<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2007-08-14</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Morfudd Jones</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>Added TYPEs to DIVs in order to validate.*
Proofed title page(s).*
Checked ^s.*
Reviewed structure.*
Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).*
Checked for signatures.*
Checked placement and completeness of PBs.*
Checked for damage GAPs, #s,  --s.*
Corrected $.*
Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.*
Checked spacing of foreign GAPs.*
Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.*
Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.*
Checked proofsheets and made corrections found there.*
Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs.*
Siecio am mac yn lle mae.*
Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.*
Siecio TEXT LANG="wel"*
DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="AB" ID="A81635">
<STC T="W">D1935C</STC>
<BIBNO T="oclc">45789272</BIBNO>
<VID>172583</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="wel">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1">
<PB REF="1" MS="y">
<P>ARWEINIWR CARTREFOL
I'R
Iawn a'r Buddiol Dderbyniad
O
<HI>Swpper yr Arglwydd.</HI></P>
<P>Ym ha &ucirc;n hefyd,
Y mae'r Ffordd a'r Modd o'n
HIECHYDWRIAETH, wedi
eu Go&s;od allan yn fyr, ac fal y
bo hawdd eu deall.</P>
<P>Wedi ei lunio yn gyfaddas, ac yn gymmwys
i'w gy&s;&s;ylltu a'r <HI>Rhybuddiwr Chri&s;tnogawl.</HI></P>
<P><HI>Gan</HI> Theophilus Dorrington.</P>
<P>Ac a Gyfieithwyd i'r <HI>Gamberaeg,</HI> gan <HI>Ddafydd
Maurice,</HI> D. D.</P>
<P><HI>LL&V;NDAIN,</HI>
Argraphwyd gan <HI>J. R.</HI> dros <HI>B. Aylmer,</HI> tan l&ucirc;n y <HI>Tair
Colomen,</HI> gyferbyn a'r <HI>Cyfnewidty Brenhinawl,</HI> yn <HI>Yd|fryn,</HI>
1700.</P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="body">
<PB REF="2">
<PB N="3" REF="2">
<HEAD>ARWEINIWR CARTREFOL
I'R
Iawn a'r Buddiol Dderbyniad
O
Swpper yr Arglwydd.</HEAD>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Y Do&s;parthiad cyntaf. Y Darlleydd Chri&s;tianogol,</HEAD>
<P>I Mae i ti ymma grynnodeb, hynny yw o&s;od oth flaen
di mewn lle bychan, y cwbwl ag &s;ydd yn angenrhei|diol
ith wneuthur di yn dderbyniwr cymmwys a theil|wng
or Sacrament Sanctaidd a thra chy&s;&s;urus corph a
gwacd Ie&s;u Gri&s;t ein Harglwydd. Ag yr ydwyf yn ty|bied
fod y peth hyn wedi ei gynhyrcholi ai o&s;od allan yn y
cyfryw fodd ag &s;ydd gymmhwy&s;a a mwya tebygol gida
bendith yr Arglwydd i weithio ynot ti y cy fryw gynnedd|fau
ag &s;y yn angenrheidiol yn y &s;awl a ddelo ir Sacra|ment
hwn, os caniattei di ir llyfran bychan ei ddarllain
ef yn ddifrifol ag yn fynych. Os buo&s;t ti hyd yn hyn mor
anhappus, ag yn camgymeryd dy w&icirc;r le&s;&s;&acirc;ad cimmaint, fal
na o&s;odai&s;t di y pethau hyn at dy galon erioed or blaen,
ac os darfu iti e&s;ceulu&s;o yr ordinh&acirc;d bendigedig hyd yn
hyn; myfi ath gynghorwn, ac a erfyniwn arnat ddarllen
yn fynych, ac a&s;tudio y pethau hyn hyd oni byddych yn
hollawn yn gydnabyddus ag y nhw ag mewn dwfn deim|lad
ag a nhw, fal y galloch di ith fantes y&s;prydol ddyfod
wedi dy barottoi ir Sacrament hwn. Ond os y pethau a
gynhwy&s;ir yn y llyfran yma a weithia&s;ant eu&s;us ar dy
galon di ag a gow&s;ant ddylanwad daionus ar dyfuchedd di,
ag ydwit yn mynych gyrchu ir Sacrament hwn, fe a wa&s;nae|tha
i ti ddarllen y llyfr hwn cyn fynyched ag y gelli y r
wythnos or blaen i ti ddyfod ir Sacrament hwn megis
<PB N="4" REF="3">
parott&ocirc;ad cymmwys iddo. Ag am y rheini &s;ydd yn
cymmuno ar b&ocirc;b dydd yr Arglwydd (fal y dymmunwn i
b&ocirc;b Cri&s;tion wneythyr) fe a wa&s;naetha yn gyffredinol
yddyn nhw fyned or neulltu ryw am&s;er ar y dydd or
blaen, neu godi o'u gwelau yn foreuach ar ddydd y Sacra|ment,
a myfyrio yn ddifrifol ar yr ymarferion a o&s;odir
allan yn y llyfr hwn yr rhai a fwriad wyd o bwrpas iw gym|hwy&s;o
fo yn weithredol yr hwn &s;ydd wedi ei gym|hwy&s;o
yn an&s;oddol i'r Sacrament, ac &s;ydd yn fuddiol ir
pwrpas hwnnw. Yr wyf yn dywedyd yn gyffredinol fe a
eill hyn fod yn ddigonol ir cyfryw, ond etto fe a eill y cy|fryw
weled yn angenrheidiol weithie ag yn fuddiol ydd yn
pan fyddon yn cael am&s;er i ddarllen yn holl lyfr. Y
peth &s;ydd yn angenrheidiol i wneuthur dyn yn dderbyni|wr
cymmwys or Sacrament hwn, &s;ydd hefyd yn angen|rheidiol,
ag yn ddigonol i wneuthur dyn yn Gri&s;tion da,
ac iw ddwyn ef ir nefoedd: Ag am hynny y mynegir yn
y llyfr yma yn eglur holl drefn a ffordd ein iechawdwri|eth
ni. Fal os bydd neb ryw enaid yn aflonydd yng|hylch
y que&s;tiwn pwysfawr hwnnw, Pa beth a Wn&acirc;f fal y
byddwyf cadwedig? efe a eill gael ei fodloni yn y llyfr
yma. Ac er na chyfrifir, ac ni arferir y Sacrament bendi|gedig
megis m&ocirc;dd i droi eneidiau at Dduw ag o fucheddu
yn dda; etto yr wyf i yn gobeithio drwy fendith Dduw,
y bydd y llyfr bychan yma yn gyfryw f&ocirc;dd i lawer, os cym|meran
y boen iw ddarllen ef er mwyn eu tragwyddol
Happu&s;rwydd.</P>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Gweddi yr awdwr dros y llyfr yma ar &s;awl ai darllenno
er mwyn ei barottoad ir Sacrament.</HEAD>
<P>D&V;w pob gras, carwr eneidiau, i bwy un y mae prynnedi|gaeth
ac iechawdwriaeth dynol ryw yn dra-anwylaf;
ar hwn &s;ydd yn ein gwahodd ni ir Sacrament hwn megis y ffordd
ir Nefoedd, ag fal y gallo wrth hyn roddi ini ddedwydd rag|archwaeth
or nefoedd a pheth blas oi happu&s;rwydd hi: A
Ganiadhao i hwn fy egni gwan gael rhwydddeb yn ol mawredd
ei nerth ai gariad, er mwyn chwanegu mewn llawer o galonnau
&s;erch ir Sacrament hwn, ai mynych ai cy&s;&s;urys ddyfodiad iddo
ef; ac er dwyn llawer o eneidiau i happu&s;rwydd ar gogoniant
tragwyddol, er mwyn Je&s;u Gri&s;t ein cyfryngwr an dadleuwr,
<HI>Amen.</HI></P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<PB N="5" REF="3">
<HEAD>Yr 2 Do&s;p. Creadigaeth dyn.</HEAD>
<P>A Gwelodd Duw yr hyn oll a wnaetheu,<NOTE PLACE="marg">Gen. 1 31.</NOTE> ag
wele da iawn ydoedd. y mae hyn yn ar|wyddoccau
f&ocirc;d y creawdwr ar ei ail-olwg ar ei weithre|doedd
yn ymfodloni ag yn ymhyfrydu ynthyn, ac nad
oedd efe yn ca&s;au dim ar a wnaetheu: O blegid y peth yr
ydem yn ei ga&s;au, nyni a ddymmunem na byddei fo yn
b&ocirc;d, or lleia na byddei fo y peth ydyw. Os gan hynny y
bua&s;e yr Creawdwr yn ca&s;u dim ar a wnaetheu, efe ai
gwnaetheu fo yn gyfryw ag nis mynna&s;e iddo f&ocirc;d; A
dyna beth nid yw yn cyttuno ag anfeidrol ddoethineb a
daeoni, a gallu Duw yr hwn &s;ydd abl i wneuthur pob peth
fal y mynno iddo ef fod. Dynol ryw gan hynny, ymy&s;c
eraill o weithredoedd Duw a wnaethpwyd yn dda iawn, ac
oeddent wrth f&ocirc;dd eu gwneuthurwr. Yn ddiammeu efe a
wnaeth ddyn yn greadur tra rhagorol ac enwog, y cyfryw
un ag &s;ydd mewn modd enwedigol yn boddhau Duw
uwch law yr holl bethau &s;y yn y b&ycirc;d i&s;od hwn: fal y
gallwn farnu wrth y geiriau hynny yn <HI>Gen.</HI> 1. 27. Felly
Duw a greawdd y dyn ar ei ddelw ei hun. Hyn oedd
gogoniant neilltuol D&ycirc;n, ar peth ai derchafodd ef yn ben|naf
uwch law yr holl greaduriaid oi amgylch. Ac yr oedd
hynny yn &s;efyll yn bennaf yn y pethau hyn &s;y yn canlyn.
Fel yr oedd gantho allu a grym i adnabod Duw ai garu ac
ufuddhau iddo, felly yr oedd efe yn dueddol i wnenthyr
hynny: Efe a wydde mai Duw oedd yr hanfod tragodidoc|caf,
ai barch ai anrhydedd iddo oedd gyfattebol iw
wybodaeth: Efe a wydde mai Duw oedd y ffynnon o b&ocirc;b
daeoni, ai ddaeoni pennaf ef; ac am hynny efe ai dewi|&s;odd
ef o flaen p&ocirc;b peth, ag ai ewylly&s;iodd ef uwch law
pob dim; ag a bri&s;iodd ei ffafor ef ai gariad, (drwy ba
un ir ydym yn mwynhau Duw) megis ei fwyaf ai unig
ddedwyddwch. Nid oedd y pryd hynny ddim amryfu|&s;edd
na gau ymre&s;ymiad yn ei ddeall ef, na dim gwrthny&s;ig
ddewis yn ei ewyllys ef, na dim anrhefn yn yr un oi
chwantau ef nai &s;erchiadau, na dim cynnyrfiadau ynthyn
yngwrthwyneb iw re&s;wm ef. Nid oedd dyn yn ogwydde|dig
mewn dim i wrthwynebu ei ddyled&s;wdd i Dduw
nag ir &ucirc;n oi gyfiawn gyfreithiau tragwyddol ef. A Dym|ma
yr achos paham yr oedd Dyn yn dda iawn, ag yn
anwyl gan ei wneythurwr. A chan fod Duw yn ei garu
<PB N="6" REF="4">
ef felly, ir oedd efe yn byw mewn perffaith heddwch ad
happu&s;rwydd. Nid oedd dim drwg yn ei flino ef, ni
oedd arno ef ei&s;iau dim ar a oedd dda iddo ef. I mae yn
eglur na adawe ei greawdwr anwyl ef yn &ocirc;l o ddim, ag
na phallei efe a gwneythyr erddo ef, hyd oni chyflawne
efe ei holl angenrheidiau ef ai ddymmuniadau, fal y
bydde efe yn gwbwl happus. Ir oedd Dyn y pryd hynny
yn mwynhau gwa&s;anaeth yr holl greaduriaid yn ewylly&s;gar
ag yn barod oi amgylch. Ir oedd efe yn ei fwynhau ef ei
hunan, ag a alle drwy ddifyrrwch y&s;tyried a moliannu
Duw am y Natur ardderchog a godidog yr hon a roe&s;e ei
wneythyrwr iddo ef. Ir oedd ganddo ef y&s;pryd addfwyn
a llonydd; nid oedd dim cythryfwl oi fewn ef, na dim
achly&s;ur iddo ei geryddu nag i &s;yrthio allan ag efe ei hu|nan:
Ir oedd efe y pryd hynny yn mwynhau ei Dduw he|fyd
gan ei f&ocirc;d efe yn &s;iccr oi ffafor ef; ag yn derbyn cy|franniad
gwa&s;tadol oi gariad ef. Efe a fedre, gida mawr
hyfrydwch, ddyfal fyfyrrio ar, a moliannu gogoneddus
briodolaethau Duw; A doethineb Duw, ai allu, ai gyf|iawnder,
ai ddaeoni ai wirionedd oeddent drahyfryd iddo
ef, tra yr ydoedd yn &s;iccr eu b&ocirc;d nhw yn gariadus iddo,
a chanthyn hoffter tuag atto ef. Dymma gyflwr cyntaf
dynol ryw, ir oedd efe yn dra-rhagorol a happus;
ond och! trwy eu bai eu hunain ni pharrhaodd chwaith
hir.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Y 3dydd Do&s;p. Y Cyfammod cyntaf rhwng Duw
a Dyn.</HEAD>
<P>I Mae yn debygol iawn nad ydyw yr holl ymdriniad neill|tuol
Duw tuag at Ddyn yn y cyflwr happus hwnnw
yn yr hwn i crewyd ef wedi ei fynegi ini yn y cyfri byr
yr hwn i mae <HI>Mo&s;es</HI> yn ei roddi o ddechreuad y byd gan
f&ocirc;d yn ddigon ini wybod yn gyffredinol, pa beth ydyw
y ffynhonell a dechreuad yr holl bechod ar trueni &s;ydd yr
awron yw gaffael ymmy&s;c dynol ryw; yr wybodaeth o
bwy &ucirc;n &s;ydd o ryw ddeunydd a lle&s;&s;iant ini er mwyn cael
ein rhyddhau o b&ocirc;b un or ddau. Oddiwrth y peth a
ddywedir ini or am&s;er hwnnw, ag wrth y pethau a amly|gir
ar &ocirc;l hynny, ni a allwn ddy&s;cu hyn; &s;ef Ryngu fodd
ir creawdwr, pan wnaeth efe ddyn mor anrhydeddus,
i gymmeryd arno y perthynas o f&ocirc;d yn llywodraethwr
ar ei greadur, fel yr oedd gantho gyfiawnder diammeu yw
<PB N="7" REF="4">
reoli ef, ag a welodd yn gymmwys ag yn gyfiawnaf lyw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">
draethu arno ef er mwyn ei ddaeoni ef ei h&ucirc;nan. Gan hyn|ny
nyni a allwn dybied ddarfod addaw i ddyn, y cae
efe fwynhau ffafor ei wneythurwr, a pherffaith ddedwy|ddweh
yn ei enaid ai gorph, ar yr ammod iddo barrhau
mewn dyledus barch a chariad yw greawdwr, ag ufudddod
iw orchymynion ef. Ag fe a y&s;py&s;wyd iddo ef, y &s;yr|thie
efe oi holl odidawgrwydd, ag or peth oedd yn ei
wneuthur ef mor hyfryd iw wnaethurwr, ag oddiwrth ei
holl happu&s;rwydd, os na pharrhae efe yn ddiy&s;cog yn ei
ddyled&s;wydd, a chyflawni ufydddod perff&acirc;ith, fal y dar|fua&s;e
i Dduw roddi iddo allu i wneuthur. A dymma yr
hwn a elwir yn gyffredinol y cyfammod cyntaf, neu yr
Cyfammod o weithredoedd.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Y 4edd. Do&s;p. Sacramentau y Cyfammod hwnnw.</HEAD>
<P>GWedi i Dduw wneuthur dyn ar ei l&ucirc;n ai ddelw ef ei
h&uacute;n ag yn cynnwys enaid a chorph, ag yn gwybod
&s;&ocirc;d yn Naturiol iddo adel i olygynau ei &s;ynnwyrau wneu|thur
dwfn breintiad, a chael nerthol weithrediad ar ei
feddwl ef: O'i anfeidrol ddoethineb ai ddaioni a ordri|odd
fatterion felly fal y byddei i &s;ynhwyrau dyn ei hel|pio
ef, ai gynghori ef oi ddyled&s;wydd, ag i &s;iccrhau iddo
happu&s;rwydd tragwyddol am ei ufudddod. A Dymmae yr
achos fal y gallom dybied, paham y neilltuwyd dau bren
ymharadwys lle y go&s;oda&s;e fo ein rhieni cyntaf, i arfer
neilltuol: y naill a alwyd pren gwybodaeth da a drwg, ar
llall a alwyd pren y bywyd. Ar rhain yr ydym yn eu cyf|ri
yn Sacramentau y cyfammod cyntaf: Oblegid fod yn|thyn
natur Sacramentau &s;ef pethau y&s;prydol drwy ordeini|ad
Duw a arwyddocceir ini drwy arwyddion gweledig
oddiallan. Dyn a gynorthwywyd i gofio ei ddyled&s;wydd
ai rwymedigaethau i'w wneuthurwr drwy y pren hwnnw
a alwyd y Pren gwybodaeth d&acirc; a dr&wcirc;g. O ran nyni a
allwn dybied fod ffrwyth y pren yma wedi ei nailltuo
gan Ddnw yn hollawn ir pwrpas &s;ydd yn canlyn: yr oedd
y dyn i gymmeryd gofal ac i gadw 'r pren yma yn gy&s;tal
ar lleill, ond yr oedd efe i offrymmu ei ffrwyth ef ar ryw
am&s;erau go&s;odedig i Dduw, megis cydnabod gweledig fod
Duw yn wneuthurwr pob peth, ac yn Arglwydd goruch|af,
ac yn berchennog ar y cwbl. yr oedd y pren yma
gwedi ei neilltuo gan Dduw i fod yn gy&s;&s;egredig, ac yn
aberth moliant oddiwrth y dyn i Dduw am ei holl ddoniau
eraill. Ac am yr achos yma y gorafunwyd i Ddyn fwytta
<PB N="8" REF="5">
ei hunan o honaw ef. Canys yr ydym yn cael yn am&s;er di|weddarach,
fod yn beth drygfawr i ddynion fwytta or
pethau a neilltuafe Duw iddo ef ei hunan. Y cyfryw
ufudddod gweledig oddiallan, ag oedd yr offrymmiad hy|barch
or ffrwyth hwn i Dduw, ac edrych arno ef, ai arfer
ef yn unig megis peth cy&s;&s;egredig, oedd yn fodd rhagor|ol
a chymmwys i rybuddio dynol ryw dros byth i gydna|bod
eu gwneuthurwr a'u ceidwad megis Arglwydd goru|chaf,
a pherchennog ar b&ocirc;b peth: Fal yr ydoedd hyn yn
y&s;py&s;rwydd &s;ynniol, eu b&ocirc;d nhw yn gwneuthur y cydnabod
ymma, felly yr oedd hyn yn rhwymmedigaeth arnyn nhw
y parrhaen nhw i wneuthur felly; ac i fod yn fwy cym|morth
yddyn i barhau felly, ac i atteb yr holl rwymmedigae|thau
yr rhai &s;y yn deillio yn naturiol oddiwrth hynny yn
helynt eu bucheddau.</P>
<P>Ac yma y pren arall &s;ef pren y bywyd a ordeiniwyd i
&s;iccrhau i ddyn ei anfarwoldeb ai happu&s;rwydd tragwyddol,
ar ei berffaith ufudddod: Fel tra bydde fo yn parrhau
yn ddianwadal yn ei ddyled&s;wydd, yr oedd iddo hawl i
gymmeryd ac i fwytta o ffrwyth y pren yma: Ac fe a alle
ei gymmeryd ef megis gwy&s;tl gweledig a &s;ynniol oddiwrth
Dduw, ac megis offeryn i'w ddwyn ef i fywyd tragwyddol
ac happu&s;rwydd: Yn yr un modd ag y mae Duw yn can|niadhau
ini i edrych ar yr enfus neu'r bwa yn y cwmmwl
nid yn unig megis effaith naturiol or haul yn tywynnu ar
y cwmmwl a fo'n barod i lawio, ond megis gwy&s;tl gwele|dig
oddiwrth Dduw, a &s;iccrwydd i ddynol ryw, na ddini|&s;tria
Duw mor byd byth drachefn drwy ddwfr
dilyw.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Y 5ed Do&s;p. Ynghylch pechod a chwymp dyn.</HEAD>
<P>I Mae hyn yn dangos mawredd euogrwydd a drygioni
oedd yn y pechod hwnnw on rhieni cyntaf. Eu pechod
nhw oedd ddarfod yddynt fwytta o ffrwyth y pren gwa|harddedig
hwnnw; ac felly nhw a arfera&s;ant, ac a gymme|ra&s;ant
yddynt eu hunain y peth oedd wediei gadw ai gy&s;&s;e|gru
i Dduw. Hwynthwy a ddyga&s;ant i arfer cyffredinol
y peth oedd wedi ei neilltuo drwy ordeiniad Duw i arfer
grefyddol, ac oedd yn halogiad o beth cy&s;&s;egredig a Sanc|taidd:
Ond y&s;tyriwn ychydig mor orthrwm a ffiaidd oedd
pechod ein rhieni cyntaf: Oh mor fuan yr anghofia&s;on
nhw y rhwymedigaethau mawrion a roe&s;e eu creawdwr
<PB N="9" REF="5">
mor ddiweddar arnyn nhw! Mor haelionus a fua&s;e fo y|ddyn
nhw! Pa faint a rodda&s;e fo yn rhwydd ac yn rh&acirc;d
yddyn nhw! Ac ni attaliodd efe ac ni chadwodd ddim
oddiwrthyn nhw ond un ffrwyth iddo ef ei hunan; A
hwn, nyni a allwn ddywedyd, a rwgnacha&s;ant a chenfi|genna&s;ant
i Dduw i'w gael ef: Ni fynnen nhw fod yn fod|lon
ar y fath arlwy mawr ag a wnaethe ef yddyn nhw, ond
nhw a fynnen hwn hefyd yddyn. Fe a fynne 'r creadur
truan yr hwn a gow&s;e ei hanfod ar cwbwl a feddeu oddi|wrth
D duw, f&ocirc;d yn unig briodolwr ac Arglwydd pennaf
ar yr holl ddaiar, ag ni fynne gydnabod yr un ywch nag
efe ei h&ucirc;n. Nid oedd arnyn ei&s;iau dim or ffrwyth ymma,
yr oedden yn berffaith happus hebddo ef, ac a alla&s;en barr|hau
felly yn ddedwydd, ped fa&s;en yn gochelyd bwytta o
honaw ef; eithr hwynt hwy a ddirmygafant eu happu&s;rwydd
yn erbyn p&ocirc;b rhe&s;wm, ac a ddarfu yddynt beryglu colli eu
dedwyddwch tragwyddol er mwyn y bodlondeb ar fantes
yr oeddent yn ei ddi&s;gwil oddiwrth yr unig ffrwyth ymma.
