirc;'u hynt bechadurus ac i arwain bywyd new|ydd. 2 Tim. 2.25. Jer. 31.18, 19. 2 Cor. 7.10, 11. Acts 3.19. Acts 26.18, 20. P&s;a. 119.111, 112.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ydych chwi yn ei alw vfudd-dod newydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Amcaniad a dywydrwydd go|falus yr hyn &s;ydd gan y Ffyddlonniaid i roi vfudd-dod diffuantus i holl orchmyn|nion Duw, yn ol me&s;ur y nerth, &acirc;'r hwn y darfu i Dduw ei nerthu ef. <HI>Pob vn a aned o Dduw nid yw yn gwneuthur pechod, oble|gid y mae ei h&acirc;d ef yn aros ynddo ef.</HI> Luc. 1. 6, 74, 75. P&s;al. 119.6. 1 Pet. 4.2, 3, 4. 1 Joa. 3.3, 4, 5, 9.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa reoledigaeth &s;ydd inni in cyfar|wyddo yn ein vfudd-dod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cyfraith Dduw, crynodeb yr hon a gynhwy&s;ir yn y deg gorchymynion. Exod. 20. Mat. 15.6, 9. P&s;al. 119.105, 106. Deut. 5.32. Exod. 34.27, 28.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="21" REF="12">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth ydyw r prifrannau or gy|fraith hon?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y dyledion tu ag at Dduw, go|&s;odedig i lawr yn y llech gyntaf, ar hyn ddyledus tu ag at ddyn, yn yr ail. Mat. 22.37, 38, 39, 40. Mar. 12.30.31, 33. Luc. 1. 75. ac 10.26, 27. Eph. 4.24. 1 Tim. 2.2.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a ofyn y ll&ecirc;ch gyntaf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> I ni garu yr Arglwydd ein Duw, an holl galon, an holl enaid ac an holl feddwl.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa gynifer o orchymynnion a ber|thynant ir tabl hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pedwar. Exod. 20.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa ddyled a gynhwy&s;ir yn y gorchy|myn cyntaf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Fod yn yr holl nerthoedd, a chynneddfau ofewn yr enaid ir gwir dragwyddol Dduw gael ei groe&s;awu, ac ef yn vnig.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa ddyled a o&s;odir yn yr ail gorchymyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Fod holl Foddau Crefydd odd|iallan a gwa&s;dadol addoliad, iw roddi ir vnrhiw Dduw yn vnig, ac na byddo y gronyn lleiaf o blygu glin y corph, iw roddi i lun neu ddelw, vn ai llun Duw, ai vnrhiw fath arall, pa fath bynnac. Exo. 20.4, 5, 6.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="22" REF="13">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a ofynnir i ni yn y trydydd orchymyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> I ni ynghyffredinol dreigl ein dyddiau, arferu Duw (hynny yw ei en|wau, ei air, ei weirhedoedd, ei farnedig|aethau, a pha beth bynnac y mynnai ef gael ei adnabod ei hun wrtho) gyd ag anrhydedd, a phob duwiol barch, mal ym mhob peth y gallo ef gael dyledus o|goniant iddo.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Aol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae y pedwerydd orchy|myn yn ei erchi?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> I ni gadw yn Sanctaidd y dydd Sabboth, gan orphywys oddiwrth gy|ffredinol drafferth y byd hwn, a chan roddi yr ennyd honno ar orchwylion cre|fydd, yn gy&s;tal cyhoeddus, a neillduol. Ex. 20.9, 10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw cynwy&s;iad yr ail l&ecirc;ch?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> I ni garu ein cymmydogion fal nyni ein hunain.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa Orchymynion a berthynant ir dabl hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y chwech olaf?</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa gyfriw ddyledion a ofynir yn y pymed gorchymyn, yr hwn yw'r cyntaf or ail dablen?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="23" REF="13">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y cyfriw ddyledion a gyflawnir ag enwedigol barch i benaethiaid gan ddeiliaid, ac i gy&s;tadlwyr, &s;ef anrhydedd ir holl rai a fyddo vwch nani, vfudd|dod ir cyfriw rai o honynt ac &s;ydd mewn awdurdod, a phob cyfriw ddyledion ne|illduol ac a berthyn i wr neu i wraig, ta|dau a phlant, mei&s;tred a gwei&s;ion, &s;wydd|og a'r bobl, bugeiliaid ai praidd.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae y chweched gorchy|myn yn ei erchi?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Amddeffyn a diofalhau cyrph eu gyd-ddynion a'r holl foddau yn per|thyn i hynny. Exod. 20.13.</P>
<P><HI>Pa beth a ofynnir yn y &s;eithfed gorchymyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cadwedigaeth diweirdeb cyrph dynawl, o ran y gadwraeth hynny y gor|chymynnir priodas ir rhai &s;ydd anghen|rhaid iddynt wrthi. Exod. 20.14.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a o&s;odwyd yn yr wythfed gorchymyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pa beth bynnac a berthyn i gy|foeth y bywyd hwn, vn ai o'n rhan ein hunain, neu o ran ein cymmy|dog. O'n rhan ein hunain i ni la|furio yn ddyfal, mewn galwedigaeth o|ne&s;t,
<PB N="24" REF="14">
a buddiol, gan ein bodloni ein hunain &acirc;'r cyfoeth a ynnilled yn dda, ai go&s;od trwy haelioni i weithredoedd da. O ran ein cymydogion, i ni arfer ma&s;nach vni|on ag hwnthwy, ac arferu holl foddion da a ddichon eu hyfforddi yn eu bywioli|aeth, Exod. 20.15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae'r nawfed gorchymyn yn ei erchi?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Arfer o wirionedd yn ein ymarwe|ddiad y naill gyd ar llall, yn enwedig, i am|ddeffyn enw da ein cymydogion. <HI>Ex.</HI> 20.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae y degfed gorchymyn yn ei gynwys ynddo?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae yn condemnio ac yn hybu holl feddyliau gwibgrwydrus, &s;ydd yn anghyttuno ar cariad &s;ydd ddyledus arnom in cymydogion, er na bom ni yn ymroi iw cyflawni. Exod. 20.17. Mat. 5. 28. Rhu. 7.7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Drwy ba foddion y mae Duw ar|ferol o gynnyg donniau ei Efeng yl i ddynion, ac o weithredu a chynnyddu si radau yn|ddynt?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gwenidogaeth yr Efengyl odd|iallan. <HI>Efengyl Chri&s;t yw gallu Duw er
<PB N="25" REF="14">
iechydwriaeth i bob vn a'r &s;ydd yn credu.</HI> Rhu. 1.15, 16. ac 10.14, 15, 16, 17. 1 Cor. 1.21. ac 12.28. Eph. 4.11, 12, 13, 14. 2 Cor. 3.3.</P>
<P><HI>Ym mha le y gweithia'r weinidogaeth hon?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yngweledig Eglwy&s;ydd Cri&s;t.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ydych chwi yn ei alw yn Eglwys weledig?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb,</LABEL> Cynylleidfa o ddynion &s;ydd yn byw tan foddau iechydwriaeth. Mat. 18. 17, 18. Acts 11.26. Pen. 14.23, 33. ac 15. 22. ac 20.17, 28. Acts. 2.44, 46, 47.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth ydyw'r prifbarthau or gwe|nidogaeth hyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cyfranniad y gair a'r Sacra|mentau. Mat. 28.19. Act. 2.41, 42, 44. ac 20.7, 17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw r gair?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y parth hynny or weinidogaeth oddiallan, &s;ydd yn &s;efyll yn traddodi neu adrodd y ddy&s;geidiaeth. Tit. 1.9. 1 Tim. 1.3, 4, 5. Pen. 4.2.11, 12, 13. Pen, 5.17, Rom. 10. 17. 1 Cor. 1.18, 21, 23, 24. Act. 14.21. Pen. 20.21, 27, 31, 32. 1 Cor. 1.8. 2 Tim. 2.15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth ydyw</HI> Sacrament?</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Sacrament ydyw arwydd gwe|ledig a drefnwyd gan Dduw i fod yn s&ecirc;l i gyd-gryfhau addewidion yr Efengyl i
<PB N="26" REF="15">
bob gwir aelod o Gri&s;t. Gen. 17.10, 11. Rhu. 4.11, 12. Pen. 2.28. 1 Cor. 10.1, 2, 3, 4. ac 12.13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth ydyw y</HI> Sacramentau <HI>a or|deiniwyd gan Gri&s;t yn y Te&s;tament New|ydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Bedydd a Swpper yr Arglwydd. Mat. 28.19. ac 26.26.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw Bedydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y Sacrament o'n derbyniad ir Eglwys, yn &s;elio i ni ein genedigaeth newydd trwy'r Cymun &s;ydd i ni &acirc; Chri&s;t Je&s;u. Act. 2.38, 41, 42. Pen. 8.36, 37. Tit. 3. 5. Gal. 3.27. 1 Cor. 1.13, 15. Pen. 12.13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae yr elfen o ddwfr yn y Bedydd yn ei arwyddoc&acirc;u i ni?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gwaed ac y&s;pryd Je&s;u Chri&s;t ein Harglwydd ni. Act. 2.38. ac 22.16. 1 Joa. 1.7. Heb. 9.14. 1 Pet. 1.19. Dad. 1. 5. Mat. 3.6, 11. Acts 8.36, 37. 1 Pet. 3.21.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae glanhau y corph yn ei arwyddoccau?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Glanhau yr enaid trwy faddeu|ant pechodau, ac ymwi&s;go a chyfiawnder Cri&s;t! Mat. 3.6, 11. Act. 8.36, 37. Dadc. 1.5.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="27" REF="15">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae ein bod tan y dwfr, an rhyddhau oddiwrtho drachefn yn ei arwy|ddoccau?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ein marw i bechod, trwy rym marwolaeth Chri&s;t, a'n bywhau drachefn i gyfiawnder trwy ei adgyfodiad ef. Rhu. 6.4.5, 6. Col. 2.11, 12. 1 Pet. 3.21.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw Swpper yr Arglwydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Sacrament on cynhaliaeth yn yr Eglwys, yn &s;elio i ni ein porthiant y&s;prydol, a'n cynnydd cyfanneddol yng|hri&s;t. Mat. 26.26, 27, 28. 1 Cor. 11.20, 23.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae y defnyddiau o fara a Gwin yn Swpper yr Arglwydd yn ei arwy|ddoccau ini?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Corph a gwaed Cri&s;t. Mat. 26. 26, 28. 1 Cor. 11.25. Joa. 6.33.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae torriad y Bara a thy|wallt y gwin yn ei arwyddoccau?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y dioddefaint trwy'r hyn y torrwyd ein Jachawdwr am ein anwire|ddau ni, tywalldiad ei waed gwerthfawr, a thywallt ei enaid ef allan i farwolaeth. Mat. 26.26, 28. 1 Cor. 11.24, 25, 26. E&s;a. 53.5, 6, 11, 12.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="28" REF="16">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae derbyn y bara ar gwin yn ei arwyddoccau?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Derbyn Cri&s;t trwy Ffydd. 1 Cor. 10.16, 17, Pen. 12.13. Joa. 1.12. Pen. 7, 37.38, 40. ac. 6.27, 29, 35, 36, 40, 48, 63. 2 Cor. 13.5. Ephe&s;. 3.17. Heb. 3.14.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Ho.</LABEL> <HI>Pa beth y mae y lluniaeth yr hwn y mae ein corph yn ei dderbyn trwy rinwedd yr ym|borth gweledig hwn yn ei &s;elio i ni?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y maeth perffeithgwbl, ar cyn|nydd beunyddiol o nerth, yr hwn y mae y dyn oddifewn yn ei fwynhau trwy rin|wedd y Cymmun &acirc; Chri&s;t Je&s;u. Joa. 6. 34.50, 51, 54, 56, 57, 58. Eph. 3.17. ac 4. 16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pan ddiweddo gyrfa y bywyd hwn, pa beth a fydd cyflwr dyn yn y byd a ddaw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pob vn a fernir ac a obrwyir yn ol y bywyd a arweiniodd. Heb. 9.27. 2 Cor. 4.8 9, 10. Eccle&s;. 12.7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa &s;awl math or farn hon &s;ydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dwy fath, vn yn neillduol, ar llall yn gyffredinol. Gen. 3.19. Act. 17. 31.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a elwch chwi y farn neill|duol?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="29" REF="16">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr hon yr ydis yn ei roi ar ena|id pob dyn, cyn gynted ac yr ymadawo ef ar corph. Preg. 12.7. Heb. 9.27.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw cyflwr enaid dyn hwy 'n gyntaf ac yr ymadawo ar byd yma?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Eneidiau plant Duw yn ebrw|ydd a dderbynnir ir nef, yno i feddiannu gorfoledd anrhaethadwy; eneidiau y rhai drygionus a anfonir i vffern, yno i oddef poenau didrangcedig. Luc. 16.22, 25. Pen. 23.43. Dad. 14.13. E&s;a. 57.1, 2. 2 Cor. 5 6, 8. 1 Pet. 3.19. E&s;a. 22.14. Joa. 8.24.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ydych chwi yn ei alw y farn gyffredinol?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr hon a rydd Chri&s;t ar o&s;teg pawb yn ei fawredd parchedig ar bob dyn oll ar vnwaith, pan ddelo ef yn y dydd olaf, gyd &acirc; gogoniant ei D&acirc;d: &acirc;'r holl ddynion ar a fu erioed ynghyd oi flaen ef, yn gy&s;tal mewn corph ag e|naid, pa vn bynnac a fyddont ai byw ai 'r meirw. <HI>Je&s;u Gri&s;t yr hwn a farna y byw a'r meirw yn ei ymddango&s;iad a'i deyr|nas.</HI> Mat. 13.40, 41, 42, 43, 49, 50. Pen. 19. 28. ac 24.30, 31. ac 25.31, 32, 33, 46.
