<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2010-08-24</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Jayne Henley</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>*Added TYPEs to DIVs in order to validate.
*Proofed title page(s).
*Checked ^s.
*Reviewed structure.
*Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).
*Checked for signatures.
*Checked placement and completeness of PBs.
*Checked for damage GAPs, #s, --s.
*Corrected $.
*Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.
*Checked spacing of foreign GAPs.
*Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.
*Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.
*Checked proofsheets and made corrections found there.
*Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs.
*Siecio am mac yn lle mae.
*Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.
*Siecio TEXT LANG="wel" DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="AB" ID="A87349">
<STC T="W">J1005</STC>
<STC T="T">E859_3</STC>
<BIBNO T="umi">99865751</BIBNO>
<VID>118002</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="wel">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1" MS="y">
<P>Y TRYDYDD AR PEDVVAREDD GORCHYMYNNION.</P>
<P>Wedi ei traethu mewn pegethau gan Willi|am Jones Gwenidog ei Gri&s;t yn yr efen|gyl yn Nhy Ddewi, ag yn awr gwedi ei gwneuthur yn gyffred+in er mwyn rhy|byddio y Cyfryw rai or Cymru ag ydynt drwy gam-arfer yn diy&s;tyru henw Duw ac yn halo+gi ei Sabboth fel gwedi ei ce|ryddu yngwydd pawb y cywilyddiant ei pechod au neu or lleiaf, fel yr ofna rhai erail gyd-ddwyn a hwynt yn y fath be|thau.</P>
<Q><BIBL><HI>PSAL. 29.2.</HI></BIBL>
<P>Moe&s;wch ir Arglwydd ogoniant ei enw.</P></Q>
<P><HI>LONDON,</HI> Printed for <HI>John Williams</HI> at the &s;igne of the Crown in St. <HI>Paul</HI>'s Church-yard, <DATE>1656.</DATE></P>
</DIV1>
<DIV1 LANG="eng" TYPE="dedication">
<PB REF="2">
<PB REF="2" MS="y">
<HEAD>To the truly Religious, and vertuous Lady, the Lady <HI>KATHARINE OWEN,</HI> Wife to Sr. <HI>Hugh Owen,</HI> Knight and Baronet, Grace, Mercy and Peace be multiplied, from God our Father, and from our Lord <HI>JES&V;S CHRIST.</HI></HEAD>
<OPENER><SALUTE>MADAM,</SALUTE></OPENER>
<P>_WHen I first intended to publi&s;h the&s;e unwor|thy Sermons, I did not thinke them fit to be Dedicated to any (much l<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;&s;e unto you) or to bear any other name, &s;ave mine own; but afterwards, con&s;idering that the Vul|gar people would hardly be moved to look into them, ex|cept they did beare &s;ome good name before them, and knowing no name of better acceptation then your Ladi|&s;hips, I have been bold to u&s;e it, and that for divers rea|&s;ons: to pa&s;&s;e by the maine and great obligation, where|with I am bound unto your Ladi&s;hip, for which the&s;e weak endeavours may no way expre&s;&s;e my thankfuln<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;se, the Dedication of them being rather a di&s;paragement, then an honour to your Ladi&s;hip, (but that I know your goodne&s;&s;e to be &s;uch, that you had rather &s;u&s;taine <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> &s;uch di&s;paragement, then be wanting to the furtherance of a Common good.)</P>
<P>I &s;ay, to pa&s;se by this rea&s;on, which if it had been any, &s;hould have been the fir&s;t; the true rea&s;ons why I have u&s;ed your Ladi&s;hips name, are, first becau&s;e what for the Antiquity of the Hou&s;e, of which you are de&s;cended, and the worthine&s;&s;e of that whereunto you are united, but
<PB REF="3"> &s;pecially for the excellent and &s;ingular gifts, and graces which you have exerci&s;ed, both in the North, and in the South of <HI>Wales,</HI> farther and wider then I expect, the&s;e Papers &s;hould be either &s;een or read, your name is preci|ous, and will attract the vulgar eye, fir&s;t to look upon it, and then upon my book.</P>
<P>The &s;econd rea&s;on is, that under your Ladi&s;hips name, I may finde protection again&s;t Detraction; and Envy, for I may not expect that this, as humble and as low a worke as it is, may pa&s;&s;e without the envy of &s;ome, e&s;pecially it proceeding from &s;o meane and weake an Author as my &s;elfe: one will blame me for not writing Welch, in Welch Character, another for mixing Engli&s;h words among the Welch, and a third for writing in Welch at all; when they &s;hall ca&s;t an eye upon your Ladi&s;hips name in the Fronti&s;piece, they will deliberate, &amp; take time them&s;elves to an&s;wer to their owne objections, rather then questi|on what your Ladi&s;hip is pleas'd to owne in a gratefull returne for this and other favours, he &s;hall be a daily Ora|tour to the throne of Heaven, for the welfare of you, and of your family, that &s;ub&s;cribes him&s;elf</P>
<CLOSER><SALUTE>Madam,</SALUTE>
<SIGNED><HI>Your mo&s;t obliged, and ever honouring Servant in the Lord,</HI> William Jones.</SIGNED></CLOSER>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="sermon">
<PB N="1" REF="3">
<EPIGRAPH>
<BIBL><HI>EXOD. 20.7.</HI></BIBL>
<Q><P>Na chymner enw yr Arglwydd dy dduw yn ofer, canys nid diei+og gan yr arglwydd yr hwn ag gymmere ei enw ef yn ofer.</P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>Y Wedigorchymmyn o ddum na wa&s;anaethem, ac na chydnabyddem yn dduw ond efe yn vnic', mae efe yn gorchymmyn ini hefyd, na chamgymmerom, ac na chamma&s;anaethom efe, naill ai drwn gyfflybu pe|thau creuedie, neu bethau gwneuthredic iddo, neu drwy fod yn ddiofal, ac yn ddibri&s;e wrth grybwyll am+dano, neu ei henwi ef.</P>
<P>Nid digon ini ymwrthod a duwiau eraill, ai gydnabod efe yn vnic', ond mae yn rhaid ini ei gydnabod ef megis ac y mae efe yn &s;anctaidd, ac yn ofnadwif, Dyma'r hyn a lefarodd yr Arglwydd, (medd <HI>Mo&s;es</HI> wrth <HI>Aaron)</HI> gan ddywedyd mi a &s;ancteiddir yn y rhai a ne&s;&s;&acirc;nt attaf. <HI>Lev.</HI> 10.3.</P>
<P>Fe a fynn duw ei &s;anc'teidio gan bawb a ne&s;&s;&acirc;nt atto, fe a fynn ei ber'chu gan bawb ai henwant &ecirc;f, &s;anc'teiddiol, of|nadwy yw ei enw ef. <HI>P&s;.</HI> Cxi. 9. Na chymmer enw yr Arg. &amp;c.</P>
<P>Yn y geiriau yma y&s;tyriw'ch ytr&icirc; pheth hyn:</P>
<P N="1">1. Oddiwrth pwy y mar y Gyfraith yma,<NOTE PLACE="marg">Yn gynta.</NOTE> nid amgen nag odd iwrth dduw ei hun, yr hwn &s;ydd ai allu yn dragywyd|dawl, ai deyrnas yn anfeidrol, yn ddaionus iawn i wobrwyo rhai ai carant, ac ai anrhyd+eddant, yn gwble gyfiawn hefyd, ac yn hollalluog i ddial ar y rhac ac ca&s;&acirc;nt; ac ai diy&s;ty|rant.</P>
<P N="2">2. Ynghylch pa beth y mar y gyfraith yma,<NOTE PLACE="marg">Yn ail:</NOTE> nid amgien nac ynghylch henw duw ei eun, rhan yw'r gyfraith yma or gor|chymmyn mawr, ar gorchymmyn cynta: <HI>Mat.</HI> 22.37, 38. yn Cyhoeddu gogoniant duw:<NOTE PLACE="marg">Jaco. 2.8. P&s;. 8.1.9.148.13.</NOTE> ei rhan yw hi or gyfraith frenhin|ol yn perthyn ei ogomont ant duw ei fawredd, ai deyrnas ef;
<PB N="2" REF="4"> oblegit pabeth &s;ydd gan dduw fwy,<NOTE PLACE="marg"><P>Yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nw fy Nhad. Jo. 5.43. Yn fy enw i y bw+riant allan gyth. Mar. 16.12.</P><P>Yn enw duw yr vn yw a thrwy nerth a Chyd ac ew|yllus Duw:</P><P>A bydd yr a|chubir pob vn a alwo ar enw 'r Arglwydd, Joel. 2.32.</P><P>Os gwr a be|cha yn erbyn gwr, y &s;wyd|dogion ai bar+nant ef, ond os yn erbyn yr Arglwydd pwy a eiriol tro&s;to ef 1 Sam. 2.25, Y gorchym|myn yma yn y gyfraith, megis pren y bywyd yngardd Eden. Yn gyntaf.</P></NOTE> ne vw'ch nai henw Ca|ny&s; mae henw duw yn arwyddocau ini weithiau ei air ef, ei orchymmyn ei nerth, ai allu <HI>Joh.</HI> 5.43. <HI>Mar.</HI> 16.17. yr vn fath ac y ddywedwni am yr hyn a wnelomi wrth orchymmyn ac awdurdod y brenin ein bod yn gwneuthur hynnu yn enw'r Brenin, felly y peth a wnelom wrth <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ir neu orchymmyn duw, ir ydem yn gwneuthur hynnu yn enw duw, yn hytrach, yn enw duw yn vn yw; a thrwy nerth a chyd ac ewyllus duw.</P>
<P>Weithiau mae henw duw yn ei arwyddo'cau efe ei hun ini <HI>Joel.</HI> 2.32. <HI>Exod</HI> 3.14.</P>
<P>Weithiau arall mae henw duw yn arwyddo'cau ini Cwbl oll ac &s;ydd ynuw, neu &s;ydd Briodawl iddo, <HI>Exod.</HI> 33.19.</P>
<P N="3">3. Pa beth yw Poen, neu Bericl y Gyfraith yma: nid dini llai na bod yn euog gan dduw ei hun a pha beth a ddychon fod fwy na bod yn euog o bec'hod yn erbyn y goruchaf? 1 <HI>Sam.</HI> 2.25.</P>
<P>Mae y gorchymmyn yma wedi ei o&s;od ynghyfraith dduw magis pren y bywyd yngardd <HI>Eden,</HI> ar yr hwn y go&s;ododd duw y Cerubiaid a chleddyf tanllyd y&s;c'wydedic' ei gadw efe <HI>Gen.</HI> 3.24. felly mae duw yn y&s;cwyd neu yn bwgwth dialedd orty'n ol ir gorchymmyn yma ein Cadw ni rhag pwy&s;o arno.</P>
<P>Fel y byddo fy ymadrodd yn haw&s; ichwi, acyn e&s;mwy|thach i mi+nneu mi a o&s;odaf y &s;ail yn y&s;c'afnach, ac yn denu|ach fel hyn:</P>
<P N="1">1. Pabeth yw cymmeryd henw duw yn ofer new pa fodd y gwneur hynnu:</P>
<P N="2"><NOTE PLACE="marg">Yn ail.</NOTE>2. Pa fodd ein temptir ni ir pechod yma,</P>
<P N="3"><NOTE PLACE="marg">Yn drydydd.</NOTE>3. Ymha gyflwry mae y Cyfriw rai acydynt yn ymarfer ac <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">f.</P>
<P>Pa beth neu pa fodd y Cymmerit henw duw yn ofer:</P>
<P>Fe a cymmerir henw duw yn ofer mewn amriw o foddion, 1. drwy ei g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">blu, ai ddifenwi ef 2. wrth wirchio a llectunu: 3. wrth Con&s;urio, a Chodi Cythreuliaid, megis yr Iddewon crwydriaid&punc; <HI>Act.</HI> 13.19.4. wrth wneuthur addunedau, naill ai anghyfreithlawn yw gwneuthur, n<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w nam ho&s;&s;ible ym Cy|fl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wni,<NOTE PLACE="marg">Ei addunedau Cy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">reithlawn Eccle&s;. 5.4.</NOTE> neu drwy dorri ac e&s;clu&s;o ein addunedau gwadi ei gwneuthur; 5. ac yn ddiwedda ni a gymmerwn henw duw
<PB N="3" REF="4"> yn ofer wrth Regi a Thyngu, ac oblegit fod y moddion yma yn fwya mewn v&s;e ymhlith y Cymru mi a chwenychwn ei rhybiddio hwy am yrhain yn benna.</P>
<P>Ni a gymmerwn henw duw yn ofer wrth regi pen &s;yddo ni yn galw ar dduw i wneuthur y dialedd a welom ni yn dda ar y rhai 'r ydem ni yn ei Ca&s;au, meg<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">s pe bae dduw yn rhwym ei gyflewni ein ewillus ni, heb y&s;tyried na ddychon digofaint dyn a chyfiawnder duw mor Cydfod ynghyd, <HI>Jaco.</HI> 1.20.</P>
<P>Yn &s;iccr ir ydem ni yn darllen am Ei z<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">s feli darfu iddo efe felldithio yn enw 'r Arglwydd y plant buchain a ddaeth+ant allan or ddinas oi watwar ei, a melltigedig a fuont hwy, oblegit dwy arth a ddaeth allan or goedwic' ar a ddryiliodd o+honynt ddau blentyn a thrugain: 2 <HI>Bren.</HI> 2.23.</P>
<P>Ir ydem ni yn darllen hefyd fel y darfu ir Prophwyd D<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">|fydd, i St. <HI>Paul,</HI> ac i eraill or Seintiau orchymmyn dialedd ei Cam ir Goruch, a dei&s;uf o+honynt arno wobrwyo ei Er|lidwyr yn ol haadde digaethau; ondhyn a wnaethant hwy drwy y&s;pryd prophwydoliaeth, a thrwy wybod, ac adriabod ewyllus duw am y Cyfriwfath,<NOTE PLACE="marg">Alexandr y gof Copr. 1 Tim. 4.14.</NOTE> hefyd t' zeal ad eiddigedd i ogoniant duw, ac o bur ewyllus o ryb+iddio rhai eraill <HI>P&s;al.</HI> 28.4, 5. 2 <HI>Tim.</HI> 4.14.</P>
<P>Ond nid yr vn fath ydiw ini gymmeryd henw duw yn ein genau i regi ac i felldithio ein gilidd, nid yn ol gwybod<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">eth, neu yn ol ewyllus duw, ond yn ol ein drwg naw&s;. an &s;cym|myndod ein hunain.</P>
<P>Ond nid myfine&s; i feio arnoc'hi yn yr hyn,<NOTE PLACE="marg">Ein gwefu&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u &s;ydd eiddom ni, P&s;. 12&punc; 4.</NOTE> nid ydiw rhai o+honochi yn Cydnabod ei fod yn fai, or lliaf nad yw yfath fai fel y it yddeu raid pregethu yn ei erbyn ef, mae ei tafodau yn eiddo ei hunain a phwy ai Cerydda nhw oblegit geireiau, <HI>P&s;al.</HI> 22.4.</P>
<P>Pa fodd y mynn rhain ei tr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ios a &s;afanhw wrth air duw gan y Clywant ef?<NOTE PLACE="marg">Pob vn a &s;ydd yn weuthur pechod &s;ydd hefyd yn gwe+neuhur an|ghyfraith, oble|git anghyfraith yw pechod. 1 Joh. 3.4.</NOTE></P>
<P>Pa beth bynnac' &s;ydd yn erbyn Cyfraith dduw mae hynnu dro&s; y Fordd, ac vn bechod, 1 <HI>Joh.</HI> 3, 4.</P>
<P>Yn awr mae 'r yr holl gyfraith ar prophwydi yn &s;efyll ar y ddau orchymmyn yma fel. 1.</P>
<P N="1">1. Ceri yr Arglwy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d dy dduw ath holl galon &amp;c. 2. Car
<PB N="4" REF="5"> dy gymydog fel ti dy hun,<NOTE PLACE="marg">Pymp o Ar|gum entan, neu o Re&s;wmmau erbyn Regi Yn Cyntat.</NOTE> <HI>Mat.</HI> 22.37, 38. Bellach pwy ni wel fod rhegi a melld-ithio ein brodyr yn erbyn y gorchmyn|nion yma yn enwedic yn erbin yr ail orchymmyn oblegit pa fodd y dychyn dyn regi, a melldithio y neb a fyddo yn ei garu fel fe ei hun?</P>
<P N="2"><NOTE PLACE="marg">Yr ail Argu|ment neu re&s;wm.</NOTE>2. Mae gair duw yn gwardd y peth yma dan ei henw Rhuf. 12.14. ie mae fe yn ei wardd ef yn fla<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ac yn blaen Bendithiwch (medd yr Apo&s;tol) ac na fellddithiwch, ie ni wa&s;anaetha nac achos nac e&s;cus, Chwi a debygec'h fod yn lywiedic ichwi felldithio y neb a wneleu gam achwi, ond yn y gwrthwyneb mae St. <HI>Paul</HI> yn dywedyd. Bendithiwch y rhai &s;y yn eich ymlid; ymhob modd Bendithwc'h, ac na fell|dithiwc'h.</P>