Fe a fua&s;e 'r Creawdwr mor ddaionus tuag attyn nhw, na
fynnen nhw gredu y co&s;pe fo nhw mor d&ograve;&s;t am fwytta o
ffrwyth y pren, fal y darfua&s;e iddo fygwth y gwnae efe, ac
felly y peth a ddyla&s;e ei rhwymmo nhw i f&ocirc;d yn ddiy&s;cog
yn eu dyled&s;wydd a br<GAP DESC="illegible" EXTENT="6 letters"> mewn modd mwya gwyrdraws
yn annogaeth i bechod; Och ddrygioni ffiaidd a chywi|lyddus!
Oh y&s;tyried pob un o honom! o ba ddechreuad
drygionus yr ydym i gid oll yn deillio, a bydded hynny
yn ein daro&s;twng ni, ac yn ein cywylyddio ni.</P>
<P>Drwy ymroi ir weithred ffiaidd ymma, nhw a golla&s;ant
y Sancteiddrwydd ar cyfiawnder hwnnw, yr rhai a ddar|fua&s;e
i Dduw eu cynny&s;caeddu nhw ag hwynt hwy, a thrwy
ba rai yr oeddent or blaen mewn modd enwedigol yn bodd|hau
eu gwneuthurwr. Yn hyn hefyd nhw a dro&s;edda&s;ant
y cyfammod cyntaf, yr hwn oedd yn gofyn, fod yddyn yn
oe&s;tadol berchi a charu eu creawdwr, ac ufuddhau iddo
ym hob peth. A digwyddiad tri&s;t o hyn ydoedd, Ddarfod
yddyn wrth hyn golli ffafor Duw, a fforffettio eu holl hap|pu&s;rwydd
eu hunain. Nhw a golla&s;on eu holl hawl i
ddaionus bethau 'r byd hwn; nhw a golla&s;on eu hawl i
ufudddod, a gwa&s;anaeth y creaduriaid yr rhai a wnaethe
Duw i'w gwa&s;naethu nhw; Hwynt hwy a ddaethant yn ddar|o&s;tyngedig
ir go&s;pedigaeth a ddarfua&s;e i Dduw ei bygwth
yn eu herbyn, ac ar eu tro&s;eddiad yn ddiattreg a haedda|&s;ant
<PB N="10" REF="6">
eu rhoi i farwolaeth, a chael eu taflu ir lle o go&s;pedi|gaeth
dragwyddol a ddarparwyd i ddiafol ai angylion.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Y 6ed. Do&s;p. Y Cyfammod newydd.</HEAD>
<P>AC nyni a allwn gredu y bua&s;e y to&s;tedd eithaf or by|gythiad
hwnnw wedi ei gyflawni arnyn nhw yn y
modd hwnnw yn ol y peth a ddywedodd yr Arglwydd;
Yn y Dydd y bwyttei o honaw gan farw y byddi farw;
Oni bua&s;e i fab Duw fyned yn gyfryngwr dro&s;tyn nhw.
Ac efe a gymmerodd arno yn ewylly&s;gar wneuthur pa
beth bynnag a fydde yn angenrheidiol i beri iddo fod yn
gyttunol ag anrhydedd Duw i dderbyn ei greaduriaid
gwrthryfelgar iw ffafor drachefn, ac i ddattod y rhwym|medigaeth
oedd arnyn i go&s;pedigaeth dragwyddol, ac
iw hadferu nhw i berffaith happu&s;rwydd. Ar peth a gym|merodd
efe arno y pryd hynny iw wneuthur ir pwrpas
ymma, nyni a allwn ddy&s;cu a cha&s;clu or pethau a wnaeth
efe ynghyflawnder yr am&s;er: A hynny oedd; Ddarfod
iddo ei uno ef ei hunan a natur ddynol, ai wneuthur yn
Ddyn. Ac y cyflawnei efe yn y natur honno ufudddod
perffaith i Dduw yr T&acirc;d, fal y gallai efe heyddu, dros
ddynol ryw, yr happu&s;rwydd yr hwn a &s;e&s;ydlwyd i fod yn
wobr i berffaith ufudddod. Ac i e&s;cu&s;odi dynol ryw
oddiwrth y farwolaeth dragwyddol yr hon a haedda&s;e efe
am ei bechod, fe a gymmerodd arno ddiodde marwolaeth
yn ei le ef, ac felly gwneuthur ei farwolaeth yn aberth dros
bechodau dynol ryw. Hyn a wnaeth efe, yn garedigol dros
ben, ac oi wir fodd ei hun a gymerodd efe arno ef ei wneu|thyr
dro&s;om ni; ag fe ai derbyniwyd yn gymmeradwy gan
y t&acirc;d, ag a &s;iccrhawyd y cae efe drwy wneythyr hyn,
ennill ffafor Duw dro&s;om ni drachefn, yr hyn beth yr oedd
efe yn ei ddymmuno. Felly efe a gafodd i ddyn na chae
efe moi fwrw ymaith yn hollawn, nai daflu ir trueni tra|gwyddol;
eithr caffael ammodau eraill o ffafor wedi ei
ordeinio iddo ef. Ar oruchwiliaeth ar ordeiniad ymma
ydyw 'r hwn a elwir y Cyfammod newydd. Ac fe ai gel|wir
y Cyfammod newydd yn ei waed ef, oblegid efe a gaf|wyd
drwy ei waith ef yn addaw, ag yn ymrwymo i dy|wallt
ei waed yn y natur ddynol megis aberth dros bechod.
Ar hyn y canniatt&acirc;wyd in rhieni cyntaf ni gael byw, a
mwynhau mewn rhyw fe&s;ur, ddaionus bethau yr byd hwn
am am&s;er, ac a gaw&s;ant am&s;er i wneuthur eu heddwch a
<PB N="11" REF="6">
Duw, ac i ennill ei ffafor ef, ac i adferu eu happu&s;rwydd
eu hunain. Rhaid ini wybod, mai er pan oedd hi yn gy|fraith
&s;efydlog o flaen cwympo o ddyn ar fod iddo gen|hedlu
y cyfryw ag efo ei hun; ac y bydde ei heppil ef yw
cyfri yn yr un cyflwr, a pherthynas tuag at Dduw ag oedd
eu t&acirc;d hwynt yr hwn a'u cenhedlodd: Gan hynny pan ha|logwyd
rhieni cyntaf dynol-ryw fal hyn drwy eu pechod;
ac a gwympa&s;ant i &s;t&acirc;d gwrthryfelwyr euog yn erbyn
Duw: Rhaid oedd i'w holl hiliogaeth hwynt ddyfod
ir b&ycirc;d yn halogedig, megis peth aflan allan o beth aflan,
ac yr oeddent wedi eu geni or achos hwnnw yn blant digo|faint;
fal y dywed yr &s;crythyr. Y mae yr un d&acirc;sk arnom
ninnau ag a ydoedd ar ein rhieni cyntaf; hynny yw, ail
edfryd ac ennill yn ol ffafor Duw, a happu&s;rwydd tra|gwyddol
ein hunain, drwy gyflowni ammodau yr ail cy|fammod
yma, gan hynny gadewch ini weled, pa beth yd|ynt
ffurf a dull y Cyfammod newydd ymma: Beth ydyw
'r dyled&s;wyddau yr rhai a ofynnir gennym ni eu cyflawni:
A pha addewidion a wnaeth Duw oi ran ynte; y bendithi|on
yr rhai y mae 'r Cyfammod yma yn eu cynnig ini in
gwneuthur ni yn gyfrannogion o honyn dan ammod ini
gyflawni y dyled&s;wyddau hynny.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Y 7fed Do&s;p. On rhan ni.</HEAD>
<P>GAdewch ini yn gyntaf ddal &s;ulw ar ein rhan ni or cy|fammod
hwn, ac yno edrych pa beth y mae Duw
yn ei ofyn gennym ni, i ba rai y pregethir yr Efengil, pa
beth a fydd rhaid ini ei wneuthur, os mynnwn fod yn gad|wedig.
Ac o ran bod Duw yn y&s;tyried holl ddynol ryw
yr awron megis creaduriaid euog a halogedig; o ran eu
bod nhw wedi pechu, a'u b&ocirc;d yn dueddol i wneuthur drygi|oni;
fe a ofynnir gennym ni yn gyntaf, er ini edifarrhau
a throi oddiwrth bechod. Ac yn y fan ne&s;&s;af, oblegid
rhaid ini droi at dduw; fe ofynnir gennym, ar ini gredu
holl byngciau ffydd Gri&s;t: Ag yn ddiweddaf, bod ini ein
rhwymo ein hunain, ac ymegnio i gadw holl ewyllys Duw
ai orchymynion, a rhodio yn yr unrhyw holl ddyddiau ein
bywyd. Ond oblegid fod calon dyn yn dwyllodrus ac yn
ddrygionus; a ninnau mor ddiog i wneuthur ein dyled&s;wydd,
fal yr ydym yn anewylly&s;gar i wybod pa beth yr ydym
iw wneuthur; Gan hynny y mae yn angenrheidiol i y&s;py&s;u
yn neilltuol y pethau a gynhwy&s;ir dan y tri phwncg cy|ffredinol
hyn.</P>
<P><PB N="12" REF="7">
Y gaingc gyntaf ar fwyaf on dyled&s;wydd ydyw; ar ini
edifarrhau a throi oddiwrth bechod: Ir diben ymma rhaid
ini fod mewn gelyniaeth a phob acho&s;ion pechod, a bwri|adu
na ch&acirc;nt mo'n rheoli ni. Ac am hynny y mae yr eg|lwys
yn arfer o y&s;py&s;u y gaingc ymma on dyled&s;wydd ni
fal hyn: Rhaid ini ymwrthod a diafol ai holl weithredoedd,
coeg rodres, a gwagedd y byd, ai holl chwantau cybydd|us,
a holl any&s;prydol ewyllys y cnawd, fal na ddilynom
hwynt, ac na'n tywy&s;er ni ganthynt. Rhaid ini ymwrthod
a Diafol, ai holl weithredoedd: Drwy gyfrwy&s;dra, ac
annogaeth yr y&s;pryd drwg yma, gelyn ein happu&s;rwydd
ni y digwyddodd i ddynol ryw gael eu hudo ar
y cyntaf i anufudddod yn erbyn Duw. Rhaid ini fwriadu
gan hynny na botho ini ddim iw wneuthur ag efo byth,
eithr ei ffieiddio ef, a gochelyd yr holl ffyrdd drygionus
hynny o ymgynghori ag ef, na chei&s;io ei help ef mewn
ffordd yn y byd, yr hyn beth y mae 'r byd annuwiol yn ei
arfer. Ni wa&s;naetha ini byth trwy wybod, ac o wir ewy|llys
ufuddhau ir un oi orchymynion ef, na chyd&s;ynnied
ar yr un oi brofedigaethau ef. Rhaid ini fwriadu ymladd yn
wrol yn erbyn yr holl ddrygau y&s;prydol hynny ynom ein
hunain, yr rhai y mae efe yn llygru natur ddynol a nhw;
y cyfryw ydynt balchder, dig, cenfigen, twyll, celwydd,
malais, a chreulondeb. Rhaid ini ffieiddio ei ddynwared
ef, nai ddilin ef drwy demptio eraill i ddrygioni na thrwy
ga&s;au ac erlid dynion duwiol er mwyn eu duwiol|deb.</P>
<P>Rhaid ini hefyd ymwrthod a choeg rodres a gorwagedd
y byd drygionus hwn, a holl chwantau cybyddus yr unrhyw:
hynny yw, rhaid ini fwriadu ac ymrwymo na cheiff &s;erch
ir byd, nag i neb na dim ag &s;ydd ynddo reoli yn ein calon|nau
ni, yr hyn &s;ydd yn wrthwyneb in cariad i Dduw. Ni
wa&s;naetha ini adel in calonnau &s;efydlu ar goweth y byd,
nag ar ble&s;erau, nag ar oruchafiaeth ac anrhydedd bydol.
Na wnawn y ca&s;cliad o honyn yn n&ocirc;d nag yn ddiben on
hegni na'n gofal pennaf ni; ac na bydded ein mwyniant
o honyn yn hyfrydwch nag yn fodlonrwydd gorau
gennym. Nis mynnwn mon harwain gan arferion y byd,
na chanlyn y lliaws i wneuthur dr&wcirc;g: Na cheiff ein
perthynas anwylaf, na'r cymmwyna&s;wyr gorau'a feddom
ni ein tynnu ni i wneuthur dim yn erbyn ewyllys Duw, na
rheolau ein cydwybodau ein hunain: Pan fydd o y pethau
<PB N="13" REF="7">
'r Byd ymma pa un bynnag ai Dynion ai Da, yn cydym|gais
am ein Cariad a'n Dyled&s;wydd i Dduw; er anwy|led
a fyddant ini, ac er eu b&ocirc;d yn angenrheidiol ini, ac
er y gallem yn gyfreithlon eu cadw, a'u mwynhau mewn
m&ocirc;dd arall; etto rhaid ini fod yn barod i ymadel a'r
cwbwl. Ac nyni a ymddaro&s;t yngwn i b&ocirc;b anghyfleu&s;dra
drwy fod arnom ei&s;iau, ie pethau angenrheidiol; yn
hyttrach nag y gwnawn ddim iw hynnill, ag a fyddo
yngwrthwyneb i Gyfreithiau Cariad Duw.</P>
<P>Rhaid ini ymhellach ymwrthod, marweiddio, ac ym|adel
&acirc; holl Ddei&s;yfiadau pechadurus y Cnawd: Holl Duedd|iadau
afreolus ac anufudd ein Nhatur lygredig &s;y' raid
eu marweiddio a'u daro&s;twng. Rhaid ini yrru ymaith yr
holl Chwantau cnawdol hynny &s;y'n rhyfela yn erbyn yr
Enaid; a phob Serch i ddiog E&s;mwythdra a Seguryd, a
phob Anghymmedrolder a Thrythyllwch. Rhaid ini ym|wrthod
a gochelyd yr holl Bechodau anianol hynny, y
rhai &s;ydd yn camarfer ac yn difrodi yn afradlon Greadur|iaid
daionus Duw; y rhai &s;y'n caethiwo Meddyliau &aelig;
phriodolaethau 'r Enaid i Chwantau 'r Corph; ac yn
gwneuthur yr Enaid yn anghymmwys i ymarfer ddyledus
o'i phriodolaethau a'i Gweithrediadau; ac hefyd y rhai
&s;y'n tueddu i flino ac i lwytho'r Corph a Doluriau. Rhaid
ini ymwrthod a'r tair Ffynnonell yma o bob Drwg, Diafol,
y Byd, a'r Cnawd; a rhaid ini fwriadu yn gadarn na
ddilynom mo'nynt, ac na Chymmerom mo'n harwain gan|thynt.
A dymma 'r <HI>Fowr-gaingc Gyntaf</HI> o'n Dyled&s;wydd
dan y Cyfammod Newydd.</P>
<P><HI>Yr Ail</HI> yw hon: b&ocirc;d yn rhaid ini gredu holl Byngciau
'r Ffydd Gri&s;tnogol. Ac y mae hyn yn gofyn gennym
addaw a chyflawni y pethau &s;y'n canlyn: &s;ef b&ocirc;d ini ym|roi
yn ddifrifol, (fal y bo'n ham&s;er ac adeg yn gadel
ini) i wneuthur y Defnydd goraf ag a allwn o Foddion
Gwybodaeth Dduwiol y rhai y mae Rhagluniaeth Duw yn
eu cennadhau ini; fal y gallom felly ynnill cymmaint o'r
Try&s;or anfeidrol hwnnw ag a allwn: Na byddom drwy
E&s;geulu&s;dra neu Ga&s;ineb i'r Gwirionedd, yn anwybodus o
un Gwirionedd pwysfa yr dadcuddiedig: Bod ini dderbyn
megis Gwirionedd &s;iccr, pa beth bynnag a ymddengus
ini ei f&ocirc;d wedi ei ddatcuddio oddiwrth Dduw, am dano
ef ei hunan ac am ein Ffordd ni i happu&s;rwydd: O blegyd
ei f&ocirc;d yn dyfod oddiwrtho Ef yr hwn ydyw anfeidrol
<PB N="14" REF="8">
Ddoethineb, ac nid ellir mo'i dwyllo; ac &s;ydd yn Dduw
'r Gwirionedd, ac am hynny nid eill efe dwyllo.</P>
<P>Y Pyngciau hyn o'n Ffydd a gynhwy&s;ir yn grynno yn y
<HI>Ffurf</HI> honno o <HI>Athrawiaeth iachus,</HI> a elwir yn gyffredinol
Credo 'r Apo&s;tolion; ymmy&s;c pa rai y rhain yw 'r pennaf.
Bod ini gredu yn Nuw 'r T&acirc;d yr hwn a'n gwnaeth ni a'r
holl F&ycirc;d. Bod ini gredu yn Nuw 'r Mab, yr hwn a'n
prynnodd ni a holl Ddynol- Ryw; a hyn a gynnwys y pe|thau
yma: Rhaid ini gredu fod holl Ddynol-Ryw yn euog
o flaen Duw, ac yn ddaro&s;tyngedig i'w Dragwyddol Ddig|ofaint
a'i Go&s;pedigaeth ef Ddarfod i Ie&s;u Gri&s;t M&acirc;b Duw
farw megis Aberth dros bechodau Dynion: Ddarfod
iddo ymdaro&s;twng i Farwolaeth felldigedig, megis Co&s;|pedigaeth
pechod yn ein lle ni, ac i'n he&s;gu&s;odi rhag ei
dioddef yn dragywydd: Ddarfod i'r Tad dderbyn ei Far|wolaeth
ef yn gymmeradwy megis iawn am bechod, ac y
bydd hi yn fuddiol i bawb oll a edifarhant ac a gredant
ynddo ef: &s;ef, Y rhai &s;y'n tri&s;tau yn eu Calonnau am
eu pechodau, a chwedi &s;yrthio allan a hwynt, ydynt yn
ymadel a hwynt, ac yn troi at Dduw; ac 'ynt yn di&s;gwil
ac yn hyderu, ar Haeddiant ei Farwolaeth ef, gael ffafr
gyd a Duw. Rhaid ini gredu, mai fal y darfu i Ie&s;u Gri&s;t
farw dros ein pechodau, felly efe a adgyfododd i'n Cyf|iawnhau:
Gwedi iddo wneuthur cyflawn Gymmod, efe a
ryddhawyd oddiwrth Rwymmau Angeu; ac a e&s;cynnodd
i'r Nefoedd; a'i fod efe yn byw byth yno i Eiriol dro&s;om:
hynny yw, i gaffael ac i gyfrannu i bechaduriaid truain,
yr holl Le&s;hadau bendigedig a bwrca&s;odd ei Farwolaeth
iddynt. Rhaid ini hefyd gredu yn Nuw 'r Y&s;pryd Glan,
yr hwn &s;y'n ra&s;u&s;ol yn cymhwy&s;o 'r holl Fendithion hynny
im, a r nwn fy'n ein Sancteiddio ni, a holl Etholedig Bobl
Dduw.</P>
<P>Ymhellach: Yr ydym hefyd yn rhwym ac fe ofynnir
gennym wneuthur ein proffes gyhoedd o'r Grefydd a gyn|hwy&s;ir
yn y pyngciau hyn; a mynegi i'r byd, yn bod,
ac y byddwn yn Addolwyr yr un unic wir a bywiol Dduw,
drwy un Cyfryngwr rhwng Duw a Dyn, y Dyn Cri&s;t Ie&s;u.