<PB N="30" REF="17">
Act. 1.11. Pen. 3.19, 21. ac 17.31. 1 Cor. 4.15. ac 15.52. 2 Tim. 4.1. 1 Cor. 3.15. 1 Pet. 5.4. 2 The&s;. 1.7, 8. 2 Pet. 3.10. 1 The&s;. 4.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd yr ymddengys y meirw o flaen gor&s;ed-faingc Cri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y cyrph y rhai oedd iddynt yn am&s;er eu bywyd, trwy ollalluog nerth Duw, a adferir drachefn, ac a fywheir &acirc;'u heineidiau, felly y bydd adgyfodiad cyffredinol, oddiwrth y meirw. Job 19. 25, 26, 27. Dan. 12.2, 3. Joa. 5.28, 29. ac 11.24. 1 Cor. 15.12, 13, 14 32, 50, 51. 1 The&s;. 4.14, 15, 16. Dad. 20.12, 13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd yr ymddengys y rhai byw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cynnifer ac a fyddo y pryd hyn|ny yn aros yma'n fyw, a gyfnewidir wrth amrantyn llygad, yr hyn a fydd iddynt yn lle marwolaeth. 1 The&s;. 4.15, 16, 17. 1 Co. 15.51, 52, 53.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa farn a lefara Duw ar y cyfi|awn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> <HI>D<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">uwch chwi fendigedig blant fy nh&acirc;d, etifeddwch y deirnas a barotowyd i chwi cyn &s;eilio y byd.</HI> Mat. 25.34. 2 The&s;. 1. 9, 10. Rhu. 7.9, 10. Da. 22.14.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="31" REF="17">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa farn a adroddir ar y drygionus?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ewch oddiwrthyf rai melldi|gedig ir t&acirc;n tragwyddol, yr hwn a ddar|parwyd i ddawl ai Angelion. Mat. 25. 41. Rhu. 2.8, 9. 2 The&s;. 1, 8, 9. Dad. 22.15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth wedi hynny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cri&s;t a rydd i fynu ei deyrnas iw D&acirc;d, a DUW a fydd oll yn oll. 1 Cor. 15.24, 28.</P>
</SP>
</DIV1>
</BODY>
<BACK>
<DIV1 TYPE="introduction to Welsh orthography">
<PB N="32" REF="18">
<P><HI>Yr vn cyfarwyddyd ir anllythrennog i ddy&s;|cu darllain Cymraeg, ac a breintwyd yn Hanes y ffydd.</HI></P>
<P><HI>Y llythy|rennau. &s;engl.</HI> a b c d e f g h i l m n o p r &s; t u y. <HI>dyblyg.</HI> ch dd ff ll ng ph th w.</P>
<P>A B C Ch D Dd E F Ff G H I Ll M N Ng O P Ph S T Th V W Y.</P>
<P><HI>a b c ch d dd e f ff g h i l ll m n ng o p ph r &s; t th u w y.</HI></P>
<P><HI>A B C Ch D Dd E F Ff G H I L Ll M N Ng O P Ph R S T Th V W Y.</HI></P>
<P><HI>a b c ch d dd e f ff g h i l ll m n ng o p ph r &s; t th u w y.</HI></P>
<P><HI>A B C Ch D Dd E F Ff G H I L Ll M N Ng O P Ph R S T Th U W Y.</HI></P>
<P><PB N="33" REF="18">Cynefin yn y Sae&s;onaec yw'r ddwy lythyren yma, &s;ef XZ. craffwn arnynt er mwyn darllen y bibl Ond afraid &s;y|ddai eu benthyccio, ped arferid CS yn lle'r gyntaf, ac S fain-Sain yn lle'r ail.</P>
<P>Y bogeiliaid, a e i o u w y.</P>
<P>Cyd&s;einiaid y gelwir y lleill eu gyd. Un bogail ac un gyd&s;ain neu angwaneg, oi hadrodd ar unwaith, a wnant Sylaft, fal hyn, ab eb ib ob ub wb yb. Ac ec ic oc uc wc yc. Ach ech ich. Ad ed id od ud wd yd. Add edd idd odd udd wdd ydd. Af ef iff off wff yff. Ag eg ig og ug wg yg. Ah eh: il ol wll yll. Am em im: on un wn yn. Ang eng ing. Op up wp yp. Ap eph. Ir or: us ws ys. At et it: oth uth wth yth.</P>
<P>Ba be bi bo bu bw by. Ca ce ci: do du dw dy. Dda dde: fi fo fu ffw ffy. Ga ge: hi ho, lu lw. My, na ne, pi po phu, tw ty. Sa &s;e: ti to thu thw thy.</P>
<P>Y geiriau byrraf o un &s;ylaft y maent, megis byd, t&acirc;d. Y geiriau hwyaf a wneir wrth adrodd amryw &s;ylaftau ar un anadl, megis dar-llen, edifar-ha, cre|da.</P>
<P><PB N="34" REF="19">Cy&s;&s;ylltiad o amryw eiriau mewn &s;ynwyr yw adroddiad. Yy hyn fel y byddo iti ei ddarllen yn ddeallus, rhaid iti lywod<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">ethu dy leferydd wrth y rheolau hyn, Sef yw hynny, os bydd y nod hwn (?) yn calyn ymadrod, darllen ef ar Sain ymofyn. Os hwn (,) neu hwn (:) gwybydd na orphenwyd mor ymadrodd, eithr bod ychwaneg perthynawl iddo yn &ocirc;l. Ond pan welech hwn (.) attal dy leferydd, am ddyfod hynny o ddywedi|ad ir pen. A phan welech eiriau wedi cau arnynt ymlaen ag yn ol (fal hyn) ym&s;ang mewn rhe&s;wm ydynt: a chy&s;|&s;ylta yn dy ddeall, y pethau o'r blaen, ac o'r ol, megis na bua&s;ai ddim arall yn taro rhyngthynt. A llefara y &s;ylaft yn hirllaes a fyddo a'r n&ocirc;d hwn (&caret;) vwch ei ben. A phan fo bogeiliaid yn diweddu'r naill air, ac yn dechreu'r llall, torrir ymmaith un o honynt, i ochelyd dryg&s;ain, a bydd y n&ocirc;d hwn (') uwchben ei lle.</P>
<P><PB N="35" REF="19">Nodau rhifyddiaeth. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 103, 104, 110, 111, 112, 119, 120, 140, 150, 160. Ar|ferir yn y bibl y nodau hyn i ddangos rhifedi'r pennodau. I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII. IX. X. XI. XII. XIII. XIV. XV. XVI. XVII. XVIII. XIX. XX. XXI. XXII. XXIII. XXX. XXXV. XXIX. XL. XLI. L D&ecirc;g a deugain. LX triugain. XC pedwar ugain a d&ecirc;g. C. cant. CX cant a d&ecirc;g.</P>
<P>Pan gyffyrddech a ffigurau &s;y'n dan|gos oed y byd neu oedran yr Arglwydd, neu ryw rifon eraill, gwybydd os bydd pedwar o honynt ynghyd, fod y ne&s;af
<PB N="36" REF="20">
at dy law ddehau di yn arwyddoccau unau, a'r ail ddegau, ar trydydd gan|toedd, ar pedwerydd filoedd, megis yn rhifedi y flwyddyn hon, 1682, Y ne&s;af at dy law ddeheu di, yw dau, a'r ne&s;af atto yntef yw Wyth o ddegau, &s;ef ped war vgain, a'r ne&s;af at hwnw yw chwe chant, a'r olaf yw vn m&icirc;l. Wedi bwrw yn &ocirc;l tyred eilwaith ym mlaen, a chei vn m&icirc;l, a chwechant, a phedwar vgain a dau.</P>
<TRAILER>TERFYN.</TRAILER>
</DIV1>
</BACK>
</TEXT>
<TEXT LANG="wel">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="20">
<P>CATECHISM Yn Cynwys PYNGCIAU Y GREFYDD GRISTIANOGOL Yngeiriau ac Ymadroddion YR YSCRYTHUR LAN.</P>
<P>Printiedig yn <HI>Llundain,</HI> gan <HI>Alice Grover,</HI> Yn y Flwyddyn 1682.</P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="catechism">
<PB REF="21">
<PB REF="21">
<HEAD>Catechi&s;m Y&s;crythyrol.</HEAD>
<SP>
<P><LABEL>HOL.</LABEL> <HI>PA fodd y daeth y nefoedd a'r ddai|ar i fod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>ATTEB.</LABEL> Yn y dechreuad y creawdd Duw y nefoedd a'r ddaiar, <HI>Gen.</HI> 1.1.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y daethoch chwi a dynol ryw i fod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Duw a wnaeth o vn gwaed bob cenedl o ddynion, i bre&s;wylio ar holl wy|neb y ddaiar, Act. 17.26.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Paham y creawdd Duw bob peth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> O+herwydd ei ewyllys ef y maent, ac y crewyd hwynt. Datc. 4.11.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Paham y gwnaeth Duw chwi a phawb eraill?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="4" REF="22">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Fel y cei&s;iem yr Arglwydd (&s;ef fel y gwnaem ei ewyllys ef, ac y mwynha|em ei gariad ef) Act. 17.27.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pwy &s;ydd yn eich cynnal chwi, ac yn rhoddi i chwi y pethau daionus yr ydych chwi yn eu mwynhau?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr Arglwydd a geidw dd&ycirc;n ac anifail. Efe &s;ydd yn rhoddi i bawb fywyd ac anadl a phob peth. <HI>P&s;al.</HI> 36.6. Act. 17.25.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa bethau daionus a roddes Duw iti?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pe mynegwn a phe traethwn hwynt, amlach ydynt nag y gellir eu rhifo. <HI>P&s;al.</HI> 40.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth y mae'r Arglwydd yn ei ofyn gennych am ei ddaioni rhyfeddol a'i gare|digrwydd tuag attat ti?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dango&s;odd efe it dd&ycirc;n beth &s;ydd dda, a pha beth a gais yr Arglwydd gennit, onid gwneuthur barn, a hoffi trugaredd, ac ymo&s;twng i rodio gyd &acirc;'th Dduw. <HI>Micah</HI> 6.8.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Dyweda&s;och i mi mai Duw a wnaeth ac &s;ydd yn cynnal y b&ycirc;d, onid efe hefyd ys ydd yn ei lywodraethu a phob peth ynddo?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="5" REF="22">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Duw a farna y bobl yn vniawn, ac a lywodraetha y cenhedloedd ar y ddai|ar: efe a barat&ocirc;dd ei or&s;eddfa yn y ne|foedd, a'i frenhiniaeth ef &s;ydd yn llywodr|aethu ar b&ocirc;b peth. <HI>P&s;al.</HI> 67.4. ac 103. 19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A oes mwy nag vn Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nid oes vn Duw arall, onid vn 1 Cor. 8.4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddywedir am y T&acirc;d, a'r M&acirc;b, a'r y&s;pryd Gl&acirc;n?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dywedir am y tri hyn vn ydynt. 1 Jo. 5.7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ellwch chwi gwbl ddeall beth yw Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nid allafi wrth chwilio gael gafael ar Dduw, nid allafi gael yr Holl|alluog hyd berffeithrwydd. Job 11.7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd yr amlygodd Duw ei hun i ddynol ryw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ei anweledig bethau ef er cre|aduriaeth y b&ycirc;d wrth eu hy&s;tyried yn y pethau a wnaed a welir yn amlwg; &s;ef ei dragwyddol allu ef a'i Dduwdod, hyd onid yw'r <HI>cenhedloedd</HI> yn ddie&s;cus: Yr hyn a ellir ei wybod am Dduw &s;ydd eglur
<PB N="6" REF="23">
ynddynt hwy, canys Duw a'i heglurodd iddynt. Rhu. 1.19, 20.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Oni amlygodd Duw ei hun drwy ryw foddion eraill heb law'r ysby&s;rwydd a roddes efe am+dano ei hun drwy weithredoedd creadigaeth a rhagluniaeth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Do: efe a lefarodd gynt wrth y tadau trwy y prophwydi, ac yn y dyddi|au diweddaf hyn a lefarodd wrthym ni yn ei F&acirc;b. Heb. 1.1.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa bethau y mae'r y&s;crythur l&acirc;n yn eu mynegi i ni ynghylch hanfod a pherphei|thrwydd Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae'r Y&s;crythyrau &s;anctaidd yn datcan i ni fod Duw yn <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Joan. 4.24.</NOTE> y&s;pryd, ys ydd <NOTE N="(b)" PLACE="foot">P&s;a. 90.2.</NOTE> o dragwyddoldeb hyd drag|wyddoldeb, yn <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Datc. 4.8.</NOTE> &s;anctaidd, yn <NOTE N="(d)" PLACE="foot">Math. 19.17. P&s;al. 103.8.</NOTE> ddaionus a thrugarog, yn <NOTE N="(e)" PLACE="foot">P&s;al. 11.7.</NOTE> gyfiawn, <NOTE N="(f)" PLACE="foot">Deut. 7.9.</NOTE> ffyddlawn, yn <NOTE N="(g)" PLACE="foot">P&s;al. 147.5.</NOTE> ddoeth, ac yn <NOTE N="(h)" PLACE="foot">Luc. 18.27. Dan. 4.35.</NOTE> alluog.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yr ydych yn ei ddeall wrth fod Duw yn y&s;pryd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="7" REF="23">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr wyfi yn deall wrth fod Duw yn y&s;pryd, nad oes ganddo <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Luc. 24.39.</NOTE> gnawd ac e&s;cyrn, ei fod yn <NOTE N="(b)" PLACE="foot">1 Tim. 1.17. ac 6.16.</NOTE> anweledig, nas gwelodd neb ef ac nas gall mo'i weled <HI>(a llygaid ei gorph)</HI> ac nad oes <NOTE N="(c)" PLACE="foot">E&s;ay. 40.18.</NOTE> ddelw a allwn ei gyffelybu iddo ef.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a ddy&s;ewch chwi oddiwrth fod Duw yn Y&s;pryd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Oddiwrth fod Duw yn y&s;pryd yr wyfi yn dy&s;cu y rhaid ei addoli ef mewn Y&s;pryd a gwirionedd. <HI>[Neu &acirc;'r enaid gyd &acirc;'r Corph]</HI> Joan. 4.24.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddy&s;cwch chwi oddiwrth ei fod ef yn anweledig?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr wyfi yn dy&s;cu oddiwrth ei fod ef yn anweledig, y dylaem ni wilied yn ddyfal ar ein eneidiau, rhag gwneu|thur ini neb ryw gyffelybrwydd, neu ddelw gerfiedic iw addoli. Deut. 4.15, 16. Exod. 20.45.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddeallwch chwi oddiwrth &s;ancteiddrwydd Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb,</LABEL> Yr wyfi yn deall oddiwrth &s;an|cteiddrwydd Duw fod ffordd yr annuwiol
<PB N="8" REF="24">