<P N="3"><NOTE PLACE="marg">Y trydyd.</NOTE>3. Ni weddeu hyn ir cyfriw ra i ac ydynt yn ofni ac yn bendithio duw, fel ein dy&s;cir ni gan yr Aopo&s;tol Jaco. 3.8. lle mae efe yn dangos fod y tafod yn ddrwg neu yn dda fel yr arferir efe, ac na weddeu dim i bobl a fyddo yn cymme|ryd arnynt fendithio duw, felldithio dyn yr hwn a wnaeth|wyd ar lun duw:<NOTE PLACE="marg">Jaco. 3.8.</NOTE></P>
<P>Or un genau mae yn dyfod allan fendith a melldith: fy mrodyr ni ddy+lay hyn fod felly.</P>
<P N="3"><NOTE PLACE="marg">Y perdw+erydd Arg.</NOTE>3. Argoel yw hyn o anuwioldeb mawr, arfer yw hon yn dilyn pobl anuwiol, fel ein dy&s;cir i gan y Prophwyd Da|fydd mewn amriw oi P&s;almau: lle mae efe yn go&s;od allan yr anuwolion yn ei moddion, i mae efe yn go&s;od hyn arnynt hwy megis yn vc'h nod, ac yn arwydd y&s;pus oi adnabod hwy <HI>P&s;al</HI> 52. ei tafod a ddychymmyg &s;c'eleder: fell elym llym, yn gnwneuthur twyll &amp; 2, 3, 4, <HI>P&s;.</HI> 50.19. Mae nhw yn gollwng ei &s;afnau i ddrygioni: Nid oes vniondeb yn ei ge|nau, Bedd agored yw ei Ceg: <HI>P&s;al.</HI> 5.9. <HI>P&s;al.</HI> 10.4, 5, 6, 7. yr anuwyol gan vc'hter ei Ffroen ni 'chais dduw, nid yw duw yn ei holl feddyliau ef, ei Ffyrdd &s;ydd flin bob am&s;er: &amp;c. ei enau &s;ydd yn llawn melldith, a dichell, a thwyll, &amp;c.</P>
<P><HI>P&s;al</HI> 144. Plant e&s;tron ydynt hwy y rhai lefara ai genau wagedd.<NOTE PLACE="marg">P&s;al. 114.11.</NOTE></P>
<P N="4">4 Dynion anhyweth drwg ei nauf, plant y fall &s;ydd yn ym roi ir profedigaeth yma, Dynion (o+her+wydd ei moddi|on) megis Goliath y phili&s;tiad yr hwn a regodd Ddafydo
<PB N="5" REF="5"> wir uchter a diofalwch heb nac achos nac y&s;tur amgen 2 Sam. 27.4.3.<NOTE PLACE="marg"><P>1 Sam. 17.41, 42.</P><P>Efe ddir my|godd Ddafydd ac am hynnu efe ai rhegodd: Y ahymmed. Arg.</P></NOTE> <HI>A'r Phil<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;tiad ddywedodd wrth Ddafydd ai C&icirc; ydwyfi gandy f&ocirc;d yn dyfod attaf a ffyn? ar Phili&s;tiad a regodd Ddafydd, drwy ei dduwi au, efe ai diy&s;tyrodd, ac amhynnu fe ai rhegodd.</HI></P>
<P>Neu megis Simei f&acirc;o g ra yr hwn a regodd Ddafydd o wir 'chwerwedd yw ddolurio efe yn ei adr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d 2 Sam 16 75. y bobl neu y genhedlaeth &s;ydd yn ymarfer a hyn ydynt aned+wydd, ac anilwyddianus, yn llawn drygioni, ac yn agos i d|de&s;triw, ac yn &s;iccr nid allain hwy lai na bod y llawn drygioni y rhai ydynt yntho hyd at e ganau: ni ddychon b&ocirc;l Cymmaint a rhith duwieldeb ymhlith bobl lle in byddo a raith grefyddol: Jaco. 1.26. ac fel y mae nhw yn llawn drygioni, fe ly mae nhw yn agos i dde&s;triw Rhuf. 3.14.16.18: <HI>De&s;tryw ac aflwydd &s;ydd yn ei ffyrdd: Duw ai de&s;trywia hwynt, ac ac gyrr hwynt ymmaith P&s;</HI> 5.10.</P>
<P>Sywaeth mae hyn yn amlach yn ein p<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ith ni y cym<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u, nac ymhlith un Bobl ne G<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nedl arall, ie mae gennym in y fath Ffraethder ir pwrpas ymma ac na ddefei&s;i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> mor fath mewn un iaith arall.</P>
<P>Pei henwn i gymmaint o foddion i regi ac &s;ydd yn ein pl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th in mi a wnawon ich gwa<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">l<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> &s;efyll ar eich pennau, C<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wi a debygech fyn &ograve;l yn con&s;u<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">io neu yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">di Cythreuliaid ob|legit wrth regi chwi a fyddwch arfer a galw ar y Cythrael, ar Diafol, yn gy&s;tal ac ar dduw ar Seinteiu: yn eich cigo|faint Chwi a gymmy&s;cwch henw duw a henw r diafol ac nid gwaeth gennychy alw ar y naill nac ar y llall.</P>
<P>Ond digon genaychi demptio, a Chyffio eich gilydd ond bod yn rhaid ichwi demptio duw hefyd?<NOTE PLACE="marg">Ind yw lywie|dic i Gri&s;tian|ogion gellwair yn anweddaidd Eph. 9.4</NOTE> ond digon gennychi ddifenwi a l&ucirc;&s;henwi eich gilidd ond bod yn rhaid ichwi ga|blu a difenwi duw wrth warwar, a l&ucirc;&s;henwi eich gilidd y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ydechy ym hell ar fai, nid <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ywedic ichwi wrth am duw gymmaint a Chellwair yn anweddaidd Ephe&s;. 5 4. <HI>Na henwer yn eich plith nac ymadrodd fol, na cho<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">digrefwch, pethau nid ydynt weddus eithr yn hytr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ch rhoddi diolch;</HI></P>
<P>Os yw ymadrodoion or fath yma mor anwed<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">us i Gri&s;t|nogion, ac na ddylid ei henwi nhw, yn ei plith hwy, pa f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">int mwy y mae rhegi a melldithio, Cablu a difenwi a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> fath ei <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iau de&s;triw yn anweddus i Saint.</P>
<P><PB N="6" REF="6">Y Cymru anwyl na henwer y pethau y ma yn eich pl&icirc;th chwi mwy, ac na fyddwch &s;arthaidd ac enllibaidd, yr hyn ni weddeu i bobl yn Cyffe&s;&s;u Cri&s;t, ac in ddychon mor Cytuno a Sanc+teidd wydd <HI>Colo&s;&s;.</HI> 3.8 <HI>Ephe&s;.</HI> 5.3.4.</P>
<P>Ac na roddw'ch achos: i ddywedyd am+danochy megis y dywedodd St. <HI>Paul</HI> gynt am y Canhedloedd: <HI>A Chwi yn adnabod duw nid ydych yn addoli ymohonaw megis duw, ond ofer ydych yn eich rhe&s;ymmau ach Calonnau &s;ydd anneallgar yn llawn tywyllwch:</HI> Rhuf. 2.21.</P>
<P>Yn hyttac'h fe a gymmerir henw duw yn ofer wrth dyngu hynnu mewn tr&iuml; modd,</P>
<P N="1">1. pan fyddo in yn tyngu yn ydon. 2: pan fyddo ni yn, tynguyn ra&s;h, ac yn ddiy&s;tur, 3. pan fyddo ni tyngu yn ofer, ac heb raid.</P>
<P>Er mwyn gwilied yn well dro&s;&s;eddu yr &ucirc;n or tr&icirc;modd ar Dyngu, mae yn rhaid ichwi y&s;tyried yn gynta peth, pa beth yw llw neu dyngu.</P>
<P>Lw neu dyngu yw galw, a chymmeryd duw yn dy&s;t ar yr hyn r ydemi yn ei ddywedydd, yr hwn a wyr b&ocirc;b peth, ac a ddychon ddial arnom ni os ydem in yn dywedyd Celwydd.</P>
<P><NOTE PLACE="marg"><P>Infiurandum a&s;|&s;ertori&uuml; defacto. Infiurandum permifforum de futuro.</P><P>Sub deo te&s;te, &s;ub deo uindice. Conte&s;tatio. Execratio <GAP DESC="foreign">.</P></NOTE>Yn awr mae llw naill ai er &s;iccer hau fod peth gwedi b&ocirc;d, neu er &s;iccer hau addewid o bethi ddyfod; P&ocirc;b or ddau &s;ydd dan dduw yn dy&s;t, a than dduw yn ddialwr, yn y naill os nad yw y peth gwedi b&ocirc;d yn wir, yn y llall os nad cyflawnir peth a addewir.</P>
<P>Gan hynnu wrth dyngu llw mae dyn yn rhwymo rhwyme digaeth ar ei enaid ei hun Numb. 3 2. neu fel y mae y gair groeg yn annyddocau i mae dyn yn Cau ar+no ei hun, fel y gorfyddo ar+no &s;efyll wrth ei air, nid oes iddo le i gilio.</P>
<P><NOTE PLACE="marg"><GAP DESC="foreign"> Sceva quie&s;cens. Infurandum.</NOTE>Yn hytrach yr un gair yn yr Hebrew &s;ydd yn arwyddo cau i dyngu, ac i fodloni, gan hynnu fe a ddilid bod yn fodlon wrth lw, oblegit medd yr Apo&s;tol <HI>er &s;iccerwydd ymae llw yn derfyn ar bob ymry&s;on</HI> H<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">b. 6.16. Eitha Cyfraith yw llw ac nid oes lle i holi ymhe+llach: <HI>idem e&s;t jurare ac pro jure ha|bere,</HI> fe a ddylai iw fod cyn &s;cicred ar gyfraith, yn derfyn ar ymry&s;on: Ni a ddechreuwr ar modd Cynta a gwae|tha i gymmerid henw duw yn ofer drwy dyngu, &s;ef drwy dyngu yn ydon.</P>
<P><PB N="7" REF="6">Tyngu yn ydon yw i ddyn gymmeryd duw yn du&s;t yn en|enw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dic oflaen Swyddog ei fod yn dywedyd y wir,<NOTE PLACE="marg">Pabeth yw tyngu ynydon.</NOTE> pan fyddo yn dywedyd celwydd o bwrpa&s;s i droi y gwirion oddiwrth ei gyfiawnder.</P>
<P>Nid oes neb o+honochi nad yw yn cydnabod ac yn Cyfad|deu mai pechod erchyll yw hyn, ac od oes na chyfiawnder,<NOTE PLACE="marg">Pechod erchyl.</NOTE> na gwybodaeth gyda duw, a ddychon efe lai na cho&s;pi a dial ar y Cyfriw rai ac ai temptiant ef fel hyn?<NOTE PLACE="marg">Y modd enby|ta a gwaetha i demptio Duw.</NOTE> y rhai ydynt yn Cymmeryd ei henw ef ind yn unic' yn ofer, ond hefyd yn dwyllgar i wneuthur yndda ei h'anghyfiawnder.</P>
<P>Ni ddywedafi eich bod chwy Cymru yn arfer y pechod yma yn fwy na phobl eraill, etto nid allafi wadu nad oes mwy o ymry&s;on ac ymgyfreithio yn ein plith ny y Cymru,<NOTE PLACE="marg">Le mae cyn|nenlawer, yn fynnyt'h y mae Camwedd.</NOTE> nac ym|blith rha; eraill, ac lle mae Cynnen lawer yn fynych y mae Camwedd.</P>
<P>Ond am dyngu'n ra&s;h&punc; ac yn ddiy&s;tur, am dyngu yn ofer, ac heb raid t' wyfi yn cybied nad oes pobl yn y byd oi Cyf|flybu ir Cymru, drwg iawn gennyf orfod arnafi roddi 'r go|rau ir Cymru yn yr hyn &s;ydd waetha, mi a fynnw pei gwnaech fi yn gelwyddoc.</P>
<P>Rhai &s;ydd 'n pechu yn hyn o ei&s;iau gwybodaeth ac y&s;turi|aeth, nyd ydynt hwy yn ofni Cyfraith, onid Cyfraith dyn, ac nid ofna wr dro&s;&s;edd ond ynerbyn dyn, fe a fedr y gwaela ar gwaetha o+honochi fod yn ofa<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">us ac yn barchus ddigon wrth grybwyll am wyr mawr, ac am wyr boneddigion, Gwyr da ydyynt hwy. Duw a &s;afo gida nhw, yn hyn fe a haeddeu y Cymru Cyfreddin glod rwch ben pawb, ond wrth henwi duw mae llawer ohonochi yn ddiofal ac yn amharchus iawn; yn ei henwi efe yn fynych heb, feddylied am+dano, neu or llia heb y&s;turied pafath yw.</P>
<P>Rhai eraill &s;ydd yn perchu yn hyn o wa&s;gw'chdra, ne o wroldeb, heb hyn mar nhwy yn gweled fod ei iaith yn gwtta y mae nhw yn gwneuthur henw duw yn gommon ac yn ddi|b<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i&s; i ddangos ei bod hwy yn gadarn, ac yn ddiofn, i ddan|gos hefyd ei bod hwy yn hyll, ac yn erchyll, ac felly i yrru ofn ar ei Cyfeillon, ac yn &s;iccr pwy nid ofnau fod yn y fan lle bae nhwy.</P>
<P>Fy mordyr anwyl nid wyfi yn beio arnochi eich barnu
<PB N="8" REF="7"> chwy ddim, (gwae fi nad allwn eich e&s;cu&s;odi chwi) ond eich rhybyddio chwi, mwyn gwellhau ohonochi, M gi&s; y dyweddod St. <HI>Paul</HI> wrth y Corinthiaid: <HI>Nid eich Condem|nio chwi yr wyf yn dywedyd fel hyn, cany&s; mi a ddywedais or bla|en eich b<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d yn fynghaloni ac am hynnu mae hyfder fy ymaddrodd yn fawr wrthych</HI> 2 Cor. 7.3 4.</P>
<P>Ac megis y tri&s;ts odd St. <HI>Paul</HI> y Corinthiaid drwy Lythur felly y c'hweny-chwn inneu eich trillau chwithau. ac O na thri&s;taechi nid yn ddynol, ond yn dduwiol, nid i ddig ond i edifeirwc'h t ac na bae im ymdrodd ei drwy 'r y&s;pryd 'wei|thio ynochi y fath ofall ac y weithioedd lluchur St. <HI>Paul</HI> yn y Corinthiaid. <HI>Canys wele pa ofal medd 'r Apostola, weithiodd hyn ynochi &s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">f tri&s;tau o+honochi yn dduwiol <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i pa amddiffyn, ie pa &s;o<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">iant ei pa ofn, ei pa <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">yddfrye, ei pa zel, ie pa ddiall,</HI> 2 Cor. 7.11.</P>
<P>O na bai ynochwithau o hyn allan, y fath ofal, y fath ofn, ar fath 'chwant i ymwrthod ar pechod yma, na bae ichwi roddi eich bryd ar eich ymddiffyn eich hunain oddiwrtho, 'r wy fi yn dywedyd hyn, oblegit fymod yn gweled yr an|hawdd ichwi ymadael ar peth y funchi cyd yn gynefyn ac ef, gan hynnu meddai rhoddwch eich bryd ar eich amddiffyn eich hunain oddiwrth y dryg arfer yma a chyda'r Prophwyd Dafydd, <HI>Gwiliwch ar eich genau rhag ichwi u'n am&s;er bechu ach tafodau:</HI> fe a fydd ynrhaid ichwi roddi cyfri o bob gair &s;eg r a ddel allan och genau chwi pa &s;aint mwy o bob llw o|fer ac an&s;yber?</P>
<P>Gwrandewch ar St. <HI>Paul</HI> at 'r Ephe&s;iaid yn dy&s;cu pei fath ymad<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">odd a ddylai fod ymhl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h Cri&s;tnogion, nid amagen, <HI>nar fath a fyddo da, ac yn fuddiol i adeiladaeth,</HI> Eph 4.29. <HI>Na dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d un ymadrodd llygredic allan och genau chwi:</HI> ond y Cyfriw, <HI>un ac a fyddo da i ad<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iladu yn fuddiol fel y paro ras ir gwrandawyr ac na thri&s;t ewch l<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n yspryd duw, drwy 'r hwn ich &s;eliwyd hyd ddydd prynedigaeth tynner ymmaith oddiwrthych bob 'chwerwedd a llid, a dig a llefain, a chabledd, gyda phob dry<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ni.</HI></P>
<P>Mae ymadroddion da yn peri gras ymhlich y bobl lle y byddo nhwy megis y mae <HI>ymadrodd on drwg yn llygru moe&s;au da,</HI> 1 Cor. 15.23.</P>