A rhaid ini ddewis dioddef neb-rhyw golled, neu farw, yn
hyttrach nag ymwrthod a'n Ffydd neu ei gwadu. Ac yr
ydym hefyd yn rhwym i ddilyn Buchedd gyfattebol
i'r pyngciau hyn o Ffydd, i adael iddynt lywodraethu ein
Ymarweddiadau fal y dylent wneuthur: A rhaid i'n Ffydd
<PB N="15" REF="8">
weithredu neu lafurio yn Ymarferion Cariad. Dymma 'r
Ail brif-Gaingc o'n dyled&s;wydd dan y Cyfammod
Newydd.</P>
<P><HI>Y</HI> drydedd yw hon: bod yn rhaid ini ymrwymo ac
ymegnio i gadw Sanctaidd ewyllys Duw a'i Orchymynion,
a rhodio yn yr un-rhyw holl ddyddiau 'n bywyd. Ac
y mae hyn yn ein rhwymo i'r pethau yn canlyn: bod ini
yn ddiwyd &s;tudio a dy&s;cu 'Wyllys Duw, fal y mae'n
y&s;py&s;edig yn y Cyfreithiau a roddes ini; Na b'o ini ymre|&s;ymmu
na dadleu yn erbyn ein Dyled&s;wydd, pan ddylaem
ei Chyflowni; bod ini ymegnio i wybod ein Dyled&s;wydd&punc;
fal y gallom ei gwneuthur. <HI>Y</HI> carwn ei Gyfraith, ac y bydd
ein diben a'n Hegni gwa&s;tadol i gydffurfio a hi ymhob
peth: Yr ydym yn llwyrgwbl yn ein rhwymo ein hunain,
ac yr ydym yn rhwym na byddom byw mewn un pechod
gwirfodd, adnabyddus, a rhyfygus. Na thro&s;eddwn mewn
llawnfryd a gwybodaeth yn erbyn neb-rhyw Gyfraith
Dduw. Nid ydyw 'r Cyfammod yma yn wir yn gofyn
gennym <HI>gyflowni</HI> Ufudddod perffaith: O blegyd y mae hynny
yn beth yr awr'on uwchlaw ein gallu: Ond y mae yn ein
rhwymo i <HI>wneuthur ein goraj</HI> tuag at Ufudddod perffaith;
hynny yw, na byddom o'n bodd yn euog o un pechod
gwybyddus. Och! nid oes yn awr un unic Ddyn a eill
yn wa&s;tadol ac yn gyflawn gadw holl Ddeddfau Duw, ond
<HI>mewn llawer o bethau yr ydym ni bawb yn llithro:</HI> Ac un
Fendith y Cyfammod Newydd ydyw, ei fod yn maddeu
pechodau (fal y cawn weled yn y fan) yr hyn &s;y'n meddwl
fod Deffygion yn ein Hufudddod goraf. Am hynny hefyd
y dy&s;codd ein Iachawdwr ini weddio mor feunyddiol am
Faddeuant pechodau, ag am ein bara beunyddiol. Ond y
Cyfammod hwn ni chydddwyn a'r un, ond pechodau an|wylly&s;gar,
y cyfryw ag a wnelom drwy Anwybodaeth
neu yn ddi&s;wtta, ac o ei&s;ie Y&s;tyriaeth, yn ddi&s;ymmwth,
pan nad ydyw ein Hanwybodaeth a'n Hany&s;tyriaeth yn
'wylly&s;gar, na dyledus i'r E&s;geulu&s;tra o'n hunain. Ac am
bechodau adnabyddus, 'wyllys-lawn, a rhyfygus, a'r cyf|ryw
ag a wnelir yn y&s;tyriol; y mae nhw 'n ein rhoi allan
o'r Cyfammod yma, ac yn colli ini h&ocirc;ll hawl i'w Ffafrau
a'i Fendithion, hyd oni edifarheir yn chwerw am danynt,
ac yr ymadewir yn hollawn a hwynt.</P>
<P>Cymmaint a hyn &s;ydd raid ini yn galonnog ac yn ddirag|rith
ein rhwymo a'n cylymmu ein hunain i'w wneuthur;
<PB N="16" REF="9">
a dymma ein rhan o'r Cyfammod Newydd. Hwn a elwir
hefyd y Cyfammod Gras neu Ffafr; ac 'ni a allwn weled
fod iddo yn gyfiawn yr Henw hwnnw, gan ei fod yn lwfio
Edifeirwch am bechod, ac yn derbyn yn gymmeradwy yr
Ufudddod truan amherffaith hwnnw, yr hwn yw'r cwbl a
allwn yn-awr ei gyflawni: Ac nyni a gawn weled yr Henw
hwnnw gwedi ei gyfiawnhau ymhellach, gan yr ymddeng|us,
mai un o'i Fendithion a'i Ffafrau yw, ei fod yn rhoddi
ini nerth i gyflowni 'n Dyled&s;wydd.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Yr VIIIfed Do&s;p. Ar Ran Duw.</HEAD>
<P>AC yr awr-hon yr ydwyf yn dyfod i o&s;od allan ac i
ddangos, beth ydyw Ffafrau a Bendithion y Cyfam|mod
Newydd yma, ar Ran Duw. Beth y mae efe yn ei
gynnig, ac yn ei addo, ac a rydd, ar ein Cyflowniad o'r
Dyled&s;wyddau a'r Ammodau a ofynnir gennym. A'r
rhain a ellir eu hamgyffred dan y tri hyn o Byngciau
gwerth-fawr a phwys-fawr.</P>
<P><HI>Y Cyntaf</HI> yw cyflawn a rhad Faddeuant o'n holl Becho|dau.
Duw a ddelea ein holl Anwireddau, megis allan o'i
Goffadwriaeth; a anghofia y buom yn Bechaduriaid, ac
a'n trina fel rhai Cyfiawn: A Rydd heibio ei drachyfiawn
Ddigofaint yn ein herbyn, ac a'n cowleidia &acirc; breichiau
Trugaredd a Chariad. Yr hwn a alla&s;e yn Gyfiawnaf ein
dini&s;trio a Dini&s;tr Tragwyddol, a lawenycha dro&s;om, i
wneuthur ini ddaioni. Efe a faddeu ein haneirif liaws o
Bechodau; a faddeu y Camweddau mwyaf; a faddeu, ie ein
pechodau gwybyddus, 'wylly&s;lawn, ac y&s;tyriedig, a'n har|ferion
o bechu; ar ein Hedifeirwch a'n Llwyr-Ymadawiad
a hwynt. Ac Edifeirwch cyffredinol ac Ymddygiad go|&s;tyngedig
tuag at Dduw, a gant Faddeuant am y Gwen|didau
a'r pechodau an'wylly&s;gar hynny, y rhai nid 'ym
yn dal ar ein bod yn euog o honynt, a'r rhai nid allwn
fod yn llwyr-ryddion oddi-wrthynt. Ac wedi maddeu'n
pechodau fel hyn, mae Rhedfa Trugaredd yn rhydd; mae
ei holl Rwy&s;tr gwedi ei &s;ymmud, ac nyni a allwn fyned
yn hyf at Dduw yn Enw Ie&s;u Gri&s;t, megis at Dad gwedi
ei gymmodi; a chredu ei f&ocirc;d yn barod i roddi ini bob peth
angenrheidiol i'n Hiechydwriaeth.</P>
<P><HI>Ne&s;af</HI> Ffafr a bendith y Cyfammod hwn ydyw, adferu
Delw Duw ynom yn ein Sancteiddiad. Os ar gynnig y
Cyfammod hwn ini, nyni a'i derbyniwn, ac ydym yn
<PB N="17" REF="9">
ewylly&s;gar i ymo&s;twng i'r Ammodau y mae yn eu gofyn,
ac i'n rhoddi n hunain i fynu i Fuchedd o Sancteiddrwydd
a Chyfiawnder yn &ocirc;l Deddfau Duw; efe a rydd ini Nerth
Y&s;prydol i gyflawni ein Dyled&s;wydd cyn belled, ag y
cawn ein derbyn yn gymmeradwy drwy Gyfryngiad Ie&s;u
Gri&s;t. Oni chymmerwn arnom; nid ellwn gyflowni:
ond os nyni a gymmerwn arnom, ac a'n rhwymwn ein
hunain i wneuthur ein Dyled&s;wydd, efe a roddiff ini allu
iw gyflawni. Fe a alle ymddangos yn beth rhyfedd, i
Dduw ofyn gennym ein rhwymo ein hunain, a chymme|ryd
arnom wneuthur peth nis gallwn ei wneuthur o ho|nom
ein hunain, (fal yr ydym drwy 'n rhwymo 'n hunain
i wneuthur yr holl bethau hynny a grybwyllwyd o'r blaen)
oni bae fod ein gwaith ni ei hun yn ein rhwymo ein hu|nain
i hyn, yn rhoi ini hawl, drwy Ddull y Cyfammod
hwn, i Ras digonol ini. Yn holl Gynghorion yr Efengyl
i Ddyled&s;wydd Pennodol, nyni a allwn gyfrif fod yn gyn|nwy&s;edig
hefyd gynnig o Gymmorth Duw, yr hwn a
roddir i'r Sawl &s;y'n ymroi, yn arfaeth a dymuniad ei Enaid,
i gydymddwyn a'r Cynghorion hynny. Ni cheiff neb gan hyn
ny &s;ylfaen i achwyn y gadawe efe ei Bechodau adnabyddus
ac y gwnae y Dyled&s;wyddau a &wcirc;yr ei fod yn eu gadel heb
wneuthur, eithr nid all wneuthur felly. Canys os Dyn a ddy|muna
yn ddiffuant adel eu bechodau, ac a ymroiff iw Ddy|led&s;wydd,
ac a arfer yn ddiwyd y Moddion a allant ei alluo
ef iw wneuthur: Hynny yw, Os efe a waitia ar Dduw am y
Gras hwn, drwy weddi daer a pharhaus, a dyledus ddy|fal-lynu
wrth bregethiad y Gair, a'r Sacramentau, fe a
ddaw y dyn hwnnw yn ddi&s;iom i allu gwneuthur y peth y
mae fal hyn yn ei 'wylly&s;io ac yn ei ddymuno. Canys,
<HI>Y &s;awl &s;ydd arno newyn a &s;yched am Gyfiawnder, efe a ddiwell|ir,</HI>
fal y dywed ein Iachawdwr, A <HI>Duw a rydd yr Y&s;pryd
Glan i'r rhai a ofynnont gantho.</HI> Ffafr y Cyfammod Newydd
hwn ydyw, ein Cynnorthwyo i wneuthur y peth y mae yn
ei ofyn gennym ei wneuthur.</P>
<P><HI>Diweddaf</HI> Ffafr a bendith y Cyfammod hwn, yw Ded|wyddwch
Tragwyddol y Corph a'r Enaid ill dau yn y Nef.
Yn &s;iccr, y mae 'r Cyfammod yma yn ein gadel yn ddar|ro&s;tyngedig
i Farwolaeth Naturiol; i gofio ini ein heuog
Wrthryfelgarwch yn erbyn Duw: fal na bo ini anghofio
yn bod yn bechaduriaid, ac yn haeddu Marwolaeth
Dragwyddol: O bwrpas, fal y gallo teimlad o hyn fywiog|hau
<PB N="18" REF="10">
ein dymuniad a'n gofal i ail-gaffael Ffafr Duw, a'n
gwneuthur yn barodtach ac yn 'wylly&s;garach i ymddaro&s;|twng
i'r Ammodau o'i hail-gaffael. Ond <HI>ni cheiff Angeu</HI>
chwaith hir <HI>Lywodraethu arnom: Ni ad Duw mo'r Enaid yn
&V;ffern;</HI> hynny yw, ni cheiff efe fod bob am&s;er yn waha|nedig
oddiwrth y Corph; na'r Corph chwaith fod yn
wa&s;tadol yn ddaro&s;tyngedig i VVradwydd a Cho&s;pedigaeth
ei Ymddattodiad&punc; Gan fod y Pechodau a haedda&s;ant Far|wolaeth,
yn faddeuedig; y Creadur a ryddheir oddiwr|thi:
Ac y mae Adgyfodiad ein Hiachawdwr oddiwrth y
meirw, yn &s;iccrhau yn y&s;py&s;ol Adgyfodiad y &s;awl &s;y'n
Credu ynddo ef. Efe a addawodd hefyd <HI>roddi iddynt Fy|wyd
Tragwyddol, a'u Cyfodi i fynu drachefn yn y dydd diwe|ddaf.</HI>
Y Corph, y pryd hynny, pa fodd bynnag y byddo
gwedi ei danu a'i wa&s;garu, ac yn golledig i holl Wybo|daeth
Dynion, a ge&s;glir ynghyd drwy Ddoethineb Duw; ac
a gy&s;odir i Fywyd, drwy ei holl-alluog Nerth ef: Ac fe a'i
hadgyfodir gyda mantes fawr; <HI>efe a hauwyd yn Gorph Ani|anol,
efe a gyfodir yn Gorph Y&s;prydol; efe a hauwyd mewn
Llygredigaeth, ond fe a'i cyfodir yn Anfarwol.</HI> A'r Enaid a
geiff ei uno ag ef drachefn, ac nis gwahenir byth mwyach:
Eithr y ddau a gymmerir i fynu i bre&s;wylio mewn lle
dedwydd a gogoneddus, lle <HI>y mae Digonolrwydd Llawe|nydd,
a Digrifwch yn dragywydd:</HI> I fyw yng Hymdeithas a
Chymmundeb Angylion mwynion, dedwydd, a gogonedd|us:
I bre&s;wylio yng-wydd Duw, ac i ddwys-fyfyrio arno,
ac iw foliannu, a'i garu ef, a llawenychu yn ei Gariad ef
yn dragywyddol. Dymma'n awr holl Ddull y Cyfammod
Newydd, yr hwn a gafwyd ini drwy Werthfawr Waed
Ie&s;u Gri&s;t, ein caredig a'n galluog Ddadleuwr.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Y IXfed Do&s;p: Sacramentau y Cyfammod hwn.</HEAD>
<P>A'R Cyfammod hwn hefyd &s;ydd gantho ei Sacramentau.
Duw a ordeiniodd Weithredoedd ac Arwyddion
&s;ynniol, yn, a thrwy ba rai y mae iw wneuthur rhyngtho
ef a Ninnau. Ac yn arfer y Sacramentau hyn, rhaid ini
dy&s;tiolaethu ein Cyd&s;ynniad a'r Cyfammod yma, ac ar|wyddoccau,
yn bod yn ein cydnabod ein hunain yn rhwym|medig
ynddo. Ac yn yr Arferiad o'r rhain, y mae yn
rhaid ini ddi&s;gwil ac aros am y Bendithion a'r Ffafrau ar
Ran Duw iw rhoddi ini. Trwy'r rhain yr ordeiniodd
efe gyfrannu y Rhadau hynny yr rhai a allwn yr am&s;er
<PB N="19" REF="10">
pre&s;ennol eu derbyn, y cyfryw rai ydynt Maddeuant o'n
pechodau a Sancteiddiad ein Nhaturiau; ac hefyd i &s;iccr|hau
yr hyn yr ydym i obeithio am dano, ein Dedwydd|wch
a'n Gogoniant Tragwyddol. Y Rhain &s;y' angenrhei|diol
ini eu harferu, gan hynny, os Moddion ac odfa a
gennadheir ini i wneuthur telly. fal y byddom Gyfran|nogion
o'i Radau: Ac yn eu harferu rhaid ini yn ddiffuant
bwrpa&s;u a'n rhwymo 'n hunain i gyflowni 'n Dylediwydd.
Y Sacramentau ordeiniedig i fod, fal y gallwn ddywedyd,
yn offerau y Cyfammod hwn er dyfodiad Chri&s;t, y rhai
ydynt y cwbl &s;y'n perthyn yn agos ini, ydynt y Bedydd, a
Swpper yr Arglwydd. Y Rhai'n, a'r rhai'n yn unig,
ydynt yr awron yn gyffredinol, angenrheidiol i Iechyd|wriaeth.</P>
<P>Trwy y Bedydd y derbynir ni i'r Cyfammod hwn, ac yr
ydym yn gwneuthur ein cyhoeddus Gymmeriad cyntaf o
honaw. Trwy Swpper yr Arglwydd yr ydym yn ei adne|wyddu,
os torwyd ef o'n rhan ni drwy neb-rhyw Bechod
'wylly&s;lon gwneuthuredig ar ol ein bedyddio: Neu yr
ydym ynddo yn ty&s;tiolaethu ac yn declario ein dibaid
barhad ynddo, a'n pwrpas a'n dymuniad i wneuthur felly;
os bu i neb o honom fyw mor ddedwydd er pan fedyddi|wyd
ni, ag na threi&s;ia&s;om neu na thorra&s;om erioed y Cy|fammod
hwn, drwy un pechod 'wylly&s;lon adnabydd|us.</P>
<P>Gwir yw, pan ydys yn ein bedyddio ni yn ein Mebyd,
nid ydym yn gymmwys neu yn alluog i feddwl ac i fwria|du
yn y&s;py&s;ol, cyflawniad ein rhan yn y Cyfammod hwn; o
ran nid ydym y pryd hynny yn ei ddeall neu ei wybod.
Eithr y mae'r Sacrament hwn ym hwrpas Duw gwedi ei
ordeinio i fod y Sacrament o'n Derbynniad i fewn i'r Cy|fammod
yma, er Ymddangho<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">iad Ie&s;u Gri&s;t yn y Byd.
Ac, fel yr oedd hwnnw a oedd y Sacrament o'r Derbyn|iad
hwn i fewn, dan yr Orchwyliaeth Iddewaidd, drwy
ordeiniad Duw yn Fini&s;triedig i blant wyth Niwrnod o
oed; felly yr Eglwys Gri&s;tnogol, ie er am&s;eroedd yr A|po&s;tolion
a arferodd Fini&s;trio Bedydd i Fabanod; o ba le
nid ydyw iw ammeu na ddarfu iddynt ddy&s;cu gwneuthur
hyn, oddiwrth yr Apo&s;tolion eu hunain: Ac y mae'n
Iachawdwr yn rhoi ini Annogiad eglur i'r Arferiad, pan
ydyw 'n dywedyd, <HI>Gadewch i blant bychain ddyfod attaf fi;
ac na waherddwch iddynt; canys eiddo y cyfryw rai yw Teyr|nas
<PB N="20" REF="11">
Nefoedd. Y mae'n</HI> heglwys ni gan hynny, (fal yn ddi|amai
y dylai hi wneuthur) yn mini&s;trio Bedydd i Fabanod,
fel y derbyniont ran o Fendithion y Cy fammod Newydd iw
Hiechydwriaeth.</P>
<P>Ond o blegyd fod Rhwymedigaeth ar Ran y Sawl a
fedyddir <HI>'n gynwy&s;edig</HI> yn ei dderbyniad ef o Fedydd;
Doethineb a Duwioldeb yr Eglwys a welodd yn gymmwys
iddi gael ei <HI>hy&s;py&s;u</HI> hefyd: Er mwyn cael o'r Sawl a fedy|ddir
ei argyoeddi felly yn well ar ol hynny, ddarfod iddo
ei rwymo ei hun fal hyn yn ei Fedydd. Ac o blegyd nas
geill y plentyn bychan ei hunan y&s;py&s;u hyn, fe ddarfu i'r
Eglwys ragddarbod, bod i ryw Garedigion Cri&s;tnogol wneu|thur
hynny tro&s;to, y rhai ydynt Dy&s;tion hefyd ddarfod
gwneuthur y peth. Ac y mae'nt yn rhwym i gymmeryd
gofal, am ini (Blant) fal y cynnyddom i arferu 'n Syn|wyr,
gynnyddu hefyd yn y Gwybodaeth o'n rhan yn y Cyf|ammod
hwn, a dyfod i ddeall y peth yr ydym yn rhwym
iddo.</P>
<P>Ac fal y bo i'r Sawl a Fedyddiwyd, ei hun &s;iccrhau a
chadarnhau ei Fedyddiol Rwymedigaeth rhaid iddo, pan
allo arfer ei Synwyr, a gwybod ei ran o'r Cyfammod hwn,
yn rhwydd gyd&s;ynnied ag ef, a'i adnewyddu ar gyhoedd;
ac felly rhaid iddo ei wneuthur yn VVaith a Gorchwyl o'r
eiddo ei hun, ei gy&s;&s;egru ei hunan i Dduw. Hyn a ordei|niodd
ein Heglwys ni yn ddigon cyfiawn, iw wneuthur yn
barchus ac yn gyhoeddus wrth dderbyn conffirma&s;iwn.
Peth, o&s;ywaeth! yr ydys yn ei e&s;geulu&s;o yn ormod, i
fawr Fethiant gwir Dduwioldeb Chri&s;tnogol yn ein plith:
Ond ped feid yn arfer hyn yn ddyledus ac yn gyffredinol,
'ni a gaem yn ol pob tebygoliaeth weled 'chwaneg o Ddy|nion
yn byw yn ol eu Bedyddiol Adduned, ac fal y gwe|ddai
i Gri&s;tnogion, nag &s;ydd yn arferol.</P>
<P>Eithr yr ydys yn bwriadu 'r Ymadrodd yma yn bennaf,
i ddwyn Dynion yn barodtous i Swpper yr Arglwydd, fal
y gallont yn deilwng ac yn lle&s;iol dderbyn hwnnw; ac am
hynny ni wa&s;naetha gwneuthur mor fath droead oddiwr|tho
a &s;efyll yn hir ar neb peth arall go&s;odedig i lawr, ond
&s;y'n angenrheidiol a gwa&s;naethgar i'r amcaniad a'r diben
hwnnw o honaw.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<PB N="21" REF="11">
<HEAD>Y Xfed Do&s;p: Swpper yr Arglwydd yn Siccrhad
o'r Cyfammod hwn.</HEAD>
<P>MI a ddygaf yr awron gan hynny, yr Ymadrodd yn
nes at Sacrament Swpper yr Arglwydd, yr
hwn a fu yr holl am&s;er hyd yn hyn yn arwain ac yn tueddu
tuag atto. Ac mi a ddechreuaf dreuthu yn nailltuol yng|hylch
hwnnw, drwy ddangos, ei fod gwedi ei ordeinio a'i
fwriadu gan Dduw megis Defod a mmodol, a'i fod iw
arferu megis y cyfryw gennym; megis Ceremoni ym ha
un y mae y Cyfammod Newydd rhwng Duw a dyn yn cael
ei adnewyddu a'i gadarnhau. Hyn, drwy ychydig chwili|ad,
a gawn weled yn ebrwydd ei fod yn ddigon eglur yn
yr Y&s;crythur Lan.</P>
<P><HI>Y</HI> mae'n Iachawdwr ei hun, pan ordeiniodd efe y Sacra|ment
hwn gyntaf, yn dywedyd fal hyn am dano, pan oedd
efe yn rhoddi 'r Cwppan iw Ddi&s;cyblion; <HI>Y Cwppan hwn
yw 'r Cyfammod Newydd yn fy Ngwaed i, Lu.</HI> 22.