yn ffiaidd gan yr Arglwydd, ac nas gellir ei demptio ef &acirc; drygau, ac nad yw efe yn temptio neb. Dihar. 15.9. Jag. 1.13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddirnedwch chwi oddiwrth fod Duw yn dra-daionus?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr wyfi yn deall oddiwrth fod Duw yn dra-daionus, ei fod ef yn ddai|onus i bawb, ac yn digoni ewyllys pob peth byw, ac yn rhoi yn haelionus i bawb, ac heb ddannod. P&s;al. 145.9, 16. Jag. 1.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddirnedwch chwi wrth fod Duw yn dra-thrugarog?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr wyfi yn deall wrth fod Duw yn dra-thrugarog, fod ei drugaredd ef ar ei holl weithredoedd, ai fod ef yn <NOTE N="*" PLACE="foot">Exo. 34.6, 7. 2 Pet. 3.9. Galar-nad 3.33.</NOTE> ra&s;lawn, ac yn hwyrfrydic i ddig, gan faddeu anwiredd, a chamwedd, a phe|chod: Nad yw efe yn ewylly&s;io b&ocirc;d neb yn golledig, ond dyfod o bawb i edifeir|wch; ac nad o'i f&ocirc;dd y blina efe, nac y cy&s;tuddia blant dynion. P&s;al. 145.9.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddeallir wrth fod Duw yn gyfiawn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="9" REF="24">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Wrth fod Duw yn gyfiawn yr ysby&s;ir nad yw efe dderbyniwr wyneb, ond ym mhob cenhedl y neb &s;ydd yn ei ofni ef, ac yn gweithredu cyfiawnder &s;ydd yn gymeradwy ganddo ef: y gwna Duw <NOTE N="*" PLACE="foot">Gen. 18,25. Job 34.23.</NOTE> barnudd yr holl ddaiar farn, ac nas ge|&s;yd ef ar dd&ycirc;n ychwaneg nag a haeddo. Act. 10.34.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddeallwn ni wrth fod Duw yn dra-ffyddlon?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Wrth fod Duw yn dra-ffyddlon y deallir ei fod efe yn ddi-gelwyddog, ac yn geidwad cyfammod a thrugaredd i'r rhai a'i carant, ac i'r rhai a gadwant ei orchymynion. Tit. 1.2. Dan. 9.4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth &s;ydd iw ddeall wrth fod Duw yn dra-doeth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Wrth fod Duw yn ddoeth yr arwyddoceir ei fod ef yn deall ein meddy|liau ni o bell, a'i fod yn y&s;pys yn ein holl ffyrdd: A bod ei farnau ef yn an|chiwiliadwy, a'i ffyrdd yn anolrheinadwy. P&s;al. 139.2, 3. Rhuf. 11.33.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddeallwch chwi wrth fod Duw yn ara-galluog?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="10" REF="25">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Wrth fod Duw yn dra-galluog yr wyfi'n deall, nad oes dim yn ammho&s;&s;|ibl gydag ef, ai fod efe yn gwneuthur a &s;ynno yn y nefoedd a'r ddaiar. Luc. 1.37. P&s;al. 135.6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Yr awr-hon o+herwydd nad yw gwy|bodaeth ond anfuddiol oddieithr iddi ein ar|wain at ymarfer dda, dywedwch i mi pa ddyled-&s;wyddau yr ydych chwi yn eu dy&s;cu oddiwrth Briodoliaethau perffeth y Duwiol Anian: ac yn gyntaf beth a ddy&s;cwch oddi|wrth Burdeb difrycheulyd a &s;ancteiddrwydd Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr wyfi yn dy&s;cu oddiwrth Burdeb a &s;ancteiddrwydd Duw, y dylawn i fod yn &s;anctaidd ym mhob ymarwedd|iad, megis ac y mae y neb a'm galwodd i yn &s;anctaidd, a'm puro fy hun megis y mae yntef yn b&ucirc;r. 1 Pet. 1.15. 1 Jo. 3.3.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddy&s;cwch chwi oddiwrth anfeidrol Ddaioni a Thrugaredd Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae daioni Duw yn fy nhywys i edifeirwch, ac i <NOTE N="*" PLACE="foot">Marc. 12.30. Luc. 6.36.</NOTE> garu'r Arglwydd fy Nuw &acirc;'m holl galon ac &acirc;'m holl enaid. Ac yr wyfi yn dy&s;cu y dylawn i fod yn
<PB N="11" REF="25">
drugarog megis y mae fy Nh&acirc;d nefol yn drugarog. Rhuf. 2.4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddy&s;cwch chwi oddiwrth Gy|fiawnd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Oddiwrth Gyfiawnder Duw yr wyfi yn dy&s;cu pedwar beth. Yn gyntaf, y dylawn i <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 Pet. 5.6. Levit. 26.41.</NOTE> ymddaro&s;twng tan allu|og law Dduw, a bod yn fodlon am yng|ho&s;pedigaeth. Yn ail, y dylawn i <NOTE N="(b)" PLACE="foot">1 Pet. 1.17.</NOTE> dros am&s;er fy ymdeithiad ymddwyn yn ofn Duw, yr hwn &s;ydd heb dderbyn wy|neb, yn barnu yn ol gweithred pob vn. Yn drydydd, <NOTE N="(c)" PLACE="foot">1 The&s;. 4. 6.</NOTE> Na byddo i mi or|thrymmu na thwyllo fy mrawd mewn dim, canys dialudd yw'r Arglwydd ar y rhai hyn oll: yn bedwerydd, <NOTE N="(d)" PLACE="foot">Rom. 12.19. 1 Pet. 2.23.</NOTE> na ddy|lawn i ymddial, eithr rhoddi ar y neb &s;ydd yn barnu yn gyfiawn.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth y mae gwirionedd a Ffydd|londeb Duw yn ei ddy&s;cu i chwi?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae gwirionedd a &s;&s;yddlon|deb Duw yn dy&s;cu i mi dri pheth: &s;ef yn gyntaf, <NOTE N="(a)" PLACE="foot">P&s;al. 15.2. Dihar. 12.22.</NOTE> i ddywedyd gwir yn fyng|halon,
<PB N="12" REF="26">
o+herwydd bod gwefu&s;au celwy|ddog yn ffiaidd gan yr Arglwydd. yn ail, <NOTE N="(b)" PLACE="foot">P&s;al. 37.3.</NOTE> i obeithio yn yr Arglwydd a gwneu|thur da. yn drydydd, <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Heb. 10.23.</NOTE> i ddal cyffes fyngobaith yn ddi&s;ygl, canys ffyddlon yw'r hwn a addawodd: ac <NOTE N="(d)" PLACE="foot">1 Pet. 4.19.</NOTE> i or|chymmyn fy enaid iddo ef megis i greaw|dwr ffyddlon gan wneuthur yn dda, pan ddioddefwyf yn ol ewyllys Duw.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth y mae anfeidrol Ddoethineb Duw yn ei ddy&s;cu i chwi?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae anfeidrol Ddoethineb Duw yn dy&s;cu i mi, yn gyntaf, na bydd|wyf ddoeth yn fy nh&ycirc;b fy hun, ac nad ymddiriedwyf i'm deall fy hun, gan wy|bod fod doethineb y byd yn ffolineb gyd &acirc; Duw. Yn ail, y mae'n dy&s;cu imi <NOTE N="*" PLACE="foot">Col. 3.23. 1 Cron. 28.9.</NOTE> beth bynnag a wnelwyf ei wneuthur o'r galon, megis i'r Arglwydd ac nid i ddynion, canys yr Arglwydd &s;ydd yn chwilio'r holl galonnau. Rhuf, 12.16. Dihar. 3.5. 1 Cor. 3.19.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="13" REF="26">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddy&s;cwch oddiwrth Anfeidrol Allu Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr wyfi yn dy&s;cu oddiwrth Allu Anfeidrol Duw, yn gyntaf, y dylwn i ei ofni ef, a chrynu rhag ei fron. yn ail, <NOTE N="*" PLACE="foot">P&s;al. 56.4. Rhuf. 4.21.</NOTE> y dylwn i obeithio ynddo ef, gan fod yn gwbl &s;iccr gennif am yr hyn a addawodd efe, ei fod ef yn abl iw wneuthur hefyd. Mat. 10.28. Jer. 5.22.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Gan i chwi roddi i mi ysby&s;rwydd o'ch gwybodaeth o Dduw'r T&acirc;d, yn ne&s;af gofynnaf i chwi eich t&ycirc;b am wybodaeth o Je&s;u Gri&s;t, ai rheidiol yw honno hefyd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ydyw yn wir: canys hyn yw'r bywyd tragywyddol adnabod yr vnic wir Dduw, ac Je&s;u Gri&s;t yr hwn a anfonodd efe. Joan. 17.3.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a annogodd Dduw'r T&acirc;d i ddanfon Je&s;u Gri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Duw yr hwn &s;ydd gyfoethog o drugaredd, o+herwydd ei fawr gariad trwy'r hwn y carodd efe ni, a ddango&s;odd ragorol olud ei r&acirc;s, trwy ei gymmwyna&s;|carwch i ni yn Ghri&s;t Je&s;u. Ephe&s;. 2. 4, 7.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="14" REF="27">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth oedd amcan Duw yn anfon ei Fab Je&s;u i'r b&ycirc;d?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ni a wyddom ymddangos o honaw ef, fel y deleai ein pechodau ni: Ac <NOTE N="*" PLACE="foot">Joan. 3.16, 17.</NOTE> ni ddanfonodd Duw ei F&acirc;b &icirc;'r byd, i ddamnio'r byd, ond fel yr achubid y byd trwyddo ef, ac y caffai fywyd tra|gwyddol. 1 Joan. 3.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ynteu a bechodd pawb, ac a haedd|a&s;ant hwy farwolaeth am bechod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pawb a becha&s;ant, ac ydynt yn ol am ogoniant Duw, a chyflog pechod yw marwolaeth. Rhuf. 3.23. ac 6.23.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw pechod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Anghyfraith yw pechod 1 Joan. 3.4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Oni wnaeth Duw ddyn yn uniawn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gwnaeth Duw ddyn yn vniawn, ond hwy a chwilia&s;ant allan lawer o ddy|chymmygion. Preg. 7.29.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa rai o ddynol ryw a becha&s;ant gyn|taf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ein rhieni cyntaf &s;ef <HI>Adda</HI> ac <HI>Efa.</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fath bechod a wnaethant?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Bwytta&s;ant o'r pren, am yr
<PB N="15" REF="27">
hwn y gorchymmynna&s;ai Duw na fwyt|taent o honaw. <HI>Gen.</HI> 3.6, 11, 12.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pwy ai temptiodd hwy ir pechod hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y &s;arph [hynny yw, diafol] a dwyllodd <HI>Efa,</HI> a bwytta a wnaeth hi, ac hitheu a roddes i <HI>Adda</HI> o'r pren, ac efe a fwyttaodd, Gen. 3.12, 13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Ho.</LABEL> <HI>Drwy ba ryw brofedigaeth y g&wcirc;yrdr&ocirc;dd y &s;arph Efa?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y &s;arph a ddywedodd wrth y wraig ni byddwch feirw ddim. Canys gwybod y mae Duw, mai yn y dydd y bwyttaoch o honaw ef, yr agorir eich llygaid, ac y byddwch megis duwiau yn gwybod da a drwg. A phan welodd y wraig mai da oedd ffrwyth y pren yn fwyd, ac mai t&ecirc;g mewn golwg ydoedd, ai fod yn bren dymunol i beri deall, hi a gymerth &ocirc;'i ffrwyth ef, ac a fwyttaodd, ac a roddes iw gwr hefyd gyd &acirc; hi, ac efe a fwyttaodd. Gen. 3.4, 5, 6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddigwyddodd ar ol pechod</HI> Adda?</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Trwy'r vn dyn hwnw y daeth pechod ir byd a marwolaeth trwy be|chod,
<PB N="16" REF="28">
ac felly yr aeth marwolaeth ar bob dyn, yn gymmaint a phechu o bawb. Rhu. 5.12.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a wnaeth Chri&s;t pan fu ar y ddaiar er mwyn ein gwaredu ni oddiwrth be|chod, a'r go&s;pedigaeth ddyledus iddo?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Chri&s;t, yn gyntaf, a y&s;py&s;odd i ni bob peth a'r a glywodd efe gan ei D&acirc;d. Joan. 15.15. yn ail, efe a adawodd i ni e&s;ampl, fel y canlynem ei &ocirc;l ef. 1 Pet. 2.21. yn drydydd, efe a wnaed yn felldith tro|&s;om, gan ddioddef bod ynghrog ar bren: Gal. 3.13. a'i roddi ei hun tro&s;om ni yn offrwm ac yn aberth i Dduw o arogl pe|raidd. Ephe&s;. 5.2.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth y mae Apo&s;tolion Chri&s;t yn ei fynegi am+dano ef?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Mynegant <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Joan. 1.14.</NOTE> mai efe yw'r vnig|anedig oddiwrth y T&acirc;d, a <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Rhuf. 9.5.</NOTE> Duw ben|digedig yn oes oe&s;oedd: a'i <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Luc&middot; 1.31, 35.</NOTE> ymdd|wyn ynghr&ocirc;th y Fair Forwyn o'r y&s;pryd Glan, a nerth y Goruchaf: ac iddo <NOTE N="(d)" PLACE="foot">Act. 10.38.</NOTE> gerdded o amgylch gan wneuthur daio|ni: Ei fod ef yn <NOTE N="(e)" PLACE="foot">Act. 2.22&middot;</NOTE> brofedig gan Dduw trwy nerthoedd a rhyfeddodau ac arwy|ddion: <NOTE N="(f)" PLACE="foot">Heb. 4.15.</NOTE> Iddo gael ei demtio ym mhob
<PB N="17" REF="28">
peth yr un ffunud a ninneu, etto heb pe|chod: <NOTE N="(g)" PLACE="foot">1 Cor. 15.3, 4.</NOTE> Iddo farw tros ein pechodau ni, ai gladdu, a'i gyfodi y trydydd dydd, <NOTE N="(h)" PLACE="foot">Marc&middot; 16.19.</NOTE> ai gymeryd ef i fynu i'r nef, ac iddo ei&s;tedd ar ddeheulaw Dduw, ac <NOTE N="(i)" PLACE="foot">Act. 1.11.</NOTE> y daw efe oddiyno <NOTE N="(l)" PLACE="foot">Act. 10.42.</NOTE> i farnu byw a meirw, <NOTE N="(m)" PLACE="foot">Math. 13.40.</NOTE> yn niwedd y byd.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a wna Chri&s;t ac efe yr awr-hon yn y nef, tuag at ein gwaredu ni oddiwrth bechod a thrueni?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Efe a ddichon yn gwbl iachau y rhai trwyddo ef &s;y yn dyfod at Dduw, gan ei fod ef yn byw bob am&s;er i eiriol tro&s;tynt hwy <NOTE N="*" PLACE="foot">1 Jo. 2.1.</NOTE> ac y mae ini eiriolwr gyd &acirc;'r T&acirc;d, Je&s;u Gri&s;t y cyfiawn. Heb. 7.25.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Dros barai o ddynol ryw y bu Chri&s;t farw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 Tim. 2.6.</NOTE> Efe ai rhoddes ei hunan yn bridwerth tros bawb. <NOTE N="(b)" PLACE="foot">1 Jo. 2.2.</NOTE> Efe yw'r iawn tros ein pechodau ni, ac nid tros yr ei|ddom
<PB N="18" REF="29">