<P><PB N="9" REF="7">Na feddyliwch ddywedyd ynoch eich hunain er hyn eich bod yn gwa&s;ana ethu duw cy&s;tal neu yn dodyd yn well na'r|hai &s;ydd yn gwneuthur yn fawr ac yn anwyl henw duw, ac yn ofni tyngu nac ar gam, nac mewn oferedd; fe a ddychon pobl ne&s;&s;au at dduw aianrhydeddu efe ai genau, ac etto pell|hau ei Calonau oddiwrtho, <HI>Ef.</HI> 29.13. fe a ddychon pobl, <HI>gyffe&s;&s;u Cri&s;t yn ei geiriau,</HI><NOTE PLACE="marg">Mae yn anhe|big iawn y dy <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hon y moe&s;au fod yn dda lle ma yr ymad+roddion yn ddrwg.</NOTE> <HI>ac otto ei wadu efe yn ei gweithre|doedd,</HI> at <HI>Tit.</HI> 1.16. ond mae yn anhebyg iawn i bobl gyffe&s;&s;u Cri&s;t yn ei gweithredoedd ai wadu efe yn ei geiriau, mae yn anhebyg iawn y dychon fod y moe&s;au yn dda lle mae 'r yma|droddion yn ddrwg, ie fel y Clyw&s;ooh or blaen mae y bobl hynnu yn llawn drygioni y rhai ydynt ynddo hyd at ei genau, ac ni ddychon bod gymmaint a rhith duwioldeb lle nid orf araith grefyddol.</P>
<P>Os ydech yn rhyddion i arfer yr ymadroddion a fynnoch, pa+ham y mae St. <HI>Paul</HI> ymob man ac y mae efe yn rhoddi gorchmynion i Gri&s;tnogion i rodio yn adda&s; iwgalwedigaeth, yn ei rhybiddio nhw hefyd am ei ymadroddion: ac yn dan|gos pa fath ymadroddion a ddylai nhw ochelyd a pha fath a ddylai nhw ei harferu, ac heb hyn nid allant hwy gymaint a thebygu i Gri&s;tnogion,<NOTE PLACE="marg">Colo&s;&s;. 3.8. Eph. 4.24.</NOTE> <HI>Colo&s;&s;.</HI> 3.8. <HI>Eph</HI> 4.24 25, 29, 31. fel hyn or Rhangynta, &s;ef pa beth yw cymmeryd henw duw yn ofer, a pha &s;awl modd 'r ydem yn arferol a gwneuthur y mawrbechod yma.</P>
<P N="2">2. Pa fodd ein temptir ni ir pechod yma.</P>
<P>I bob pechod arall, mae un or tri pheth yma in temptio ni iddo, naill ai chwant y 'cnawd, 'chwant y llygaid neu falchder y bywyd, 1 <HI>Joan.</HI> 2.16.</P>
<P>Sef Ple&s;&s;er, Budd, neu wagogoniant.</P>
<P>Yn awr yn g peth yma &s;ef yn Camhenwi duw drwy dyngu a rhegi nid oe&s; na Phle&s;&s;er, na budd, na gogoniant, na har|ddwch, pa fodd gan hynnu ein tempt+erni iddo ond drwy dempt&s;iawn y Cythrael.</P>
<P>Pabeth a ddymmuneu y Cythrael fwy na'n Caffel ni Cyn|'rhwg ac efe ei hun, yn awr gwaetha'r Cythrael yw Cablu a difenwi duw, ac wele wrth dyngu a rhegi yn &s;erthaidd nid ydem ni yn gwneuthur un gronyn llai, or gwnawni fel hyn tra fyddo ni yn y byd yma yn gyfrannogion o ddaioni duw,
<PB N="10" REF="8"> oi haul ac oi law ef megis eraill, pa beth a gawnni yw wneu|thur yn uffern pan in poenir ynghycar Cythrael ai Angylion: ie yn ddiameu y &s;awl &s;ydd yn ymroir Brofedigaeth yma, mae y&s;pryd drwg yn ei meddiannu' hwy, mae nhw yn &s;erthaidd, yn fyrning, yn llidiog, ac yn greulon megis gwedi ei enynyn gan uffern.</P>
<P>A pha fodd y pr'&s;&s;ient hwy am anrheithio dynion oni bae rhag ofn dialedd, y rhai ind ydynt yn peri&s;io am a allant am anreithio duw? nid oblegit bod duw heb ddial, ond oblegit fod ei ddial ef yn hwyr Gan hynnu lle byddo gwei&s;ion gwchi|on, gwyr geirwon plant y fall, yn Cymmeryd rhwy&s;c i dyngu|ac i gamgymeryd henw duw, mae gwei&s;ion, ac aelodau y Cy|thrael, yn wayth na mwrddwyr, agyn waeth na lladron, Ci|liw'th oddiwrthynt, ac na fydded eichwi gymdrith a&s; a hwynt, <HI>P&s;al.</HI> 139.19, 20, 21. Os bydd i neb o+honochi ac &s;ydd yn ad|nabod duw ac yn 'chwenych bod yn gymmeradw ganddo, meddaf os bydd ir Cyfriw fath y&s;tyried &s;ylw a maint y pe|chod yma, fe a wylia nid yn unic arno ei hun, ond hyd y gallo ar eraill hefyd, a pha bryd bynnac y clywo gamgymmeryd henw duw, fe a dry ei galon yn ei gorph, ac a &s;ai ei wallt ar ei ben, mor erchylly fydd ganddo glywed Cyffroi ei Dduw dai|onus yn yr hwn y mae ef yn ymddiried, ar hwny mae efe yn ei garu ai holl feddwl, ac ai holl galon Ac am+dano efe ei hun, ni henwa efe dduw un am&s;er ond yn barchedic, ac wrth raid, megis mewn gweddi, mewn mawl, &amp;c.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Gwaith y Cy|thrael yw di|fenwi Duw, ac nid oes lle Cy|faddas ir gwa|ith yma ond yn uffern.</NOTE>Fel hyn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ymrodyr anwyl, y gwelw'chi o ba le mae y temp|ta&s;iwn yma yn dyfod &s;ef oddiwrth y Diafol, ei waith ef ei hun yw hyn &s;ef rhegi a chablu duw, ac nidoes lle cyfaddas ir pechod ymo, ond yn uffern yno mae Cablu a rhegi wylofain, hefyd a rhin'ci<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n dannedd.</P>
<P N="2">2. Ymha gyflwr ymae y rhai &s;ydd yn arfer y pechod yma:</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Gelynnion Duw a gym|merant ei enw ef yn ofer.</NOTE>Ymha gyflwr y mae yfath yma, fe ach dy&s;cir 'chwi gan y Prophywyd Dafydd, <HI>P&s;al.</HI> 139.20.</P>
<P><HI>Yn ddiau O dduw ti a leddi 'r anuwiol, am hynnu y gwyr gwaedlyd Ciliw'ch oddiwrthif: y rhai a ddywedant &s;celerder yn dy erbyn, dy elyunion a grmmerant dy enw yn ofer,</HI> Gelynnion duw yw y rhai y gymmerant ei enw ef yn ofer yn awr dychy|mygwchi
<PB N="11" REF="8"> ymha gyflwr y dychon gelynnion duw fod, pa ras, neu pa ddaioni a ddychon fod yddynt huw, a pha fodd na cho&s;pir ac na ddialir arnynt hwy ymhob modd ie oni bae wybod ohonomni fod duw yn ddioddefgar, ac yn ymar hoys iawn, ni a allen ryfeddu na bae 'r ddaiar yn ei llyn'cu hwynt na bae 'r tan yn ei llos'ci, neu 'r dwfr yn ei baddi: yr ydem yn darllen am y fath Siamplau a hyn, &s;ef fel y darfu i dduw gynt farnu y fath dro&s;&s;eddwyr a rhain, gan roddi ir Creua|duriaid y gorfod arnynt hwy yw difetha, megis ir dwfr yw boddi ir tan yw llos'cci, neu ir ddaiar yn ebrwydd yw llyn'cu hwynt, ac yn &s;iccr pa fodd nad ymladd pob Creadur yn erbyn y fath &s;i&s;creaid ac ydynt yn ymladd yn erbyn ei harglwydd ai Creawdwr?</P>
<P>Mae y pechod yma yn dwyn dialedd nid yd vin'c y&s;pryddol, ond daiarol hefyd, nid yn uni'c yn y byd &s;ydd ar ddyfod, ond hefyd yn y byd pre&s;ennol yma, ei mae y pechod yma yn dwyn dialedd nyd yn uni'c yn nailltuol, ar y rhai ydynt yn ei arferu, ond hefyd yn gyffredinol ar y lle y bobl neu 'r gynu|lliefa lle i mae efe yn arferedic, efe a ddifetha dy 'r hwn &s;ydd yn ei oddeufe ymhlith ei deulu, <HI>Zechar.</HI> 5.4. Efe a ddryga y wlad neu ('r tir lle 'r ydys yn ei gynwys, ie medd y Prophwyd) oblegit tyngu yn dywyllodrus, a chymmeryd henw duw 'n ofer mae 'r holl wlad mewn gofid: gan hynnu ni a allwn gyfri y rhai &s;ydd yn ymarfer ar pechod yma yn Elynion nid yn uni'c dduw ond hefyd ir wlad neu ir tir lle y bydont hwy.</P>
<P>Yn hytrach mae rhai a 'chwennychent beidio a chymmeryd henw duw yn ofer, etto nid allant hwyfod heb dyngu gan hynnu yn lle henwi duw y maent yn henwi ei Saintieu ef, yn lle dywrdyd myn Duw, neu myn Cri&s;t hwy a ddywedant myn Petr, myn Jaco, myn Mair, myn Elien, &amp;c. ac yn hyn y ma|ent yn tybied ei bod yn &s;af, ac nad ydynt yn gweuthur dim ar fai, fe a weddu fod y rhain mewn rhyw fodd yn ofni ac yn perchi duw, ac etto mae rhain yn Cam&s;ynnied mae yn gymaint pechod henwi y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Seintieu yn lle Duw, a henwi duw ei hun yn ofer ymhob un or ddau 'r ydem ni yn diy&s;tyru ac yn amhar|chu duw, yn y naill 'r ydem am a allomyn tynnu duw i lawr or nef<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edd, yn y llall yr ydem yn go&s;od rhai eraill i fynu Cyf|wych
<PB N="12" REF="9"> ac ynteu, ar nail ni ddychon duw moi oddef mwy na'r llall, ni rydd duw moi anrhyd+edd i arall: ac ni ddieddu efe gyfflybu dim arall iddo,</P>
<P>Yn awr wrth pa beth bynna'c 'r ydem yn tyngu hwnnw 'r ydem yn ei wneuthur, yn Dduw ini gan hynnu drwy dyngu wrth ddim ond wrth dduw yn vni'c yr ydem ni yn pechu yn erbyn y gor Chymmyn Cynta yr ydem yn gwneuthur ini ein hunain dduwiau draill heb ei law ef.</P>
<P>Nyd ydiw 'r Seintieu yn di&s;gwil mor parch yma ar eich dwylaw 'chwi, a phan fyddo 'chwi yn galw arnynt, nid ydynt nac yn clywed nac yn gwybod oddiwrthy'chi.</P>
<P>Mae Jaco ar Seintieu eraill mewn e&s;mwythdra nid ellwchi yn awr gyffroi ymohonynt hwy nid ellwchi na pharch nac a|march yddynt hwy, ond pan oeddent hwy ar y ddaiar nhw ach rhybyddia&s;ant 'chwi ei beidio a thyngu, ie Jaco wrth yr hwn 'r ydechi yn tyngu fwya, &s;ydd fwya yn eich erbyn 'chwi;</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Jaco. 5.12.</NOTE><HI>O flaen pob peth fymrodyr na thyngwc'h, nac ir nef, nac ir ddaiar, nac un llw arall, eithr bydded eich ie 'chwi yn ie, ach na|ge yn nage rhag &s;yrthio o+honochi i brofidigaeth.</HI></P>
<P>Ie mae ein Iechawdwr Cri&s;t ei hun yn gorchymmun na ar|feroch dyngu mewn modd yn y byd, ac oblegit fod nid yn uni'c yn arferedi onc hefyd yn lywiedic y pryd hynnu ym|hlith yr Iddewon dyngu llwon buchain megis ir Deml, neu ir Allor, <HI>Mat.</HI> 23.16, 18.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Pwy bynnac dyngo ir Deml nid yw i ddim,</NOTE>Fel y mae rhai o+honochwthau yn tybied nad yw niwed tyngu llwon buchain megis myn fy naid myn y llaw yma, myn y tan Engil, myn yr Haul bendigedic, &amp;c. Mae ein Jechaw|dwr Cri&s;t yn gwarddi chwi bob bath ar lw ofer, ar fath yma yn gyntaf.</P>
<P><HI>Na thyngwch ddim nac ir Nef, nac ir ddaiar, nac ddaiar, nac i ddim a all, ond bydded eich ymadrodd'chwi Ie, Ie, nage nage oblegit pa beth bynnac &s;ydd ywch bon hyn or drwg y mae,</HI> Matthew 5.34, 35.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Llwon gw&agrave;el.</NOTE>Y llwon gwael yma &s;ydd yn gwneuthurhur eich brad chwi, rhain &s;ydd yn cynnal eich drwg arfer 'chwi i dyngu, drwy dy|bied fod rhain yn ddiniwed 'r ydech yn ei harferu nhw yn we&s;tad, ac wrth ymarfer a rhain yn wa&s;tad nid ellwch na ar|feroch
<PB N="13" REF="9"> y lleill weithiau, y neb a ddywaid myn Jaco, neu myn Mair, ar bob gair, a ddywaid, myn Duw, ac myn Cri&s;t am|bellwaith: Mae Sanct <HI>Augu&s;tin</HI> yn gweled, ac yn dal ar hyn, mede efe Cave <HI>facilitatem nam facilitas affert con&s;uetudinem, &amp; con&s;uetudo blasphemiam,</HI> Os mynnwchi beidio a thyngu yn niwidiol na thyngw'ch ddim oll mewn oferedd, thyngw'ch nae ir haul, nae ir goleuni, nac eich enaid, nac eich enioes, nac un llw ofer arall, ond bydded eich Je 'chwi yn Je, ach nage, yn nage, ac na thwyllir ymohono'chi oddiwrth 'r ymadr|oddion yma gan fath yn byd ar goeglwon, ac er mwyn hyn yn benna yn op Cyngor St. <HI>Augustine</HI> gochelwch y Llwon gwaela.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">1. Wrth Dduw.</NOTE>Ond chwi a ddywedw'ch oni 'chawn ni dyngu dim oll? Cew'ch ar achos 'cywir, ac angenrhaid, a hynnu nid amgen ond pan eich Cymhellir, neu pan eich gofynnir, yna 'chwi a dyngw'ch wrth dduw ei hun, ac nid wrth ddim arall, <HI>Jer.</HI> 5.7.</P>
<P N="2"><NOTE PLACE="marg">2. Wrth Dduw yn unic.</NOTE>2. Chwi a dyngwch wrth dduw yn unic, heb o&s;od dim arall gydac ef <HI>Zephania</HI> 1.5: myn duw, ac myn Malcham, fel y dywedwn nmnu myn duw ac myn Mair</P>
<P N="3"><NOTE PLACE="marg">3. Wrth Dduw mewn gwerio|nedd; ac me|wn barn.</NOTE>3. Chwi a dyngwch <HI>mewn guirionedd, mewn barn, ac mewn Cyfiawnder, Jer.</HI> 4 2. duw y gwirionedd yw efe gan hynnu y neb a dyngo iddo efe mae yn rhaid iddo dyngu mewn barn he|fyd&punc; (hynnu yw) ar achos da ac wrth raid, ac nid mewn of+eredd.</P>
<P>Nid oedd pobl yn y byd er y&s;talm an haw&s; ganddynt gym|meryd llw na'r Cymru ni ddoen hwy oflaen &s;wyddoc, ond drwy ei Cymell a phyn ddelent, hwy a ddoen mewn ofn a dy|chryn, nid ydoedd tyngu yn ofer 'chwaith mor ruferedic ym|hlith yr hen gymru ac y mae efe yn awr yn ein plith ni, ac etto mae yn ein plith rai i dduw y byddo 'r diolch yn rhagori nid yn uni'c ar eraill oi Cenhedl ei hun, ond hefyd ar bob Ca|hedl a phob Natiwn arall, nidoes ymhlith pobl yn y byd ddu|wiolach, &s;yberwach dynion, gwell ei ymwreddiad, na rhadlo|nach ei ymadrodd, y rhain yn ddiameu ydynt &s;ylfeini y Gen|hedl yn cael Ffafr gan dduw nas difethir hi: Ar y rhain 'r wy|fi in dei&s;yf er mwyn Cri&s;t ymegnio o+honynt hwy ar dde&s;try|wio y &s;celerder ar gelynniaeth yma yn erbyn duw o blith y
<PB N="14" REF="10"> Cymru yr hwn fel y Clyw&s;ochi &s;ydd yn dwyn dialedd nid yn uni'c ar y rhai ydynt yn ec arfer ef, ond hefyd ar y rhei ydynt yn ei gynwys ef, &s;ef drwy fod yn fodlon iddo, ni ddychon pobl gywir oi Brenin gynwysmoi Elynnion ef, &s;ef drwy fod yn fodlon yddynt, ei hoffi, a bod yn gymdeithgar a hwynt, felly nid ellwchwithau fod yn gywir i dduw a bod yn fodlon ir rhai a ddywedant &s;celerder yn ei erbyn ef Chiwch oddi|wrth ynt or lleis cyn belled ac y gwelont eich bod yn anfodlon yddint; ai bod hwy (yn hynnu) yn wrthwynebus ichwi fel y Cynabyddon i bai, ac y Cw+lyddiont oi blegit.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Mo&s;. Exod. 32.11.21. Sam. 1.12.23. Dafydd. 2 Sam. 24.17. Elia. 9. Bern. 19.14. dygais fawr zel dros Arg. Paul yn ei zel dros yr Iddewon Rhuf 9.3. Rhuf. 10.1.</NOTE>Fy mrodyr mi a chwenychwn ichwi roddi eich bryd ar ber Ffeiddrwyd, yn awr perffeiddrwyd yw, yn ol Siamplau'r Seintiu gynt <HI>Mo&s;es, Samuel, Dafydd, Paul,</HI> ac eraill bod yn zealous, ac yn eiddigus oblegit gogoniant duw ac yn dda eich ewyllus i gadw eich brodyr rhag bod yn golledic, ym+byliw'ch a dw mewn gweddi dros eich broydyr fel y trugathao, efe wrthynt etto, fely trugarhaes efe hyd yn hyn, ymbyliwch ach brodyr hefyd fel na chwanego nhwybechu yn erbyn 'r Argl|wydd i ddwyndrwg arnynt ei hunain, y mae ichwi Siampl o hyn. <HI>Exod.</HI> 32. lle mae <HI>Mo&s;es</HI> yn gyntaf yn ymbil a duw dros y Boble 11. ac oddi yna yn ymbill ar bobl oblegit bechu ho|nynt yn erbynduw.</P>
<P>Dynion perfaith yw y fath ymma ymhlith pobl, lle mae nhw yn aml hwy a fyddant yn well oi oblegit <HI>Gen.</HI> 5. ond odid ceit yno ddeg,<NOTE PLACE="marg">Abraham yn eiriol dros Sod.</NOTE> yntef a ddywedodd nis difethaf er mwyn deg.</P>
<P>Ni ddyweded neb mae digon iddo wilied arno ei byn a pha+ham raid iddo ymry&s;ton ac eraill?</P>