20. O blegyd y peth y mae'n Cyfieithiad ni yn ei gyfiei|thu
<HI>Testament</HI> yno, a fua&s;ei wedi ei gyfieithu yn unionach
ac yn fwy priodol <HI>Cyfammod.</HI> Meddwl eglur ein Iachaw|dwr
yw hyn, Cymmerwch y Cwppan yma, megis yr offe|ryn
o Dro&s;glwyddiad bendithion Nefol y Cyfammod Gras
i chwi, y rhai ydynt amhri&s;iol bwrca&s;au fy Ngwerthfawr
Waed i. drachefn, pan ydyw 'n Harglwydd yn dywedyd
am y bara yn y Sacrament hwn, <HI>hwn yw fy Nghorph, yr
hwn yr ydys yn ei roddi tro&s;och;</HI> ac am y Cwppan, <HI>hwn yw fy
Ngwaed o'r Cyfammod Newydd, yr hwn a dywelltir tros lawer
er maddeuant o'u pechodau:</HI> Y mae efe yn amlwg yn
meddwl, Fod y Sacrament hwn wedi ei fwriadu i adne|wyddu
ini y bendithion a'r Ffafrau, y rhai ydynt bwrca&s;au
ei haeddedigol Farwolaeth ef, a'i aberth yr hwn a offrym|modd
efe i Dduw drwy farw tro&s;om. Ac y mae'r Apo&s;tol
St. <HI>Paul</HI> yn y&s;pys yn ein dy&s;cu i ddeall ein Harglwydd fal
hyn: Cynys y mae efe yn dywedyd am y <HI>bara</HI> yn y Sacra|ment
hwn, <HI>Cymmun Corph Cri&s;t yw;</HI> Ac am y <HI>Cwppan,
Cymmun Gwaed Cri&s;t ydyw,</HI> 1 Cor. 10. 16. Wrth Gym|mun,
y mae efe yn meddwl y cyfraniad o'r rhain. Fe a
bwrpa&s;ir yn ffyddlawn gan Dduw, fod, yn yr Arfer o'r
Sacrament hwn, i'r &s;awl &s;y'n dderbynyddion addas, gael
cyfran o Gorph a Gwaed Cri&s;t; ac i'r Bara hwn a'r Cwp|pan
hwn gael bod y Cyfranniad o Gorph a Gwaed Cri&s;t
<PB N="22" REF="12">
iddynt: Yr Elementau hyn oddiallan o Fara gwedi ei dorri,
a Gwin wedi ei dywallt allan, a gant ddwyn gyda nhw, i'r
Eneidian hynny &s;y'n eu derbyn yn o&s;tyngedig ac wedi eu
parodtoi, y Gras Y&s;prydol hwn: trwy ba foddion hwy a
gant fod yn Gyfrannogion o'r Lle&s;hadau a'r Bendithion a
bwrca&s;wyd trwy archolli a thorri Corph, a thywallt Gwaed
ein Hiachawdwr, y Bendithion a gafwyd drwy Werthfawr
Aberth ei Farwolaeth ef; y rhai ydynt fendithion y Cyfam|mod
Newydd a &s;oniwyd am dano o'r blaen.</P>
<P>Fe ordeiniwyd y Sacrament hwn gan Dduw i fod yn
Wy&s;tl a Thro&s;glwyddiad &s;iccr o'r bendithion hyn, ac fe
fydd felly yn weithredol a didwyll i dderbynyddion addas:
Ni bydd Duw byth yn ddeffygiol iw Sacramentau, nag
a adewiff hwynt heb yr Effaith y mae efe yn eu hamcanu
nhw erddo, oni bydd y derbynyddion o honynt yn dde|f&s;ygiol
iddynt eu hunain. Y mae efe yn bwriadu yn
ffyddlon Adnewyddiad a Chadarnhad y Cyfammod hwn
&acirc; ni yn y Sacrament hwn, ac a'i gwneiff yn weithredol os
ydym ni yn ddiffuant yn amcanu yr un peth.</P>
<P>A bod Ad newyddiad ein rhan ni o'r Cyfammod wrth
dderbyn y Sacrament hwn, yn ddi&s;gwiliedig a gofynedig
gan Dduw, nid all ddewis na ddeellir yn ddigon hawdd.
Pan ydyw Duw yn cynnig pethau daionus tan Ammodau a
Chyd&s;ynniadau, y mae efe yn gofyn ein Hymrwymiad ni
i gyflowni 'r Ammodau hynny, os mynnem dderbyn rhan
o'r pethau daionus hynny; ac y mae'n gwaith ni yn der|byn
yn garedig y Cynhygion y mae efe yn eu gwneuthur, yn
arwyddoccau, ac fe a ddylai arwyddoccau, Cymmeriad
yr Ammodau rheini yn gymmeradwy, a'n hymrwymiad
ni iw Cyflowni hwynt. Yn &s;iccr nid ydyw Duw un am&s;er
yn amcanu cael o honom fod yn gyfrannogion o'r pethau
daionus hynny, heb gyflowni 'r Ammodau hynny Pan
ddywedir, <HI>Y mae Duw yn rhoddi yr Y&s;pryd Glan i'r rhai a
of ynnont gantho,</HI> fe arwyddocceir mai <HI>gofyn</HI> yw'r Ammod a'r
Modd angenrheidiol i gaffael; pan ydys yn dywedyd,
<HI>Fe a roddodd Duw ei unig-anedig Fab, fel na choller y rhai a
gredont ynddo ef, onid caffael o honynt Fywyd Tragwyddol;
Yr</HI> ydys yn gofyn, <HI>credu</HI> o Ddynion megis Ammod er caffael
o honynt Fywyd Tragwyddol. Felly pan ddywedir, <HI>Ie&s;u
Gri&s;t ydyw Awdwr Iechydwriaeth i'r rhai a ufuddhant iddo;</HI>
ac, <HI>Edifarhewch, fel y deleer eich pechodau: Y</HI> mae 'r pe|thau
hyn y arwyddoccau yn eglur, na faddeuir ein pe|chodau,
<PB N="23" REF="12">
oddieithr ini <HI>Edifarhau</HI> am danynt; nac a fydd yr
<HI>Ie&s;u</HI> Bendigedig ei hun yn Iachawdwr ini, <HI>oni chy&s;&s;egrwn ein
hunain iw VVa&s;anaeth ef,</HI> ac ymrown i ganlyn ei &s;iampl a'i
Hyfforddiad ef. Yn awr hyn yn bod didorr Arfaeth yr
Efengyl; Angenrhaid ydyw ini ga&s;clu, mai pan gynhygir
ini gael ein gwneuthur yn gyfrannogion o'r Bendithion hyn
yn y Sacrament hwn, y mae yn ofyn edig, bod yn rhaid
ini, os mynnwn eu cael hwynt, ein rhwymo ein hunain i
gyflawni y cyfryw Ammodau.</P>
<P>Ein gwaith ni gan hynny yn derbyn y pethau hynny y
rhai ydynt Wy&s;tlon a Siccrhadau Duw am y Bendithion
rheini dan Ammodau, &s;ydd yn broffes a mynegiad oddi|allan
ein bod ni yn ymrwymo i wneuthur y peth a ofynir
gennym: Ac oni bydd ynghyd ar broffes oddiallan b&ucirc;r
Fwriad oddimewn, Rhagrith erchyll ydyw, ac y mae'n
gwneuthur dyn yn ddiamai yn <HI>euog o Gorph a Gwaed Cri&s;t:</HI>
Fe a gyfrifir ddarfod iddo amherchi a halogi Corph a
Gwaed Cri&s;t, fel y darfu i'r dynion melltigedig a'i lladda|&s;ant
ef. Y mae'r derbyniad o'r Elementau hyn yn y Sa|crament&punc;
yn broffes a mynegiad oddiallan ein bod ni yn
derbyn Cyfammod Duw yn gymmerad y, ac yna y mae'n
ddiddadl yn ein rhwymo ni yn ddiffuant i fwriadu ein cy|flowniad
o'i Ammodau.</P>
<P>Y mae'r Apo&s;tol yn eglur yn rhoi ini'r Addy&s;c yma yn
1 Cor. 10. gan ei fod yn dangos, fod y weithred o gym|meryd
rhannau o'r Sacrament hwn, yn ddefod o'r un Na|tur
ac Arwyddoccad a Bwytta o'r Aberthau a offrymme&s;id
i neb-rhyw Dduw. Fel yr oedd y bwytta o'r Aberthau
rheini gan hynny yn arwyddoccau ei gydnabod ef yn Dduw,
i'r hwn yr Aberthe&s;id, ac felly yr ymrwymiad o honynt
eu hunain iw addoli ac i ufuddhau iddo; a'r Hyder ar yr
Aberth hwnnw er cael Ffafor a derbyn bendith oddiwrtho
ef; felly y bwytta o Swpper yr Arglwydd, &s;ydd raid ei gyf|rif
ei fod yn arwyddoccau ac yn declario 'r un proffe&s;&s;au
a Rhwymedigaethau. Dymma 'r bwytta o Aberth a
wnaethpwyd i Dduw, &s;ef o'r Aberth mawr o Gorph a
Gwaed Cri&s;t; ac am hynny rhaid yw bod gyd ag ef, Ffydd
neu Hyder ar y Sacrament hwnnw er cael Ffafr gydag Ef;
ei gydnabod ef ei fod yn Dduw; a'r rhwymiad o honom
ein hunain iw Anrhydeddu, iw garu, ac i ufuddhau iddo.
Am yr achos yma y mae'r Apo&s;tol yn gorafyn yn y bennod
honno i'r &s;awl a chwenychent dderbyn cyfrannau o'r Sa|crament
<PB N="24" REF="13">
hwn, fwytta o neb-rhyw Wleddoedd ar Aberthau
a offrymme&s;id 1 Ddelwau y Cenhedloedd; yr Aberthau
rheini medd efe, a offrymmid i Gythreuliaid: <HI>Nid ellwch
yfed o phiol yr Arglwydd a phiol y Cythreuliaid; Nid ellwch
fod yn gyfrannogion o Fwrdd yr Arglwydd a Bord y Cythreu|liaid;
medd efe</HI> Adnod 21. <HI>Nid ellwch,</HI> a eill feddwl,
<HI>y mae'n amho&s;&s;ibl,</HI> i chwi yn ddidwyll bwrpa&s;u 'r peth a
arwyddocceir wrth y ddau beth hyn; hynny yw, cyd|nabod
y gwir Dduw meg is Duw, a chydnabod y Cythreu|liaid
rheini megis Duw, canys wrth gydnabod y Naill,
yr ydych yn arwyddoccau ymwrthod a'r lleill. Yn &s;iccr,
y mae'r gwir Dduw 'n gofyn, os ydych yn ei gydnabod
ef, eich bod yn ymwrthod a phob un arall: Neu rhaid
iddo feddwl, <HI>Ni ddylaech chwi</HI> wneuthur felly. Os cym|merwch
gyfrannau o phiol a Bwrdd yr Arglwydd, rhaid
i chwi yn ddiffuant fwriadu wrth hynny ei gydnabod ef;
ac yna rhaid i chwi beidio a gwneuthur Cymmaint ag ym|ddangos
eich bod yn cydnabod y Cythreuliaid ffiaidd
rheini drwy fwytta o'r Aberthau a offrymmwyd iddynt
hwy: Gan hynny y mae efe yn chwanegu yn y 22 Wers,
Eu bod, wrth wneuthur fel hyn, <HI>yn gyrru 'r Arglwydd i
Eiddigedd;</HI> O blegyd eu bod wrth hyn yn gwneuthur ym|ddangho&s;iad
a lliw o ymadel ac ymwrthod ag ef. Y
mae'r Apo&s;tol gan hynny yn dy&s;cu ini yn eglur, ein bod
wrth dderbyn y Sacrament hwn, yn gwneuthnr proffes a
dangho&s;iad o anrhydeddu a chyfammodi a Duw, ac y dy|laem
ni o herwydd hynny yn wir ac yn ddiffuant ei am|canu
ef.</P>
<P>Mi a allwn ddangos fod yr Henw <HI>Sacrament</HI> wedi ei
roddi i'r Ordinhad yma gan y Prif-Gri&s;tnogion, o blegyd
yr oeddent yn cyfrif fod Cydgymmeryd y Swpper hwn yn
arwyddoccau ein ymrwymiad ni i wa&s;naethu ac anrhyde|ddu,
i garu ac ufuddhau i Dduw, ac i ymddiried ynddo;
i fod yn Ddeiliaid a Gwa&s;naethyddion ffyddlon iddo. Ac
mor adnabyddus ydoedd, a'u bod nhw yn ei arferu megis
Ceremoni o gyfammodi a Duw; a bod y Cenhedloedd eu
hunain yn gwybod hyn, ac am hynny y mae un o honynt
wrth &s;iarad am y Cymmanfaoedd Cri&s;tnogol i Addoli yn ei
am&s;er ef (ymha rai yr oeddent yn Wa&s;tadol yn Cyd-gym|meryd
y Sacrament hwn) yn dywedyd; y byddent yn
ymgyfarfod ynghyd ar Ddiwrnod go&s;odedig cyn (goleuni
'r) Dydd (yr oedd hyn rhag ofn eu Gelynnion) ac
<PB N="25" REF="13">
yno yn eu rhwymo eu hunain a llw neu Sacrament na
byddai idd&ycirc;nt Ladratta dim, neu Odinebu, na bradychu
un peth Ymddiriedig, neu wneuthur yn dwyllodrus a'u
Cymmydog, na'r cyfryw. Yr oeddynt hwy, y pryd
hynny, yn cymmeryd y Sacrament hwn megis Rhwyme|digaeth
i fod o Grefydd Ie&s;u, ac felly i gyflawni Cydtun|deb
ac Ammodau y Cyfammod Newydd: Rhaid i ninnau
gan hynny, pan dderbyniom ef, fwriadu yn diffuant
Siccrhad y Cyfammod hwnnw.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>XI Do&s;p. Annogaeth i ddyfod i Swpper yr Arglwydd.</HEAD>
<P>MI a &s;afaf yr awron ychydig ar Annogaeth Daer i
fynych gyrchu i'r Sacrament hwn, yr hyn beth y
mae gwaelawn a gre&s;ynol E&s;geulu&s;tra 'r am&s;eroedd ymma,
a'r digwyddiadau athri&s;t a ganlynant yr E&s;geulu&s;dra hwn|nw,
yn ei wneuthur ond rhy angenrheidiol.</P>
<P>Bydded y&s;pys gan hynny i Bawb, fod, pan ddelont i
oedran, ac ydynt yn gallu gwybod ac adnewyddu eu
Hadduned a'u Cyfammod a wnaethont yn eu Bedydd, yn
orchymmynnedig iddynt gan ein Harglwydd Ie&s;u Gri&s;t ei
adnewyddu a'i &s;iccrhau yn y ffordd ymma. Y maent,
heb allu iw rhyddhau, yn rhwym i dderbyn y Sacrament
hwn, yn &s;iccrhad o'r Cyfammod hwnnw. Nid oes Neb
gwedi ei adael yn rhydd i wneathur yr un a fynno ai
derbyn y Sacrament hwn ai peidio; Eithr os bydd Rhag|luniaeth
Duw yn rhoddi iddo Foddion ac Adeg i wneu|thur
felly, y mae'n rhwym i ymbarodtoi a'i dderbyn. Os
bydd Dyn un am&s;er yn e&s;geulu&s;o ei barodtoi ei hun iddo,
ac ydyw o herwydd hynny yn anghymmwys, ac yn aros
ymaith o ran ei fod yn anghymmwys, yn y Cyflwr hwn|nw,
fe a'i bernir ddarfod iddo e&s;geulu&s;o 'r Sacrament ei
hunan. Y &s;awl nid yw yn ymegnio i fod yn barod, ac
iw dderbyn cyn fynyched ac y ceiff odfa iw wneuthur yn y
Gynnulleidfa honno o Gri&s;tnogion, yr hon y mae Trefn
yr Eglwys ac Ufudddod iw Llywodraethwyr yn ei rwymo
ef i ymgy&s;&s;ylltu a hi; Y mae cyn fynyched yn ei e&s;ceu|lu&s;o
a'i wrthod, ac y mae fal hyn yn ymgadw oddiwrtho.
Ond e&s;ceulu&s;o a gwrthod hwn, rhaid ini wybod, yw
E&s;ceulu&s;o a gwrthod Bendithion digymhariaid y Cyf|ammod
Newydd; cael Maddeuant ein Pechodau gwedi
ei adnewyddu a'i &s;elio; Cynhyrfiadau Bendigedig yr
Y&s;pryd Glan wedi eu hadnewyddu ynom; a'n Hawl i
<PB N="24" REF="14">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="25" REF="14">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="26" REF="15">
Ddedwyddwch Tragwyddol wedi ei &s;iccrhau, a'n Gobei|thiau
o honaw gwedi eu cynhyddu a'u cryfhau; hyn yw
e&s;geulu&s;o ein Lle&s;had ein hunain, a chyffroi Digofaint
Duw yn fwy na thrwy neb-rhyw Bechodau eraill, gan
e&s;ceulu&s;o Cynhygion ei Ras a'i Drugaredd ef.</P>
<P>Gwybydded y &s;awl oll ac &s;ydd heb feddwl am y Sacra|ment
yma un am&s;er, nac ydynt un am&s;er yn ymbarodtoi
iddo, nac yn ei dderbyn, eu b&ocirc;d wrth hynny yn dangos
ymwrthodiad a'u Cyfammod a Duw, ac yn eu torri eu
hunain ymaith oddiwrth holl obeithiau a di&s;gwiliadau am
Ffafrau a Bendithion y Cyfammod Gras, layd oni edifar|hant
am yr euog e&s;ceulu&s;dra hwn o'u Dyled&s;wydd, ac
felly dyfod i'r Sacrament hwn gwedi ymbarodtoi iddo.