ni yn vnig, eithr tros bechodau yr holl fyd: <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Heb. 2.9.</NOTE> profodd efe farwolaeth tros bob dyn: <NOTE N="(d)" PLACE="foot">Rhuf. 5.18.</NOTE> Ac megis drwy gamwedd vn y daeth barn ar bob dyn i gondemni|ad, felly hefyd trwy gyfiawnder vn y daeth y dawn ar bob dyn, i gyfiawnh&acirc;d bywyd.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Oes dim i ni iw wneuthur fel y der|byniom ni faddeuant pechodau a bywyd tra|gwyddol drwy Gri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gochelwn dybied hynny, canys yr y&s;crythur a ddywed <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Act. 3.19.</NOTE> y rhaid i ni edifarhau a dychwelyd fel y deleer ein pechodau, a darfod <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Joan. 3.16.</NOTE> i Dduw felly garu 'r byd, fel y rhoddodd efe ei vnig|anedig F&acirc;b, fel na choller pwy bynnag a gredo ynddo ef, onid caffael o honaw fywyd tragywyddol <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Heb. 5.9.</NOTE> A'i fod efe yn awdwr iechydwriaeth dragwyddol i'r rhai oll a vfyddh&acirc;nt iddo.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ynteu rhaid ini edifarhau a chredu, ac vfyddhau i'r efengyl, ac onid&ecirc; ni chawn ni ddim budd oddiwrth farwolaeth Chri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="19" REF="29">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Luc. 13.3.</NOTE> Onid edifarhawn ni a ddi|fethir oll: <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Marc. 16.16.</NOTE> a'r neb ni chredo a gondem|nir. <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Joan. 3.19.</NOTE> A hon yw'r ddamnedigaeth ddy|fod goleuni i'r byd, a charu o ddynion y tywyllwch yn fwy na'r goleuni, canys eu gweithredoedd hwy &s;ydd ddr&wcirc;g.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A wna ffydd ddim lles i ni oddi|eithr ei bod yn gy&s;&s;ylltedig ag edifeirwch, ac vfydd-dod i orchymynion Chri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Na wna, canys ffydd oni bydd genddi weithredoedd marw yw, a hi yn vnic: ac y mae'r cythreuliaid yn credu, ac yn crynu. Jago. 2.17.19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pan yw'r &s;crythyrau mewn amryw fannau yn ysby&s;u fod cyfiawnh&acirc;d neu fadd|euant pechodau drwy ffydd, ac y cyfrifir ffydd yn gyfiawnder, pa fath ffydd y maent yn eu arwyddocc&acirc;u?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y cyfryw ffydd ac a buro'r galon, ac a weithio drwy gariad, ac <NOTE N="*" PLACE="foot">Ephe&s;. 6.16.</NOTE> a ddiffoddo holl biccellau tanllyd y fall. Act. 15.9. Gal. 5.6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fathedifeirwch yw'r hon a dder|byn drugaredd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="20" REF="30">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr edifeirwch a dderbyn dru|garedd yw gadel y ffyrdd drygionus a'r meddyliau, a dychwelyd at yr Arglwydd, <NOTE N="*" PLACE="foot">Act. 26.20.</NOTE> a gwneuthur gweithredoedd addas iddi. E&s;ay. 55.7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ellwch chwi wrth eich gwaith yn credu, ac yn edifarhau, ac ymroddi i fuch|edd dda haeddu ar law Dduw gael ganddo faddeuant o'ch pechodau, a bywyd tragwy|ddol?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nag allwn <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Luc. 17.10.</NOTE> eithr gwedi i ni wneuthur y cwbl oll ac a orchymyn|nwyd i ni rhaid i ni ddywedyd, gwei&s;ion anfuddiol ydym: <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Titus 3.5.</NOTE> Ac nid o weithre|doedd cyfiawnder y rhai a wnaethom ni, eithr yn ol ei drugaredd yr achubodd efe nyni, <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Ephe&s;. 1.7.</NOTE> ac yn ol cyfoeth ei r&acirc;s.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw &s;ylwedd y dyled&s;wyddau hynny y mae efengyl Chri&s;t yn eu gofyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ymddango&s;odd gr&acirc;s Duw, yr hon &s;ydd yn dwyn iechydwriaeth i bob dyn, gan ein dy&s;cu ni i wadu annuwiol|deb a chwantau bydol, a byw yn &s;obr ac yn gyfiawn, ac yn dduwiol yn y byd &s;ydd yr awron. Tit. 2.11.12.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="21" REF="30">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw byw yn dduwiol?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Byw yn dduwiol yw <NOTE N="(a)" PLACE="foot">P&s;al. 100.2.</NOTE> gwa|&s;anaethu'r Arglwydd mewn llawenydd, <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Heb. 12.28.</NOTE> a'i addoli wrth ei fodd gyd&acirc; gwyl|der a pharchedig ofn, <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Dihar. 3.6.</NOTE> ac yn ein holl ffyrdd ei gydnabod ef.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ai Duw yn vnig &s;ydd iw addoli, onid allwn ni hefyd yn grefyddol addoli 'r &s;einctieu a'r Angelion, megis y gwna'r papi|&s;tiaid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Scrifenwyd, yr Arglwydd dy Dduw a addoli, ac ef yn vnig a wa&s;ana|ethi. Mat. 4.10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw byw yn &s;obr?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Byw'n &s;obr yw ymgadw oddi|wrth weithredoedd y cnawd, y rhai yw tor-priodas, godineb, aflendid, anlladr|wydd, ca&s;ineb, cynhennau, gwynfydau, ll&icirc;d, y mry&s;onau, ymbleidio, here&s;iau, cen|figennau, meddwdod, cyfeddach, a chy|ffelyb i'r rhai hyn, <NOTE N="*" PLACE="foot">Col. 3.5.</NOTE> a chybydd-dod (neu o&s;od ein &s;erch ar bethau daiarol) yr hon &s;ydd eulun-addoliaeth. Gal. 5.19.20, 21.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="22" REF="31">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw byw yn gyfiawn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Byw yn gyfiawn yw hyn, &s;ef pa beth bynnag oll a ewylly&s;iwn eu gw|neuthur o ddynion i mi, felly gwneu|thur o honof finneu iddynt hwy: canys hyn yw'r gyfraith a'r prophwydi. Mat. 7.12.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw eich dyled&s;wydd tuag at y Brenin a'r awdurdodau goruchel?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Fy nyled&s;wydd tuag at y Bre|nin a'r awdurdodau goruchel yw <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 Tim. 2.2.</NOTE> gweddio dro&s;to, a thros bawb mewn aw|durdod tano, <NOTE N="(b)" PLACE="foot">1 Pet. 2.17.</NOTE> ei anrhydeddu ef a nhwythau, ac <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Rhuf. 13.1.</NOTE> ymddaro&s;twng iddynt.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa+ham y rhaid ini ymddaro&s;twng iddynt?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid ini ymddaro&s;twng nid yn vnic o+herwydd llid <HI>(neu rhag ofn eu cleddyf)</HI> eithr o+herwydd cydwybod hefyd. Rhuf. 13.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y mae cydwybod tuag at Dduw yn ein rhwymo ni i ymddaro&s;twng?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Canys nid oes awdurdod onid oddiwrth Dduw, a'r awdurdodau &s;ydd,
<PB N="23" REF="31">
gan Dduw y maent wedi eu hordeinio: Am hynny pwy bynnag &s;ydd yn ymo&s;od yn erbyn yr awdurdod, &s;ydd yn gwr|thwynebu ordinh&acirc;d Duw: &acirc;'r rhai a wr|thwynebant a dderbyniant farnedigaeth iddynt eu hunain. Rhuf. 13.1, 2.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ddylaech chwi roddi vfydd-dod gweithredol i'ch rheolwyr os parant hwy i chwi wneuthur y peth y mae Duw yn ei wa|rafun?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ai cyfiawn yw ger bron Duw, wrando ar ddynion yn hytrach nag ar Dduw, bernwch chwi. Act. 4.19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw eich dyled&s;wydd tuag at yr e&s;cobion a'r rheolwyr y&s;prydol a'r dy&s;cawdwyr a o&s;ododd Chri&s;t ar ei eglwys?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Fy nyled&s;wydd yw vfyddhau i'm blaenoriaid ac ymddaro&s;twng, oblegid y maent hwy yn gwilio tros ein eneidiau, megis rhai a fydd raid iddynt roddi cyf|rif. Heb. 13.17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa ddyled&s;wydd ychwaneg &s;ydd ar|<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">och tuag attynt?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dyledus i ni adnabod y rhai &s;ydd yn llafurio yn ein my&s;c, ac yn ein <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lywodraethu yn yr Arglwydd, ac yn ein
<PB N="24" REF="32">
cynghori, a gwneuthur cyfrif mawr o honynt mewn cariad er mwyn eu gwaith. <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Gal. 6.6.</NOTE> a chyfranned yr hwn a ddy&s;cwyd yn y gair &acirc;'r hwn &s;ydd yn ei ddy&s;cu ym mhob peth da. 1 The&s;. 5.12, 13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ai cyfreithlon i chwi gyhoeddi beiau rheolwyr dina&s;ol neu eglwy&s;ig?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Scrifenedic yw na ddywed yn ddrwg am bennaeth dy bobl. Act. 23.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Dwg hyn ar g&ocirc;f i mi i ofyn i ohwi a all vn fod yn grefyddol heb attal ei da|fod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Os yw neb yn eich my&s;c yn cymmeryd arno fod yn grefyddol, heb at|tal ei dafod, ond twyllo ei galon ei hun, ofer yw crefydd hwn. Jag. 1.26.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw dyled&s;wydd plant tuag at eu rhieni?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb</LABEL> Dyled&s;wydd plant yw anrhy|deddu eu tad a'u mam, yr hwn yw'r gorchymmyn cyntaf mewn addewid: ac <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Col. 3. 20.</NOTE> vfyddhau iddynt ym mhob peth, canys hyn &s;ydd yn rhyngu bodd i'r Argl|wydd yn dda. Ephe&s;. 6.2.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="25" REF="32">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw dyled&s;wydd rhieni yn eu perthynas iw plant?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dyled&s;wydd rhieni yw na yr|ront eu plant i ddigio, ond eu maethu hwynt yn addy&s;c ac athrawiaeth yr Ar|glwydd. Eph. 6.4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw dyled&s;wydd gwei&s;ion tuag at eu mei&s;tred?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dyled&s;wydd gwei&s;ion yw bod yn ddaro&s;tyngedic iw mei&s;treid eu hun, ac i ryngu bodd iddynt ym mhob peth, nid yn gwrthddywedyd; nid yn darn|guddio, ond yn dangos pob ffyddlondeb da: fel yr harddont athrawiaeth Dduw ein Jachawdur ym mhob peth. Titus 2.9, 10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth os bydd iddynt fei&s;tred anghy|weithas, a raid iddynt fod yn ddaro&s;tyngedic ir cyfryw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylent fod yn ddaro&s;tyngedic iw mei&s;treid gyd &acirc; phob ofn, nid yn vnic i'r rhai da a chyweithas, eithr ir rhai anghyweithas hefyd. 1 Pet. 2.18.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y dyleu gwei&s;ion vfyddnau iw mei&s;treid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="26" REF="33">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylent vfyddhau iw mei&s;tred nid &aacute; llygad wa&s;anaeth, fel bodlonwyr dynion, eithr mewn &s;imlrwydd calon, yn ofni Duw. Col. 3.22.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa annogaeth &s;ydd i wei&s;ion i roddi iw mei&s;tred y fath vfydd-dod a hyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gan yr Arglwydd y derbyni|ant daledigaeth yr etifeddiaeth, canys yr Arglwydd Gri&s;t y maent yn ei wa&s;anae|thu. Col. 3.24.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa annogaeth &s;ydd iddynt o ddiodd|efgarwch dan fei&s;tred anhyweth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Hyn &s;ydd ra&s;ol os yw neb o+her|wydd cydwybod i Dduw yn dwyn tri|&s;twch gan ddioddef ar gam: Ac os ny|ni yn gwneuthur yn dda ac yn diodd|ef, a fyddwn dda ein ammynedd, hyn &s;ydd ra&s;ol ger bron Duw. 1 Pet. 2. 19, 20.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ydyw gyfreithlon i'r cyfryw ddei|liaid gorthrumedic ddangos eu cam i Dduw a dynion?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ydyw, yn gyntaf i Dduw, <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Jag. 5.13.</NOTE> y neb &s;ydd mewn adfyd gweddied. Yn ail, i ddynion, <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Exod. 5.15, 16.</NOTE> Meibion <HI>I&s;rael</HI> a lefa|&s;ant ar <HI>Pharao</HI> gan ddywedyd, wele dy
<PB N="27" REF="33">