<P>O, bydd i chwi glywed un dyn yn eich cablu, ne yn euch defen+wi chwi eich hynain, fe ech cyffroir chwi yn y fan: ac a ddau er ddochwi g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ywed cablu, ac amharchu Duw, heb fod atnoc<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i gyffro yn y byd? Yn hy+trach os bydd ichwi glywed ab&s;ennu nu dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rmygu eich mei&s;tred tir ne ryw foneddigion eraill, chwi a gymmerwchy matter arnoch, ag a &s;efwch oi plaid hwy yn y fan, ac a fydd balch gennych eich &s;wydd, a hynni oblegit ei bod hwy yn wyr mawr, ag yn wyr de, yn alluog i wobrwyo ei gwa&s;unaethwyr, ac i ddial ar ei Gwath|wyneowyr;<NOTE PLACE="marg">Mal <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.14.</NOTE> ac y diw yn ofer gwa&s;annaethy Duw? Oni thal
<PB N="15" REF="10"> efe ddimar? Oes dim ei law ef? a eill efe ddim, na drwg, na da, wele ddallineb ac unfydrwydd mawr gan bobl.</P>
<P>A oes arnochwi y fath eiddigedd glywed amharchu dynion y rhai yndodyd ni haedden amgen, ac onid oes arnochi gyf|fro yn y bid i glywed amharchu Duw 'r hwn &s;ydd ganmoladwy iawn drwy holl fyd, ac ni haeddu o nid clod gan bawb? <HI>Fel hyn y dywed yr Arglwydd Melldigedic fyddo 'r gwr a hyder o mewn dyn, ac a wnelo gnawd yn fraich iddo, ar hwn y cilio ei galon oddiwrth r' Arglcwydd,</HI> Jer. 17.5.</P>
<P>O ei&s;ieu eich bod yn gwybod, ac yn medru odddiwrth Dduw yn well, yr ydech yn hyderu, ac yn b<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lchio mewn dy|nion yn anrhe&s;ymol, pei medrechi b<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">chi Duw yn iawn;<NOTE PLACE="marg">Na cifoledded neb newn dy|nion, 1 Cor. 3.21. E&s;a. 65.17.</NOTE> chwi a fedrech hefyd wybod pagymment a pha fodd y dylech barchu dynion, oblegit hynnu hefyd &s;ydd iawn yw wneuthur ond nid allan o fe&s;ur; <HI>Na or+foledded neb mewn dynion</HI> 1 Cor. 3.21. <HI>Y nebm y fendigo ar y ddaiar ym fendig<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d yn Nuw y gwirionedd,</HI> E&s;a. 65.17.</P>
<P><HI>Diau (med y P&s;almud) mai cwbl gwaggedd yw pob dyn pan fo ar y goreu, P&s;al.</HI> 39.5. Nid yw nai ddoeth+ineb nai gy|foeth o ach<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">s yr hyn 'r ydechwi yn ei fawr+hau Cymmynt ond ond cy&s;god gwag a thrafferch ofer, <HI>P&s;al.</HI> 39.7.</P>
<P>Y Cymru anwyl pei profechwi a phai mor dda yw 'r Ar|glwypd, pei bae chwi unwaith yn gyddnabydd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">s ac ef, chwi a dawech a &s;on am ddynion, ag a &s;onniech am+dano efe yn unic, ond oblegit nad ydech yn ei adnabod efe, yn jawn am hynnu 'r ydech yn camgymeryddynion hefyd.</P>
<P>Unic ddifyrwch y rhai a adwaenant Dduw uw &s;on am+da|no a mynegi ei weithredoedd, <HI>P&s;al.</HI> 71.8.14, 16.<NOTE PLACE="marg">Unic ddi&s;yrt w'ch y rhai a adwaenaut Duw yw &s;on am+dani ef P&s;. 71.8.14, 16</NOTE> <HI>Dy gyfi|awnder di yn unic a g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">fiaf, fi.</HI></P>
<P>Un waith etto y Cymru crefyddol y dei&s;ifwn arnochi ry+biddio bawb ei gilidd, <HI>rhyl i idiwch y rhai afriolus, a byddwch amarhous wrth baw,</HI> 1 <HI>The&s;.</HI> 5.14. ac na ddywedwch mae ofer y fydd eich gwaith chwi, ac na wna gwyr ofer, a gwei&s;ion ond eich gwatwar chwi; gadewch i hynny fod, ni fydd gwaeth arnochi rag a &s;u ar y Seinteu och blaen chwi, ei gwatwar a gae&s;ant hwythau ganddynion, ond ei gwobr+wyo gan Dduw, felly y cafodd <HI>Noah</HI> wrth rybiddio y byd pecha|dyrus oflaen y Diliw ei watwar ef y wnaeth y byd, ond pan
<PB N="16" REF="11"> ddaeth r anghaffel ar bawb eraill efe a fy cadwid i gan Dduw, felly Lot oblegit nad oedd efe yn galiu dioddeu drygioni So|dom a watwarwyd ganthy ne hwy; ond pan ddaeth de&s;triw arnynt hwy, efe a fy cadwedid, felly chwithauoni ddaw er|ddochwi rybyddio eich brodyr o gariad arnynt hwy, etto rhy|biddiwch hwy o gariad arnoch eich hunain, rhag i chwi drwy gyd-ddwyn a nhw, pan ddelo r am&s;er, gyd ddioddef hefyd.</P>
<P>Bydded yr un meddwl ynochi ac oeydd yn <HI>Samuel</HI> yr hwn pan ydoedd y bobl yn ei wrthod ef, ag yn ei amharchu ef, ni adawodd mo+honynt, ae ni pheidiodd er hynnu i ewylly&s;io yn dda, ac i wneuthur, y goreu yddynt, ei mae efe yn cydna|bod fod hynny yn gydwybodus iddo ag yn ddyledus arno. A minneu, na atto Duw ini bechu yn erbynyr Arglwydd, drwy beidio a gweddio tro&s;&s;och either dy&s;caf ichwi y Ffordd dda ac union, 1 <HI>Sam.</HI> 12 23. felly er bodi rai och brodyr fod yn a|freolus eich gwyrthod, ac ich gwatwar chwi, etto na atto Duw i chwi beidio a gweddio tro&s;tynt, ai cynghori hwynt.</P>
<P>Ac etto os ydiw yn anhawdd genychi fel hyn fod yn hy ar eich gilydd, or lleiaf dy&s;cwch bob un eu Deulu eu hun, a hyn|nu oblegit y tri rhe&s;wm yma.</P>
<P><NOTE PLACE="marg"><P>Tri Rhe&s;. 1. wm pa+ham ydy&s;c pob un eu deulu el hun: ac yn en|wedic pob tad eu blant.</P><P N="1">1. Oblegit Duw.</P><P N="2">2. Oblegit en hun.</P><P N="3">3. Oblegit eu blant.</P><P>Oblegit Duw.</P></NOTE>yn gynta oblegit Duw. 2. yn ail ochplegit chwi eich hu|nain 3. yn drydydd oblegit eich plant.</P>
<P N="1">1. Yn gyntaf y mae yn ddyledus arnochi ddy&s;cu bob un eu deulu, ac yn enwedic eu blant oblegit Duw.</P>
<P>Yn hynnu y dango&s;wch eich hunain yn F<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">yddlawn i Dduw, o rodd pa un eich gwnaethpwyd chwi yn Dadau ac felly he|fyd y byddw'chi yn gyfrifol, ac yn gymmeradwy gyda Duw, or a'chos yma yr ydoedd Abraham mor gymmeradwy gyda Duw, fel pan yddoedd Duw ar fedr di&s;trywio Sodom, efe a wnaeth Abraham yn gydnabyddus ar hyn yr oedd efe ar fe|der i wneuthur, <HI>Gen.</HI> 18.19. <HI>Yr Arglwydd a ddywedodd a ge|laf fi rhag Abraham yr hyn a wnaf? Canys mi ai hadwaen ef y gorchymmyn efe iw blant, ac iw dylwyth ar ei ol gadw o+honynt Ffordd yr Arglewydd, gan wneuthur Cyfiawnder a barn:</HI> oble|git hyn yma, &s;ef oblegit f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d Abraham yn Dad Fyddlawn, y Cafodd efe yr henw i fod yn Dad y Fyddloniaid.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Oi plegit eu hunam.</NOTE>Yn ail: mae yn ddyledus arnochi ddy&s;cu bob un ei Deu'u en hun ac yn enwedic pob tad eu blant oblegit eu hun
<PB N="17" REF="11">
<HI>Eph.</HI> 6.4. ei dy&s;cu hwynt nid yn unic mewn athrawiaeth ddy|nol neu gelfyddyd fydol, (Mau yn dda,<NOTE PLACE="marg">Eph. 6.4.</NOTE> ac yn angenrhaid hynnu) ond yn ynwedic eu dy&s;cu hwynt, <HI>yn ofn, athrawiaeth yr Arglwydd.</HI></P>
<P>O ei&s;ieu hyn y tyfodd y drwg arfer yma yn ein plith ni, ac heb hyn ni ddiwreiddir mohoni hi, er maent a allo y llywiaw|dwr gwledic neu yr gwenidog Egllwy&s;ig i wneuthur; Chwi a welwch eich hunain, y rhai a ddy&s;cwyd yn blant, ac a arfer|wyd i ymadroddion da oi ieuengtid, yn hyddy&s;c ynddynt yn eu henaint, ac hwy a ddy&s;cant ei plant nhwythau, ond yn y gwrthwyneb, y rhai a e&s;gulu&s;wyd gan ei tadau, ydynt yn ddifraw am+danynt eu hunain ac yn ddigiewybod am ei plant ei mor an&s;yber ac na fynnant hwy ddy&s;cu moi plant gan eraill, ond hwy a fynnant adel eu plant megis ac y gadawyd nhwy|thau.</P>
<P>Gwelwch gryfed gw anuwioldeb ymlieth pobl ddywybod yn enwedic pan gerddo hi oddiwrth y tadau at y plant, mae hi yn awdurdedig, gwiliwch mrodyr rhag parhau yn hyn, rhag ichwi fod y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Dadau drwg i blant drwg, yn Dadau anu|wiol i blant anuwiol ag ich plant ddwyn dialedd och plegit 'chwi, Canys pan ddelo pobl unwaith i fod yn ddibris am gadw duw yn eu gwybodaeth, y mae yn darford rhwng Duw ar bobl hynnu, <HI>ac efe ai rhydd nhw i fynu,</HI> Ruf. 1 28.</P>
<P>Yn drydydd, 3. mae yn ddyledus arnochi ddy&s;cu eich plant yn dduwiol, oblegit eich plant,<NOTE PLACE="marg">Oblegit eu plant.</NOTE> Canys felly y darpar|w'chi yn oreu yddynt, gwell yddynt hwy hynnu na rhir na da, ac na golud, na c<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> yfoeth yn y byd, pa beth a ellw'chi well yddynt nai maethu ai dwyn i fynu i wa&s;anaethu Duw? fel<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">y y dygonir hwy a phob daioni ac y gwaredir hwy oddiwrth bob drwg, ei chwi a gew'ch gomffordd oddiwrthynt ymhod y&s;tad, ac ymhob cyflwr, Gwyn ei fyd y gwr a ofna 'r Argl|wydd, ac fydd yn hoffi ei orchmynnion ef yn ddirfawr,<NOTE PLACE="marg">P&s;al. 112.1, 2.</NOTE> ei had fydd Cadarn ar y ddaiar; Cenhedlaeth y rhai uniawn a fendithir yn hytra'c 'chwi a fyddw'ch gwell oblegit eich plant yngwa&s;anaeth duw, <HI>Gen.</HI> 18.19. <HI>Canys mi a adwaen Abraham y gorchymmyn efe iw blant, ac yw dylwyth ar ei ol gadw o+honynt Ffo dd yr Arglwydd, gan wneuthur Cyfiawnder, a barn: fel y dygr 'r Arglwydd ar Abraham yr hyn a le+farodd efe am+danaw'</HI>
<PB N="18" REF="12"> ac yn &s;iccr pa fodd na bae un yn well er y neb y bae ei blant yn eu wa&s;anaeth.</P>
<P>Chwi a welw'ch bob gwr bonheddig yn 'caru ac yn cydna|bod y Cyfryw rai ac ydynt o hil i hil, ac o d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d i dad yn glynu wrth ei dy ef, a hwythau ydynt yn falch ganthynt en bod yn p<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rthun iddo, ymhob modd hwy a roddant barc'h ac anrhy|dedd iddo, ie hwy a ddy&s;cant ei plant iw fawrhau ac i Son yn barchus am+dano, ac etto fe a ddych+on ty or fath honno new dio, naill ai fe ddychon y ty fyned yn ol llaw, neu <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">e ddychon y bobl fyned yn llawgaled, pa faint gwell ydiw i b&ograve;bl o hil i hil, ac o genhedlaeth i genhedlaeth lynu wrth Dduw, a bod oi deulu ef, lle mae y fath hyfrydwch, y fath ddigonedd, y fath drefn, ar fath lywodraeth, ac lle ni ddy|chon fod Cyfnewid yn ybyd; a pha faint yn well y gweddu ichwi ddy&s;cu eich plant, iw fawr+hau efe, ac i adroedd yn barchus am+dano.</P>
<P>Yn ddiweddaf or dy&s;cwchi eich plant yn dduwiol ai go&s;od yngwa&s;anaeth Duw, chwi a fyddwch allan o ofall am+da|nynt wrth ymad+el ar byd, ac h<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">b hyn ni dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">chon cy+foeth yn y byd a adawochi ar eich ol yddynt, ddiofalu mo-honochi oddiwrthynt,<NOTE PLACE="marg">Ei anrhydeddw yr anhrydedda duw, ai ddir|myga, a ddir|myga, 1 Sam. 2.30.</NOTE> a chwedi yr elochi or byd, Chwi a fyddwch fyth mewn Coffadwria th dda gyda hwynt, <HI>P&s;al.</HI> 112.6. ie a nhwythau a ddy&s;cant ei plant hefyd yn yr un mod<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">, ac felly y Cedwir Fordd yr Arglwydd yn eich plith chwi o genhedla|eth i genhedlaeth, fel yr adwaeno yr Arglcwydd Chwi megis yr adnabu efe Abraham,<NOTE PLACE="marg">Ymlith y pe|thau a a ber|thunent in hed|dwch ni Sanc+teiddia henw Duw yw 'r peth Cynta.</NOTE> ac y dygo ddaiom ar eich Cenhedlae|thau chw <HI>Amen.</HI></P>
<P>Y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Arglwydd a fadd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">uo ini ein anwybodaeth an any&s;tyria|eth hono hyd yn hyn, a dyw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ll<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">o eu ybyd arnomni yn am|lach, ac yn helaethach o hyn a la<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">, fel yr adn<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">byddom efe or mwyaf hyd y lle<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">f, a gynnalio eu drugaredd tu ac attom ni yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">b <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 word"> ni etto fel y gwnaeth efe hy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> yn hyn.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Mae Cri&s;t yn dy&s;cu <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> yn ein gweddi Sanctei<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dia<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> henw duw c<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n yr a'chom ni ddyfodia ei deyrnas ef.</NOTE>Ac a gan adhan ini a adnabod a derbyn yn am&s;er hwn o ras a gwybod y pethau a b<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rthun<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">nt in heddw h ni tra fyddo ein dydd ni etto yn pathau ac yn ynenwedic i &s;ancteiddio eu enw bendig d c ef yn wallad ar air ac ar weithred, fel y byddom ni yn addas iw deyrnas ef, yr bon &s;ydd beunydd yn dyfod nes gwyn ei fyd y bobl y &s;yddo Cymmwys iw derbyn hi: <HI>Amen.</HI></P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="ten commandments interpreted">
<PB N="19" REF="12">
<HEAD>Y Deg Gorchymmyn ai Hy&s;tyriaeth.</HEAD>
<P>Y Deg gorchymmyn a ranner yn ddwy-ran: Sef y gor|chymmyn mawr: ac ail gorchymmyn cyffelib iddo.</P>
<P>Yn y gorchymmyn mawr Cyn<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hwy&s;er y pedwar gor|chymmyu Cynraf, yn yr hyn ein dy&s;ch o<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ein dyled tu ag at Dduw; Yn yr ail gorchymmyn y cynhwy&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r y chwech olaf, yn yr hyn ein dy&s;cer ni ein dyled tu ag at ein Cymmydog.</P>
<DIV2 N="1" TYPE="commandment">
<HEAD>Y gorchymmyn cyntaf ai hy&s;tyriaeth.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Na fydded it Dduwiau eraill ger fy mron ei.</HI></Q> Yn y geiriau hyn yr ydem yn dy&s;cu, cydnabod y gwn D uw, ei addoli ef, credu ynddo, ei garu uwch law pob peth, ei ofni yn fwy na dim, a gobeithio ynddo efe yn unic.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="2" TYPE="commandment">