Oh Greaduriaid gre&s;ynol! y maent yn dewis aros mewn
Cyflwr o Ddamnedigaeth. Yn ddiamai y Dyn a wrth|wynebodd
ei Gyfammod, drwy fyw mewn neb-rhyw
Bechod 'Wylly&s;lon ar ol ei fedyddio: Os y Dyn hwnnw
nid ydyw yn llwyr-fwriadu ymadel a'i Bechod, a dyfod
i'r Sacrament hwn, ac wrth hyn ymrwymo iw Ddyled|&s;wydd,
fe a'i cyfrifir yng olwg Duw yn un &s;y'n ymwrthod
a'i Gri&s;tnogaeth, yn gwadu'r Arglwydd a'i prynnodd, yn
mathru Gwaed y Cyfammod; Gwaed Cri&s;t, ac yn dirmy|gu
ei Gariad ef yn marw: Ac fel y bydd rhaid i'r cyfryw
Ddyn fod yn anocheladwy yn golledig; felly efe a &s;yrth|dan
y Golledigaeth drymmaf a tho&s;taf.</P>
<P>Pa rithiol Ddymuniadau bynnag a allant fod gan Ddyn i
ymadel a'i Bechodau, pa ofid a thri&s;twch meddwl bynnag
o'u hachos, a pha Lawn-fwriadau bynnag y mae'n eu
gwneuthur i ymadel a'i Bechodau, ni fyddant gymme|radwy
gan Dduw, nac a'i dygant ef i Hawl yn Ffafor y
Cyfammod yma, os oes gantho odfa a moddion i dderbyn
rhannau o'r Sacrament hwn, ac yw 'n gwrthod ei wneu|thur:
Oblegyd <HI>yn</HI> a <HI>thrwy</HI> y Sacrament hwn, y mae Duw
yn di&s;gwil ac yn gofyn Adnewyddiad y Cyfammod yma,
ar ol i ni ei dorri ef: Nid ydyw ein Hedifeirwch gwedi ei
gyflawni yn ol Ewyllys Duw hyd oni wnelir hyn, os ydyw
efe yn rhoddi ini Foddion a Chyfle i wneuthur hyn. Ni
lwfir ini ddi&s;gwil y derbyn efe yn gymmeradwy ein
Llawn-frydiau a'n Haddunedau a roddir ger ei fron mewn
un ffordd arall, ac yntef wedi go&s;od ini y ffordd hon iw
cyflwyno hwynt.</P>
<P><PB N="27" REF="15">
Heb-law hyn, onid ydyw'n beth rhyfeddol i Ddynion
anghofio fod y Sacrament hwn yn o&s;odedig gan Dduw
megis y modd i dro&s;glwyddo iddynt y nerth i gyflawni eu
Haddunedau a'u Llawn fwriadau da? A chan hynny, y
mae'r &s;awl &s;y'n e&s;geulu&s;o y Sacrament hwn, yn ei roddi ei
hunan dan Allu a Rheolaeth Greulon ei Bechodau, ac yn
e&s;geulu&s;o y Cymmorth nerthol y mae'r Nef yn garedigol
yn ei roddi iddo yn eu herbyn: Ac y mae'n rhwymo arno
ei hunan euogrwydd ei holl Bechodau, ac megis yn ei
&s;elio ei hun i Ddamnedigaeth wrth wrthod ac e&s;geulu&s;o
yr Ordinhad yma, drwy ba un y gellid ei &s;elio i Ddydd
Prynnedigaeth.</P>
<P>Gwybydded Pawb fod y gwir-fodd e&s;geulu&s;dra a'r
gwrthodiad o'r Sacrament hwn yn Bechod damnedig o
Adawiad heibio, ac yn bwrw pob Un ac &s;ydd euog o
honaw allan o Stat o Ras ac Iechawdwriaeth: A'r rhai
&s;y'n e&s;geulu&s;o dyfod i'r Ordinhad y ma pan ydyw wedi ei
barodtoi iddynt, a allant yn ddigon cyfiawn ofni na fen|dithia
Duw un arall iddynt: Canys pa &s;ail &s;ydd ganthynt
i dybied y bendithia efe un o'i Ordinhadau iddynt, tra
b'ont yn e&s;geulu&s;o un arall, neu y gad iddynt gaffael drwy
Weddi a Gwrando 'r Gair, y peth y gorchmynnodd efe
iddynt arferu 'r Ordinhad yma hefyd, iw gaffael; Ac am
bynny y mae'r &s;awl &s;y'n byw mewn E&s;geulu&s;dra o hyn,
mewn perigl mawr na chant byth fod yn gadwedig drwy
un modd neu foddion eraill yn y byd o Iechawdwr|iaeth.</P>
<P>Fe a eill Pobl nid hwyrach eu tybied eu hunain yn dda
ddigon os cadwant eu Heglwys, os dyfal-unant a'r Gyn|nulleidfa
yn y Gweddiau cyhoedd, ac os gwrandawant Wei|thiau,
a chy&s;gant weithiau ymmaith Bregeth, Eithr os
e&s;ceulu&s;ant y Sacrament hwn, rhaid iddynt ddi&s;gwil y
gwrthyd Duw eu holl gyflawniadau eraill: <HI>Y &s;awl a dorro
'r Gyfraith, mewn un Pwngc,</HI> yr Scrythyr a ddywed, <HI>y mae efe
yn euog o'r cwbl;</HI> A chan hynny y &s;awl &s;y'n e&s;geulu&s;o ei
Ufudddod i' neb-rhyw un o Orchmynion Duw yn wybo|dus
ac 'Wylly&s;lon, fe a edrychir arno ac a'i trinir gan
Dduw Hollalluog fal ped fua&s;ei heb gyflowni 'r un o
honynt. Oh na roe pobl y pethau hyn yn ddifrifol at y
galon, ac y&s;tyried y Perigl ofnadwy y mae'nt yn eu rhoi
eu hunain yntho drwy 'r E&s;ceulu&s;dra yma?</P>
<P><PB N="28" REF="16">
Byddwn &s;iccr, mai pa beth bynnag yw, ac &s;y'n ein
rhwy&s;tro rhag ini ymbarodtoi a dyfod i'r Sacrament hwn,
Magl a Phrofedigaeth y Cythrael ydyw, Gelyn mawr ein
Heneidiau: yr hwn a wyr fawr ac iachu&s;ol effaith y Sa|crament
hwn, ac am hynny ni fynne i bobl mo'i arfer:
Yr hwn a wyr, y bydd rhaid iddo, os nyni yn ddifrifol
ac yn fynych a arferwn y Modd yma o'n Hiechydwriaeth,
anobeithio o ddwyn byth ein Dini&s;tr ni i Ben. Oh gad|ewch
ini ddiddymmu Bwriad malei&s;us ein Gelyn, a gwrth|wynebu
pob Rhe&s;wm a gynhygir i'n Meddyliau i'n gyrru
ni ymmaith oddiwrth yr Ymarfer hwn.</P>
<P>Y&s;tyriwn mor fwynaidd a charedig y mae'r Arglwydd
Ie&s;u mawr Garwr Eneidiau yn ein gwahodd n' iddo: <HI>Deu|wch
attaf fi,</HI> medd efe, <HI>bawb ac y &s;ydd yn flinderog, ac yn
llwythog; ac mi a e&s;mwythaf arnoch.</HI> Na rown iddo mo'r
achos i achwyn arnom, a dywedyd, <HI>Ni fynnwch chwi ddy|fod
attaf fi, fel y caffoch Fywyd.</HI> Gadewch ini y&s;tyried pa
Groe&s;aw ardderchog a gwahoddus a ddarparodd efe ini
yn y Wledd nefol yma: Y mae efe yn bwriadu ein
Croe&s;awu ni a &s;iccrwyddau o'i Gariad, a Duwawl Y&s;pry|doliaethau
ei Lan Y&s;pryd, a'r llawenychol Wy&s;tlon a'r
Rhagarchwaethau o'r Nefoedd. Ac ydyw hyn ddim ond
peth &s;ydd gymmwys i'w ddirmygu! Y&s;tyriwch ar ba bris
a gwerth drud y darparodd efe y Croe&s;aw hwn ini! &s;ef
ar bris ei Ddioddefiadau creulon, a'i Farwolaeth chwerw,
a'i werthfawroccaf Waed ei hun. Os ydym, gan hynny,
yn caru ein Hencidiau, a chennym ddim gofal am eu
Hiechydwriaeth, Ymbarodtown a deuwn i'r Sacrament
hwn cyn fynyched ag y gallwn: Od oes gennym ddim
gwir-Gariad i'r Arglwydd Ie&s;u, ein Cymmwyna&s;wr goraf,
ein Iachawdwr mwyn, yr hwn a'n carodd ni ac a ddododd
ei Einioes i lawr dro&s;om; Gadewch ini daer ddymuno a
chei&s;io Pryniadau ei Waed ef, a chei&s;io ein gwneuthur yn
gyfrannogion o honynt yn y ffordd honno, ym ha un y
go&s;ododd efe ini i wneuthur felly; fel y gwnawn yn
ddiamai, os nyni yn wir ac yn ddiragrith a'u dymunwn
hwynt.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<PB N="29" REF="16">
<HEAD>Y XII Do&s;p. Yng-hylch Cymhwy&s;dra i ddyfod i'r
Sacrament hwn.</HEAD>
<P>EIthr y Rhith a'r E&s;gus cyffredin yr hwn &s;y'n rhwy&s;tro
pobl rhag dyfod i'r Sacrament hwn, ydyw, Nad ydynt
yn gymmwys iddo: A'u bod yn ofni Bwytta ac yfed yn
anheilwng, a rhedeg i'w Damnedigaeth eu hunain drwy
hynny. Bwriad y Llyfryn yma, gan hynny, ydyw dangos
pa Gymhwy&s;der &s;ydd ofynedig er teilwng a lle&s;iol Dder|byniad
o'r Sacrament hwn, a chymmorth Pobl i'r Cym|hwy&s;dra
hwnnw drwy Fendith Dduw, yr hon ni fethant
ei cha'el gantho drwy Weddi daer, a'r difrif a'r mynych
ddarllen trwyddo yr hyn &s;ydd yma'n o&s;odedig ger bron.</P>
<P>A chan ein bod, wrth gyd gymmeryd y Sacrament hwn
o Gorph a Gwaed ein Harglwydd Ie&s;u Ghri&s;t, i adnewyddu
a chadarnhau y Cyfammod yma (yr hwn y buom yn lle|faru
am dano) rhwng Duw a Ninnau; Fe a'n cyfarwydda
Hwn ni yn helaeth pa Barodtoad a Chymmwy&s;dra &s;y'
angenrheidiol, fal y byddom weddus Gyfrannogion o
honaw er ein Lle&s;ad a'n Diddanwch. Ac y mae'n angen|rhaid
bod ini wybod pa rai yw'r Cyd&s;ynniadau a'r Am|modau
o honaw y rhai y mae Duw yn gofyn eu cyflowni
ar ein rhannau ni, a pheth y mae yn ei gynnig ac yn ei
addaw ar ran Duw. Y pethau yma a o&s;odwyd allan eu&s;us
am hynny, bob un ar ei ben ac yn o neilltuol.</P>
<P>Yn y fan ne&s;af mae'n rhaid ini yn ddiffuant ac yn bur
ddewis ac ymeulyd yn y Cyfammod hwn: Rhaid iddo fod
dymuniad ffyddlon, arfaeth bur ein Heneidiau i ymrwymo
ynddo: i fod yn rhwym yn y Rhwymau dedwydd hyn y
rhai &s;y'n go&s;od ein Heneidiau mewn rhyddid oddiwrth
Rwymau Pechod ac Angeu: Rhaid ini ddymuno ei Fen|dithion
a chei&s;io ei Radau, a chyd a pharodrwydd Meddyl|iau
dderbyn yn gymmeradwy ac ymddaro&s;twng i'r Erthy|glau
a'r Ammodau; a mynegi y di&s;gwiliwn ni ein Hie|chydwriaeth
ar y Cydtundeb hwnnw.</P>
<P>Ac hefyd rhaid ini, yn ddiamai, fod yn ddiolchgar
dros ben i Fab Duw yn y Goffadwriaeth yma o'i Farwol|aeth
ef, gan ddarfod iddo ei wneuthur ei hun y Cyfryngwr
yn y Cyfammod hwn, a chaffael drwy ei Farwolaeth y
Ffafor o Ammodau Newyddion o Iechydwriaeth, a Chyn|hygiad
o Heddwch a Chymmod a Duw dan Ammodau
mor e&s;mwyth a hawdd.</P>
<P><PB N="30" REF="17">
Ar &s;awl &s;ydd gantho 'r Wybodaeth o'r Cyfammod hwn
a'r Tymmer da yma o Feddwl ar hynny, y mae'r Dyn
hwnnw yn gymmwys i'r Sacrament hwn, ac os daw, 'fe a
fydd yn We&s;tai a chroe&s;aw iddo i Fwrdd yr Arglwydd.
Yn awr fal y go&s;odais allan yr Wybodaeth angenrheidiol i
hyn, mi af rhagof i o&s;od allan hefyd yn fwy neilltuol y
Tymmer da o Feddwl a ddylaem ni ei ddwyn gyd a ni. Ac
mi a o&s;odaf hwn allan yn y cyfryw ffordd ag a fydd gym|mwys
i'w ffurfio mewn Dynion lle nid ydyw; neu i'w
fywioghau a'i gynhyrfu a'i o&s;od i weithio lle y mae. Mi a'i
go&s;odaf ger bron yn y Gweithrediadau neu'r Ymar|ferion
o honaw &s;y'n canlyn: Y rhai, chwi a ellwch wybod,
ydynt Bortreiad bywiol o Dderbyniwr digon addas o'r
Sacrament hwn. Yn gymmaint a bod yn rhaid i'r &s;awl a
chwennyche <HI>ddyfod i fod yn gymmwys</HI> i'r Sacrament hwn,
ddarllen a myfyrio ar y pethau hynny, hyd oni chaffo 'r
Tueddiadau a'r Serchiadau rheini a y&s;py&s;ir yno gwedi eu
codi ynddo. A'r &s;awl a fynne <HI>ei wybod</HI> neu <HI>'i gael ei hunan
yn gymmwys</HI> i'r Sacrament hwn, rhaid iddo ei holi ei hun|an
drwyddynt hwy, ac edrych pa un y maent ai go&s;od
allan Cyflwr a Di&s;po&s;i&s;iwn ei Feddwl a'i peidio: Ac os
bydd Dyn a chantho <HI>yn arferol</HI> y fath Stat da o Feddwl,
fel y bydd y rhai'n, 'rwy 'n credu, yn ddigon cydtunol ag
ef, felly nhw a fyddant yn foddion <HI>i gynhyrfu 'r Di&s;po&s;i&s;iwn
hwnnw i</HI> ymarfer, ac i <HI>Gymhwy&s;dra gweithredol</HI> i'r Sacra|ment
hwn; Megis y mae Tan yn arferol o ennyn Tan mewn
Deunydd &s;ydd addas, a thueddol iw gym'ryd. Ymhellach,
<HI>y &s;awl a chwennyche ei ymddwyn ei hun yn iawn ac yn ddy|ledus
yn y Sacrament</HI> i'w Ddiddanwch a'i Le&s;ad, fel y bydd
rhaid iddo gael ei Feddwl y pryd hynny yn llawn o'r cyf|ryw
Feddyliau a'r Serchau ac &s;ydd gwedi eu portreiadu
yma, felly darllen y pethau hyn yno, os bydd gantho am|&s;er,
a fydd yn fuddiol i'w lenwi ef yn feddiannol a'r cyfryw
Feddyliau a Serchau. Ac yn ddiweddaf <HI>Y &s;awl a chwenny|che
gynnal y Tymmer da</HI> o Feddwl yr hwn &s;ydd gantho yn
y Sacrament, a eill yn lle&s;ol iawn, i'r pwrpas hwnnw,
ddarllen a myfyrio ar y pethau hyn ar ol hynny: Yr rhai
a fyddant mor fuddiol i feithrin ac i gynnal, ie, ac i
chwanegu ynom y Dull hwn o Feddwl, ag y mae'nt i'w
ffurfio ef. Yr holl ddefnydd yma, 'r wyf mor hyderus a'i
gymmeryd arnaf, a ellir ei wneuthur o'r Ymarferion &s;y'n
canlyn.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<PB N="31" REF="17">
<HEAD>Do&s;p. XIII. Ymarfer o Goffa Diolchgar am Far|wolaeth
Ie&s;u Ghri&s;t.</HEAD>
<P>O Arglwydd! nid ydwyf fi deilwng i fyw, oni chofiaf
yn wa&s;tadol anfeidrol Gariad fy Arglwydd a'm hu|nig
Iachawdwr Ie&s;u Ghri&s;t yn marw dro&s;of fi; ac oni y&s;tyr|iaf
a dal yn anwylaf ar yr aml a'r digymhariaid Ddoniau,
yr rhai drwy ei werthfawr Dywalltiad o'i Waed, a ynnill|odd
i Bechaduriaid. O fy Enaid! fel y gallech wybod,
mewn rhyw fe&s;ur, ryfeddol uchder, ll&ecirc;d, dyfnder, h&ycirc;d
Cariad Duw yng Hri&s;t Ie&s;u: Fel y gallech gynnwys helae|thach
Ddealldwriaethau o'r Cariad hwnnw, yr hwn &s;ydd
uwchlaw holl Wybodaeth derfynol; Rhaid iti ehengu dy
Feddyliau a chymmeryd i fewn yr holl-gwbl ac a ellych
o'r Me&s;urau hyn o honaw. Y&s;tyria o ba Ddyfnder Trueni
a Chyni y mae'r Ie&s;u yn achub truan golledig Ddynol-|Ryw!
Y&s;tyria i ba Uchder gogoneddus o Anrhydedd a
Dedwyddwch, y mae efe yn bwriadu eu derchafu hwynt!
Y&s;tyria pwy yw'r Per&s;on ardderchog a wnaeth yr hyn oll
dro&s;om ni! Y&s;tyria beth a dreuliodd efe er mwyn caffael i
ni y f&acirc;th Ymwared! Wele y Golwg mwya &s;ynnadwy, ond
etto yr hyfrydaf, yn y B&ycirc;d! Cariad yn Ymwared! Pre&s;|wylia
yn y Myfyrdod o hyn; canys yn ddiamai da ydyw
bod ymma!</P>
<P><HI>Am y Cyflwr</HI> i ba un yr oeddit gwedi &s;uddo, yr oedd
efe y ffieiddiaf a'r truanaf ac a alle Greadur &s;yrthio iddo: Yr
oedd efe yn gyflawn o drueni, Canys yr oeddit wedi cwbl|golli
Ffafr dy Wneuthurwr y Ffynnon-Ddaioni, a fforffet|tio
holl Hawl, a cholli p&ocirc;b Gobaith o f&ocirc;d b&ycirc;th yn dded|wydd:
Yr oeddit gwedi myned yn Bechadur ffiaidd, c&acirc;s
gan y pur a'r Sanctaidd Dduw; ac yr oeddit mor ddir|mygus
ac yr oeddit yn druenus: Yr oeddit yn ddaro&s;tyng|edig
i Ddigofaint Tragwyddol a chyfiawn Ddial yr Holl|Alluog:
Ti a haeddai&s;t dy daflu i'r Llynn dwfn O D&acirc;n a
Brwm&s;tan, lle y mae Gwae a Gofid, Wylofain a Rhingcian
Dannedd yn Dragwyddol; lle y mae Digofaint Duw yn
llo&s;gi byth bythol: a'r T&acirc;n ni ddiffoddir byth: O ba le ni
cheiff dim dychweliad fod. Ym ha le y mae Creaduriaid
truain yn Boenyddion iddynt eu hunain, ac yn gwneuthur
mwy na dyblu holl Boenau Uffern a'r Meddwl poenus hwn,
fod yn rhaid iddynt oll barhau byth: Ni wybyddant ddim
Seibiant neu orphwy&s;dra; ni dd&acirc;nt hwy byth ei ben. Dym|ma
<PB N="32" REF="18">
Gyfran athri&s;t pechaduriaid; Ac i'r Cyflwr hwn y bua&s;e
raid i holl Ddynol-Ryw, ar &ocirc;l ychydig Ddyddiau yn ach|wyn,
gwedi eu treulio yn yr i&s;el Fuchedd farwol hon,
ddioddef eu taflu; Ac nid oedd un Creadur yn y Nefoedd
nac ar y Ddaiar a alla&s;e drwy un modd po&s;&s;ibl droi heibio
y Farnedigaeth hon; Nag &ecirc;, nid alle&s;id byth mo'i goche|lyd,
oni bua&s;e i'r Ie&s;u gymmeryd yn berthynol arno ei
hun ein Cymmorth ni. Ac efe a gymmerodd ymaith yr
angenrheidrwydd i'n Dini&s;trio ni; ac a wnaeth y Gwae a'r
Trueni yma yn Beth a ellir ei ochelyd yn-awr: Onid yw
hwn yn Lle&s;&acirc;d gogoneddus?</P>
<P>Edrych i lawr, &ocirc; fy Enaid, drwy Feddyliau difrif i'r
Pwll erchyll hwnnw a'r Llyn o D&acirc;n; tybia, fel y gelli yn
iawn, f&ocirc;d llaweroedd o Eneidiau truain gwedi eu trochi
ynddo yn barod, y rhai a dreulia&s;ant ymaith Ddydd y
Bywyd yn ofer, yr am&s;er gwerthfawr a ganniadte&s;id i|ddynt
i wneuthur eu Heddwch &acirc; Duw, ac i ochelyd y poe|nau
a'r Trueni yma; bwrw dy fod yn eu gweled hwynt yn
ymdreiglo mewn Fflammau, yn cael eu trywanu a Th&acirc;n,
ac ym h&ocirc;b cwrr eu hunain ar D&acirc;n goleu! A bydded &s;iccr
gennit, pe gellit eu clowed hwynt, ti a geit glowed yr
Udfaoedd mwya gre&s;ynol a'r Achwynion to&s;taf; rhai yn
rhegi'r Dydd y ganed nhw erioed, a'r cwbl, ar am&s;erau,
yn eu rhegi eu hunain am f&ocirc;d yn acho&s;ion o'u Dini&s;tr eu
hunain: A meddwl yr awr-hon ped fae un o'r Eneidian
anobeithiol yma yn cael Angel yn anfonedig atto ef, yr
hwn a agore ddry&s;au'r Carchard&ycirc;, ac a'i gollynge ef allan,
ac a'i gyrre ef i'r Byd hwn drachefn i f&ocirc;d mewn Cyflwr a
pho&s;&s;iblrwydd i ochelyd yr holl Drueni hwn, oni chyfrife
'fe hyn yn Ffafr ryfeddol! Y Cyfryw ac nas galle byth
mo'i chanmol yn ddigon; Y Cyfryw ac nas gellid byth
mo'r talu teilwng Iawn am dani: Nid yw'r peth, mewn
gwirionedd, ddim llai na hyn, yr hwn yr wyt yn rhwyme|dig
i Gariad yr Ie&s;u am dano: Nid yw lai Cymmwynas
it gael dy gadw oddiwrth y Trueni yma, na chael dy rydd|hau
allan o honaw i'r Cyflwr yr ydwyt yn-awr ynddo.</P>
<P>Ac yr 'wyt yn gadwedig oddiwrth hyn, drwy dyner
do&s;turus, a mwyaf ammyneddgar Gariad Ie&s;u! Er ys
talm, pe gorfua&s;e it ddioddef yn &ocirc;l dy Haeddedigaethau,
y bua&s;id wedi dy daflu i'r Trueni ymma: Er ys talm yr
haedda&s;ant dy Bechodau di hyn: O Drugaredd yr Arglwydd
y mae na ddifethwyd ti. Yr Ie&s;u a attaliodd y Farn a
<PB N="33" REF="18">
oedd ith erbyn drwy ei Eirioledd galluog: Efe a gafodd
nodded iti hyd yn hyn; &iuml;e, efe a gafodd iti, os mynni,
faddeuant; a rhyddh&acirc;d dros byth rhag dioddef yr an|ioddefol
boenau hyn. Oh, mor rhwymedig wyt ti! Dy|wed,
mor lle&s;ol, mor angenrheidiol, mor fawr yw Cariad
ein Hadbrynwr! Oh, pa Gariad, pa Foliant a eill ei gyrhae|ddyd
ef! Oh, Gariad to&s;turiol, pa fodd y c&acirc;f Ymadroddion
cyfaddas ith garedigrwydd di! Pa-ham yr oedd fy Eini|oes
i mor anwyl gennit ti! Pa-ham na adewai&s;t imi gael
fy nifetha! I mi, yr hwn wyf mor anheilwng oth Ffafor
di, ag yr wyf mewn cyfyngdra, ac arnaf ei hei&s;ie!</P>
<P><HI>Ac a ydyw hyn</HI> yn dy rwymo di cymmaint i ryfeddu, fy
Enaid? Fe eill, yn w&icirc;r, yn dda wneuthur felly; ond ni
wa&s;naetha i hyn yn unig attal dy Ryfeddod: Y mae iti
etto chwaneg o acho&s;ion i Ryfeddu a Moliannu, yng Ha|riad
yr Adbrynwr: A hyn a gei di weled, os y&s;tyrri i ba
Uchder gogoneddus o Anrhydedd a Dedwyddwch y mae
efe yn bwriadu derchafu truain, gwael, dirmygus Becha|duriaid.