wei&s;ion a gurwyd, a'th bobl di dy hun &s;ydd ar y bai</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw dyled&s;wydd mei&s;tred tuag at eu gwei&s;ion?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dyled&s;wydd mei&s;tred yw <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Col. 4.1.</NOTE> gwneuthur iw gwei&s;ion yr hyn &s;ydd gy|fiawn ac vniawn <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Ephe&s;. 6.9.</NOTE> a rhoddi bygwth hei|bio.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Paham y dylent hynny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> O+herwydd bod iddynt hwy|thau fei&s;tr yn y nefoedd, yr hwn ni dder|byn wyneb neb. Col. 4.1.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw dyled&s;wydd Gwyr tuag at eu gwragedd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dyled&s;wydd gwyr yw caru eu gwragedd, ac na byddont chwerwon wrthynt. Col. 3.19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y dylau gwyr garu eu gwragedd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylent eu caru hwy megis y carodd Chri&s;t yr eglwys, ac a'i rhoddes ei hun tro&s;ti: ac felly y dylei gwyr garu eu gwragedd megis eu cyrph eu hunain. Ephe&s;. 5.25, 28.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="28" REF="34">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Oni ddylei gwyr cyttal &acirc;'u gwra|gedd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> G&acirc;d dyn dad a mam a glyn wrth ei wraig, a'r ddau a fyddant yn vn cnawd. Mat. 19.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw dyled&s;wydd gwragedd tuag at eu gwyr?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dyled&s;wydd gwragedd yw e|drych ar iddynt berchi eu gwyr, ac ymo&s;t|wng iddynt megis ir Arglwydd. Ephe&s;. 5. 22.33.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Paham y dylent hynny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Oblegid y gwr yw pen y wraig, megis ac y mae Chri&s;t yn ben ir eglwys. Ephe&s;. 5.23.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth os bydd y gwr yn anghredadyn neu yn annuwiol?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr Apl. <HI>Petr</HI> a ddywed, Bydded y gwragedd o&s;tyngedig iw gwyr priod, fel od oes rhai heb gredu i'r gair, y galler trwy ymarweddiad y gwragedd, eu hyn|nill hwy heb y gair, wrth edrych ar eich ymarweddiad diwair chwi ynghyd ag ofn. 1 Pet, 3.1.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa wedd y dylech chwi ymddwyn tuag at yr oedranus?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="29" REF="34">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dyledus i mi gyfodi ger bron penwynni, a pherchi wyneb henuriad <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Dihar. 16.31.</NOTE> oblegyd coron anrhydeddus yw penllwyd|ni os bydd mewn ffordd cyfiawnder. Lev. 19.32.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw eich dyled&s;wydd tuag at ddieithraid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nad anghofwyf leteugarwch, canys wrth hynny y lletteuodd rhai Ange|lion yn ddiarwybod. Heb. 13.2. Math. 25 35.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw eich dyled&s;wydd tuag at y tlawd a'r anghenus?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Mi a ddylwn fod yn <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 Pet. 3.8.</NOTE> dru|garog tuag attynt, <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Eph. 4.32.</NOTE> yn gymm yna&s;car a tho&s;turiol, gan gofio <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Heb. 13.3.</NOTE> y rhai &s;y yn rhwym fel pettwn yn rhwym gyd&acirc; hwynt, a'r rhai cy&s;tuddiol megis yn bod fy hun hefyd yn y corph.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ai digon yw to&s;turio wrthynt, a bod yn ddrwg gennych eu cyflwr?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Na ddigon: canys os bydd brawd neu chwaer yn noeth, ac mewn ei|&s;ieu beunyddol ymborth, a dywedyd o honof wrthynt, ewch mewn heddwch,
<PB N="30" REF="35">
ymdwymnwch ac ymddigonwch, etto heb roddi iddynt angenrheidiau 'r corph, pa l&ecirc;s fydd? Am hynny <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Heb. 13.16.</NOTE> ni wa&s;anae|tha i mi anghofio gwneuthur daioni a chyfrannu, canys &acirc; chyfryw cbyrth y rhyn|gir bodd Duw. Jag. 2.15, 16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ddylai vn, a fyddo 'n ynnill ei fywyd wrth lafur ei freichiau, roddi elu&s;en?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atte.</LABEL> Yr hwn a ledrat&acirc;odd na ledratted mwyach, eithr yn hytrach cymmered boen, gan weithio &acirc;'i ddwylo yr hyn &s;ydd dda, fel y byddo ganddo beth iw gyfrannu, i'r hwn y mae angen arno. Ephe&s;. 4.28.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Er mwyn pa ryw ddiben y dylech roddi elu&s;en?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylai fy ngoleuni lewyrchu ger bron dynion fel y gwelont fy ngweithre|doedd da, ac y gogoneddont ein T&acirc;d yr hwn &s;ydd yn y nefoedd. Math. 5.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa ryw ddiben &s;ydd i chwi iw ochelyd wrth wneuthur elu&s;en?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid i mi ochelyd rhag gwneu|thur fy elu&s;en yng &wcirc;ydd dynion er mwyn cael fyngweled ganddynt, ac i'm molian|ner gan ddynion, os amgen, ni chaf d&acirc;l gan fy nh&acirc;d yr hwn &s;ydd yn y nefoedd. Mat. 6.1, 2.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="31" REF="35">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth o chlywch ynoch eich hunan brofedigaeth gref i chwenych gw&acirc;g ogoniant, a chanmoliaeth dynion am roddi elu&s;en?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yn y cyflwr hwnw na wyped fy llaw a&s;&s;wy pa beth a wna &s;y llaw dde|hau, fel y byddo fy elu&s;en yn y dirgel: a chredu y t&acirc;l fy nh&acirc;d i mi yr hwn a w&ecirc;l yn y dirgel. Math. 6.3, 4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A pha fath feddwl y dylech roddi?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylaifod yn hawdd gennif roddi a' chyfrannu, nid rhoddi yn athri&s;t neu trwy gymmell, canys rhoddwr llawen y mae Duw yn ei garu. 1 Tim. 6.18. 2 Cor. 9.7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ddichon y dyn hwnw garu Duw, a nacao gynorthwyo 'r anghenus pan fyddo yn gallu?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr hwn &s;ydd ganddo dda'r byd hwn, ac a welo ei frawd mewn ei&s;ieu, ac a gaeo ei do&s;turi oddiwrtho, pa fodd y mae cariad Duw yn aros ynddo ef? 1 Jo. 3.17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Ho.</LABEL> <HI>Pa fath ynteu yw crefydd bur a dihalog?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Crefydd bur a dihalogedig ger bron Duw a'r T&acirc;d, yw hyn, ymweled &aacute;'r ymddifaid, a'r gwragedd gweddwon, yn eu hadfyd, a'n cadw ein hunain yn ddi|frycheulyd oddiwrth y byd. Jag. 1.27.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="32" REF="36">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>I bwy y dylech wneuthur da?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Tra yr ydym yn cael am&s;er cy|faddas, dylem wneuthur da i bawb, ond yn enwedig ir rhai &s;y o deulu'r ffydd. Gal. 6.10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa annogaeth &s;ydd i chwi i fod yn drugar<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g ac yn elu&s;engar?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gwyn eu byd y rhai trugarogi|on, canys hwy a gant drugaredd <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 Tim. 6.18, 19.</NOTE> os ymgyfoethogwn ni mewn gweithredoedd da, ni dry&s;&s;orwn i ni ein hunain &s;ail dda erbyn yr am&s;er &s;ydd ar ddyfod, fel y caf|fom afael ar y bywyd tragwyddol. Mat. 5. 7.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Onid oes addewidion o drugareddau am&s;erol hefyd ir trugarog a'r elu&s;engar?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Oes: <NOTE N="(a)" PLACE="foot">P&s;al. 41.1, 2, 3.</NOTE> Gwyn ei &s;yd a y&s;ty|ria wrth y tlawd, yr Arglwydd a'i gwa|red ef yn am&s;er adfyd. yr Arglwydd a'i ceidw, ac a'i bywha, gwynfydedic fydd ar y ddaiar: <NOTE N="(b)" PLACE="foot">P&s;al. 37.26.</NOTE> a'i h&acirc;d a fendithir.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth oedd y&s;tyriaeth Dafydd yng|hylch trugarog wrth graffu ar ei gyflwr?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dywed Dafydd, Mi a fum ieu|angc ac yr ydwyf yn h&ecirc;n, etto ni welais
<PB N="33" REF="36">
y cyfiawn wedi ei adu, na'i had yn car|dotta bara, bob am&s;er y mae'n drugarog. P&s;al. 37.25, 26. Ac medd <HI>Solomon,</HI> rhyw vn a wa&s;car ei dda ac fe a chwanegir iddo; a rhyw vn arall a arbed mwy nag a we|ddai, ac a &s;yrth i dlodi. Diha. 11.24.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Onid ydych chwi yn tybied y gall Duw mewn ffyddlondeb a doethineb oddef cy&s;tudd i ddigwydd i wr da a thrugarog heb dorri'r addewidion a ragddywedpwyd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb</LABEL> Ydwyf: <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Ruf. 8.28.</NOTE> Canys ni a wydd|om fod pob peth yn cydweithio er daioni i'r rhai &s;y yn caru Duw, &s;ef i'r rhai &s;ydd wedi eu galw: <NOTE N="(b)" PLACE="foot">2 Cor. 4.17.</NOTE> a'u byrr y&s;cafn gy&s;tudd &s;ydd yn odidog ragorol yn gweithredu tragwyddol bwys gogoniant iddynt.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw eich dyled &s;wydd tuag at frawd a wnel i'th erbyn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nyni a ddylaem gyd-ddwyn a'u gilydd, a maddeu iw gilydd, megis y maddeuodd Duw er mwyn Chri&s;t i nin|nau. Col. 3.13. Eph. 4.32.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa &s;awl gwaith y dylit oddef i'th frawd bechu yn dy erbyn, a maddeu iddo, ai hyd &s;eithwaith?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="34" REF="37">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylwn faddeu iddo hyd ddeng|waith a thrugain &s;eith-waith. Math. 18.22.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth oni faddeuwch ei gamwedd i'ch brawd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ni faddeuiff fy nhad mom cam|weddau inneu. Mat. 6.15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw eich dyled&s;wydd tuag at eich brawd a wnaeth yn erbyn Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ni wa&s;anaetha i mi ga&s;au fy mrawd yn fy nghalon, eithr gan geryddu ceryddu fy nghymydog, fel na ddioddef|wyf bechod ynddo. Levit. 19.17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa annogaeth &s;ydd i chwi i wneu|thur hynny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Od aeth neb ar gyfeiliorn oddi|wrth y gwirionedd, a throi o ryw vn ef, gwybydded y bydd i'r hwn a dr&ocirc;dd bechadur oddiwrth gyfeiliorni ei ffordd, gadw enaid rhag angeu, a chuddio lliaws o bechodau. Jag. 5.19, 20.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y dylaem ni geryddu ein brawd pechadurus?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Os goddiweddir dyn ar ryw fai, y rhai y&s;prydol a ddylent adgyweirio 'r cyfryw vn mewn y&s;pryd addfwynder, gan
<PB N="35" REF="37">
eu hy&s;tyried eu hunain, rhag eu temtio hwythau. Gal. 6.1.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Oni ddylaem ni fod yn dyner wrth farnu ein brawd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ein Arglwydd a ddywedodd, na fernwch fel na'ch barner, &acirc; pha farn y barnoch, i'ch bernir. <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Rhu. 14.4.</NOTE> A phwy wyt ti yr hwn wyt yn barnu gw&acirc;s vn arall? i'w Arglwydd ei hun y mae efe yn &s;e|&s;yll neu yn &s;yrthio. Math. 7.1, 2.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y dylau y rhai cryfion a gwy|bodus ymddwyn tuag at y rhai gwan ac anwybodus?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y rhai ydynt gryfion a ddylent gynnal gwendid y rhai gweniaid, ac nid rhyngu eu bodd eu hunain. Rhuf. 15.1.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw eich dyled&s;wydd tuag at eich gelynion?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylwn garu fyngelynion. Mat. 5.44.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y mae i chwi ddangos eich cariad tuag attynt?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nid yn talu drwg am ddrwg, ne &s;enn am &s;enn, eithr yngwrthwyneb yn bendithio, ac wrth orchfygu drygioni
<PB N="36" REF="38">
trwy ddaioni. 1 Pet. 3.9. Rhuf. 12.21.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa ryw re&s;ymmau &s;ydd gennym i'n hannog i garu, ac i wneuthur da i'n ge|lynion?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Rhu&s;. 5.8.</NOTE> Y mae Duw yn canmol ei gariad tuag attom, oblegid a nyni etto yn bechaduriaid i Gri&s;t farw tro&s;om ni. <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Math. 5.45.</NOTE> Ac felly y byddwn ni yn blant i'n T&acirc;d yr hwn &s;ydd yn y nefoedd, canys y mae efe yn peri iw haul godi ar y drwg a'r da, ac yn glawio ar y cyfiawn a'r anghyfiawn: <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Luc. 6.35.</NOTE> Ac y mae efe yn ddaio|nus ir rhai anniolchgar a drwg.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Wrth yr attebion a roe&s;och yr wyf yn dirnad nad ydych yn meddwl fod gras yr efengyl yn gwneuthur neb yn ddiofal am wei|thredoedd da?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr ydym wedi ein creu yn Ghri&s;t Je&s;u i weithredoedd da, y rhai a ragddar|parodd Duw fel y rhodiem ni ynddynt. Ephe&s;. 2 10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ai digon ini wneuthur rhyw weith|redoedd da a'r dyn oddiallan?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="37" REF="38">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Na ddigon, eithr od oes neb yn Ghri&s;t, <HI>(neu yn wir Gri&s;tion)</HI> y mae efe yn greadur newydd. 2 Cor. 5.17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw bod yn greadur newydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Bod yn greadur newydd yw bod wedi ymadnewyddu yn y&s;pryd ein me|ddwl ac <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Rhuf. 6.17.</NOTE> vfyddhau o'r galon. Eph. 4. 23.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa+ham y mae'n angenrheidiol ini ein hadnewyddu yn y&s;pryd ein meddwl?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rheidiol ein adnewyddu yn y&s;|pryd ein meddwl, o+herwydd na ddichon pren drwg ddwyn ffrwythau da, na phren da ddwyn ffrwythau drwg: ac <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Mat. 12.34.</NOTE> o he|laethrwydd y galon y llefara'r genau. Mat. 7.18.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa re&s;ymmau ychwaneg &s;ydd i ddan|gos bod yn rheidiol ini gael ein adnewyddu yn y&s;pryd ein meddyliau a phuro ein ca|lonau?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae'n rheidiol hefyd o+her|wydd i Gri&s;t ei roddi ei hun tro&s;om, i'n prynu ni oddiwrth bob anwiredd, ac i'n puro ni iddo ei hun, yn bobl briodol, awyddus i weithredoedd da. Tit. 2.14. A'r m&ocirc;dd hyn hefyd ein gwneir ni