<HEAD>Yr ail gorchymmyn ai hy&s;tyriaeth.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Na wna it ddelw gerfiedig, na llun dim ar y &s;ydd yn y nefo|eth uchod nac ar &s;ydd yn y ddaiar i&s;od,</HI> &amp;c. </Q>Yn hyn yr ydem yn dy&s;cu ymwrchod a phob eulunaddoliaeth, a g<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">udduwia|eth, a phob <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">o<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ofer, ac anhrydeddu y gwir Dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w yn y dull, ar wedd, ac y mae efe yn gorchymmyn yn ei air Sanctaidd.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="3" TYPE="commandment">
<HEAD>Y trydydd gorchymmyn.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Na chymmer enw yr Arglwydd dy Duw yn ofer,</HI> &amp;c.</Q> Yn y geiri<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u hyn yr ydemni yn dy&s;cu ymwrtho<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> a phob cam-arfer, a diy&s;tyrwch ar enw Duw, ei ddoniau, ei air, ai weithredoedd.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="4" TYPE="commandment">
<PB N="20" REF="13">
<HEAD>Y pedwerydd gorchymmyn.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Cofia gadw yn Sanctaidd y dydd Sabboth.</HI></Q> Yn y gorchymmyn yma yr ydem yn yndy&s;cu gorphywys ar ddydd yr Arglcwydd oddiwrth ein meddyliau, ein geiriau, an gweithredoed bydol, a chynnal y dydd hwunw yn gwbl i ogoniant Duw, drwy ei wa&s;anaethu efe yn enwedig ar y dydd hwnnw, nid yn unic pob un yn en deulu eu hun, ond pawb ynghyd yn un gynlleid|fa, yn Cyd-weddio: yn cydwrando, ac yn cyd-ralu diolch, hefyd ar y dydd hwnnw ni a ddylem wneuthur gweithredodd da ac angenrhaid yn unic, gweithredodd duwioldeb, a gwei|thredodd traga edd, fel y Caffom ni gwyfleu ac y roddo duw yr gallu nid nad yd w iawn ini wa&s;anaeth Duw fel hyn ar ddy|ddi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u eraill ymhli<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h ein holl trafferthau: ond ar y diwrnod hwnnw ni a dyl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">m roddi heibio ein trafferthau ein hunain, a di&s;gwil ar yr un peth yma yn u<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ic.</P>
<P>S<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">bboth neu gadw diwrnod yn Sabboth yw nuilltuo a chy&s;|&s;egru diwrnod i orphywys oddiw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th eich gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ith eich hunain er mwyn bod yn ddirwy&s;tr oblegit pethau bydol, ac m gis yn rhw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">m ar y diwrnod hwnnw yn enwedic i ddi&s;gwil ar wa|&s;anaeth Duw, gan berchu ic anrhydeddu y diwrnod oblegit y gwa&s;anaeth. <HI>Exod.</HI> 16.13 <HI>E&s;a.</HI> 58 13, Mae yn fawr gan ddynion duwiol am y dydd Sabbath er hyf<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">dwch hwy yw, megis ac y mae efe yn dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ffus gan ddynion Cybyddus a dry|gionus, mae efe yn fl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ganthynt, ac nid allant hwy aros wrtho Am 8.5. <HI>Pa bryd yr ay Sabboth heibeio?</HI></P>
<P>Gwae ni y Cym<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u ein gwaith ar dorri y Sabbothau gynt, drwy ddioddeu po<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ion ha, chwaryddion, neu Enterlutai, daw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;io a chanu,<NOTE PLACE="marg">Interludi.</NOTE> meddwi, ac ymladd a phob anllywodraeth ar y dydd hwnw m<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">gis yn un-&s;wyth, ac ar gwaith godd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u: or achos yma y mae llawer plwyf, a llawer Cynlleidfa yn ein plith ni heb na gwenidogaeth na Sabboth, ac yn awr llawer. heb ganthynt ddim iw wneuthur ar y dydd Sabboth ond chwareu, ac wele ni ddaw erddynt mohynnu fe a gymmerodd duw ymaith lawenydd on plith ni ynghyd ai wa&s;anaeth: <HI>Ho&s;.</HI> 2.11, 12, 13, &amp;c. <HI>E&s;.</HI> 1<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.10. <HI>Jer.</HI> 7.34.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="5" TYPE="commandment">
<PB N="21" REF="13">
<HEAD>Y pymmed gorchymmyn ai y&s;tyriaeth.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Anrhydedda dy Dad, ath fam,</HI> &amp;c.</Q> Yn hwn y mae pob rhyw, a gradd o Gri&s;tianogion yn dy&s;cu eu dyled iw gilydd, y naill ir llall: Megis</P>
<P>Yn gyntaf y plant tu+ag at y tadau, ar mammau: ar tadau,<NOTE PLACE="marg">Lege: dyled y bobl ir llywi awdwr a dyled y llywiaw ir bobl.</NOTE> ar mammeu tu ag at y plant: Dyled y Llywiawdwr ir bobl, ar bobl ir llywiawdwr, Dyled&s;wydd y plwyfolion ir offeiriad, neu <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">' gweindog, ar offeiriad ir plwyfolion, y wraig ir gwr, ar gwr ir wraig: ieuengtid i henaint, a heniant i ieuengtid, y gwas ir mei&s;tr, ar mei&s;tr ir gwas, y tlawd ir Cyfoethog, ar Cyfoethog ir clawd.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="6" TYPE="commandment">
<HEAD>Y chweched gorchymmyn.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Na ladd.</HI></Q> Yn hwn yr wyi yn dy&s;cu gochelyd pob peth ac a ddychon fyrhau enioes, neu beryglu bywyd fynghymmydog, neu fy enioes fy hun. Ie yr wyfi yn dy&s;cu ym+mhellach arfer pob moddion Cyfreith+lawn i faentumio at i gynnal fy mywyd fy hun, a bywyd fynghymmydog hefyd.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="7" TYPE="commandment">
<HEAD>Y &s;eithfed gorchymmyn.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Na wna odineb:</HI></Q> Yn hwn in dy&s;cer i ochelyd holl bechadurus chwantau y cnawd ar holl acho&s;ion &s;ydd yn perthyn yddynt at ymarfer a phob moddion Cyfreithlon im cadw fy hun ac eraill mewn di|weirdeb.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="8" TYPE="commandment">
<HEAD>Yn wythfed gorchymmyn.</HEAD>
<Q REND="inline"><HI>Na ledratta.</HI></Q>
<P>Yn hwn yr ydem ni yn dy&s;cu ochelyd gwneuthur cam ac era<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ill, nac ymgyfoethogi drwy Ffyrdd anghyfiawn eithr gwei|thio yn ddyfal mewn galwedigaeth gyfreithlon, fel y gallom yn gywir ein maentumio ein hunain, an teuluodd, ac he+blaw hynnu Cymmorth erail a fyddo mewn ei&s;ieu.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="9" TYPE="commandment">
<PB N="22" REF="14">
<HEAD>Y nawfed gorchymmyn</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Na ddwg gam di&s;tiolaeth yn erbyn dy gymmydog.</HI></Q> Yn y gorchymmyn hwn yr ydem yn dy&s;cu, nawnelom gam a neb, nac yn eu enw drwy ei enllibio efe yn ddirgel, nac yn ei dda, neu yn ei fywyd, drwy roddi Camdy&s;tiolaeth yn ei erbyn ef o flaen y Barnwr, ie yr ydem ni yn dy&s;cu yn y gor|chymmyn yma fod yn barod cyn belled at y gallom i atteb dros, eln Cymmydogion hyd y gallom gydar gwirionedd.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="10" TYPE="commandment">
<HEAD>Y degfed gorchymmyn.</HEAD>
<P><Q REND="inline"><HI>Na chwennych dda dy gymmydog, na chwennych wraig dy gymmydog,</HI> &amp;c.</Q> Yn hwn yr ydem ni yn dy&s;cu bod yn gwbl-fodlon in Cyflwr, an &s;tat ein hunain heb gymmaint a thrachwantu yn ein Calonnau ddim ar a fyddo yn eiddo rhai eraill.</P>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="excursus">
<PB N="23" REF="14">
<HEAD>Chwe pheth angenrhaid iw y&s;tyried er mwyn iawn Synnied or gorchmynnion yn giffredinol?</HEAD>
<P N="1">1. YN gyntaf pa beth bynnag a fyddo un gorchymmyn yn ei erchu, y mae efe yn gwahardd ygwrthwyneb, a pha beth bynnag a fyddo un gorchymmyn yn ei wahardd, mae efe yn errchu y gwrthwyneb: Megis yn y trydydd gorchymmyn: Nachymmer ew yr Arglwydd dy Dduw yn ofer, y mae y gor|chymmyn yma wrth wahardd cymmeryd enw duw yn ofer, yn erchu ei anrhydeddu, ai Sancteiddio efe, yn yr un modd y mae duw eu hun yn e&s;poni, neu yn egluro y pedwerydd gorchymmyn, gwedi iddo erchu cadw y dydd Sabboth, y mae efe yn eberwydd yn gwahardd y gwrth+wyneb, <HI>Ar y dydd hwnnw na wna ddim gwaith.</HI></P>
<P N="2">2. Yn ail: pa beth bynnag y mae y gorchmynnion yn ei waharddy mae nhw yn ei wahardd dros byth a phob am&s;er, megis na ddylem ni gymeryd henw duw yn o|fer un am&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r, nac mewn un modd, na lladd, na godinebu nac yn ddigllawn, nac yn ddyddig, nac yn feddw nac yn Sobr: ond am yr hyn y mae y gocchmynnion yn ei erchu yr ydem ni yn rhwym i wneuththur hynnu dros byth ac hyd y diwedd, ond rid yn wa&s;tadol a phob am&s;er: Megis yr ydem ni yn rhwym i gadw y Sabboth tra fyddom ni byw, ond nid amgen nac ar ei ddydd ei hun, yr ydem ni ar ddyddiau erall yn rhyddion oddiwrtho.</P>
<P N="3">3. Yn drydydd pa bechod bynnag y mae un gorchymmyn yn ei wahardd, y mae efe hefyd yn gwahardd pob pechod Cyffelib, a phob achlu&s;ur iddo: fel y mae Chri&s;t ei hun yn
<PB N="24" REF="15"> eglurhau y chweched, y &s;eithfed ar tryydydd gorchymmyn, <HI>Mat.</HI> 5. wrth argyhoeddi arthrawiaeth y Phari&s;eaid yn gwa|hardd lladd, a godinebu yn y weithred yn unic: a thyngu wrth henw Duw yn gelwyddog: y mae Chri&s;t yn dy&s;cu fod y neb a ddiggio yn ddiyflur yn euog, 21.22. ar neb a edrycho ar wraig iw chwennychu hi, yn godinebu, a bob y neb a dyngo oll yn ddiachos ar fai, 28.34, 35, 36, 37.</P>
<P N="4">4. Mae n rhaid ini gadw y pedwar gorchmynion cyn+taf oi piegit ei hunain, canys nid o es dim fwy neu yn iwch na nhw, ond y gorchmynion eraill mae yn rhaid ini ei cadw oi plegit hwy, fel y mae Chri&s;t eu hun yn gwneithur rhagoriaeth rhwng y cyntaf ar ail Gorchymyn, y mae yn galw y naill yn orchywyn mawr, ar llall yn gyffellib iddo hynny ydw, m<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">gis yn pwy&s;o arno, ag yn cymmeryd eu rym, ai nerth oddiwrtho. Nid oe; dim o+herwydd yr hyn y carwn ni Duw, ond efe eu hun canys nid oes dim yn fwy neu yn well nag efe, ond nid amgen nac o+herwydd Duw y carwn ni ddyn &s;ef oblegit ei fod efe, <HI>wedi en wneithur ar lun Duw,</HI> Jaco: 3 9.</P>
<P N="5">5. Mae y fath garennydd, ar fath gymdeithas, rhwng y gorchmynnion, fel pwybynnag a gatwor gyfraith i gyd oll ag y ballo mewn un pwngc, y mae efe yn euog or cwbl <HI>Jac.</HI> 2.10, 11. obleg<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">t y mae y cwbl yn &s;efyl ar yr un awdurdod, y neb a ddywedoedd na odineba a ddywedodd hefyd na ladd, gan hynny y neb &s;ydd yn tro&s;&s;edu mewn un arall, nid yw efe yn cadw yr un oblegit Duw. Canys pe gwnae efe felly yr unawdurod ac a bereu iddo gadw un, ai cymhelleu efe hefyd i wneithur ei or<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u ar gadw 'r lleill,</P>
<P N="6">6. Mae y fath garennydd, ar fath gymdeithas, rhwng y gorchmynnion, nid yn unic y weithred oddiallan ond hefyd y meddwl ar ewyllus oddimmewn, y mae hi yn gofyn ei chyflawni yn berffath, ac mewn gwirionedd yr hyn nis gallwn ni ei wneuthur, o+herwydd ein bod <HI>wedi ein llunio mewn an|wiredd,</HI> P&s;al. 51.5.</P>
<P>A chan hynnu nid wrth ein gwaith yn cadw y gyfraith y mae ini ddi&s;gwil am iechydwriaeth, oud drwy gredu yn yr Arglwydd Je&s;u, <HI>yr hwn a wnaethpwyd ini gan Dduw yn ddo|ethineb, ac yn gyfiawnder, ac yn Sancteiddrwydd ac yn Berynedi|gaeth,</HI> 1 Cor. 1.30.</P>
<P><PB N="25" REF="15">Ac etto mi a fynnwn ichwi gofio <HI>na ddaeth Christ i dorri yr gyfraith, ond iw chyflawni hi.</HI> Mat. v. 17.</P>
<P>Ir neb y mae Chri&s;t yn &s;ancteiddrwydd, y mae efe yn San|cteiddiwr hefyd; y neb y mae efe yn ei brynnu drwy eu waed, y mae efe hefyd yn eu feddiannu drwy ei y&s;pryd, ac nid yw eu y&s;pryd ef yn ddiffrwth ddim, <HI>ond yn llawn Ffrwyth, ym mhob daioni, a chyfiawnder, a gwirionedd,</HI> Eph. v. 9. (Medd yr Apo&s;tol) <HI>y rhai &s;ydd eiddo Christ a groe&s;hoelia&s;ant y cnawd, ai wyniau ai chwantau,</HI> Gal. v. 24. y mae nhw yn dwyn cariad diragrith tu+ag at Dduw, a cha&s;ineb perffaith i bechod er maint a fyddo ymdrech y cnawd yn eu herbyn hwynt y mae nhw o ewyllus da ac oi gwir fodd yn rhoddi eu meddwl ar wa&s;anaeth cyfraith Dduw, <HI>Rhuf.</HI> 7.15. ie nid yn unic i wa&s;a|naythu ei gyfraith ef, ond hefyd i <HI>ymhyfrydi ynddi hi,</HI> Rhuf. 7.22.</P>
<P>Gan ddiolch bob am&s;er i dduw tad drwy ein harglwydd Je&s;u Gri&s;t am eu rhyddhau oddiwrth faych eu pechodau, ac oddiwrth gaethiwed, a melldith y gyfraith gan wneuthur y baych oedd drwm, yn y&s;cafn, ar iau oedd flin, yn e&s;mwyth; arhoddi yddynt wa&s;anaethu Duw, a dynion, o wir gariad; a prof mhob modd beth &s;ydd gymeradwy gan yr Argl|wydd. <HI>Amen.</HI></P>
<P>Celfyddyd fach er cyfarwyddyd ir cyfryw rai or cymru ac ydynt yn ddiwid i wrando pregethau, ac yn ddyfal ei chwilio yr &s;cruthuran fel ymedro nhw gwedd ar Bennod neu r Adnod a fo nhw yn ei gei&s;io neu a henwir <HI>id|dynt.</HI></P>