Y rhai a'u gwnaethont eu hunain yn anheilwng
o'r Ddaiar hon, &iuml;e, ac o'r i&s;el, farwol Fywyd hwn, y mae
yn ei &s;r&ycirc;d ef eu derchafu i'r Nefoedd, a rhoddi iddynt
Fywyd Tragwyddol. Y rheini &s;y'n anheilwng o ddim ag
&s;ydd dda a chy&s;surus, y mae efe yn amcanu eu gwneuthur
yn gyflawn ddedwydd. Y rheini &s;y 'n haeddu y dirmyg
eithaf gan eu Gwneuthurwr; &s;ydd gwedi &s;yrthio dan
Ruthrau, Gwawd a Gwatwor y Cythreuliaid dirmygus, y
mae efe yn eu pwrpa&s;u i'r Anrhydedd o weled Duw, a
phre&s;wylio yn ei Bre&s;ennoldeb dedwydd-lawn ef ar h&ycirc;d
Tragwyddoldeb. &ocirc; Gariad cyfoethog a haelionus! Nid
dim llai a wa&s;naetha gantho Ef, na b&ocirc;d, yn y lle y mae
efe, i ninnau fod hefyd. Meddwl f' Enaid, os gelli, pa
beth ydyw'r Nefoedd.</P>
<P>Meddwl am Le di&s;glair a gogoneddus, lle y bydde 'r
Haul hwn yn cywilyddio, &iuml;e, ac yn myned heb ymddang|os,
fel y mae'r S&ecirc;r yr awron yn gwneuthur ar ei Gyfodiad
ef. Meddwl am Lu aneirif o Greaduriaid gogoneddus,
b&ocirc;b un o honynt yn ddi&s;gleiriach nac ef. Tybia dy fod
yn eu gweled hwynt oll mewn Llawenydd, i g&yuml;d yn
drei&s;iedig ac yn dro&s;glwyddiedig gan Ddifyrrwch, a thithe
dy hunan yn eu my&s;g hwynt yn cyfrannogi o'r Lla|wenydd
a'r Mely&s;wedd hunnw. Burw y byddit yr awron
yng Wydd y Ffynnon-Ddaioni, yn derbyn yn ddigyfwng
<PB N="34" REF="19">
oddiwrtho ei hunan y Ty&s;tiolaethau a'r Cyfranniadau o
anfeidrol Gariad! Y byddit yn y fan, lle nid eill dim
Ofn neu Dri&s;twch byth ddyfod! Lle y mae'r Llawenydd
yn b&ucirc;r heb gymmy&s;g i'w leihau! Lle y mae'r Mely&s;wedd
yn &s;efydlog ac yn ddibaid, yn annhebygol ith adel yn an|fodlon
a chwedi difla&s;u arno! Ym ha Le, y Llawenydd
a'r Digrifwch ni Ddibennant byth! O, mor llawen a fydde
gennit dy gael dy hunan yno! Ti a elli gredu, nad ydyw
bo&s;&s;ibl ith Galon di yn awr, amgyffred y Llawenydd ner|thol,
ath llawn-feddianne di: Ac i'r Diddanwch hwn, &iuml;e
i hwn, y mae Cariad yr Adbrynwr yn bwriadu dy ddwyn
di. Y mae efe yn chwennychu iti gael dyfod i'r Ded|wyddwch
hwn: Y Mae efe yn ei gynnig iti dan Ammo|dau
e&s;mwyth: Y mae efe yn cynnig dy arwain ath gym|morth
di i'r fan honno, os tydi a wnei ond ty roi dy
hun i fynu i'w garedig a'i ra&s;lawn Arweiniad ef. Ac onid
ydyw hyn yn Gariad digon i beri y rhyfeddod mwyaf ac i
rwymo yn ddyledus?</P>
<P>Holl Lawenydd a Dedwyddwch y N&ecirc;f a allant fod fy
Nghyfran Dragwyddol i, os mynnaf; ac a fyddant felly,
onid wyf yn ddeffygiol i mi fy hun. Yr Ie&s;u ni fu, nag
a fydd ddeffygiol i wneuthur y cwbwl-oll ac a all er fy
nwyn i iddo. Nid yw efe yn grwgnach i mi y Gwyn-fyd
uchaf ag y mae fy Natur i yn gynnhwy&s;ol i'w gael, neu a
allant fy ngharedigcaf Ddymuniadau i mi fy hun, ei
ddei&s;yfu. Y mae efe, gan hynny, yn fy ngharu i cym|maint
ag y gallaf fi fy ngharu fy hunan, ac y mae yn e|wylly&s;gari'm
gwneuthur i mor ddedwydd ag yr wyf fi yn
gallu dymuno b&ocirc;d; ac yn ddedwyddach nag y gallaf fedd|wl
neu ddychymmyg. Y cyfryw ydyw Cariad yr Ie&s;u i
un Truan, &s;y n haeddu yn unig ei Ga&s;ineb a'i Ddirmyg
ef.</P>
<P><HI>Ond a wyddo&s;t di,</HI> fy Enaid? A fedri di ddyfalu pwy
ydyw'r <HI>Per&s;on</HI> a wnaeth y pethau mowrion hyn erddot ti?
Siccr wyf, ped fua&s;id heb ddywedyd iti, nid alle&s;it byth
ei ddychymmyg. Fe ellid yn w&icirc;r dybied f&ocirc;d Annherfynol
Gariad ym M&acirc;b Duw; Ond y mae gantho hefyd Annher|fynol
Fowredd, Fawrhydi a Gogoniant; y mae efe yn
dderchafedig cyn belled uwch n&acirc; ni, ag y bydde ie
yn Anfeidrol Ddaro&s;tyngiad iddo ef edrych yn Y&s;tyriol
ar, neu ei berthynu ei hunan yng-hylch y Trueni a dynna|&s;e
y f&acirc;th bethau i&s;el a ni arnom ein hunain. Heb law
<PB N="35" REF="19">
hynny, y mae efe hefyd yn annherfynol b&ucirc;r a Sanctaidd,
a chantho Ga&s;ineb tragwyddol i b&ocirc;b pechod a Drygioni;
ac nyni a ddaethom i f&ocirc;d yn druenus drwy ein pechod
ni. Ac y mae efe yn caru'r T&acirc;d &acirc; Chariad annherfynol;
ac efe a wnaeth Ddynol-Ryw i garu, ac i anrhydeddu ac
i foliannu 'r T&acirc;d; eithr hwy a ymadaw&s;ant a diben eu
Hanfod, ac a droe&s;ant i ga&s;au ac i ddiy&s;tyru y daionus a'r
gogoneddus Dduw ei hun. Ac a ellid, gan hynny, dybied
y cae y cyfryw Rai byth eu hadbrynnu gan F&acirc;b Ddw?</P>
<P>Eithr &s;ynnwch, O Chwi Nefoedd! Cenwch Foliantau,
O Chwy-chwi Luoedd gogoneddus o Angylion! Dygwch
eich Hymnau uchaf allan, a chynnorthwywch, O Cynnor|thwywch
Farwolion truain gweiniaid i foliannu M&acirc;b
Duw! Canys efe ydoedd yr hwn a ddaeth i fod ein Cyf|ryngwr
ni: Efe a gymmerodd arno y Swydd garedig o
f&ocirc;d ein Iachawdwr ni: M&acirc;b Duw ydoedd efe a wnaeth i
ni y Caredigrwydd hwn. Y Tragwyddol, yr Unig-anedig
F&acirc;b Duw; yr hwn <HI>ydyw gw&icirc;r L&ucirc;n Per&s;on y T&acirc;d,</HI> a <HI>di&s;cleir|deb
ei Ogoniant ef.</HI> Y Per&s;on hwn, &ocirc; fy Enaid! yr hwn
&s;ydd raid i ti gydnabod ei fod efe y gw&icirc;r a'r tragwyddol
Dduw, trwy ba &ucirc;n y gwnaethpwyd y Bydoedd; yr hwn
&s;y'n cynnal p&ocirc;b peth; yr hwn yw Gogoniant y Nefoedd,
a Sef, dledd y Ddaiar; yr hwn &s;ydd anghyffred yn ei
Fowredd; ac, yn &s;iccr, Alluog i achub, yw efe a'n
hy&s;tyriodd ni yn ein Trueni gwael, a'n Cyflwr mwya
dirmygus.</P>
<P>Yr hwn a do&s;turiodd wrthym ni yn y Trueni a dynna|&s;em
fel Ynfydion arnom ein hunain, a haedda&s;em yn
ddyfn! Yr hwn a garodd Bechaduriaid, y pethau ca&s;af
ac &s;ydd! O y rhyfeddod! b&ocirc;d iddo ef ddal Caredig|rwydd,
a Meddwl Meddyliau o Gariad tuag attom ni, ar
&ocirc;l y Camarfer o fawr greu Cariad; i ni y rhai ydym
yn gwbl-anfuddiol iddo ef! Gwynfyd pa rai nid yw
ddim angenrheidiol i, nac a eill Chwanegu dim at yr ei|ddo
ef! Efe a fua&s;ei ddedwydd yn dragwyddol, ped fua|&s;em
ni oll yn golledig a thruenus byth: Etto ni fynne
'fe weled mo'nom yn golledig; efe a ganniadhaodd ei
gymmorth, pan oedd p&ocirc;b cymmorth arall gwedi pallu i
ni yn hollawl, ac fe a fua&s;e rhaid ini fod yn golledig,
Oni bua&s;e iddo ef ein cymmorth ni.</P>
<P><HI>Ond d&ocirc;s ymlaen,</HI> fy Enaid, canys y mae 'r Ffordd rhag|llaw
yn ddi&s;yr, a chwedi ei thanu &acirc; newydd ac amryw
<PB N="36" REF="20">
bethau Hyfryd; ac y&s;tyria hefyd, ym ha Ffordd a Threfn
y darfu i'r Per&s;on gogoneddus hwn M&acirc;b Duw ddwyn yr
Iechydwriaeth fawr hon i ben, Pa beth a gymmerodd efe
arno i'w wneuthur, a pha beth i'w ddioddef, fal y galle dy
achub di.</P>
<P>Rhaid i ti wybod, gan hynny, ddarfod i'r Per&s;on arder|chawg
hwn fyfyrio a bwriadu dim llai Daro&s;lyngiad, pan
gymmerodd arno dy achub di, na dyfod i fod yn Ddyn
er dy fwyn di, Efe a'i hamcanodd y pryd hynny, ac yng
Chyflawnder yr Am&s;er a ymddaro&s;tyngodd iddo. <HI>Y Gair
a wnaethpwyd yn Gnawd.</HI> Fe a gymmerodd M&acirc;b Duw
Natur Ddynol, ac a ddaeth i f&ocirc;d yn F&acirc;b <HI>Dafydd:</HI> Canys
efe a anwyd o Forwyn, yr hon a oedd o Dy a Theulu
<HI>Dafydd:</HI> Teulu Brenhinawl yn w&icirc;r; ond yn y Gaingc hon
o honaw, o'r lleiaf, wedi &s;uddo i Dlodi a Dirm&ycirc;g Efe
yr hwn a wnaeth y Bydoedd, a ymddaro&s;tyngodd i'w
wneuthur o Wraig! Efe yr hwn yw Arglwydd y Bywyd
a'r Gogoniant, a ddaeth i f&ocirc;d yn ddaro&s;tyngedig i'r Gy|fraith
&s;ydd yn rhwymo Creaduriaid yn ddyledus. Efe
yr hwn y mae'r Angylion yn ei gyfrif eu Hanrhydedd i'w
weini a'i addoli, a'i Dibri&s;iodd ei hun, a gymmerodd ar|no
agwedd Gw&acirc;s, ac a'i go&s;ododd ei hunan allan i Ddir|myg
a Gwatwargerdd Dynion. O Fab Duw! pa fodd y
gellai&s;t ddioddef byw ar y Ddaiar hon wedi ei halogi
cymmaint gan Bechod, a rhodio g&ycirc;d &acirc; Phechaduriaid
ffiaidd? Y Mae'n anghenrheidiol ini ryfeddu, na ddarfu
iti, pan oeddit yn ein Byd euog ni, ddangos dy Ga&s;ineb
ofnadwy a'th Farnedigaeth yn erbyn Pechodau Dynion,
gan an&s;on Plaau ac Anghyfanneddau hyd y Byd gwrthry|felgar.
Y mae yn Syndod, ddarfod <HI>i ti gerdded</HI> yma <HI>o
amgylch gan wneuthnr daioni!</HI> Ond hyn oedd dy Arfer
wa&s;tadol di: Cariad gogoneddus ydoedd, O F&acirc;b Duw
i'th addoli, yr hwn a th dd&ucirc;g di i wared i'n plith ni; a
Chariad a lefarodd ym mhob Gair o'r eiddot ti; Cariad
a ddilynodd dy holl Gamrau di; Cariad i Ddynol-Ryw
a arferwyd yn dy holl Weithredoedd di Pa Anrhydedd
rhagorol, &ocirc; Arglwydd gra&s;u&s;ol, a wnaetho&s;t di i'n Nhatur
Wael ni. gan ei chymmeryd hi i Undeb per&s;onawl a thy
di dy hunan! Fal hyn y derchafai&s;t ti hi yn uwch na'r
Augylion, ac a'i hamddiffynnai&s;t hi ya ddigonol oddi|wrth
Ddirm&ycirc;g Cythreuliaid, y rhai a'i haloga&s;ant hi yn
<PB N="37" REF="20">
gyntaf, ac wedi hynny a'i dirmyga&s;ant hi yn hollawl:
Mor i&s;el a gwael yw dy Ddaro&s;tyngiad ti, ac mor ogone|ddus
ein Derchafiad ni! Gwel, fy Enaid, Fab Duw
gwedi dyfod i fod yn Frawd i ni! Ac fel y mae efe ein
Brawd ni, y mae efe yn ein derchafu ni i fod yn Feibion
Duw, gyd ag ef: Ac y mae ei Dad ef yn dyfod i fod ein
Tad ni. <HI>O, pa fath Gariad yw hwn, bod i ni gael ein galw
yn Feibion i Dduw!</HI></P>
<P>Ond nid yw hyn y Cwbwl o Ddar-o&s;tyngiad Mab Duw
er achub Dynol-Ryw, ddarfod iddo gymmeryd atto ei
hun y Natur Ddynol: Nag e; er bod hyn yn llawer,
etto efe a wnaeth ychwaneg, llawer mwy na hyn, efe
a gymmerodd arno farw yn Aberth dros Bechodau
Dynion, yr hyn, fel Duw, nis galle efe wneuthur; ac
am hynny, efe a'i hymwnaeth yn Ddyn, fel y bydde iddo
allu marw: Ac yn ymo&s;twng, <HI>efe a i daro&s;tyngodd ei hun,
gan fod yn ufudd hyd Angeu, ie Angeu 'r Groes.</HI> Ac yma, os
byth, fy Enaid, ti a gollir mewn &s;yndod; wrth y&s;tyried
Cariad dy Iachawdwr i Ddynol-Ryw: Di a ddibri&s;i yn
&s;icer bob peth arall heb ei law ef: Ti a gymhellir, fel ei
Apo&s;tol mawr a'i Garwr, i bri&s;io dim Gwybodaeth, ond
honno o <HI>Ghri&s;t, a hwnnw wedi ei groe&s;hoelio;</HI> ac i <HI>gyfrif
pob peth</HI> ddim <HI>ond &s;othach a thom:</HI> fel yr ennillech Hawl yn
y Cariad hwn. Fel y byddo iddo dy rwymo di fal hyn,
y&s;tyria yn awr yr Angeu yr hwn yr aeth yr Ie&s;u dano
dro&s;ot ti.</P>
<P>Ai Angeu 'r Groes ydoedd? A groeshoeliwyd fy Iach|awdwr?
A pha fath Farwolaeth a oedd hon? Ei Elyn|ion
yr Iddewon anghredadyn, a'i dewi&s;a&s;ant hi iddo; a'r
Cenhedlaidd <HI>Rufeinig</HI> Filwyr a'i dyga&s;ant hi i ben. A'r
Farwolaeth hon oedd y waelaf a'r wradwyddu&s;af yng
nghyfri 'r <HI>Rhufeiniaid;</HI> y cyfryw nid oeddynt yn rhoi
neb iddi ond yr Efryddion mwya dirmygus, a'r Drwg|weithredwyr
coegcaf; A'r Farwolaeth hon oedd, yng
nghyfri 'r Gyfraith Iddewaidd, yn un felldigedig: yr oeddid
yn ei gyfri ef yn <HI>felldigedig gan Dduw yr hwn a grogid ar
Bren.</HI> Ond gad imi y&s;tyried y Coegni y pethau anheilwng,
y triniad gwradwyddus yr hwn oedd gyd a Marwolaeth
fy Iachawdwr, ac mor boenus a chy&s;tuddus yr oedd yn
anghenrhaid i hynny fod iddo ef.</P>
<P><PB N="38" REF="21">
Cyn gynted ag y barnwyd yr Ie&s;u bendigedig i farw,
efe a draddodwyd i Filwyr anrhugarog, difyrrwch pa
rai ydoedd ei niweidio a'i amherchi ef. Hwy a'i dinoe|tha&s;ant
ef o'i Ddillad, a'i rhyma&s;ant ef wrth Golofn, ac
mewn modd creulon a'i Flangella&s;ant ef ar ei Gefn noeth.
O Ie&s;u! yr ydwyf fi yn dy garu ac yn dy addoli di, yr
hwn y darfu i'r Dynion Y&s;celer yma ei amherchi fal hyn
yn gywilyddgar! yr wyf yn dolurio o achos dy Gammau
di, ac yn gofidio o herwydd dy Artaith di! Gwedi hyn
nhw a bletha&s;ant Goron o Ddrain, ac a'i gwthia&s;ant, i
ei&s;te yn dyn ar ei Ben ef; gan friwo a rhwygo ei Arlei&s;iau
Bendigedig ef; ac yna, fy Enaid, pe bua&s;wn yno, mi a
gow&s;wn weled ei Waed ef ei hun yn ffrydio i wared ac
yn anffurfio ei Wyneb bendigedig ef. O pa anrhaith oedd
hynny o'r Mawrhydi a'r Addfwynder, o'r hawddgarwch
Urdda&s;ol a'r Daioni parchedig hwnnw yr hwn a bre&s;wyl|ia&s;ei
yno bob am&s;er! Gwedi hynny nhw a gow&s;ant ryw
hen wi&s;e wael o Borphor, ac a'i rhoe&s;ant hi am dano ef,
ac a roe&s;ant Gor&s;en yn ei Law ef i ddynwared Teyrwialen;
ac yna hwy a'i gwatwara&s;ant ef gan gammu glin ger ei
fron ef, a llefain, <HI>Henffych well Brenin yr Iddewon.</HI> Ac i
ddangos mor ychydig Anrhydedd neu Barch yr oeddynt
yn ei fwriadu iddo yn hyn, nhw a boera&s;ant yn ei wyneb
ef yn y modd mwya gwradwyddus, ac a'i cernodia&s;ant ef
rhyngthynt, o'r naill i'r llall: Ac, yn ddiamai, yr oedd
hwnnw yn ei dybied ei hunan y &s;ynwyrolaf o'r Cwmpeini,
yr hwn a fedrai ddychymmygu yr Ammarch mwyaf. Fal
hyn y darfu iddo ef gael Cam ac anfri, yr hwn a ddacth
i'r Byd hwn ar y Bwriad caredig o achub pechaduriaid
colledig: Fal hyn y cafodd Brenin y Gogoniant, Brenin,
nid yr Iddewon yn unig, ond y Nefoedd a'r Ddaiar, ei
watwar a'i ddiy&s;tyru gan y Salaf o Ddynion.</P>
<P>Pan oeddynt wedi eu blino eu hunain a'r Digrifwch
Barbaraidd hwn, a pha faint mwy yn hyttrach ef? Hwy
a roe&s;ant ei Ddillad ef ei hun am dano drachefn, ac a'i
dyga&s;ant ymmaith i'w groeshoelio. Ac arno ef y rhoe|&s;ant
drwm a gwradwyddus Faych ei Groes ef, ac yr oedd
yn rhaid iddo ef ddwyn, hyd hir ffordd, Offeryn ei Gywi|lydd
a'i Farwolaeth ef, i'r Ddihenyddfa; ond fe a ddarfu|a&s;e
iddynt ei drino ef yn rhy ddrwg o'r blaen, i'w adel ef
etto yn alluog i ddwyn Baych cyn drymmed; ac wedi
<PB N="39" REF="21">
iddo ei dwyn hi braidd ychydig ffordd, efe a &s;yrthiodd
dani. Yr wyf yn gweled, O Fab Duw, hefyd yn dy
Wendid hwn dan y Groes, brofiad eglur dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rfod it ti
yn wir gymmeryd ein Hanian ni arnat, gyd a'i Gwendi|dau
diniwed: Ac nid allaf lai na rhy&s;eddu a chlodfori
y fath ryfeddol Ddaro&s;tyngiad yr Hollalluog er ein mwyn
ni. Yr rheini a'i trinodd ef mor greulon o'r blaen, rhaid
imi dybied, ni arfera&s;ant ddim To&s;turi tuag atto ef ar yr
achos yma, Y mae'n ffiaidd gennif feddwl, mor anddy|nol,
y mae'n debygol, y trina&s;ant hwy ef yr awrhon. Ond
hwy a roe&s;ant o'r diwedd y Baych ar Y&s;gwyddau eraill;
oblegid yr awron yr oedd eu Malais nhw mewn pry&s;urdeb
i gael gwared o honaw ef.</P>
<P>Pan ddaeth efe i'r fan lle 'r oedd efe i'w Groeshoelio,
hwy a'i dio&s;ga&s;ant ef o'i holl Ddillad, ac a noetha&s;ant y
Briwiau irion a roe&s;e y Fflangell y&s;geler iddo, i'r Awyr
oer. Hwy a'i go&s;oda&s;ant ef ar ei Groes, ac mewn modd
angerddol a e&s;tynna&s;ant ei Freichiau ef ar led, ac yna a
bwya&s;ant Hoel fawr drwy b&ocirc;b Llaw iddo ef: Fal hyn yn
hoelio wrth draws Bren y Groes, y Dwylo bendigedig
rheini y rhai a arfera&s;e efe yn gwneuthur llawer un o
Wrthiau Caredigol, eithr ni wnaethent erioed ddim
niwed, ac yn &s;iccr yr oeddynt yn haeddu gwell triniad.