<PB N="38" REF="39">
<NOTE N="(a)" PLACE="foot">Col. 1.12.</NOTE> yn gymmwys i gael rhan o ettifeddi|aeth y Sainct yn y goleuni. Canys oddi|eithr <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Joan. 3.3.</NOTE> ein geni drachefn ni ddichon genym weled teyrnas Dduw.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>pam hynny?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> O+herwydd goleuni yw Duw, ac nid oes ynddo ddim tywyllwch, ac nis gall fod ini gymdeithas ag ef a rhodio yn y tywyllwch. 1 Joan. 1.5, 6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ellwch chwi o honoch eich hun gre|du ac edifarhau, a gwneuthur i chwi galon l&acirc;n, ac vfyddbau i orchymynion Duw?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gallaf b&ocirc;b peth trwy Gri&s;t yr hwn &s;ydd i'm nerthu, ond <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Joan. 15.5.</NOTE> hebddo ef ni allaf wneuthur dim. Phil. 4 13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ydyw Chri&s;t yn barod i' ch nerthu chwi &acirc;'i r&acirc;s ac &acirc;'i y&s;pryd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Efe a addawodd i bwy bynnag &s;ydd ganddo <HI>(hynny yw a'r &s;ydd yn arferu'r nerth &s;ydd ganddo eu&s;us)</HI> y rhoddir iddo, ac y caiff efe helaethrwydd. <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Luc. 11.13.</NOTE> Ac os nyni y rhai ydym ddrwg a fedrwn roi rhoddion da i'n plant, pa faint mwy y rhydd ein T&acirc;d nefol yr y&s;pryd gl&acirc;n i'r rhai a ofynno
<PB N="39" REF="39">
ganddo? Math. 13.12.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fath oedd gweithrediadau'r y&s;|pryd Glan a roddwyd i'r eglwys yn enwedig yn y prif am&s;eroedd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yn gyntaf, yr y&s;pryd Gl&acirc;n yr hwn a anfonodd y T&acirc;d yn enw Chri&s;t, a ddy&s;codd i'r Apo&s;tolion yr holl bethau, ac a ddug ar g&ocirc;f iddynt yr holl bethau a ddyweda&s;ai efe iddynt. Joan. 14.26.</P>
<P>Yn ail, <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Act. 2.1, 4.</NOTE> wedi dyfod dydd y pente|co&s;t, yr oeddynt hwy oll yn gytt&ucirc;n yn yr vn lle, a hwy oll a lanwyd &acirc;'r Y&s;|pryd Gl&acirc;n, a dechreua&s;ant lefaru &acirc; thafodau eraill, megis y rhoddes yr Y&s;|pryd iddynt ymadrodd; a hwy <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Mat. 3.11.</NOTE> a fedyddwyd &acirc;'r y&s;pryd gl&acirc;n ac &acirc; th&acirc;n, y pryd <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Act.2.3.</NOTE> yr ymddango&s;odd iddynt da|fodau gwahanedig megis &ocirc; d&acirc;n, ac efe a ei&s;teddodd ar bob vn o honynt.</P>
<P>Yn drydydd, pan eu dycpwyd hwy o flaen rheolwyr, yr y&s;pryd gl&acirc;n a ddy&s;cai iddynt yn yr awr honno pa beth oedd raid ei ddywedyd. Marc. 13.11. Luc. 12.12.</P>
<P>Yn bedwerydd, i vn trwy'r y&s;pryd y rhoddwyd ymadrodd doethineb, ac i a|rall
<PB N="40" REF="40">
ymadrodd gwybodaeth, trwy yr vn y&s;|pryd, ac i arall wneuthur gwrthiau, ac i a|rall brophwydoliaeth, ac i arall wahani|aeth y&s;prydoedd, ac i arall amryw dafo|dau, ac i arall gyfieithiad tafodau. 1 Cor. 12.8, 10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa+ham y rhoddes Duw y pryd hyn|ny y fath ragorol weithrediadau a doniau yr y&s;pryd glan?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Drwyddynt yr oedd yr y&s;pryd glan yn ty&s;tiolaethu ddarfod i Dduw gy|fodi i fynu yr Je&s;u, ai dderchafu ef a'i ddeheulaw yn dywy&s;og ac yn iachawdwr, i roddi edifeirwch i <HI>I&s;rael</HI> a maddeuant pechodau. Act. 5.30, 31, 32.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fath yw doniau'r y&s;pryd y rhai a fu ac a fydd yn parhau yn yr eglwys ym mhob oes?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ffrwyth yr Y&s;pryd yw cariad, llawenydd, tangneddyf, hir-ymaros, cym|wyna&s;garwch, daioni, ffydd, addfwynder, dirwe&s;t. Gal. 5.22, 23.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A dderbyn Duw neb ryw vfydd-dod ond a fyddo yn gwbl berffaith a dibechod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> O phecha neb y mae i ni eiriolwr gyd a'r Tad, Je&s;u Gri&s;t y cyfiawn. 1 Joa. 2.1.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="41" REF="40">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa ryw foddion &s;ydd i ni iw har|feru fel y derbyniom ras Duw drwyddynt?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y Gair, a'r Sacramentau, a gweddi.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a ddarllenwch chwi ynghylch y Gair, neu'r y&s;crythur lan?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr wyf yn darllain ei fod yn abl i'n gwneuthur yn ddoethion i iechy|dwria<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th. 2 Tim 3.15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Onid yw'n ddigonol tuag at ein ie|chydwriaeth i ni gredu fel y mae'r eglwys heb wybod ein hunain pa beth, fel y mae'r pa|pi&s;tiaid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nag ydyw, eithr rhaid i mi chwilio 'r &s;crythyrau, <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 The&s;. 5.21.</NOTE> a phrofi pob peth a dal yr hyn &s;ydd dda. Joan. 5.39.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A all pobl wirion ddeall yr &s;crythyr|au yn y pethau rheidiol tuag at iechydwri|aeth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gallan: Ty&s;tiolaeth yr Arglwydd &s;ydd yn gwneuthur y gwirion yn ddoeth; agoriad ei eiriau a rydd oleuni, pair dde|all i rai annichellgar: ac <NOTE N="*" PLACE="foot">2 Cor. 4.3.</NOTE> os cuddiedig yw ein efengyl ni yn y rhai colledig y mae yn guddiedig. P&s;a. 19.7. ac 119.130.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="42" REF="41">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ddichon yr y&s;crythyrau wneuthur pobl yn ddoeth i iechydwriaeth heb chwane|gu attynt draddodiadau di&s;crifen?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dichon: Canys yr holl &s;crythur &s;ydd wedi ei rhoddi gan y&s;prydoliaeth Dduw, ac &s;ydd fuddiol i athrawiaethu, i argyoeddi, i hyfforddi mewn cyfiawnder; fel y byddo d&ycirc;n Duw yn berffaith wedi ei berffeithio i bob gweithred dda. 2 Tim. 3.16, 17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y mae i ni ddarllen a gwran|do 'r gair?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid ini roddi heibio b&ocirc;b budreddi, a helaethrwydd malis, a thrwy addfwynder dderbyn yr impiedig air, yr hwn a ddichon gadw ein eneidiau: ac <NOTE N="*" PLACE="foot">1 Pet. 2.2.</NOTE> fel rhai bychain newydd eni chwenych didwyll laeth y gair fel y cynnyddom trwyddo ef. Jag. 1.21.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Nid digon ynteu yw ini glywed neu wrando'r gair yn vnic?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylaem fod yn wneuthurw&ycirc;c y gair ac nid gwrandawyr yn vnic, gan ein twyllo ein hunain. Jag. 1.22.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth &s;ydd ini iw wneuthur heb law gwrando a darllen gair Duw fel y rhoddom vfydd-dod iddo?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="43" REF="41">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid ini ei guddio ef yn ein calonnau a myfyrio ynddo. P&s;al. 119. 11, 15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Onid rhaid ini hefyd weddio at Dduw am ei fendith i wneuthur ei air yn effeithiol i ni?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid i ni weddio ar i Dduw ddy&s;cu i ni ffyrdd ei ddeddfau, a go&s;twng ein calonnau at ei de&s;tiolaethau. P&s;al. 119. 33, 36.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa &s;awl Sacrament &s;ydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dau: Bedydd a Swpper yr Ar|glwydd.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw Bedydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Bedydd yw golchiad a dwfr yn enw'r Tad a'r Mab, a'r y&s;pryd Glan. Act. 10.47. Math. 28.19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw gras y&s;prydol y bedydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Golchiad yr adenedigaeth, neu olchi pechodau ymmaith. Tit. 3.5. Act. 22.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>I ba beth yr ydych chwi yn rhwymedig wrth eich bedydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae fy medydd yn fy rhwy|mo i wi&s;co Chri&s;t, &s;ef i henwi enw Chri&s;t, <HI>(drwy broffe&s;s)</HI> ac i ymado
<PB N="44" REF="42">
oddiwrth anghyfiawnder. 2 Tim. 2.19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y mae eich bedydd yn eich rhwymo i ymadel a phob anghyfiawn|der?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cynnifer o honom ac a fedydd|wyd i Gri&s;t Je&s;u, a fedyddwyd iw far|wolaeth ef: claddwyd ni gan hynny gyd ag ef trwy fedydd i farwolaeth, fel megis ac y cyfodwyd Chri&s;t o feirw trwy ogo|niant y Tad, felly y rhodiom ninnau hefyd mewn newydd-dob buchedd. Rhu. 6.3, 4.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Onid yw ein bedydd yn ein rhwy|mo ni i garu eu gilydd, ac i gadw vndeb yr y&s;pryd yn rhwymyn tangneddyf?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ydyw: O+herwydd trwy vn Y&s;pryd y bedyddwyd ni oll yn vn corph. 1 Cor. 12.13.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth yw &s;wpper yr Arglwydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Swpper yr Arglwydd yw <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Math. 26.26. Luc. 22.19.</NOTE> Bara bendigedig wedi ei dorri a'i fwytta, a Gwin wedi ei dywallt a'i yfed er coffadwriaeth am Gri&s;t, yr hwn <NOTE N="(b)" PLACE="foot">E&s;ay. 53.5.</NOTE> a archollwyd am ein camweddau ni, ac a ddrylliwyd am ein hanwireddau ni, a <NOTE N="(c)" PLACE="foot">Math. 26.28.</NOTE> gwaed yr hwn a dywalltwyd tros
<PB N="45" REF="42">
lawer er maddeuant pechodau.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Dros ba h&ycirc;d y mae marwolaeth Chri&s;t iw goffau yn Swpper yr Arglwydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Cynnifer gwaith bynnag ac y bwytaom y bara hwn, ac yr yfom y cwp|pan hwn y dang &s;wn farwolaeth yr Ar|glwydd oni ddelo, <HI>&s;ef i farnu.</HI> 1 Cor. 11.26.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ellir gommedd y cwppan i'r rhai a dderbyniant y bara, megis y gwna'r pa|pi&s;tiaid i bawb ond yr offeiriaid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Na ellir: canys Chri&s;t a gyme|rodd y cwppan, ac a ddiolchodd, ac a'i rhoddes iddynt, gan ddywedyd, yfwch bawb o hwn. Math. 26.27.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A ydyw Swpper yr Arglwydd yn aberth, neu a offrymir ynddo Gorph Chri&s;t <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ilwaith dros y byw a'r meirw, fel y mae'r papi&s;tiaid yn taeru?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nag ydyw, ac ni offrymir corph Chri&s;t ynddo, eithr <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 Cor. 11.26.</NOTE> ynddo y dango&s;ir ei farwolaeth ef; Ac onid&ecirc; bua&s;ei raid iddo yn fynych ddioddef er dechreuad y b&ycirc;d: <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Heb. 9.26.</NOTE> eithr yr awron vnwaith yn
<PB N="46" REF="43">
niwedd y b&ycirc;d yr ymddango&s;es efe, i ddeleu pechod, trwy ei aberthu ei hun.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw y&s;tyr y geiriau hynny, cymerwch, bwyttewch, hwn yw fyngorph?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ysby&s;odd Chri&s;t ei feddwl ei hun wrth ddywedyd, <HI>gwnewch hyn er coffa am+danaf.</HI> Luc. 22.19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>A yw Corph Chri&s;t yn y nef yn oe&s;tadol?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid ir nef ei dderbyn ef, hyd am&s;eroedd adferiad pob peth, <HI>neu'r dydd olaf.</HI> Act. 3.21.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y mae ini dderbyn &s;wpper yr Arglwydd yn deilwng?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Holed d&ycirc;n ef ei hun, ac felly bwytaed o'r bara, ac yfed o'r cwppan. 1 Cor. 11.28.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth os derbyniwch &s;wpper yr Ar|glwydd yn annheilwng, &s;ef tra fyddoch yn cynwys ynoch eich hunan bechodau adnaby|ddus?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Yr hwn &s;ydd yn bwytta ac yn yfed yn annheilwng, &s;ydd yn bwytta ac yn yfed barnedigaeth iddo ei hun, am nad yw yn iawn farnu corph yr Arglwydd.