<P><PB N="26" REF="16"><NOTE PLACE="marg"><HI>Mark. 3.34</HI> Wele fy mam i am brodyr i. Ganis pwy byn|nag a wnelo e|wyllus Duw, bwnnw yw fy mrawd i am chwaer, am mam i.</NOTE>Un.<ABOVE>1.</ABOVE> Dau.<ABOVE>2.</ABOVE> Tri.<ABOVE>3.</ABOVE> Pedwar.<ABOVE>4.</ABOVE> Pymp.<ABOVE>5.</ABOVE> Chwech.<ABOVE>6.</ABOVE> Saith.<ABOVE>7.</ABOVE> Wyth.<ABOVE>8.</ABOVE> Naw.<ABOVE>9.</ABOVE> Deg.<ABOVE>10.</ABOVE> Un-ar-deg.<ABOVE>11.</ABOVE> Deu ar-ddeg.<ABOVE>12.</ABOVE> Tri ar-ddeg.<ABOVE>13.</ABOVE> Ped-war-ar-ddeg.<ABOVE>14.</ABOVE> Pymptheg.<ABOVE>15.</ABOVE> Un-ar-bymtheg.<ABOVE>16.</ABOVE> Dau-ar-bymtheg.<ABOVE>17.</ABOVE> Tri-ar-bymtheg.<ABOVE>18.</ABOVE> Pedwar-ar-bymtheg.<ABOVE>19.</ABOVE> Ugain:<ABOVE>20.</ABOVE> Un-ar-hugain.<ABOVE>21.</ABOVE> Dau-ar-hugain.<ABOVE>22.</ABOVE><NOTE PLACE="marg"><HI>Yr oedd y Be|raeaid,</HI> yn fo|neddi geiddiach, nar rhai oedd yn Th<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;salonica y rhai a dderbyn nia&s;ant y gair gyda ph<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">b pared rwydd meddwl, gan chwilio heu|uyd yr Scryth|hraiu, <HI>Acts 17 11</HI></NOTE> Tri-ar-hugain, <HI>&amp;c.</HI><ABOVE>23.</ABOVE> Deg-ar-hugain.<ABOVE>30.</ABOVE> Deugain.<ABOVE>40.</ABOVE> Deg a-deugin.<ABOVE>50.</ABOVE> Trigain.<ABOVE>60.</ABOVE> Deg-a-thruigain,<ABOVE>70.</ABOVE> Pedwar-ugain.<ABOVE>80.</ABOVE> Deg-a phedwar-ugain.<ABOVE>90.</ABOVE> Cant.<ABOVE>100.</ABOVE> Neu y ganfed: ac felly am y lleill un ne'r cyntaf yr ail, y drydydd, <HI>&amp;c.</HI></P>
<P>1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, &amp;c.</P>
<P>10. 20. 30. 40. 50. 60. 70. 80. 90. 100. 101, 102, 103, &amp;c.</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Y garennydd oreu yw edrydu 1 Ghri&s;t, ar Boneddigr-wydd mwya yw bod yn gyd+nabuddus yn|ei eiriau efe, heb hyn nid yw achau ond chw|edlau, 1 Tim. 1.4. ac nid yw Bonedd ond gwagedd.</NOTE>I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII, XIII, XIV, XV XVI, XVII, XVIII XIX, XX, XXI, XXII, XXIII, XXIV, XXV, XXVI, XXVII, &amp;c.</P>
<P>X. XX XXX. XL. L. LX. LXX. LXXX. XC. C.</P>
<P>Y nam yn unfed bennod deu-ugain o lyfr Gen&s;is ar unfed adnod ar bym<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">heg, <HI>Gen.</HI> 39.16. neu <HI>Gen.</HI> XXXIX. XVI. Yr nam yn unfed P&s;alm ugain a chant ar nam yn unfed adnod triugain a chant <HI>P&s;al.</HI> 119.159. neu <HI>P&s;al.</HI> CXIX. CLIX. Yr ugainfed adnod o Epi&s;tol <HI>Jude, Jude</HI> 20. neu <HI>Jude</HI> XX.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="sermon">
<PB N="27" REF="16">
<HEAD>Y pedwaredd Gorchymmyn.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL><HI>Exod. 20.8, 9, 10, 11.</HI></BIBL>
<P>Cofia y dydd Sabboth iw &s;ancteiddio ef chwe diwrnod y gweithi ac y gwnei dy holl waith, ond y &s;eithfed dydd yw Sabboth yr Arglwydd dy dduw, <HI>&amp;c.</HI></P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>MAn rhyw odidowgrydd yn nailltuoll i bob gorchym|myn, yn enwedic i bob gorchymmyn or A&s;tyllen gyn|taf, megis ir gorchymmyn ymma, mae yn nailltulol, ac yn briodawl iddo fod yn y&s;pus, ac yu eglur tros ben, lle mae y lleill yn cyhoeddi un rhan ac yn cynhwy &s;o 'r llall, mae hwn yn cyhoeddi 'r ddwg ran, ac yn y&s;py&s;u 'r cwbl.</P>
<P>Mae efe yn cyhoeddi yn gyntaf y peth y mae efe yn ei erchi a chwedi hynnu y peth y mae efe yn ei wahardd, ac or nailltu yn rhoddi rhe&s;wm am bob un or ddau.</P>
<P>Yr hyn y mae efe yn ei erchu a gynhwy&s;ir yn y geir au ym|ma; Cofia gadw yn &s;anctaidd y dydd Sabboth, y rhe&s;wm &s;ydd yn Canlyn fel hyn.</P>
<P><HI>Chwe diwrnodd y gweithi, ac y gwnei dy holl waith,</HI> M<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">e iti chwe diwrnod i weithio, yn 'r hyn y gwnei dy holl waith, gan hynnu Cadw yn &s;anctaidd y dydd Sabboth.</P>
<P>Yr hyn a wahardder a gynhwy&s;ir yn y geiriai hyn, <HI>Ond y &s;eithfed dydd yw Sabboth'r Arglwydd dy dduw, na wna ynddo ddim gwaith.</HI> Y rhe&s;wm am hyn ydiw&punc; oblegit yr Arglwydd wneuthur ei holl waith mewn chwe diwrnod, a gorphywys o+hono y &s;eithfed dydd, Am hynnu y bedithiedd 'r Arglwydd y &s;eithfed dydd ac ai &s;ancteid<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iodd ef (hynnu yd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">w) efe ai nailltuodd, ac ai ordeiniodd efe yw gadw yn &s;anct<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i dd iddo ef.</P>
<P><PB N="28" REF="17">Cofia y dydd Sabboth iw &s;anctaiddo efe, <HI>&amp;c.</HI></P>
<P>Yn y Text ymma mae ichwi y Tri pheth hyn yw hy&s;ty|ried:</P>
<P N="1">1. Fod un dydd o &s;aith iw gadw yn Sabboth yr Argl|wydd.</P>
<P N="2">2. Pa fodd y Cedwir y Sabboth, &s;anctidd ac yn ddi|waith.</P>
<P N="3">3. Pa+ham y Cedwir y Sabboth, yn &s;anctaidd; &s;ef ob|legit ir Arglwydd ei nailltuo ai ordeinio efe iw gadw felly.</P>
<P><HI>Otherwydd pa+ham y bendithiodd yr Arglwydd y &s;eithfed dydd ac a &s;ancteiddiodd ef.</HI></P>
<P>Yn gyntaf rhan gyntaf, &s;ef bod un dydd yn 'r wythnos yw gadw yn Sabboth ir Arglwydd.</P>
<P>Yn y rhan ymma chwi a y&s;tyriwch y tri pheth hyn:</P>
<P N="1">1. Ordinhad y Sabooth pa fath ydiw, ac oddiwrth pwy mae, &s;ef oddiwrth Dduw yn Ordinhad tragywyddol.</P>
<P N="2">2. U&s;e a deunydd y dydd Sabboth, mae efe yn fuddiol mewn amriw o foddion, ond yn enwedic oblegit ywa&s;anaeth Duw yn hardd, ac yn barchedic yn y gyulleidfa.</P>
<P N="3">3. Jawnder a rhe&s;wmoldeb y Sabboth, nid yw efe onid un dydd o &s;aith, a hwnnw yw gadw ir Arglwydd, it hwn &s;ydd yn rhoddi ini ein holl ddyddiau.</P>
<P>Yn gyntaf or y&s;tyriaeth gyntaf, &s;ef Ordinhad y Sabboth, pa fath ydiw, ac oddiwrth pwy mae; (1) oddwrth Dduw yn O<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dinhad tragywyddol.</P>
<P>Yn y dydd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">au hyn nid oes <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">gos ddim ac &s;ydd grefyddol nad ydiw m<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ddyliau anwadl, a phennau any&s;cedic yn ei ammau, ei hyd yn oed y pader, y G<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">edo, ar d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g gorchymmyn, ac yn enwedic y gorchymmy<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ymma, ynghylch y Sabboth.</P>
<P>Mae pawb yn Cyfadde fod y Sabboth wedi ei ordeinio gan Dduw,<NOTE PLACE="marg">Megis yn rhyd|dion ac yn a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">h ydd-did gennych megis Coh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">l ma|lis eithr felgwa|&s;ana ethwyr Duw, <HI>1 Pet: 2 16</HI></NOTE> ond medd thai, nid ord<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iniwyd ymhono ond dros am&s;er, a hynnu ir Iddewon yn unic; hwy a ddywedant fod Chri&s;tnogi<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n yn rhyddion oddiwrtho, ac na ddylai nhw wneuthur rhagoriaeth rhwng y naill ddiwrnod ar llall, na chadw un dydd mwy nai gilydd.</P>
<P>Yn &s;iwr mae nhw yn rhyddion yn y peth ymma, megis mawn pethau eraill or Cyffelib, ond mae yn ddyledus arnynt hwy
<PB N="29" REF="17"> u&s;io ei rhyddyd yn hyn ac ymhob peth ar all er gogoniant, a gwa&s;anaeth Duw, yr hwn yw ein gwir fraint, an rhyd|ddid ni.</P>
<P>Ir rhai &s;y yn Cymmeryd arnynt ammau, ac ymddadleu yn y Pwncc ymma, myfi a attebaf yn yr un modd, ac 'r atte|bodd ein Jachawndwr Chri&s;t ir Phari&s;aeaid <HI>Mnr.</HI> 10.2. pan ofynna&s;ant hwy iddo, a oedd rhydd i wr roddi ymmaith ei wraig? gan ddywedyd ddarfod i Foy&s;es ganhiattau &s;crifennu llytthur y&s;car, ac felly ei gollwng hi ymmaith.</P>
<P>I hyn mae Chri&s;t yn atteb, mai o achos ei Calongaledwch hwy y &s;crifenna&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Mo&s;es y gorchymmyn hwnnw ac nad felly 'r oedd or dechreuad.</P>
<P>Felly nimeu am y dydd Sabboth chwiliwn pa fodd 'r oedd or dechreuad, ac wele mae yn y&s;pus ddigon ddechreu or Sabboth, yn ddiatrec yniwedd gwaith y Creuedigaeth, Chwe diwrnod y gwnaeth 'r Arglwydd ei holl waith ac a orphywy|&s;odd ar y &s;eithfed dydd o+herwydd pa+ham fe a fendithiodd 'r Arglwydd. Y feithfed dydd, ac ai&s;ancteiddiodd, ef, efe ai&s;ancte|iddiodd ef nid iddo ei hun iw gadw (mae efe yn Cyfanneddu dedwddwch, a thragyw+yddoldeb, ac felly yn Cadw Sab|both yn wa&s;tad) ond ini iw gadw iddo ef, yr hwn a wnaeth ac a drefnodd bob peth.</P>
<P>Fe a ddechreuodd y Sabboth ymharadwys cyn bod pechod yn y byd, ac felly cyn bod na rhaid na gwybodaeth o Gri&s;t, chan hynnu cyn bod na Ceremonie nac arwydd yn y bydo ho|no, cyn bod nac Iddew, na Groegwr, na chaeth na rhydd, nac un bath ar wahaniaeth yn y byd, gan hynnu nid ir Idde|won yn unic 'r ordeiniwyd y Sabboth, ond i holl bobl y byd, nid tros am&s;er chwaith ond tros byth.</P>
<P>Mae yn iawn ir peth &s;ydd or dechreuad barhau hyd y di|wedd.</P>
<P N="2">2. Yn ail mi a debygwn y dylai y Sabboth barhau yn wa|&s;tad, wrth y rhagoriaeth &s;ydd rhwng y gyfraith foe&s;awl yr hon &s;ydd yn pathau yn dr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">gywydd, a Deddf y gorchmynnion mewn ordeinhiadau, yr hon nid ydoedd i barhau ond tros am&s;er, <HI>Exod.</HI> 20.20.1, 2. <HI>&amp;c. Ephe&s;.</HI> 2.15. <HI>Deut.</HI> 4.13. efe &s;ef Duw ei hun a fynegodd ei gyfammod &s;ef y Dengair ac ai &s;cri|fennodd hwynt.</P>
<P><PB N="30" REF="18">Yn awr un or dengair, neu or deg gorchymmyn yw r dydd Sabboth, os amgen pa+ham y &s;crifennwyd ef yn ei plith hwy? ac hebd+do pa ie y ceir y dengair n<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u y degorchymmyn?</P>
<P><NOTE PLACE="marg">Er hynnu os dyfal wran|deuch arnafi heb ddwyn|baich drwy byrth y ddinas hon ar y dydd Sabboth, &amp;c.</NOTE>Mae efe mor naturiol, mor rhe&s;wmmol, ac mor grefyddol, ac y mae y gorch+mynnion eraill, a hyn &s;ydd y&s;pus, oblegit fod Duw, drwy enau ei Brophwydi yn addo gwobrwyoy rhai a gadwent ei Sabboth ef, <HI>Jer.</HI> 17.24. ac yn bwgwth dial ar y rhai ai torrent ef, <HI>Jer.</HI> 17.27. <HI>Ond os Chwi ni wrendy arnaf i &s;an<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">eiddio y dydd Sabboth,</HI> &amp;c.</P>
<P>Mae Cymmaint addewid ir gorchymmyn ymma ac i un or gorchmynnion eraill, a Chymmaint o ddialedd ir rhai ai tor|rant ef gan hynnu nid yw efe na llai, nac amgen nar lleill, <HI>E&s;a.</HI> 56.1, 2 3, 4 5.6.7.</P>
<P N="3">3. Yr un ydiw y Gyfraith foe&s;awl, neu y deg gorchym|myn ar gyfraith naturiol, yr hon a &s;crifena&s;id ynghalon dyn ar y cyntaf, ar gyfraith honno L'un a Delw duw ydoedd, yn awr ynuw nid oes dim dros am&s;er ond pa beth hynnac &s;ydd ynddo ef, tragywyddawl ydiw N<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d yw Ceremonie ond tro<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> am&s;er, mae y gair Ceremonie yn ar+wyddocau hynnu Cere|monie <GAP DESC="foreign">, ac medd 'r Apo&s;t: at 'r Ephe|&s;iaid, <HI>fe a ddirymmodd Chri&s;t y ddeddf honno, Eph.</HI> 2.18. ie a chymmaint ac oedd or Sabboth yn Ceremonial neu yn Dde|ddfol&punc; hynnu ydiw yn nailltuol ir Iddewon a ddirym|mwyd hefyd.</P>
<P>Yn &s;icc<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> mewn modd ir oedd y Sabboth yn nailltuol, ac yn rhan or gwah<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">iaeth rhwngthynt hwy pryd hynnu a chen|he<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> loedd y byd, nid oblegit nad oedd yn naturiol, ac yn rhe&s;wmmoli holl genhedloedd y byd gadw y Sabboth megis ir Iddewon, ond obl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">git na fedrent hwy arno, ac nad oeddent yn ei chwennych ef, o e&s;ieu i dduw adnewyddu ei gyfraith yddynt hwy megis ac y gwnaethe efe ir Iddewon, a gwa&s;cu ei calonnau hwy atti hi.</P>
<P>Mae rhagoriaeth hefyd rhwng 'r Iddewon yn cadw y Sab|both dan y gyfraith a nyni yn ei gadw ef dan 'r Efengil: yr oeddent hwy megis yn gaethion, ond nyni ydem rhyddion, h<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">b fod arnon amgen rhwymyn yn ai gadw ef ond fel y byddo Cymhe&s;ur, a chymmwys er gogoniant a gwa&s;anaeth Duw.</P>
<P N="4"><PB N="31" REF="18">4. Pa beth bynnac oedd yn Ceremonial yn unic, yn am&s;e|rol, ac yn nailltuol ir Iddewon, yn rhan o ddeddf y gorch|mynnion mewn ordeinhadau heb fod oflaen y ddeddf honno, ac heb fod u&s;e na deunydd yn y byd o+hono ar ei hol hi hynnu a ddirymmwyd yn llwyr ac a d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r&s;ynwyd wrth Aberth Chri&s;t; ond y peth oedd oflaen y ddeddf honno, ac &s;ydd yn angen|rhaid, ac yn fuddiol ar ei hol hi, hynnu os bydd achos a ellid ei newidio ond ni &s;ymmydwyd ymhono, megis 'r Offeiria|deth neu'r weinidogaeth, ar dydd Sabboth 'r oedd yr Offei|riadeth yn rhwym ir Iddewon yn unic, ac yn ei plith hwy i lwyth Levi: yn awr mae 'r Leuiaid wedi ei troi heibio, ac etto mae 'r weinidogaeth yn parhau, yn 'r un modd y Sabboth a newidiwyd hefyd, o ddydd 'r Iddewon i ddydd 'r Arglwydd, ac felly y gelwir y Sabboth yn awr &s;ef dydd 'r Arglwydd Datcuddiad: 1.10.</P>
<P>Yn awry dydd ymma ydiw y dydd Cyntaf yn 'r wythnos, <HI>Act.</HI> 20. 1 <HI>Cor.</HI> 16.1. fel hyn mae yn y&s;pus nid yn unic fod dydd yw gedw yn Sabboth ond hefyd pa ddydd, Dydd 'r Arglwydd, y dydd Cyntaf or wythnos.</P>
<P>Er nad ydem ni yn rhwym i gadwr 'r Sabboth ymhob <HI>amgyl+cheddau</HI> circum&s;tance yn 'r un modd ar Iddewon, etto o ran y <HI>&s;ylwedd</HI> &s;ub&s;tance, &s;ef ein ufudd-dod an gwa&s;anaeth ni i dduw, mae efe mor naturiol, mor rhe&s;wmmol, ac mor angenrhaid ini 'r oedd efe ir Iddewon, mae mor naturiol, ac mor rhe&s;wmmos ini gydnabod Duw yn Arglwydd ac oedd yddynt hwythau ei allu, ai ddoethineb ynglreuedigaeth y byd, yn lbywodraethu pob peth, ac yn enwedic yn prynnu ac yn gwaredu ei bobl.</P>