Yna hwy a yrra&s;ant un neu ddwy o hoelion mawr drwy ei
Draed ef, ac a'u hoelia&s;ant hwynt wrth y Pren o'r Groes
a oedd yn ei union &s;efyll; y Traed rheini a'i dyga&s;ent ef yu
ddiwyd oddi-amgylch ar ei Neges caredig yn y Byd; yr
hyn oedd i gei&s;io ac i gadw Pechaduriaid colledig. Gwedi
gwneuthur hyn, hwy a o&s;oda&s;ant y Groes yn ei huniawn
&s;efyll, fel y bydde iddo grogi ar yr Hoelion rheini, yr
rhai a yrre&s;id drwy y Rhannau rheini a oeddynt fwya
teimladwy yn ei Gorph ef, i'w Ofid ai Artaith ane&s;corol,
ac yn o&s;odedig allan i olwg a gwawd y Golygwyr: A
llawer o'r rhain a'i enllibia&s;ant, a'i gwatwara&s;ant ac a'i
cabla&s;ant ef yma. Fe wnae hyn i Galon &s;ydd ganthi ddim
Tynerwch ie ferwino wrth feddwl fod i un-dyn gael ei
drino mor greulon: a phrin y galle un attal bod yn deim|ladwy
gyd a pheth to&s;turi a thrallod wrth weled ie y
Drwgweithredwr ca&s;af yn y fath gyflwr. Ond nid oedd
hwn yn Ddrwgweithredwr, fy Enaid, ond fel y gwnathe
dy Bechodau di ef yn un!</P>
<P><PB N="40" REF="22">
Hwn oedd yr <HI>Ie&s;u</HI> diniwed, <HI>yr hwn ni wnaethe ddim
Pechod, ac ni chaed Twyll yn ei Enau!</HI> Hwn oedd dy
Garwr, dy Iachawdwr, dy Gymmwyna&s;wr yr hwn oedd
yn crogi yma; a hyn oll efe a ddioddefodd tro&s;ot ti. O
fy Enaid, ped fua&s;it yn gweled yr Ie&s;u caredig fal hyn yn
crogi ar yr Hoelion yma, ac yn gwaedu o'i Ben, ac o'i
Ddwylaw, ac o'i Draed; a phed fua&s;it yn clowed ei Elyn|ion
ef yn ei gablu ef yno, pa Wrth-feddyliau a gow&s;it
yn ymgynhyrfu ynot ti! Oni wnaethe y cyfryw Olygyn
tri&s;t i'th Ddagrau gyd-ymganlyn o'r lleiaf a'r Diferrion
o'i Werthfawroccaf Waed ef? Oni bua&s;e hynny yn
gwneuthur itti hefyd guro dy Ddwyfron, fal y gwnaeth
rhai o'r Edrychwyr? A ellit ti weled hyn, a bod heb
deimlo yr Archollion hynny, ac heb fod yn gyd-teimladwy
o'r Gofidiau rheini a ddioddefodd e&s;e? Pan ellid deall fod
pob Briw yn dywedyd, O Bechadur, gwel pa fodd yr
ydwyf fi yn dy garu di: Hyn oll yr ydwyf yn ei ddioddef
drofot ti: Pa fodd gan hynny y dylac y Sacrament hwn
weithio ar dy Galon di, yr hwn &s;ydd Goffa bywiol o'i
Farwolaeth ef? Pa ddwfu deimlad o Gariad a Dioddef|iadau
dy Achubwr a ddylae hyn greu ynot ti? Pan ydyw
efe yma, megis, gwedi ei o&s;od allan yn eglur yn groeshoe|liedig
o'th flaen di; Yr ydwyf yn gweled yma ei gorph
gla&s;wyn, briwiedig, diwaed, drylliedig; yr wyf yn
gweled ei Waed ef wedi ei dywallt allan a'i wahanu oddi|wrtho
ef. A elli di edrych ar hyn, a dywedyd, y mae
fy Nghariad wedi ei groeshoelio, a meddwl dy fod yn ei
weled of wedi ei goroni a Drain, a'i iro dro&s;to i gyd a
Budreddi, ac a Phoeri budr ei Elynion, ac a'i Waed ef ei
hun, a bod heb dri&s;tau o'th galon pan feddyliech mai o'i
Gariad i ti y gorfu arno ddioddef yr holl bethau hyn. Oh
groeshoeliedig Ie&s;u, ni bu erioed Ofid, ni bu erioed
Gariad tebyg i'r eiddot ti! Hyn oll a ddioddefwyd er fy
mwyn i! Y mae hyn vn gorchymmyn ac yn haeddu; O
bydded iddo beri fy mawr Dri&s;twch dro&s;ot, a'm Cariad
gwre&s;og i ti.</P>
<P>Ond yr hyn oll a gy&s;tuddiodd ei Gorph ef, oedd y rhan
leiaf o'r Dioddefiadau a deimlodd efe; efe a ddioddefodd
ychwaneg, llawer mwy na hyn i gyd yn Nioddefaint ei
Enaid: Canys rhaid imi y&s;tyried ymmhellach, fod y Far|wolaeth
hon o'r eiddo ef, yn un felldigedig yng nghyfrif
<PB N="41" REF="22">
y Gyfraith Iddewaidd; hynny yw, yng Nghyfri Duw ei
hun; O blegid efe oedd yr hwn a'u hordeinia&s;e ac a'u
dy&s;ca&s;e hwynt i'w chyfri hi felly; o bwrpas, fal y galle
hynny ragddywedyd ac arwyddoccau ym-mlaen llaw,
fod Adbrynnwr y Byd i ddioddef yn ei Farwolaeth y
Fel<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">dith a r Go&s;pedigaeth yr hon a ddarfua&s;e i'r Dduwawl
Gyfraith yn g<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">fiawn ei bygwth yn erbyn pechod au Dynion.
Rhaid i hyn gan hynny wneuthur i ti gofio Dioddefiadau
anferthol ei Enaid ef, <HI>Efe a wnaethpwyd yn felldith tro&s;om.</HI>
A <HI>Duw a roddes arno ef ein hanwireddau ni i gyd.</HI> Gan
Ddynion y trinwyd ef fal Drwgweithredwr, a chan
Dduw hefyd. Llewyrch Wynebpryd ei D&acirc;d, a Golygia|dau
hyfryd ei Gariad ef, yr rhai a fua&s;ent bob am&s;er
Lawenydd ei Enaid, a Gwobr ei holl Lafurau yn ei
Wa&s;anaeth ef, ac hyd yn hyn a gow&s;id yn Wa&s;tadol eu
mwynhau, a dynnwyd ymmaith yr awron, pan oedd
re<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ttia iddo wrthynt; pan ydoedd efe dan ei d&ocirc;&s;t Ddio|ddefiadau
oddiallan, a phan oedd efe ar fin Trengu. Ac
yn gwneuthur ei Enaid yn Offrwm dros Bechod, efe a
gy&s;tuddiwyd ac a ddychrynwyd gan Ddigofaint a
Llidiawgrwydd yr Hollalluog Dduw. Hyn a wnaeth
iddo ef weiddi allan, yr hwn oedd ddi&s;taw o'r blaen,
<HI>Fy Nuw, Fy Nuw, pa-ham y gwrthodai&s;t di fi?</HI> Efe a
gadodd yn ofidus wybod y Llidiawgrwydd yr hwn a
haedda&s;ent ein pechodau ni. O beth ofnadwy! Pwy a
all ddirnad y pethau a ddioddefodd efe? Nyni a allwn
gredu nid eill neb-rhyw Boenau ragori ar yr rheini y
merwinodd efe danynt yn ei Enaid, oddieithr y rheini yn
Uffern, os ydynt hwy.</P>
<P>O Y&s;tyriaeth archolledig! Y mae hyn yn trywanu ac
yn tyllu trwy fy Enaid i: Y mae hyn yn dywedyd imi,
nid yr <HI>Iddew</HI> creulon na'r Barbaraidd <HI>Rufeinig</HI> Filwr
a benydiodd, ac a laddodd yr Ie&s;u Caredig yn gymmaint,
a r Pechadur Ffiaidd: My fi, ym my&s;g yr holl Bechadur|iaid
eraill, yw r hwn a roddais iddo ef ei Friwiau creu|lona,
ei ofidiau to&s;ta: My fi ydoedd yr hwn a anefais,
yr hwn a leddais fy Iachawdwr a'm Cymmwyna&s;wr: My+fi
a dywelltais Werthfawroccaf Waed ei Fywyd ef. A
wybued erioed y cyfryw beth heb law hyn? O Ie&s;u, ni
bu erioed un Cariad tebyg i'r eiddot ti; ac nid oes dim
mor ffiaidd, mor frwnt a Phechadur: Mwy Cariad n&acirc;
<PB N="42" REF="23">
hwn nid oes gan un-dyn; fod un yn rhoddi ei Einioes i
lawr dros ei Gyfaill: Ond tydi a roddai&s;t i lawr yr
eiddot ti dros Elynion, dros y rheini a'th ga&s;a&s;ant di, ie
dros y rhai a'th lladda&s;ant di: Yr wyt ti yno ar y Groes
yn ddirmygus, fal y bydde i mi gael fy anrhydeddu: Yr
ydwyt ti yno mewn poen, fal y cawn i fod mewn
e&s;mwythdra: Yr wyt ti yno yn Newynog a &s;ychedig, fel
y cawn i fy niwallu a phob pethau da: Yr wyt ti yno yn
felldigedig, fal y byddwn i yn fendigedig: Yr wyt ti
yno yn wrthodedig gan Ffafor a Chariad y Tad, fal y
bydde i mi fwynhau eu tragwyddol bethau hyfryd: Yr
wyt yno yn marw, fel y gallwn i fyw Bywyd parhaus byth
mewn Llawenydd, a Gogoniant anrhaethola thragwyddol.
O Ie&s;u! A oeddwn i yn anwylach gennit ti, na'th Einioes
dy hun? Oeddwn i i gael fy arbed a'm bodloni yn hynt|trach
na'th E&s;mwythdra dy hun, ac i'm perchi yn fwy
na'th Anrhydedd dy hun? Beth wyf fi, O Arglwydd?
O, beth yw Dyn, i ti fod fal hyn yn ei gofio? Ni bu
erioed Gariad tebyg i'r eiddot ti; Nid alle neb ond
Duw garu fal hyn! O Ddirgelwch i'w addoli! O Ryfedd|od
y Rhyfeddodau! Dy Fawredd &s;ydd anchwiliadwy,
dy Gariad &s;ydd anamgyffred, a'th ffyrdd ydynt anolrheina|dwy?
A dyfnaf Barch yr ydwyf yn addoli dy anfe&s;uredig
Gariad ti: Yr wyf fi yn rhoi heibio wrhydu y peth nis
gallaf byth ei gyrrhaeddyd, ac a ymroddaf fy hunan i
foliannu ac i fawrygu yn dragywydd.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. y XIV. Ymarfer o Edifeirwch.</HEAD>
<P>ADdarfu imi mewn gwirionedd roddi i'm Hiachaw|dwr
caredig a tho&s;turiol gymmaint o ofid drwy fy
Mhechodau i ac oni roddan nhw ddim achos imi i alaru?
<HI>O na bae fy Mhen yn Ddyfroedd, a'm Llygaid yn Ffynnon o
Ddagrau,</HI> i drochi fy Enaid aflan halogedig! Ond, och
fi! Nid yr holl Ddagrau a allaf fi eu tywallt, a ddichon
fyng wneuthur i byth yn l&acirc;n, neu olchi allan Aflendid yr
un, y lleiaf o'm Pechodau! Och, Myfi a aethym, y mae'n
weledig, mor aflan dros ben, ac a ga&s;glais arnaf Fudreddi
ac Aflendid o'r cyfryw natur, na ddichon dim, ond y
Ffrwd werthfawr hon, Gwaed Bywyd fy Iachawdwr, fy
nglanhau i! Pa fodd y cwympais i o Barch ac Anrhydedd
fy Nghreadigaeth! Fe a'm gwnae thpwyd i ychydig is na
<PB N="43" REF="23">
r Angylion gan fy Nghreawdwr haelionus; ond my+fi
a'm gwneuthym fy hunan yn Waelach na'r Anifeiliaid a
ddifethir. Fe a'm gwnaethpwyd nid yn ddaro&s;tyngedig i
neb-rhyw Greadur, nid yn rhwym i dalu un Gwa&s;anaeth
neu arwydd o Ufudddod tuag at yr Angylion gogoneddus
er fy mod wedi fy ngwneuthur yn is na hwynt-hwy; ond,
och fi, myfi a'm gwneuthym fy hunan yn Gaethwas i'r
Cythrael efrydd: Myfi a wrthodais wa&s;aneuthu Duw fy
Ngwneuthurwr a'm Cymmwyna&s;wr, ac a gaeth-wa&s;naethais
i'm Gelyn marwol. Ys truan o Ddyn wyf i! Mi a gei&s;iais
ei Wa&s;anaeth ef, y pryd y gwrthodais yr eiddot ti; ac
a redais ar &ocirc;l ei Brofedigaethau ef, tra y gwneuthym fy
ngora er gochel dy Orchmynion di, Och! Mi a fym
bry&s;ur i Wneuthur Drwg, a diog i'r hyn oll &s;y' Dda: Mi
a gyttunais a Gelyn mawr fy Enaid er pry&s;uro a chwanegu
fy Namnedigaeth.</P>
<P>Oh Ddaioni anfeidrol! Mor anghyfiawn, mor frwnt
yr ydis yn talu adref i ti am dy holl Gariad haelionus i
Ddynol-Ryw! Pwy a ddichon feddwl, neu dreuthu
Bryntni, Afreolwch Pechod! Yr hwn &s;ydd Ddibri&s;rwydd
o'th anherfynol Fawrhydi di, Gwrthryfelgarwch yn
erbyn dy Awdurdod did dadl di, Cam-arfer o'th radol
Ddaioni di, Cyffroad gwradwyddus i'th Hollalluog Allu,
Gwadiad o'th Ddoethineb digymmar, ac Ymherriad i'th
holl ogoneddus Briodoliaethau di: Yr hwn &s;ydd yng|wrthwyneb
i'r Anrhydedd a'r Gwa&s;anaeth hwnnw &s;ydd
ddyledus arnaf i ti fel dy Greadur di. Gwae fy-fi ddarfod
imi erioed ddigio fy Ngwneuthurwr! Tad mor haelionus
ac mor ra&s;u&s;ol! Gwae fy-fi ddarfod imi ddirmygu a
chyffroi Cariad yr Ie&s;u fy Adbrynwr, fal y gwneuthym
hynny wrth feithrin y Pechodau ffia idd rheini y rhai y
daeth efe i'w Dini&s;trio! O Ie&s;u ar ba Bris drud y cerai&s;t
di fi, ac yr haeddai&s;t fy Nghariad i! Ac mor anwylly&s;gar,
mor ddiog ydwyf i groe&s;afu Cariad i ti: Ty di a gerai&s;t,
lle yr haeddwyd dy Ga&s;ineb di; a Minnau, Goeg-ddyn
truan, a ga&s;eais yr hwn a haeddodd fy Nghariad i yn
ddibaid. Dy Gariad i mi a fu yn Ddaro&s;tyngiad anfer|thol,
ac a acho&s;iodd dy Ymo&s;tyngiad a'th Ymwaelh&acirc;d ti;
ac er hynny ti a fynnit garu yr Anheilwng: Eithr fy Ngha|riad
i i ti a fua&s;e yn Anrhydedd a Gogoniant, yn Orucha|fiaeth
dragwyddol imi; er hynny mi a fum i yn anewy|lly&s;gar
<PB N="44" REF="24">
i'th garu di. Gwae fy fi, Mi a fum yn gyndyn
mewn Drygioni! Och! Pa faint y tri&s;teais i yr Y&s;pryd
Glan, drwy e&s;ceulu&s;o, gwrthwynebu, a &s;efyll yn erbyn ei
ddaionus a'i garedig Gynhyrfiadau ef yn fy Enaid; drwy
droi Clu&s;t fyddar at ei Rybuddion e&s;mwyth ef, a gwrth|od
cael fy Nychwelyd a'm iachau. O fy Nuw, drwy ein
Pechodau yr ydym yn dirmygu dy Ewyllys di, ac yn
gwneuthur yr eiddom ein hunain! Yr ydym yn dy wadu
di, ac yn gwneuthur Duwiau o honom ein hunain. Drwy
'n Pechodau yr ydym yn coelio y Twyllwr mawr o flaen
Duw y Gwirionedd; ac yn dilyn ei Demta&s;iwnau twyllod|rus
ef, yn hyttrach na'th oludog a th ffyddlon Adde|widion
di. Drwy ein Pechodau yr ydym yn cyf<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">i 'r
Ddaiar yn well na'r Nefoedd, y Creadur yn
well na'r Creawdwr; ac yn bwrw fod mwy o
Wynfyd yn y Mnyniant o rai o honynt hwy, nag yn dy
Fwynhau Di, y Ffynnon anfeidrol o Ddaioni.</P>
<P>Och, mor frwnt, ac mor afreolus beth ydyw Pechod!
Pwy a ddichon ei ga&s;au ef yn ddigonol! Myfi a welaf, o
Arglwydd, yn Nioddefiadau echrv&s;lawn fy Iechawdwr,
dy ddirfawr Ddigofaint yn erbyn Pechodau Dynion, ac y
mae yn fy nychrynnu pan feddyliwyf am dano Mi a
welaf yn eglur mor atcas ydynt hwy i Burdeb Duw; gan i
Ber&s;on mor deilwng a mawr, i'r hwn y mae'r T&acirc;d yn ei
garu cyn anwyled a hynny yn gyfiawn, gael ei gy&s;tuddio
mor drwn gan y T&acirc;d ei hun, pan ddygodd efe Bechod|au
Dynol-Ryw. Yr wyf yn gweled dy Ga&s;ineb, O Ar|glwydd,
yn erbyn fy Mhechodau; r wy n credu ei fod
yn ddigon cyfiawn, ac nid allaf amgenach na'u ca&s;au
nhw hefyd. O hyn allan, <HI>Mi a ga&s;af bob gau lwybyr, ond
dy Gyfraith di a hoffaf.</HI> Mi a garaf dy Gyfiawnder a th
Sancteiddrwydd di, ac a ffieiddiaf yn hollawl y peth &s;y'
mor wrthwynebol iddo, a'm Pechodau i. Mi a'i cyfrifaf
fy Anrhydedd mwyaf imi fod yn Unffurfiol a thydi, ac
myfi a ochelaf, ac fe a fydd cywilydd gennif fy nghael
yn y pechodau &s;y' fwya eu parch ne'u C<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">od yn y Byd. O
hyn allan y ceiff pob pechod fod yn dra-gwrthyn a hagr
yn fy Ngolwg i; ni thybiaf byth fod un pechod yn
Swyno; ni chyfrifaf byth yr un yn deilwng i'w ddy|muno.</P>
<P>Ond pan wyf yn y&s;tyried, O Arglwydd, Helynt fy
Muchedd a aeth heibio; pan wyf yn edrych i fewn i'th
<PB N="45" REF="24">
Orchmynnion, ac yn cyffelybu a nhw fy Meddyliau, a'm
Geiriau, a'm Gweithredoedd i, Oh pa Olwg marweiddus
y mae'r Holiad yma yn ei ddangos imi! Och fi Greadur
truan, yr wyf fi yn cywilyddio, fe a'm llenwir a Chyn|ddaredd
yn fy erbyn fy hunan, pan wyf yn gweled pa
faint o Fa&s;nach a wnaethym i a'r peth ffiaidd, a'r peth
atcas hwn! Gwae fi, a pha nifer yw fy Nrho&s;eddiadau!
Och fi, <HI>Amlach ydynt na Gwallt fy Mhen, a'm Calon &s;y'n
pallu gennif</HI> yn hollawl, pan wyf yn edrych yn ol arnynt,
my-fi a bechais ym mhob Oedran o'm Hoes, er pan
ocddwn yn medru gwybod neu ddewis fy Ngweithred|oedd!