<PB N="47" REF="43">
<HI>[heb ddirnad rhagor rhwng &s;wpper yr Ar|glwydd a'i ymborth cynnefinol.]</HI> 1 Cor. 11.29.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fudd a gaiff y &s;awl ai der|bynio yn deilwng, &s;ef ai derbynio mewn bwri|ad cryf yn erbyn pob rhyw bechod, ac mewn diolchgar deimlad o gariad Chri&s;t?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atttb.</LABEL> Ir rheini phiol y fendith yr hon a fendiger cymun gwaed Chri&s;t ydyw; y bara a dorrer, cymun corph Chri&s;t yw. 1 Cor. 10.16.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa fodd y mae derbyn &s;wpper yr Arglwydd yn go&s;od arnom ychwaneg o rwy|medigaeth i dduwioldeb?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae derbyn &s;wpper yr Argl|wydd yn go&s;od arnom ychwaneg o rwy|medigaeth i dduwioldeb wrth ddangos marwolaeth Chri&s;t, cariad yr hwn <HI>yn marw <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ro&s;om ni</HI> &s;ydd yn ein cymhell ni <HI>i bob &s;anctaidd vfydd-dod,</HI> Gan farnu o honom <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yn, os bu vn farw tros bawb, yna meirw <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edd pawb: ac iddo farw tros bawb, fel na <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yddei i'r rhai byw, fyw mwyach iddynt <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u hunain, ond ir hwn a fu farw tro&s;tynt <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">c a gyfodwyd, 2 Cor. 5.14, 15.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Onid yw hyn hefyd yn go&s;od arnom wymedigaeth enwedigol i garu eu gilydd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<PB N="48" REF="44">
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Ydyw: canys gorchymmynni<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ini rodio mewn cariad, megis y carodd Chri&s;t ninnau. Ephe&s;. 5.2. Oblegid nyn yn llawer ydym vn bara, ac vn corph canys yr ydym ni oll yn gyfrannogion o'<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> vn bara. 1 Cor. 10.17.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth yw gweddi?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Gweddi yw gwneuthur ein dei &s;yfiadau yn hy&s;pys ger bron Duw gyd a diolchgarwch <HI>am yr holl bethau da a dder bynia&s;om.</HI> Phil. 4.6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Oni ddylau ein geiriau ni mew<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> gweddi ddeilliaw o'n calonnau?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylaem dderchafu ein calonna<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> a'n dwylo at Dduw yn y nefoedd. Galar nad. 3.41.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Ai cyfreithlon yw gweddio mew iaith nis deallom fel y gwna'r papi&s;tiaid y gyffredinol?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nag ydyw, nag ydyw: cany dylem weddio a'r deall, 1 Cor. 14.1<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> A thywallt ein calonnau ger fron Duw P&s;al. 62.8.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Holl.</LABEL> <HI>Ynteu onid yw'n anghyfreithlon y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> y cynnulleidfaodd cyhoeddus <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">fer gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ddi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> mewn iaith anadnabyddus i'r rhan fwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">
<PB N="49" REF="44">
o'r bobl, yn ol arfer yr eglwy&s;ydd pabaidd?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Oni rydd gwyr &acirc;'r tafod yma|drodd deallus, pa wedd y gwybyddir y peth a leferir? Canys hwy a lefarant wrth yr awyr: A pha wedd y dywed yr hwn &s;ydd yn cyflawni lle'r anghyfarwydd, A|men, gan nas g&wcirc;yr beth a ddyweder? Am hynny y dywed yr Apo&s;tol <HI>Paul,</HI> mai gwell ydoedd ganddo yn yr eglwys lefa|ru pum gair trwy ddeall, fel y dy&s;cai eraill hefyd, na myrddiwn o eiriau mewn tafod dieithr. 1 Cor. 14.9, 16, 19.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa ryw ymddygiad corphorol a ddy|laem ni arfer wrth weddio?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylaem addoli ac ymgrymmu a go&s;twng ar ein gliniau ger bron yr Argl|wydd ein gwneuthurwr. P&s;al. 95.6.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a wnawn ni er mwyn cael o'n gweddiau a'n diolchgarwch fod yn gyme|radwy?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid ini dderchafu dwylo &s;an|ctaidd heb na digter nac ammeu, <HI>ynghylch gallu Duw a'i ddaioni.</HI> <NOTE N="(b)" PLACE="foot">Col. 3.17&middot;</NOTE> A pha beth bynnag a wnelom ar air neu ar weithred, dylaem wneuthur pob peth yn enw'r Argl|wydd Je&s;u, gan ddiolch i Dduw a'r T&acirc;d
<PB N="50" REF="45">
trwyddo ef. 1 Tim. 2.8,</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Oni ddylaem ni wneuthur gweddiau at Angelion, a Mair Forwyn, a &s;einctiau eraill, megis cyfryngwyr gyd</HI> &acirc; <HI>Duw tro&s;om, fel y mae arfer y Papi&s;tiaid?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Y mae'n gwbl anghyfreithlon i ni wneuthur felly, oblegid vn cyfryngwr <HI>(yn vnic)</HI> &s;ydd rhwng Duw a dynion, y d&ycirc;n Chri&s;t Je&s;u. 1 Tim. 2.5.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth os edrychwn ar anwiredd yn ein calonnau, a'i gynwys yno, pan weddiom?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Os edrychwn ar anwiredd yn ein calonnau, ni wrendi'r Arglwydd ar|nom ni. <NOTE N="(a)" PLACE="foot">Joan. 9.31.</NOTE> Nid yw Duw yn gwrando pechaduriaid, <HI>[diedifeiriol]</HI> ond os yw neb yn addolwr Duw, ac yn gwneuthur ei ewyllys ef, hwnw y mae efe yn ei wran|do. P&s;al. 66.18.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Beth a fydd ar ol marwolaeth?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Go&s;odwyd i ddynion farw vn|waith, ac wedi hynny bod barn. Heb. 9. 27.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pwy a fydd y Barnwr?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb:</LABEL> Y T&acirc;d nid yw yn barnu neb, eithr efe a roddes bob barn ir Mab. Joan. 5.22.</P>
</SP>
<SP>
<PB N="51" REF="45">
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pwy a raid iddynt ymddangos o fla|en y Barnwr hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Rhaid ini oll ymddangos ger bron brawdle Chri&s;t, fel y derbynio pob vn y pethau a wnaethpwyd yn y corph, yn ol yr hyn a wnaeth, pa vn bynnag ai da ai drwg. 2 Cor. 5.10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pwy yw y rhai ni ehant eu bwrw'n euog gan y Barnwr hwn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Nid oes yn awr, <HI>ac ni bydd y pryd hynny,</HI> ddim damnedigaeth i'r rhai &s;ydd yn Gri&s;t Je&s;u, <HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">u wir Gri&s;tianogion,</HI> y rhai &s;ydd yn rhodio nid yn ol y cnawd ond yn ol yr y&s;pryd. Rhuf. 8.1.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a ragflaena'r Farn gyffre|din?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Caiff pawb a'r &s;ydd yn y beddau glywed lleferydd Mab Duw, a hwy a ddeu|ant allan Joan. 5.28.29.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Pa beth a ganlyn y Farn gyffredin?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Pan ddat-cuddier cyfiawn farn Duw i dalu i bob un yn &ocirc;l ei weithredoedd, i'r rhai trwy barhau yn gwneuthur da, a gei&s;iant ogoniant, ac anrhydedd, ac an|llygredigaeth, Chri&s;t a rydd fywyd tra|gwyddol, eithr i'r rhai &s;ydd gynhennus,
<PB N="52" REF="46">
ac annufydd i'r gwirionedd, eithr yn v|fydd i anghyfiawnder, y bydd ll&icirc;d a digo|faint, trallod ac ing, ar bob enaid d&ycirc;n &s;ydd yn gwneuthur drwg: eithr gogoni|ant ac anrhydedd, a thangneddyf, i bob vn &s;ydd yn gwneuthur daioni. Rhuf. 2.5, 6, 7, 8, 9, 10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Aol.</LABEL> <HI>Beth a ddigwydd i'r b&ycirc;d hwn gwe|di'r Farn?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> <HI>Yn nydd mawr</HI> yr Arglwydd y nefoedd a ant heibio gyd &acirc; thwrwf, a'r defnyddiau gan w&icirc;r wr&ecirc;s a doddant, a'r ddaiar a'r gwaith a fyddo ynddi a lo&s;cir. 2 Pet. 3.10.</P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Hol.</LABEL> <HI>Gan eich bod yn pryffe&s;&s;u eich cre|diniaeth am y pethau hyn, pa fatb ddyn a ddylech chwi fod?</HI></P>
</SP>
<SP>
<P><LABEL>Atteb.</LABEL> Dylwn fyw mewn &s;anctaidd ymarweddiad a duwioldeb, a gwneuthur fyngoreu ar fy nghael ganddo ef mewn tangneddyf, yn ddi frycheulyd, ac yn ddiargyoedd. <NOTE N="(a)" PLACE="foot">1 Cor. 15.58.</NOTE> A bod yn &s;icr a di|ymmod, a helaeth yngwaith yr Arglwydd yn oe&s;tadol, a mi'n gwybod nad yw fy llafur yn ofer yn yr Arglwydd. 2 Pet. 3.11, 14</P>
</SP>
<TRAILER>DIWEDD.</TRAILER>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="Ten Commandments">
<PB N="53" REF="46">
<HEAD>Y deg gorchymmyn, <HI>Exod.</HI> 20.</HEAD>
<P>DUW a lefarodd yr holl eiriau hyn gan ddywedyd, myfi yw yr Argl|wydd dy Dduw; yr hwn ath ddug di allan o wlad yr Aipht, o d&ycirc; y caethiwed.</P>
<LIST>
<ITEM N="1">1. Na fydded it dduwiau eraill ger fy mron i.</ITEM>
<ITEM N="2">2. Na wna it ddelw gerfiedig, na ll&ucirc;n dim ar y &s;ydd yn y nefoedd vchod, nac ar y &s;ydd yn y ddaiar i&s;od; nac ar y &s;ydd yn y dwfr tan y ddaiar: Nac ymgrymma idd|ynt, ac na wa&s;anaetha hwynt: oblegid myfi yr Arglwydd dy Dduw wyf Dduw eiddigus, yn ymweled ag anwiredd y ta|dau ar y plant, hyd y drydedd ar bedwa|redd genhedlaeth o'r rhai am ca&s;ant: ac yn gwneuthur trugaredd i filoedd, or rhai am carant, ac a gadwant fyngor|chymynion.</ITEM>
<ITEM N="3">3. Na chymmer enw yr Arglwydd dy Dduw yn ofer: canys nid dieuog gan yr Arglwydd yr hwn a gymmero ei enw ef yn ofer.</ITEM>
<ITEM N="4">4. Cofia dydd &s;abboth iw &s;ancteiddio ef, Chwe diwrnod y gweithi, ac y gwnei
<PB N="54" REF="47">
dy holl waith, ond y &s;eithfed dydd yw Sabbath yr Arglwydd dy Dduw: na wna ynddo ddim gwaith, tydi na'th fab, na'th ferch, nath wa&s;anaethwr nath wa&s;ana|eth-ferch, nath annifail, nath ddiethr ddyn a fyddo o fewn dy byrth: o+herwydd mewn chwe diwrnod y gwnaeth yr Argl|wydd y nefoedd a'r ddaiar, y m&ocirc;r a'r hyn oll &s;ydd ynddynt, ac a orphwy&s;odd y &s;eithfed dydd: am hynny y bendithi|odd yr Arglwydd y dydd Sabbath, ac ai &s;ancteiddiodd ef.</ITEM>
<ITEM N="5">5. Anrhydedda dy dad ath fam: fel yr e&s;tynner dy ddyddiau ar y ddaiar, yr hon y mae yr Arglwydd dy Duw yn ei rhoddi iti.</ITEM>
<ITEM N="6">6. Na ladd.</ITEM>
<ITEM N="7">7. Na wna odineb.</ITEM>
<ITEM N="8">8. Na ledratta.</ITEM>
<ITEM N="9">9. Na ddwg gam dy&s;tiolaeth yn erbyn dy gymmydog.</ITEM>
<ITEM N="10">10. Na chwennych d&ycirc; dy gymmydog, na chwenych wraig dy gymmydog na'i wa&s;anaethwr na'i wa&s;anaeth ferch, na'i ych na'i a&s;&s;yn, na dim ar &s;ydd eiddo dy gymmydog.</ITEM>
</LIST>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="Pater Noster">
<PB N="55" REF="47">