<P>Yn &s;iccr fel y Clyw&s;ochi or blaen fe a ddywaid rhai na ddy|lai G<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">&s;tnogion wneuthur rhagoriaeth rhwng y naill ddiwr|nod ar llall, na chadw un dydd mwy nai gilydd, ond pob dydd a ddylai fod yn Sabboth i Gri&s;tnogion, yn wir pob dydd a ddylai fodd yn &s;anctaidd, ond ni ddychon pob dydd fod yn ddiwaith, tra fyddomni ymma, nid gwiw ini ddi&s;g wil y Sab|bath hwnnw nes cadw o+honom ef yn hernas Dduw: <HI>E&s;ay</HI> 6.6. Ac am gadw pob dydd yn &s;anctaidd, &s;yweth 'r ydem ni ym|hell yn ol, ie ni ddaw erom ni gadw un dydd fel y dylem ni, tra 'r ydem ni ymma 'r ydem ni yn amherffaith, a chan hyn|nu mae yn rhaid ini wrth y Sabboth, y Weinidogaeth, Gy|nulleidfa,
<PB N="32" REF="19"> y Sacramentau, ar Cyfriw foddion in Cymmell ni i dduwioldeb, a &s;ancteiddrwydd, tra fyddom ni yn amherffaith, mae yn rhaid ini wrth y moddion ymma, a perffaith nis byd|dwn, nes dyfod or hyn &s;ydd berffaith, yna y pethau ymma a ddeleuir, 1 <HI>Cor.</HI> 13 10.</P>
<P>Fel hyn y darfu imi ac Ordinhad y dydd Sabboth: efe a ordeiniwyd gan dduw ei hun, yr <HI>Arglwydd ai bendithiodd, ae ai &s;ancteiddiodd ef.</HI></P>
<P>Yn awr 'r wyfi yn dyfod at 'r ail y&s;tyriaeth ynyrhan gyntaf o'm Text, &s;ef u&s;e a deunydd y dydd Sabboth, (hynnu ydiw) i ba bwrpas y mae efe, a pha fudd &s;ydd o+hono.</P>
<P>Mae 'r Sabboth yn fuddiol mewn amriw o foddion:</P>
<P N="1">1. Yn gyntaf er mwyn gogoniant duw, ei adoliad, ai wa&s;a|naeth; Dymma 'r gydnabyddiaeth, neu ran or Deirnged 'r ydem ny yn ei dalu i dduw, drwy 'r hyn 'r ydem yn ei gydna|bod ef yn Arglwydd ini, wrth hyn 'r ydem ni yn Cydnabod ei fawr edd ai allu yn gwneuthur ac yn llywodraethu pob peth, ei ddo+ethineb ai ddaioni hefyd yn trefnu pob peth in gwa&s;anaethu ni, a ninnau iw addoli ai wa&s;anaethu ef yn unic.</P>
<P N="2">2. Mae y Sabboth yn fuddiol er mwyn arferu y moddion ac Ordinhiadau Duw iw wa&s;anaethu ef, yn enwedic yn hardd, yn y&s;pus ac yn barchedic ynghyd ac yn y, gynulleidfa.</P>
<P>Yn ddiau ni a ddylem wa&s;anaethu Duw bob am&s;er, ac ym|hob man, pan fyddomni yn y maes, ac ar ein gwaith, pan orweddomni i lawr, a phan godom ni i fynu, hwyr, a boreu, a chanol dydd, bob dydd, a phob pen awr, &s;yweth nid oes un o+honomni mor ddyfal yn hyn ac y dylem ni fod, a llawer o+honomni ni wa&s;anaethant dduw oll heb ei cymmell, megis drwy gyfraith y Sabboth neu 'r cyfriw fath yn hytrach er bod yn ddyledus arnom ni wa&s;anaethu duw bob am&s;er ac ymhob man,<NOTE PLACE="marg">Chwe diwrnod y gwneir gwaith ar &s;aithfed dyddy|bydd Sabboth gorphwy&s;dra, &s;ef Cymmanfa &s;anctaidd.</NOTE> etto ni a ddylem ryw am&s;er droi heibio ein gwaith i ddi&s;gwyll ar wa&s;anaeth duw yn unic, a hynnn nid yn unic, yn nadillvol pob un wrtho ei hun, ond ynghyd ac yn y gynulleid|fa, yn awr mae 'r Sabboth (gan fod yn ddiwrnod pointiedic) yn gyfleus i hyn ac orachos yma y gelwir y Sabboth yn gym|manfa &s;anctaidd, <HI>Lev.</HI> 23.2.</P>
<P N="3">3. Mae 'r Sabboth yn fuddiol er mwyn undeb a chydgordio yngwa&s;anaeth duw, yr hyn &s;ydd werthfawr ger ei fron ef,
<PB N="33" REF="19"> medd Chri&s;t <HI>lle mae dau neu dri, &amp;c.</HI> Mat. 18.19, 20. <HI>trachefn meddaf ichwi os cyd&s;ynia dau o+honoch,</HI> &amp;c.</P>
<P>Peth hyfryd i Gri&s;tnogion ydiw gogoneddu duw yn un|fryd, ac o un genau Rhuf: 15.6.</P>
<P>Yn awr pe bae ni heb nac am&s;er, nalle pointiedic, i ym|gynnill ynghyd, pa anghyt tundeb a pha anghy&s;ondeb a fydde yn ein gwa&s;anaeth ni? ond wrth gadw y Sabboth a dyfod yn|hyd ir un lle, a chyffe&s;&s;u 'r un ffydd, a derbyn 'r un Bedydd, a galw ar yr un Arglwydd, mae hyn yn achos, ac yn gyfleu i bery undeb, a chy&s;&s;ondeb, rhwng Chri&s;tnogion, heb e&s;clu&s;o ein Cydgyn hulliad ein hunain, megis y mae arfer rhai, ond annog bawb ei gdydd, a chydy&s;tyried bawb ei gilyd i yman|yog i gariad, a gweithr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dodd da, <HI>Heb.</HI> 10.24.25.</P>
<P N="4">4. Mae y Sabboth yn fuddiol, oblegit wrth ei gadw ef 'r ydem ni yn dangos ein ffydd an hyder ynuw, 'r ydym ni yn darllen fod yn bointiedic ir I&s;raeliaid gynt dair gwaith yn y flwyddyn fyned i fynu i Gaer&s;alem i gadw gwyliau ir Argl|wydd, llawer o+honynt hwy yn dyfod o bell, ac yn gadel ei tai yn noethion, heb na gwyr nac arfau ynddynt, ond yn unic yr Arglwydd yn geidwad arnynt.</P>
<P>Felly ninneu wrth orphywys ar y dydd Sabboth, nid yn u|nic oddiwrth ein gwaith beunyddol, ond hefyd oddiwrth ein gofalon bydol, ac ymroi ar y dydd hwnnw yn unic i wa&s;ana|ethu dnw, gon roddi arno ef ddarparu ini, a gofalu tro&s;om ni, 'r ydem ni yn dangos nid yn unic ein Ffydd, an hyder ynuw ond ein diolch garwch hefyd, gan gydnabod wrth gadw y dydd hwnnw mae efe &s;ydd yn rhoddi ini ein holl ddyddiau, a pob daioni a llwyddiant yn ein dyddiau.</P>
<P N="5">5. Mae 'r Sabboth yn fuddiol, er mwyn bod yn arwydd o Ffarr ac o ras duw tuag attomni, ac yn rhagoriaeth rhyngom ni ac Angri&s;tnogion, megis 'r Iddewon ac angrediniaid eraill, ie yn awr &s;ywaeth rhyngom ni angilydd, llawr o+honom ni y Cymru yn bod heb na Sabboth, na modd iw gadw ef.</P>
<P>Yn ddiweddaf mae Cynhaliaeth y Sabboth yn fuddioll er mwyw arwyddocau ini y gorphywy&s;dra trag ywyddol 'r y|dem <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i yn ei obeithio ac yn ei ddi&s;gwyl yn y byd &s;ydd ar ddy|fod, mae pob nos Sadwrn ir dyn Crefyddol megis diwedd y byd trallodus hwn, mae efe yn gorphywys oddiwrth ei
<PB N="34" REF="20"> drail ac yn bwrw ei ofal oddiwrtho, a phob bor eu ddydd-&s;ul (1) dydd 'r Arglwydd &s;ydd megis dechreuad byd newydd, oblegit y pryd hynnu mae efe yn ymbaratoi i gyfarfod yn y gynnulleidfa i foliannu, ac i wa&s;anaethu duw fel hyn y gwel|wchi fod y dydd Sabboth yn fuddiol mewn amriw o foddion, mor fuddiol fel y mae ini achos nid i wrwgnach yn ei erbyn ef ond yn hytrach ei fendithio duw am+dano, mae y Prophwyd Jeremiah wrth alaru ac achwyn oblegit barnedigaethau duw ar 'r I&s;raeliaid yn ei caethiwed, yn go&s;od hyn yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r barnedi|geathau mwya &s;ef darfod ir Arglwydd <HI>anrheithio ei Babell dini|strio lleodd y gymmanfa, a pheru anghofio yn Sion yr uchel-wyl ar Sabboth,</HI> &amp;c. Galarnad. 2.6.</P>
<P>Yn awr 'r wyfi yn dyfod at y dryddydd y&s;tyriaeth yn y rhan gyntaf om Text, &s;ef Iawnder a Rhe&s;wmmoldeb y dydd Sabboth.</P>
<P>Nid ydiw efe ond un dydd yn 'r wythnos, a hwnnw iw gadw ir Arglwydd ein duw yr hwn &s;yd yn rhoddi pob peth ini iw mwynhau.</P>
<P>Yn &s;iccr fe a ddychon y diafol ein temptio ni yn hyn megis ac y temptiod efe y wra<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">g ar y Cyntaf ynghylch y pren gwa|harddedic, pa beth oedd y pren hwnnw amgen na phrennau eraill? a phab<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">th oedd 'r ar afal hwnnw amgen nac afalau ereill? a pha niwed oedd ynddo? 'r oedd efe yn deg olwg, ac yn felus yn fwyd, ni wahardda&s;e dduw mor pren hwnnw amgen na phrennau eraill, ond iw caethiwo hwy, ac a gym|meryd awddurdod iddo ei hun, felly meddaf y dychon i dia|fol ein temptio ninnau ynghylch y Sabboth pa beth ydiw y diwrnod hwnnw amgen na diwrnodiau eraill? yn wir ni byd|deu efe amgen oni bai fod gorchymmyn duw yn go&s;od rhag|oriaeth ac yn ei nailltuo ef iw wa&s;anaeth.</P>
<P>Dy&s;cwni atteb ir Diafol yn hyn nid megis r' attebodd y wraig iddo, ond magis r' attebodd Jo&s;eph iw fie&s;tres Gen. 39.9. <HI>Wele nid oes neb fwy yn y ty hwn na myfi ac ni waeharddodd fy Mei&s;tr ddim rhagor onid tydi, oblegit ei wraig ef wyti&punc; pa fodd y gallaf gan hynnu wneuthur y mawr ddrwg hyn a phechu yn erbyn duw.</HI></P>
<P>Felly ninneu nid oes neb fwy yn y byd hwn na nyni, fe a o&s;ododd duw bob peth dan ein dwylaw ni, ac ni chadwodd
<PB N="35" REF="20"> efe ddim oddiwrrhymni ond yn unic ei ogoniant ai wa&s;ana|eth ef, gan hynnu pa fodd y pallwn ni yr hyn &s;ydd yn perthyn iw ogoniant, ai wa&s;anaeth ef, ac y pechwn ni yn ei erbyn ef, na ddywedwn mai 'r E&s;cobion o am&s;er i am&s;er a o&s;o<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">a&s;ant y Sabboth ymma arnomni ein Caethiwo ni, ac iw mawrhau ei hunain, mae 'r peth o+hono ei hun yn naturiol, yn iawn, ac yn rhe&s;wmmol yn perthyn ei ogoniant, ac ei wa&s;anaeth duw.</P>
<P>Fel hyn y darfu imi ar rhan gyntaf om Text &s;ef fod un dydd or wythnos iw gadw yn Sabboth ir Arglwydd yn yr hyn 'r adroddwyd Ordinhad y Sabboth ei u&s;e ai ddeunydd, ei Iawnder, ai Re&s;wmmoldeb.</P>
<P>Ac yn awr 'r wyfi yn dyfod at 'r ail rhan om Text &s;ef pa fodd y cedwir y Sabboth, <HI>viz.</HI> hynnu yw yn &s;anctiadd, ac yn ddiwaith.</P>
<P>Sanctaidd yn y fan ymma 'r un ydiw a Chy&s;&s;egredic, neu beth wedi ei nailltuo er mwyn gwa&s;anaeth duw, yn y gwrth|wyneb ir hyn &s;ydd gommon a Chyffredin, <HI>Zech.</HI> 7.3.</P>
<P>Sancteiddio y Sabboth yw ei gy&s;&s;egru, ai nailltuo ef gan o&s;od rhagoriaeth rhwngtho ef a dyddiau eraill gan orphywys oddiwrth ein gwaith, i gynnal, ac i berchu gwa&s;anaeth duw.</P>
<P>Mae cynhaliaeth y dydd Sabboth yn &s;efyl yn y ddau beth hyn, 1. yn gyntaf, mewn gor+phywy&s;dra oddiwrth waith. 2. Yu eil wrth arferu y moddion, a gwneuthur y dyledion a berthynant i &s;ancteiddrwydd a duwioldeb.</P>
<P>Nid ydiw ein gorphywy&s;dra Corphorol, hynnu ydiw gadel ein gwaith, ond y rhan leia o gynhaliaeth y Sabboth y rhan bennaf ac anwedic ydiw, arferu y moddion, a gwneuthur y dyledion a berthynant i &s;ancteiddrwydd, a duwioldeb, er mwyn hyn 'r ydem yn gorphywys, &s;ef er mwyn gallu o+honom yn well, ac yn harddach arferu y moddion, a gwneuthur y dyledion hynnu; etto er nad yw ein gorphywy&s;dra ni ar y dydd Sabboth ond y rhan leia oi gynhaliaeth ef, mae hynnu yn rhan, ac mor angenrhaid, fel nad elir cadw Sabboth, neu ddydd yn wyheb hynnu; &s;ef heb orphywys, ie mae gorphy|wy&s;dra mor berthyna&s;ol ir S<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">bboth fel y gelwir <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">f nid y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> unic yn Sabboth y gymman&s;a &s;anctaidd ond hefyd yn Sab<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">oth y gorphywy&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ra <HI>Lev.</HI> 23.3.</P>
<P>Gan hynn wrth gadw y Sabboth mae yn rhaid ini orphywys
<PB N="36" REF="21"> megis y mae ymma yn fynhexti, ac nid nyni yn unic, ond ein plant, ein gwei&s;ion. ein morwynion, ein dieithriaid ie ein anifeiliaid hefyd, mae Duw Creawdwr pob peth yn darparu ir rheini y rhai a <HI>ddar o&s;tynwyd i oferedd:</HI> Rhuf: 8.23. a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> wele 'r Sabboth ymma yddynt hwy megis yn arwydd or rhydd-did &s;ydd i ddyfod.</P>
<P>Mae 'r gorphywy&s;dra ymma yn &s;efyll mewn tri pheth:</P>
<P N="1">1. Yn gyntaf oddiwrth bechod, heb hyn ni Chydnebydd duw ein bodni yn Cadw un Sabboth neu un dydd yn wyl iddo ef, megis y dywedodd duw am ympryd yr Iddewon, <HI>Zech</HI> 7.5, 6. nid iddo ef 'r oeddent yn ympridio ond yddynt ei hunain, a hynnu oblegit ei bod yn anufydd yn anghyfiawn, yn anrhigarog, ac yn ddrwg ei bwriaid, ac etto yn Cymme|ryd arnynt orche&s;tu i gadw ympryd, ac fel y dywedodd duw am Aberthau, gwiliau a Sabboth au 'r I&s;raeliaid: <HI>E&s;.</HI> 1. pan oeddant megis yn gorche&s;tu yn y pethau ymma, ac etto yn parhau yn anufydd, ac yn ddrygionus, madd duw <HI>pwy a gei&s;i|odd y pethau ymma ar eich dwylaw chwi?</HI> anwiredd ydynt mae nhw yn gas gan fy enaid, <HI>&amp;c.</HI> felly y dywaid efe am ein Sab|both ninneu, y Cyfriw rai o+honom ac ydem yu rhyfygu dy|fod ir gynnulleidfa, a <HI>&s;engi ynghynt <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ddau</HI> duw a chymmeryd arnom ei wa&s;enaethu, ef heb ymolchi, ac ymla<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">hau; heb bei|dio a gwneuthur drwg, a rhoddi ein bryd ar yr hyn &s;ydd dda, <HI>E&s;.</HI> 1.16 17.</P>
<P>Ni a ddylem yn ddiau gadw pob dydd yn Sabboth yn y modd ymma &s;ef drwy beidio a gwaeuthur drwg, ond ar y diwrnod ymma yn enwedic ni a ddylem ymolchi ac ymlan|hau, obleg<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">t ein bod ni yn Cyfarfod ar Arglwydd megis yn y mynydd, &s;ef yn y gyndlleiofa, ac yn ne&s;&s;au atto ef yn ei wa|&s;anaeth.</P>
<P N="2">2. Mae yn rhaidi ni ar y dydd Sabboth orphywys oddiwrth ein gwaith arferol, oddwrth weithredoedd ein galwadiga|eth, oddiwrth y moddion, 'r ydem yn ei harferu, ar ddyddi|au erailli gei&s;io ein lluniaeth, ain golud, an Cyfoeth, ni ddy|lem ni na chario beichiau, na cha&s;clu, na phrynu, na gwerthu na marchnattn mewn un modd na y dydd hwn, Diwrnod Marchnad 'r Enaid yw y diwrnod ymma, mae yn rhaid ir Enaid wrth ymborth yn gy&s;tal ar Corph, gan hynnu mae yn
<PB N="37" REF="21"> rhaid ir enaid wrth farchnad yn gy&s;tal ar Corph, <HI>E&s;.</HI> 55.1. <HI>Nid bydd byw dyn ar fara yn unic ond ar pob gair ac &s;ydd yn dy|fod allon o enau duw,</HI> gan hynnu mae yn rhaid bod am&s;er i wrendo, ac i dderbyn y gair hwnnw.</P>
<P N="3">3. Mae yn rhaid ini <HI>orphywys oddiwrth wneuthur ein ffyrdd ein hunain, a chei&s;io ein ewyllus ein hunain a dywedyd ein giriau ein hunain</HI> E&s;. 58.13.</P>
<P>Ni ddylem ni gimmaint a meddylied, neu ddefei&s;io ein matterion bydol, ond ymnailltuo ar y diwrnod ymma i wa|&s;anethu duw, gan fod yn hoff gennym ni yr am&s;er, ar Cyfl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u, <HI>P&s;al.</HI> 122.1s</P>
<P>Fel hyn y darfu imi ar modd cyntaf i gadw y dydd Sabboth &s;ef drwy orphywys oddiwrth waith, ar y dydd hwnnw na wna ddim gwaith, ac yn awr 'r wyfi yn dyfod at 'r ail modd i gadw y dydd Sabboth &s;ef drwy arferu y moddion y mae duw gwedi ei ordeinio ini i ne&s;&s;au atto, a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> i gynhyddu wrthynt.</P>