<HEAD>Gweddi yr Arglwydd, <HI>Mat.</HI> 6.</HEAD>
<P>EIN Tad yr ywn wyt yn y nefoedd, &s;ancteiddier dy enw: deled dy deyr|nas: gwneler dy ewyllys, megis yn y nef, felly ar y ddaiar hefyd: dyro i ni heddyw ein bara beunyddiol; maddeu i ni ein dyledion, fel y maddeuwn nineu i'n dyled|wyr: ac nac arwain ni i brofedigaeth, eithr gwared ni rhag drwg: canys eiddot ti yw'r deirnas, a'r nerth, a'r gogoniant yn oes oe&s;oedd. AMEN.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="creed">
<HEAD>Pyngciau'r Ffydd.</HEAD>
<P>CRedaf yn Nuw Dad oll-gyfoethawg, creawdwr nef a daiar: Ac yn Je&s;u Gri&s;t ei vn mab ef, ein Harglwydd ni: yr hwn a gaed trwy yr Y&s;pryd Glan, a aned o fair forwyn; a ddioddefodd dan Pon|tius Pilatus; a groe&s;hoeliwyd, a fu farw, ac a gladdwyd, a dde&s;cynnodd i vffern, y trydydd dydd y cyfododd o feirw; e&s;|cynnodd ir nefoedd, ac y mae yn ei&s;tedd ar ddeheulaw Dduw Dad, oll gyfoethawg,
<PB N="56" REF="48">
oddiyno y daw i farnu byw a meirw. Cre|daf yn yr Y&s;pryd Glan, yr Eglwys lan gatholig, cymmun y Sainct, maddeuant pechodau, cyfodiad y cnawd, a'r bywyd tragwyddol. <HI>Amen.</HI></P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="morning prayer">
<HEAD>Gweddi Foreuol.</HEAD>
<P>O Fendigedig a gogoneddus Argl|wydd Dduw, myfi dy greadur tru|an wyf yn ewylly&s;io yn o&s;tyngedig gy|flwyno ger dy fron di fy aberth foreuol o foliant a diolch, yr hyn yr wyf yn dei|&s;yf arnat ei dderbyn yn ra&s;u&s;ol drwy dy vnig anedig F&acirc;b a'm Achubwr anwyl.</P>
<P>Yr wyf yn moliannu dy enw &s;anct|aidd am iti fynghadw i oddiwrth bery|glon y n&ocirc;s aeth heibio, ym mha vn y galla&s;wn huno h&ucirc;n marwolaeth, etto Tydi a adnewyddai&s;t fy nerth corphorol &acirc; gorphwy&s;tra cy&s;&s;urus, ac a'm cyfodai&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> i fynu i weled goleuni diwrnod arall i ro|dio ger dy fron di yn nhir y rhai byw Ynoti O Arglwydd yr wyfi yn byw yn &s;ymud ac yn bod, ac iti y mae i mi ddi|olch am holl gy&s;&s;urus drugareddau fy
<PB N="57" REF="48">
mywyd, y rhai &s;ydd amlach nag y gall|wyf eu rhifo. O na bai i gyfoeth dy ddai|oni, a'th ddioddefgarwch a'th hir-yma|ros fy nhywys i edifeirwch. Arglwydd daro&s;twng fynghalon o+herwydd na wneuthum &acirc; thi yn &ocirc;l maintioli y truga|reddau a dderbyniais oddiwrthiti, canys bum anghofus am+danat ti ac anufydd ith &s;anctaidd gyfreithiau, pechais yn dy olwg di, a gwneuthum fy hun yn annhei|lwng i'm galw yn blentyn iti, ac i dder|byn y gronyn lleiaf o ddaioni oddiwrth|it ti.</P>
<P>Arglwydd daionus dod imi y fath deim|lad o'm pechodau ac a weithio ynof ga&s;i|neb yu eu herbyn, a dod imi y fath &s;orri|ant duwiol am+danynt, ac a baro i mi eu gadel. Ac yna yn ol dy dyner drugare|ddau yn Ghri&s;t Je&s;u rhynged bodd iti yn ra&s;u&s;ol ddeleu fy holl bechodau i, a rho|ddi imi gwbl a rh&acirc;d faddeuant o honynt.</P>
<P>Cynnorthwya fi drwy ffydd i gofleidio addewidion ac i vfyddhau i orchymynnion yr efengyl. Dod i mi gyfryw ffydd, ac a buro fynghalon, ac a orchfygo holl brofe|digaethau'r b&ycirc;d, y cnawd, &acirc;'r cythrael.</P>
<P><PB N="58" REF="49">O Bydded i'th L&acirc;n Y&s;pryd fy &s;anctei|ddio i, a dod i mi fwy o'th ras a'th nerth fel y gallwyf orchfygu fy nwydau llygredig a phechadurus.</P>
<P>O Bydded i'th ras a ddug iechydwria|eth imi ddy&s;cu imi wadu annuwioldeb a chwantau bydol, a byw yn &s;obr, ac yn gy|fiawn ac yn dduwiol yn y byd pre&s;ennol; gan edrych am y gobaith bendigedig, ac ymddango&s;iad gogoneddus y Duw Mawr, a'm Achubwr Je&s;u Gri&s;t; yr hwn ai rho|ddes ei hun dro&s;ofi, fel i'm prynei oddi|wrth bob anwiredd, ac i'm gwnelei yn awyddus i weithredoedd da. Dyddyfna fy nghalon oddiwrth oferedd y byd hwn, a chynorthwya fi i o&s;od fy &s;erch ar y pe|thau &s;ydd vchod, lle y mae Chri&s;t yn ei|&s;tedd ar dy ddeheulaw di. Ac yr wyf yn dei&s;yf arnat ti wilied arnaf fi er daioni y dydd hwn, a chaniatta na &s;yrthiwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> i neb ryw bechod, ac na redwyf i neb ryw berigl; eithr bod fy holl weithredoedd i yn ol trefniad dy gyfreithiau di, gan wneu|thur bob am&s;er yr hyn &s;ydd gyfiawn yn dy olwg di.</P>
<P>Gwna ddaioni hefyd i holl ddynol ryw,
<PB N="59" REF="49">
anwer y ddaiar &acirc; gwybodaeth yr Argl|wydd megis y mae'r dwfr yn toi'r m&ocirc;r. Bendithia dy eglwys yn y teyrna&s;oedd yn: Bendithia ein Brenin a phawb a &s;odwyd mewn awdurdod dano ef.</P>
<P>Bydd ddaionus a gra&s;u&s;ol i'm holl ber|hyna&s;au, a'm caredigion, a'm cydnabod, <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">c i'r holl deulu hwn. O bydded ini <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">el gras i'th wa&s;anaethu di wrth dy f&ocirc;dd yda duwiol ofn a pharch, ac i fyw yng|yd yn y fath fodd yma, fel y byddo i ni <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ael byw ynghyd yn dy nefol deyrnas. <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ttolwg iti faddeu i'm holl elynion, a <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">od imi ras iw caru, ac i wneuthur da idd|<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">t. Diddana y rhai &s;ydd mewn adfyd: ac <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">wain ni oll &acirc;'th gyngor hyd oni dder|<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">niech di ni i ogoniant, drwy gyfryngdod <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">n Harglwydd Je&s;u Gri&s;t, yn enw yr hwn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eiriau yr wyf yn galw arnat; Ein Tad &amp;c.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="evening prayer">
<HEAD>Gweddi Brydnawnol.</HEAD>
<P>O Arglwydd i'th gadwraeth di yr wyf yn ymroddi y n&ocirc;s hon, gan dalu iti diolch am fy nghadwedigaeth, a phob cy|<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">r a roddai&s;t ti i mi y dydd hwn a phob
<PB N="60" REF="50">
am&s;er, yn enwedig am Je&s;u Gri&s;t dy ddawn annhraethadwy, a'r holl gynnorthwyau bendigedig a ganiatei drwyddo ef, fel y caffwyf ddedwyddwch tragwyddol.</P>
<P>Bydded i'th gariad fy nghymmell i bob rhyw &s;anctaidd vfydd-dod; ac i'th druga|reddau fy annog i'm hoffrwm fy hun i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> yn aberth byw, &s;anctaidd a chymeradwy yr hyn yw fy rhe&s;umol wa&s;anaeth.</P>
<P>Attolwg iti na chofia i'm herbyn ddin o'r gwendid a'r ynfydrwydd a wneuthum a chadw fi y n&ocirc;s hon dan adenydd dy ra gluniaeth: Na bydded i ddychryniadau f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> nghythryblu, nag i ddrwg feddyliau f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> meddiannu: Dod i mi gw&s;c a gorphywy &s;tra cy&s;&s;urus, a chyfod fi y boreu yn fywi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ac yn deimladwy o'th bre&s;ennoldeb di, ac bwriad wedi ei adnewyddu ar dreulio y hyn &s;ydd yn &ocirc;l o'm bywyd yn dy ofn a ith ogoniant. Hyn yr wyf yn ei ofyn y o&s;tyngedig yn enw dy Fab a'm Achubw anwyl Je&s;u Gri&s;t, gan weddio ychwan<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> fel y dy&s;codd efe imi; Ein Tad &amp;c.</P>
<TRAILER>TERFYN.</TRAILER>
</DIV1>
</BODY>
<BACK>
<DIV1 TYPE="to the reader">
<PB REF="50">
<LETTER>
<HEAD>At y Darllennydd.</HEAD>
<P><HI>Y</HI> Cymro anwyl, o+herwydd i ragluniaeth gynhyrfu gwyr dieithr i wneuthur lles i'n gwlad ni, gan ddarparu llyfrau iddi, iw cyfrannu i'r gweniaid yn rhad, ac iw cael yn dda'r newid i'r cyfoethog, dylit dderbyn y cymwynas yn ddiolchgar, a gwneuthur y def|nydd goreu o honaw.</P>
<P>Wrth fod dyledus a chyffredin barch i ly|frau 'r E&s;cob &V;&s;her, y mae y pryd hyn <HI>y Prifannau o'r Grefydd Gry&s;tianogol</HI> o'i grynodeb ef wedi eu hail-preintio yn Gymraeg. Ond o+herwydd bod yr y&s;crythyrau perthynol i bob pwnge wedi eu pennodi yn fyrr a figurau rhifyddiaeth, heb nemawr o'r ymadroddion y&s;crythyrol wedi eu go&s;od ar lawe yn gyflawn, ac nad yw hyfedr a hawdd gan bawb droi at y lleoedd hynny yn eu biblau i &s;icerhau 'r gwirionedd; wele yma Gatechi&s;m arall, ys ydd yn y&s;by&s;u 'r athrawiaeth Gri&s;tianogol yngeiriau 'r &s;crythyr lan yn gyfannedd, yr awr-hon yn dyfod i'th law yn newydd-beth. Ac y mae'r llyfr a elwir y <HI>Llwybr Hyffordd i'r nefoedd,</HI> yn cael ei ail-gweirio hefyd, a the|bygol
<PB REF="51">
y cei ef i'th <HI>arwain</HI> tua 'r lle goreu cyn y gaiaf: Yr awrhon pan yw llyfrau da yn amlhau yn ein my&s;c ni, y rhai man fel y gwlith, a'r rhai mwy fel y glaw, cymwys i ni ffrwythloni yn gyfattebol, rhag i'r Gwin|llannydd nefol ddigio os byddwn yn ddignwd, a gwneuthur y boen a gymerer wrthym yn ofer. Gweddiwn a byddwn daer am gael gan y Tad Goruchaf adeiladu ein gwladwyr yn ddiymod ar &s;ail yr Apo&s;tolion a'r Prophwydi, ac Ie&s;u Gri&s;t ei hun yn Ben-Congl-Faen. Er mwyn hynny ni bydd anhyfryd chw&ycirc;s a dagrau i'th wa&s;naethydd Ewyllyscar</P>
<CLOSER><SIGNED>C. E.</SIGNED>
<DATELINE><HI>Llundain,</HI> <DATE><HI>mis Mehefin 1682.</HI></DATE></DATELINE></CLOSER>
</LETTER>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="introduction to Welsh orthography">
<DIV2 TYPE="list of numbers">
<P>Nodau rhifyddiaeth. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87.</P>
<PB REF="51">
</DIV2>
<DIV2 TYPE="alphabet">
<HEAD>Y Llythyrenau&middot;</HEAD>
<P>A B C Ch D Dd E F Ff G Ng H L Ll M N O P Ph R S T Th U W Y Z</P>
<P>a b c ch d dd e f ff g ng h i l ll m n o p ph r &s; s t th v u w y z.</P>
<P><HI>a b c ch d dd e f ff g h i l ll m n ng o p ph r &s; t th u w y z.</HI></P>
<P>Bogeiliaid. a e i o u w y. &acirc; &ecirc; &icirc; &ocirc; &ucirc; &wcirc; &ycirc;.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="guide to syllabification">
<HEAD>Y Sylatau.</HEAD>
<P>Ab eb ib ob wb yb.</P>
<P>Ac ec ic oc uc wc yc.</P>
<P>Ach ech ich och uch wch ych.</P>
<P>Ad ed id od ud wd yd.</P>
<P>Add edd idd odd udd wdd ydd.</P>
<P>Af ef if off uff wff yff.</P>
<P>Ag eg ig og ug wg yg.</P>
<P>Ang eng ing ong ung wng yng.</P>
<P>Ah eh ih oh uh wh yh.</P>
<P>Al el il ol ul wl yl.</P>
<P>All ell ill oll ull wll yll.</P>
<P>Am em im om um wm ym.</P>
<P>An en in on un wn yn.</P>
<P><PB REF="52" MS="y">Ap ep ip op up wp yp.</P>
<P>Aph eph iph oph uph wph yph.</P>
<P>Ar er ir or ur wr yr.</P>
<P>As es is os us ws ys.</P>
<P>At et it ot ut wt yt.</P>
<P>Ath eth ith oth uth wth yth.</P>
<P>Ba be bi bo bu bw by.</P>
<P>Ca ce ci co cu cw cy.</P>
<P>Cha che chi cho chu chw chy.</P>
<P>Da de di do du dw dy.</P>
<P>Dda dde ddi ddo ddu ddw ddy.</P>
<P>Fa fe fi fo fu fw fy.</P>
<P>Ffa ffe ffi ffo ffu ffw ffy.</P>
<P>Ga ge gi go gu gw gy.</P>
<P>Nga nge ngi ngo ngu ngw ngy.</P>
<P>Ha he hi ho hu hw hy.</P>
<P>La le li lo lu lw ly.</P>
<P>Lla lle lli llo llu llw lly.</P>
<P>Ma me mi mo mu mw my.</P>
<P>Na ne ni no nu nw ny.</P>
<P>Pa pe pi po pu pw py.</P>
<P>Pha phe phi pho phu phw phy.</P>
<P>Ra re ri ro ru rw ry.</P>
<P>Rha rhe rhi rho rhu rhw rhy.</P>
<P>Sa &s;e &s;i &s;o &s;u &s;w &s;y.</P>
<P>Ta te ti to tu tw ty.</P>
<PB REF="52">
</DIV2>
</DIV1>
</BACK>
</TEXT>
</GROUP>
</EEBO>
</ETS>