<P>Y moddion ymma &s;y amryw, megis pregethiad, a gw|randawiad y gair, gweddi, canu mawl, a thalu diolch a chyn fynyched ac y byddo cyfleus, Gwe+inidogaeth y Sacramentau, nid nad ydiw yn iawn ac yn angenrhaid arferu y moddion ym|ma ar dyddiau eraill, a rhay o+honynt hwy beunydd, megis gweddi, canu mawl, talu diolch ar cyfriw fath ond mae yn iawn ac yn angenrhaid hefyd fod rhyw am&s;er yn bointiedic ir gwa&s;anaeth ymma yn hardd ac y barchedic, yn y&s;pus ac yn am|lwg, ynghyd, ac yn y gynulleidfa.</P>
<P>Fod y moddion ymma yn arferol yn hardd, ac yn barche|dic, yn y&s;pus, ac yn amlwg, yn enwedic ar dydd Sabboth gan bobl dduw ymhob oes, ymhob Cenbedlaeth mae yn y&s;|py&s;&s;ach nac y bydde raid dwyn undy&s;tiolaeth, etto ni a edry|chwn ar bob un or nailltu ac yn gyntaf Pregethiad, a gwrand|awiad y gair: fod y gwa&s;anaeth ymma yn arferol yn Eglwy&s;e dduw yn r hen am&s;eroedd, mae yn eglur wrth eiriau 'r Apo|&s;tol Jaco, <HI>Act.</HI> 15.21. <HI>Canys y mae i Mo&s;es ymhob dinas, er yr heu em&s;eroedd, rai ai poegethant ef, gan fod yn ei ddarllen yn y Synagogau bob Sabboth,</HI> ac Act 13.15. <HI>Ac yn ol darllein y gy|fraith, ar P<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ophwydi, Rywodraethwyr y Synagog a anfona&s;ant attynt, gan ddywedyd, Ha-wyr frodyr od oes gennych air o gyngor ir bobl traethwch:</HI> fe a weddeu fod y Gwa&s;anaeth ymma yn
<PB N="38" REF="22"> yr hen am&s;er yn anferol, ac yn y&s;pus ddigon, pan ddigon, pan ddywedai lly+wedraethwhr y Synagog wrth Paul ac gymdei|thion od oes gednych air o gyngor traethwch.</P>
<P>Mae yn y&s;py&s;ach etto fod y gwa&s;anaeth ymma yn arferol yn am&s;er yr Efengl ymhob oes, ay ymhob Cenhedliaeth, o ddy|ddiau 'r Apo&s;tolion hyd y dyddiau ymma ei fod ef yn arferol ynuddiau' Apo&s;tolion mae yn eglur, Act. 20.7. <HI>Ac ar y dydd Cyntaf or wythnos wedi ir di&s;cyblion ddyfod ynghyd, &amp;c.</HI> ei fod ef yn arferol hefyd yn y Brif Eglwys yma Ju&s;tin Martyr yn ty&s;tiolaethu am ei am&s;er ef, ar ar ei ynteu yn Tertullian, ae fel|ly ymlaen hyd y dyddiau ymma.</P>
<P>Yn &s;icrr yn am&s;er y Pap<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;ts nid oedd y gwa&s;anaeth ymma mor ddyfal, ac yn ein am&s;er ninneu nid oedd efe mor ddyfal, ac y dyla&s;e efe fod, ie ac etto yn y dyddiau hyn y mae efe yn brin iawn yn llawer man ymhlith y Cymru, lle mae fe rhei|tia yna mae fe prinna y modd, neu y peth ne&s;a iw arferu yn hardd ac yn barchedic yn y gyulleidfa ar y dydd Sabboth yw gweddi, ac ynghyd a gweddi ni a gyd&s;ylltwn, Canu mawl, a thalu diolch ob<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">egit yn ddiau ni ddychon y rhain lai na bod yngh<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">d, Medd 'r Apo&s;tl Paul, <HI>Parheuch mewn gweddi, gan wiliad ynd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">i gyd a diolchgarwch,</HI> Col. 4.2.</P>
<P>An I chawdwr Chri&s;t ei hun yn y weddi a o&s;ododd efe iw ddy&s;cyblion, ac wrth 'r hon y mae efe yn dy&s;cu yddynt hwy weddio, y mae efe yn diweddu y weddi honno drwy roddi mawl gogoniant i dduw, <HI>Eind Tad 'r hwn wyt,</HI> &amp;c. <HI>Canys eidd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">t ti yw 'r deyrnas, &amp;c.</HI> Mat. 6.13. Yn yr un modd y P&s;al|mudd agos ymhob P&s;alm lle mae efe yn dechreu a gweddi y mae efe yn diweddu d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wy ganu mawl a thalu diolch, <HI>P&s;.</HI> 6 54.1, 2, 6, 6, 7, 56.1.12, 13, 59.1 2, 16 17.</P>
<P>Fod gweddi yn wa&s;tad yn gwa&s;anaeth duw nid oes neb yn ammau, ie mae Gweddi mor berthyna&s;ol i wa&s;anaeth duw, fel o achos hynnu y gelwir ty dduw yn <HI>dygweddi,</HI> Mat. 21.13:</P>
<P>Y trydydd peth iw arferu yn hardd, ac yn barchedic yn y gynulleidfa an y dydd Sabboth yw y Sacramentau&punc; &s;ef a Be|dydd os Swpper yr Arglwydd fod Swpper yr Arglwydd yn arferol yn am&s;er yr Apo&s;tolion mae yn y&s;pus. Act. 20.7. <HI>Ac ar y dydd cyntaf or wythnos wedi ir di&s;cyblion ddyfod ynghyd i dorri barra&lsquo;</HI> &amp;c.</P>
<P><PB N="39" REF="22">Ei fod ef yn anferol yn y Bri&s; Eglwys mae yn hy&s;pus i bawb, yn gyntaf bob wythnos&punc; a chwedi hynnu bob mis, ac yn ein plith ninneu efe a barhaodd bob tymmor neu bob Chwarter hyd y dyddiau ymma yn y rhai &s;ywaeth mae rhai gwedi Colli, a rhai eraill wedi newidio ei Crefydd.</P>
<P>Y Bedydd hefyd a weddeu yn oreu ar ddydd 'r Arglwydd ac yn y gynulleidfa, nyd wyfi yn dywedyd amgen nad ellir ar acho&s;ion weini pob un or ddau Sacrament ymma ar ddyddiau eraill, ac mewn mannau eraill, megis ir Cleifion i rai gwei|naid, &amp;c.</P>
<P>Fel hyn y darfu ini ar aid rhan om T<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">x<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">, &s;ef y modd y mae ini gadw y dydd Sabboth, <HI>viz.</HI> yn &s;anctaidd ac yn ddi|waith, 1. yn gyntaf mae yn rhaid ini orphywys, 2. yn ail mae yn rhaid ini gadw Cymmanfa neu gynulleidfa &s;anctaidd drwy arferu y Moddion ar Ordeinhiadau y mae Duw gwedi ei rhoddi er ei wa&s;anaeth ef an adeiladaeth ninneu, 3. yn dry|dydd y dyle&s;wni ddywedyd hefyd) drwy waeuthur y gweithredoedd a berthynant i &s;ancteiddrwydd a dduwiol|deb.</P>
<P>Y mae rhyw bethau yn lywiedic ini iw gwnaethur ar y dydd Sabboth megis y pethau &s;y angenrhaid i gynnal, i gadw, neu i achub ein bywyd ein hunain neu fywyd ein Cymmudogion ie a bywyd ein anifeiliaid, &s;ef os happia yddynt hwy gwympo i ryw anghyfleu, nad alla&s;e ddarparu yn ei erbyn or blaen, nac ar os ymhellach heb'ei hachut hwy, megis os bydd yddynt hwy &s;yrthio i Bwll, neu 'r Cyfriw fath, <HI>Mat.</HI> 12.11, 12, 13.</P>
<P>Mae rhyw bethau yn orchmynnedic iw gwneuthur yn gy|&s;tal ar y dydd Sabboth ac ar ddyddiau eraill, ac yn &s;iccr da y gweddeu hwy ar y dydd Sabboth a gweithredoedd Sabboth ydynt hwy, megis gw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ithredoedd Elu&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ndod, a thrugaredd, gweithredodd Defo&s;iwn hefyd a duwioldeb, Ca&s;clu ir elodion 1 <HI>Cor.</HI> 16.1 2. Tr<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">fnu a darparu pethau angenrhaid tu-ag at wa&s;anaeth duw, ymweled ar Claf, Cynnorthwyo y weddw, ar ymddifaid y truen hefyd ar gorth+rymmedic, 1 <HI>Tim.</HI> 6.18. <HI>Tit.</HI> 3.8 <HI>Zech.</HI> 7 9, 10. <HI>E&s;.</HI> 1.23.</P>
<P>Y<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> awr mai yn canlyn y dryddydd rhan om Text, Pa+ham y Cedwir y Sabboth yn &s;anctaidd, &s;ef oblegit ir A<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">glwydd ei
<PB N="40" REF="23"> nailltuo ai ordeinio ef iw gadw felly ond nid rhaid imi moch blino chwi ar rhan ymma om Text oblegit fe ai cynnhwy&s;er hi yn rhangyntaf ni fydde raid ini mor &s;on am y Sabboth oni bae ir Arglwydd ei fendithio ai &s;ancteiddio ef. Ac etto Cyn darfod rhoddwch imi gennad ich Cofio chwi ar fyrr eiriau am eich ymddygiad ynhy dduw ac wrth ei wa&s;anaeth ef 1. yn gyntaf oddifewn yu eich meddwl, ac yn eich y&s;pryd thyngo|chi a Duw, 2. oddiallan yn eich Cyrphai yn eich ymmarwed|diad yngwydd y gynulleidfa.</P>
<P>Yn y meddwl, ac yn yr y&s;pryd mae yn rhaid ichwi yn gyn|taf ymbartoi, gan ennyn dawnau, a rhadau duw ynoch, fel y gallochi ddywedyd gydar P&s;almudd, <HI>Parod yw fynghalon O dduw parod yw fynghalon mi a ganaf, ac a ganmolaf.</HI></P>
<P>Yd ail mae yn rhaid ichwi fod yn dwys, ac yn ddyfal ar y gwa&s;anaeth, gan gei&s;io Duw ach holl fryd, ac ach holl feddwl, os amgen nid ydechi ne fer a wneloch yn eich Cyrph, a che<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> bron dynion: <HI>Y&s;pryd yw duw a rhaid yr rhai ai addolunt ef, addoli mewn yspryd, a gwirionedd, ar Cyfryw y mae 'r Tad yn eu Ce&s;io iw addoli ef,</HI> Iohn 4.24.23.</P>
<P>Nid nad ydiw yn iawn ini addoli duw yn ein Cyrph hefyd, oblegit duw a wnaeth y Corph ar y&s;pryd, eiddo ef yw 'r ddau, gan hynnu efe a fyn ei ogeneddu yn y ddau, 1 <HI>Cor.</HI> 6.20.</P>
<P>Ond yr y&s;pryd &s;ydd yn enwedic, lle byddo 'r y&s;pryd fe a fyydd y Corph, hyd y gallo, ac lle nis gallo nid rhaid wrtho.</P>
<P><HI>I ychwedic y mae arfer corphoro yn fuddiol:</HI> Tim. 1.4, 8. wrth ei hun ni hal hi ddim, <HI>E&s;a.</HI> 12.13, 14. &amp;c. ynghyd a Duwioldeb y mae hi yn fuddiol i ychydic, hynnu ydiw yn ei modd, ai dull ei hun, nid ydiw hi ddim oblegit duw o+herwydd y&s;pryd yw ef, ond oblegit dynion y rhai &s;y yn barnu yn ol y golwy oddi allan, ac felly yn derbyn addiladaeth neu rwy&s;tr megis yman nhw yn gweled gan hynnu bydded eich ymdugiad Chwi nid yn unic oddifewn, ond hefyd oddiallan yn y gynnulleidfa ac wrth wa&s;anaethu duw y fath ac y wed|deu ir fan honno ac ir gwa&s;anaeth hwndw, 1 <HI>Timoth.</HI> 2.9, 10. <HI>Eccl.</HI> 5.1, 2. <HI>Gwylia ar dy droed pan fyddech yn myned i dy dduw,</HI> &amp;c.</P>
<P><PB N="41" REF="23">Yn gyffredinol mae yn rhaid ich ymddygiad chwi yn y gy|nulleidfa fod yn o&s;tyngedig, yn hardd, ac y barchedic, a hynnu nid yn unic ar y gwa&s;anaeth, ond hefyd wrth fyned, ac wrth ddyfod, wrth ddechreu, ac wrth ddiw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ddu gan ymgrymmu ac addoli.</P>
<P>Pa le bynnac 'r ydem ni yn darllen am waith y Seintieu gynt yn addoli r ydem ni yn darlleu he fyd ei bod hwy yn ymgrym|mu megis Nehem. 8.6. <HI>Ac Ezra a fendithiodd yr Arglwydd y Duw mawr ar holl bobl a atteb+a&s;ant Amen, Amen gan dde+rchafu eu dwylo; a hwy a ymgrymma&s;ant, ac a addola&s;ant r Ar|glwydd ai hwynebau tu ar ddair</HI> 2 <HI>Cron.</HI> 6.3.12.13</P>
<P>Mae ymgrymmu ac addoli mor berthyna&s;ol iw gilydd fel y go&s;oder hwy yn wa&s;tad ynghyd.</P>
<P>Pan demptiodd y Diafol Ghri&s;t iw addoli ef, y mae efe yn go&s;od y ddau beth ymma ynghyd, fel ymgrymmu ac addoli, <HI>Matth.</HI> 4.9. <HI>hyn all a roddaf, iti os &s;yrthy i l<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wr am haadoli i.</HI></P>
<P>Ie y mae Duw eu hun yn go&s;od y naill lle neu dros y llall, megis na bae nhw ond yr un peth i Brenhinoedd. 29.18 <HI>Ac mi a adewais yn I&s;rael &s;aith o filoedd, y rhai ni phlyga&s;ant eu gly|nnau i Baal.</HI></P>
<P>Ac medd y P&s;almudd <HI>Deuwch, addolwn a &s;yrthiwn i lawr a go&s;tyng wn ger bron r Arglwydd ein gwneuthur wr.</HI></P>
<P>Tra fyddochi ar y gwa&s;anaeth, mae yn iawn ich ymar+wediad chwi fod yn gyfaddas ir gwa&s;anaeth fyddochi yn ei wneuthur megis pan fyddochi yn gweddio, yr hyn wa&s;anaeth &s;ydd yn &s;efyll mewn dau beth yn enwedic &s;ef go&s;tyngeiddr+wydd, a go|baith, yn awr fe ddylai eich ymddugiad chwi yn y gwa&s;anaeth ymma <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">od yn addas ir ddwyrinwedd hyn. 1. yn gyntaf yn addas i o<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">tyngeiddrwydd, gan noethi eich pennau, a phlygu glinnau, 2. yn ail yn addas i obaith, gan dderchafu eich llygaid a lledu eich dwylo:</P>
<P>Yn &s;icer: am fod yn Bennoethion wrth weddio, y mae 'r arfer honno etto yn gyffredinol yn ein plith in (ond yn hyn 'r ydem ni yn rhwymedic ir Coegddoethion ar Crach-ddy&s;ce|dic,) nad ydynt hwy yn Cymmeryd rhyddid yn hyn megis, mewn pethau eraill, oblegit nad oes un gorchymmyn yn 'r Efengil yn erchu hyn mwy na phethau eraill or fath, ond wrth wrando y gair y mae llawer iawn yn gwi&s;co am ei pennau yn
<PB N="42" REF="24"> gwneuthur Cuchiau, yn Cibo ei haeliau, yn gwa&s;cu ei dannedd, yn gwatwar, ac yn Chwerthin, yn gwneuthur pob anwe dde|idd-dra, a phob drwg y&s;tym dan gy&s;cod ei hettiau,</P>
<P>Mi a delygwn na ddylai fod nemor o ragoriaeth rhwng ein ymddugind ni yr y naill mwy nac yn y llall, y naill 'r ydem ni yn gwrando ar dduw yn llefaru wrthyn ni yn gweinidogaeth ei air.</P>
<P>Mae 'r Apo&s;tol Paul yn Cyd&s;yllen y ddau ymma ynghyd, ac yn Cynghori Chri&s;tnogion i fod yn o&s;tyngedic eu ymar wed|diad wrth bob un or ddau, 1 <HI>Cor.</HI> 21.4.</P>
<P>Yn ddiau nid oes un gorchymmyn i Ghri&s;tnogion i ddio&s;c eu pennau nec wrth weddio, nac wrth wrando, ond megis y mae 'r Apo&s;tl yn eich Cymmell chwi, Bernwchi eich hunain pabeth &s;ydd naturiol, pabeth &s;ydd re&s;wmmol, pabeth &s;ydd weddus a &s;yber yngwa&s;anaeth duw yn yr Eglwy&s; ac yngwydd y gynulleidfa,</P>
<P>Fe ddychon pobl &s;efyll wrth weddio os gwelant hwy yn dda, nid yw hynnu anweddus, neu wrthwynebus ddim, ond gweddeiddiach ywpenlinio, ond ei&s;tedd wrth weddio ni ddy|lai bobl oll, oddiethr mewn rhyw anghyfleu;</P>
<P>Wrth bregethu neu wrando y gair fe a weddeu ini &s;efyll neu ei&s;tedd fel y gwelom ni yn dda <HI>Mar.</HI> 3.32 <HI>Lu.</HI> 5.17.</P>
<P>Am y Sacramentau mae ei dull, ai ffa&s;win hwy yn dangos pa fath ymmddugiad a weddiu yddynt hwy</P>
<P>Yn y pethau ymma nid wify yn rhoddi ichwi i or+chymmyn yn y byd, ond ich Cynghori chwi i wneuthur pob peth yn|gwa&s;anaeth duw yn drefus, ac yn weddus, ac na o&s;odo neb achos tramgwydd neu rwy&s;tr iw frawd, ond dilyn o bawb <HI>y peth au a berthynent i heddwch;</HI> Rhuf. 14.19.</P>
<P>Dy&s;ced y rhai &s;y gryfion gynnal gwendid y rhai gweiniaid, ac nid rhyngu ei bodd eu hunain <HI>Boddhaed pob un o+honom ei gymmydog yn yr hyn &s;ydd dda iddo radeiladaeth</HI> Rh. 15.2. <HI>Gwne|ler pob peth yn weddaidd ac mewn trefu.</HI> Cor. 14.40.</P>
<TRAILER>TERFYN.</TRAILER>
<CLOSER>&Dgr;&oacugr;&xgr;&agr; &tgr;&ohcigr; &thgr;&egr;&ohcigr; &mgr;&oacugr;&ngr;&ohigr;.</CLOSER>
<PB REF="24">
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