Och fi, Greadur truan, mor foreu y dechreuais i
bechu i'th erbyn di! Mor aml a fu anfeddylgar Weithre|doedd
fy Einioes i! Y Rhan fwyaf o ba rai, 'r wy'n
ofni 'n fawr, a &s;uant yn ddrygionus, gan ddarfod idd|ynt
ddeilliaw oddiwrth un mor chwannog i wneuthur
Drwg, a myfi. A pha nifer ychwaneg &s;y' raid i Be|chodau
fy Ngeiriau mewn pob tebygoliaeth fod, yn en|wedig
tra nad oeddwn yn go&s;od un wiliadwriaeth ar
fy Nhafod, nag yn cadw drws fy Ngwefu&s;au. Ac pan
feddyliwyf mor hawdd a helaeth y mae'r meddwl y&s;goe|wan
yn amlhau meddyliau, yr wyfi yn Crynnu wrth y&s;tyr|ied
fel y darfu i'm meddwl ofer, ffol, pechadurus amlhau
Tro&s;eddau hefyd. Arglwydd, <HI>pwy a ddichon ddeall ei
gamweddau!</HI> Yr wyfi yn &s;ynnu o achos Rhif fy mhecho|dau:
Och fi, mi a bechais yn dy erbyn di ym-hob
Amgylchiad a Chyflwr fy Einioes. Myfi a bechais ym|hob
perthynas tuag at Ddynion; gan nas rhoe&s;ym y
Parch, nag y telais y Cyfiawnder, nag yr arferais y Cariad
hwnnw a ddyla&s;wn tuag at fy Nghymmy dog. Nid allaf
edrych ar yr un o'th Orchymynion, nad ydyw yn atcofio
imi lawer o Bechodau yr rhai y bum i yn euog o honynt.
mynych iawn y gwneuthym yr unrhyw Bechodau
drachefn; <HI>gan ddychwelyd</HI> iddynt, <HI>fel</HI> y Ci i fudreddi
<HI>ei chwdiad;</HI> ac, <HI>fel yr hwch i w hymdreiglfa yn y Dom.</HI>
mi a bechais yn crbyn dy Gyfraith di, ac yn erbyn yr
Efengyl: Och, mor oeredd y derbyniais y Cynhygion oth
Ras a'th Drugaredd di! pa fodd yr e&s;ceulu&s;ais i yr Ic|chawdwria<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">th
gymmaint! Y methrais Waed y Cyfam|mod,
ac y diy&s;tyrais Gariad fy Iachawdwr yn marw, yn
Adbryn<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">u! Och, pa nifer o Bechodau rhai eraill y bum
<PB N="46" REF="25">
i yn euog o honynt! Drwy fy Siampl ddrwg; drwy
eu Cyffroi hwynt heb raid ac yn anghyfiawn; drwy eu
temtio a'u hudo i Bechu; drwy gynnorthwyo y peth a
ddyla&s;wn ei rwy&s;tro; drwy gyd-ddwyn neu e&s;ceulu&s;o lle
y dyla&s;wn argyoeddi; a thrwy berchi ac annog y peth a
ddyla&s;wn ei geryddu a'i ddigalonni. Gwae fi, nid alla'i
rithio ddarfod imi wneuthur un Weithred dda heb
gymmy&s;c o Ddrwg ynddi: mae ar fy Ngweithredoedd
goreu ei&s;ie Gwaed Cri&s;t i'w glanhau nhw, ac i'w gwneu|thur
hwynt yn gymmwys i'w cyflwyno i ti: Ac yn &s;iccr y
mae arna'i ei&s;ie 'r Gwaed hwnnw i olchi ie Dagrau fy
Edifeirwch. Pa Achwyn mawr &s;y' gennif fi yn fy erbyn
fy hunan! [<HI>Yma ti a elli fynegi yn neilltuol y Pechodau
hynny yr rhai yr wyt ti yn deimladwy o honynt</HI>] Eithr tydi,
O Arglwydd, a'm had waeno&s;t i yn well na myfi fy hun;
ac yr wyf yn crynnu wrth feddwl pa faint mwy a elli
di chwanegu at y Cwyn trymmaf a allaf fi ei ddwyn yn fy
erbyn fy hun.</P>
<P>Myfi a fum mor frwnt a phechu yn y&s;tyriol i'th erbyn
di; gan wneuthur Drygioni, ac yn gwybod fy mod yn
gwneuthur Drygioni. Myfi a'm hudwyd yn hawdd i
Bechu; y Profedigaethau lleia a dyccia&s;ant gyda mi; Mi
a fum gynnefin o&s;ywaeth i wneuthur Drwg. O Arglwydd,
ti a arferai&s;t Ammynedd a Hir-ymaros rhyfeddol tuag at|af
fi, mewn rhes a helynt hir o bechu; ac mi a fum mor
frwnt ac mor anniolchgar a'm cefnogi fy hunan i dro&s;eddu
o herwydd y Dioddefgarwch hwnnw yr hwn a ddyla&s;e fy
arwain i Edifeirwch.</P>
<P>Ys truan a ffiaidd o Greadur wyf fi, mi a bechais yn
ddirfawr, mi a euthym yn dra-euog! Beth a ddywedaf
wrthit ti; O tydi Geidwad Dynion! mi a orweddaf yn y
Llwch o'th flaen di. Yr wyf fi ar dy Drugaredd di, O
Arglwydd, ac y mae'n rhaid imi gydnabod ddarfod imi
haeddu y To&s;ter eithaf o'th Ddigofaint di. Yn Nioddef
iadau trymmion yr Ie&s;u mi a welaf pa beth a haedda&s;ant
fy mhechodau i. Yr wyf yn gweled yn ei Ddirmyg ef,
fel yr haeddais i gael fy nibri&s;io. Mi a welaf yn ei Syched
ef ar y Groes y modd yr haeddais i fod mewn ei&s;iau pob
peth Comfforddus. Mi a welaf yn ei ymdrech meddwl
ef, ac wrth ei Ocheneidiau ef dan Lidiawgrwydd Duw, pa
Ddigofaint a Cho&s;pedigaeth a haeddais i eu dioddef. Mi
<PB N="47" REF="25">
a welaf yn ei Farwolaeth felldigedig ef, ddarfod imi
haeddu marw, a bod yn felltigedig a'm taflu allan o
Ffafor Duw yn dragwyddol. O Arglwydd, yr ydwyf fi
yn anheilwng, yn hollawl anheilwng i anadlu yn yr Awyr
hwn o'r eiddot ti, i bre&s;&s;wylio ar y Ddaiar hon; i fwyn|hau
y Goleuni Cy&s;&s;urus hwn. Yr ydwyf fi yn llai na'r
lleiaf o'th holl Drugareddau di. Rhaid imi fy marnu
rhaid imi fy Nghondemnio fy hunan, rhaid imi gydnabod
y byddit ti yn gyfiawn, ac na byddwn inne yn cael ond y
pethau a haeddwn, ped fawn i yr awron wedi fy nghae
i fynu yn y Tywyllwch dudew; ped fawn i yr awron
gwedi fy rhwymo oddi-amgylch yn y Filammau tragwy|ddol;
ped fawn i yn dioddef Poenau y pryf ni bydd marw
byth, a Gofidiau Anobaith chwerw diddiwedd.</P>
<P>Arglwydd, Myfi a'm Co&s;paf, myfi a ddialaf arnaf fy
hunan am fy Mhechodau. Mi a fyddaf fyw Fychedd o
Farwhad yn hyttrach nag o E&s;mwythdra; Ni chroe&s;afaf
mwy un Meddwl uchel balch o honof fy hunan. Meddylio
pa &s;aint o ddirmyg a gwradwydd a ge&s;clais, a geiff fy
nghadw i bob am&s;er yn o&s;tyngedig! Y&s;tyried fy hun yn
Bechadur, a bod Ammherffeithrwydd a Phechod yn gym|my&s;gedig
a'm Gweithredoedd goreu.</P>
<P>Eithr, O Arglwydd, yr wyf yn attolwg iti na ddos i'r
Farn a'th Was, canys ni chyfiawnheir neb byw yn dy olwg
di. Oh na wna a'm fi yn ol fy Mhechodau; ac na
obrwya fi yn ol fy Anwireddau. Gwyn ei fyd
y Dyn y maddeuwyd iddo ei Bechod, ac y cyddiwyd ei
Dro&s;edd. Arbed fi, o Arglwydd daionus, arbed dy
Greadur yr hwn a adbrynnai&s;t a'th werthfawroccaf Waed!
Oh arbed y Pechadur truan &s;ydd yn cyffe&s;&s;u ei Feiau;
cyweria di ef yr hwn &s;ydd yn edifarus. To&s;turia wrth
yr hwn &s;ydd yn ddrylliedig o Galon: Bywha Y&s;pryd y
go&s;tyngedig: llawenha y Galon ddrylliedig: <HI>Calon ddryll|iog
gy&s;tuddiedig, O Dduw, ni ddirmygi. Dyro imi, gan
hynny, orfoledd dy Iechydwriaeth; cynnal fi a'th hael Y&s;pryd:
Yna y dy&s;caf dy ffyrdd i rai Anwir, a Phechaduriaid a droir
attat ti. Egor fy Ngwefu&s;au o Arglwydd, a'm Genau a fynega
dy Foliant.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<PB N="48" REF="26">
<HEAD>Do&s;p. XV. Ymarfer o Fwriadau daionus.</HEAD>
<P>OH Ie&s;u yr hwn a Groeshoeliwyd. Y Merthyr mawr
o Gariad! Nid alla'i ddewis na chydnabyddwyf,
a rhyfeddu a moliannu Mawredd anfeidrol dy Gariad yn
marw! Llawer ydyw, O Arglwydd, yr hyn yr ydwyf yn
fy nghyfri fy hunan yn rhwymedig i ti am dano: A
ph'eth, Oh pa beth a dalaf i'r Arglwydd am ei holl Ga|redigrwydd
a'i Ddoniau! Arglwydd pan lwyr-Chwiliwyf
fy Nhry&s;&s;or, y mae'n gywilydd gennyf, ni fedraf ond
gwladeiddio wrth weled mor dlawd ydyw efe. Oh, pa
beth a ddichon Creadur dalu adref i'w Greawdwr? pa
beth a allaf i ei roddi, yr hwn nid oes gennyf ddim i'w
roddi? Yr hwn nid wyf ddim, ond yr hyn a gefais oddi|wrthit
ti? Dy Ddaioni di, yn &s;iccr, &s;ydd gyfryw un,
nad wyt ti yn gofyn dim mwy nag a allwn ei roddi, ac a
hynny yr wyt ti yn ddigon bodlon: Eithr hynny, O
Arglwydd, &s;ydd mor f<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">chan nad alla'i fod yn fodlon ag
ef. O Arglwydd gad i'th Lownder o bob Gras rhagorol,
i'th Lownder o Gariad fy llenwi i a phob gwir odidawg|rwydd
a Chariad, fel y gallwyf fod yn Rhodd well a
theilyngach i ti.</P>
<P>O Ie<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">u anwylaf! o Gariad i ti yr ydwyf yn ddioed yn
ymwrthod a holl wenhieithus Wagedd y Byd hwn, a'r holl
fwya angenrheidiol Fwyniantau o honaw ef, fel y gallwyf
yn ddiy&s;gog dy anrhydeddu a'th fwynhau di: Nid wyf
fi yn cyfri pob peth ond yn Golled ac yn Dom, ac ni
chyfrifaf fy Einioes yn Anwyl, fal y gallwyf orphen fy
Ngyrfa o Ddyled&s;wydd drwy lawenydd, ac yr ynnillwyf
Ghri&s;t.</P>
<P>Eithr yn enwedig, o Arglwydd, o Gariad i ti, yr
ydwyf fi yma yn ffieiddio, yn ymwrthod ac yn ymadel yn
hollawl a'm holl Bechodau anwylaf. Ac yr ydwyf fi yn
gofidio yn ddirfawr, fod i mi un am&s;er fod mor Gywily|ddus
a chroe&s;afu neb rhyw Wrth-Garwyr i'r caredig Ie&s;u
yn fy Nghalon. O Arglwydd yr ydwyf yn eu ca&s;au hwynt
yn awr cyn gymmaint mwy, gan pa gymmaint mwy y
cerais nhw gynt. Mi a'u taflaf hwynt yn gwbl oll allan
o'm Calon; ni chant mor lletteua yno mwyach; ni chroe|&s;afaf
ddim hwy, ni feithrinaf ddim hwy mo'th Elynion
rheini di. Pa beth! A allaf fi fod yn garedig i Groe&s;hoel|wyr
<PB N="49" REF="26">
gwaedlyd fy Arglwydd! Gwel, O fy Enaid; gwel
y Llofruddion hyn gwedi eu hiro dro&s;tynt a Gwaed dy
Iechawdwr. Ewch ymmaith oddiwrthif chwi bethau
melltigedig: Nyni a ymadawn yrwan allan o law ac yr
wyf yn gobeithio, na chyfarfyddwn ni byth mwy, ac na
byddwn yn gydnabyddus byth ond hynny. Ewch ym|aith
yn ddiattreg; Myfi a'ch bwriaf allan o'm Henaid; nid
oes gennych chwi ddim Hawl i aros yma. Yr Ie&s;u yn
unig &s;ydd gantho Gyfiawnder ynthwy i, i'm meddiannu
ac i'm rheoli i. Ymmaith Genfigen front, nid allaf aros
edrych arnat ti; Dos ymmaith fy Nghybydddod: Fy
Malais yr ydwyf yn dy ga&s;au di: Fy Ngormodedd mi
a'th newynaf di: Fy Malchder mi a'th o&s;tyngaf di; Fy
Seguryd, tydi a roddai&s;t imi cymmaint gwaith iw wneu|thur,
fel yr ydwyf yn bwriadu&punc; ac yr wyfi yn gweled
hynny yn angenrheidiol uwch law dim dy yrru di ymmaith
oddiwrthif dros byth. Fy holl Chwantau a'm Gwyniau
drygionus ewch ymmaith, ni chewch chwi ddim croe&s;o
mwy yma, na ddi&s;gwiliwch mono gennifi.</P>
<P>Yr Ie&s;u a gaiff fy holl Gariad i, nid allaf aros monoch
chwi. Yr ydwyfi yn gwbl oll yn eiddo fo, ni bydd imi
ddim a wnelwyf a chwi. Ewch ymmaith chwi Reolwyr
creulon trahaus ar fy Enaid. Yr Ie&s;u yw fy Mei&s;tr mwyn
gra&s;u&s;ol i, Efe &s;ydd yn rhoddi Ta&s;c e&s;mwyth arnafi, ond
chwy-chwi &s;ydd yn go&s;od Beichiau trymmion arnaf: Ei
<HI>Iau ef &s;ydd y&s;cafn,</HI> a'i <HI>Faych &s;ydd e&s;mwyth;</HI> ond eich Gor|chymynion
chwi &s;ydd drymion ac annioddefus. Yr Ie&s;u
a ddango&s;odd imi fawr a rhyfeddol Gariad: ond chwy|chwi
&s;y yn addaw llawer o fodlondeb, a charedigrwydd,
eithr nid ydych yn cyflawni dim. Ni wnaethoch chwi
ond fy &s;iommi a'm twyllo i: chwi a'm hy&s;peilia&s;och fi
o'm Heddwch, chwi a ddyga&s;och fy Urdduniant a'm Go|goniant
oddiarnaf, a plieth &s;ydd fwy, chwi a'm hy&s;peilia|&s;och
i o Ffafor fy Nuw, yr hwn &s;ydd well na Bywyd. Pa
beth a ellwch chwi ei wneuthur ero&s; fi, ped faech chwi
yn gwneuthur y cw bl yr ydyth chwi yn ei addaw, (y
peth nid ydyw i'w ddi&s;gwil byth,) yr hyn i'w gyffelybu
i'r peth a wna yr Ie&s;u erof fi; &s;ef y peth y mae efe yn
ewylly&s;gar, ac a addawodd yn ffyddlawn ei wneuthur
dro&s;of fi, os myfi a wnaf ond eich ca&s;au chwi ac ymadel
a chwi; neu i'w gyffelybu i'r peth a wnaeth yr Ie&s;u ei&s;oes
<PB N="50" REF="27">
er mwyn ty&s;tiolaethu ei Ewyllys da a'i Garedigrwydd
imi. Yr Ie&s;u a'i dibri&s;iodd ei hun er fy mwyn i, fal y
galle fo fy nerchafu i i'r Anrhydedd Uchaf; Eithr chwy|chwi
a fynnech fy mwrw i allan i'm dirmygu gan
Dduw, ac Angylion a Chythreuliaid: Yr Ie&s;u a &s;u farw
dro&s;of fi, fal y gallwn i fyw yn dragywydd, eithr chwy|chwi
a fynnech fy lladd i; Yr Ie&s;u a fynne fy rheoli i er
mwyn fy achub i, ond chwy-chwi a fynnoch fy rheoli er
mwyn fy nifetha i; Ei Wobrwy ef yw Bywyd a Happu&s;|rwydd
tragwyddol, ond eich Cyflog chwi yw Marwolaeth
a Thrueni tragwyddol. Pan ddelwyfi i farw pa Ffrwyth,
pa Ddiddanwch a ddi&s;gwiliaf oddiwrthych chwi? Och!
y cwbwl oll a allech chwi ei ennill imi un am&s;er, a'm
gadawant i y pryd hynny, os na byddant wedi myned
o'r blaen, ac yno y bydd rhaid imi fyned yn Adyn tlawd,
noeth, ac yn ddieithr, i'r Byd tragwyddol, ie, o'ch achos
chwi, oni fwriaf chwi ymmaith yr awron, rhaid imi ym|ddangos
megis Gwrthryfelwr atcas euog gar bron fy Ar|glwydd
a'm Barnwr, a chael fy ngo&s;od allan i holl Ddy|chryniadau
Llidiawgrwydd Duw. Eithr Cariad yr Ie&s;u
ni ymadewiff a myfi y pryd hynny; Ni cheiff na Thrallod,
nag Ing, nag Erlid, nag Angeu ei hunan byth mo'm gwa|hanu
i oddiwrth Gariad yr Ie&s;u, os myfi a wnaf ond
rhoddi Llythyr-Y&s;gar i chwi. A'r Ie&s;u yw Brenin y Byd
arall, ac efe a enfyn ei Angylion mwynion i dderbyn fy
Enaid, pan fyddo efe yn ymadel a'r Babell wael yma, &s;ef
fy Nghorph; ac hwy a'i hebryngant ef i Drigfan ogone|ddus:
iw groe&s;afu oddiwrth Drueni y Byd pechadurus
hwn, ac i gyd-lawenychu am y Fuddugoliaeth a gefais i
arnoch chwi fy Ngelynion; ac a m dygant i mewn Gor|foledd
i Le Gwynfydedig, ac i fod gida Chri&s;t yn dragy|wydd.
A allaf fi gan hynny, ymwrthod a'm Rhe&s;wm
cimmaint, a cham-gymmeryd fy Lles cimmaint, a bod
imi ddim a wnelwyf a chwi byth ond hynny.</P>
<P>O Arglwydd, y Prynnwr mawr trugarha wrthif, a
gwared fi oddiwrth y Mei&s;tred creulon hyn. Dy Wa&s;a|naeth
di yw gwir Fraint, a pherffaith Rydd-did; ac yn
cadw dy Orchmynion di y mae Gwobr Mawr. Attolwg
iti roddi fy Enaid i mewn Rhydd-did, fal y gallwyf redeg
Ffyrdd dy Orchmynion di. Ac am yr rhain dy Elynion
di a'm Gelynion innau, dyger hwynt allan a lladder
<PB N="51" REF="27">
nhw gar dy fron di: Diwreiddia hwynt yn llwyr allan
o'm Calon i: Byddan nhw o hyn allan mewn Cyflwr
methedig lle&s;c, ac na lwyddan byth mwy; Eithr byddan
feirw yn bry&s;&s;ur. Ni fodlonir monofi byth hyd oni wel|wyf
hwynt wedi eu difuddio yn hollawn o bob Cynhyr|fiad,
a Bywyd. O Ie&s;u, yr rhain oeddynt y Groes, yr
Hoelion a'r Waywffon i ti; nhw a'th roefant di i Farwo|laeth:
Oh na bydde i Rinwedd dy Groes di roddi eu
Briwiau marwol i'r rhain i gid, fal na byddo iddyn nhw
dy ddigio di byth, nag i minnau gael fy nghy&s;tudio o'u|plegit
nhw byth ond hynny.</P>
<P>O Gariad wedi ei groe&s;hoelio, tydi a'm rhag&s;laenai&s;t i
drwy dy Gariad, ac mewn modd anfeidrol a ragorai&s;t
ar y cwbwl a allafi ei roddi yn ol i ti: Ond myfi a ddy&s;caf
gennit ti dy garu, a'th ddilin di fal y gallwyf. Ti a'th
roddai&s;t dy hunan dro&s;of fi ar y Groes, ac yr wyt yn dy
roddi dy hunan i mi yn y Sacrament hwn: Wele, O Ar|glwydd,
yr ydwyf yn fy offrwm fy hunan i ti, fy hunan
oll. Yr wyf yn offrwm ac yn dwyn i ti holl Briodolae|thau
fy Enaid, a holl Aelodau fy Nghorph: Yr ydwyf
yn offrwm fy &s;ynwyrau a'm &s;erchiadau i ti: yr ydwyf yn
offrwm i ti fy holl Feddyliau, fy Ngeiriau, a'm Gwei|thredoedd:
Yr wyfi yn offrwm i ti fy holl Fwriadau
a'm Hegniau; holl Lafurau fy Ngalwedigaeth fydol; fy
holl Addoliad a'm Defo&s;iwnau. yr ydwyfi yn offrwmi ti fy
holl Feddiannau Bydol; yr holl Ddynion yr rhai a allafi
eu gorchymmyn a'u cymmell ith addoli, a'th anrhydeddu
a'th wa&s;naethu di. Yr wyfi yn offrwm i ti holl Ddyddiau
fy Mywyd; myfi a offrymmaf i ti fy Marwolaeth pa
am&s;er bynnag y gofynni hi; a pha un bynnag a wnaf ai
byw ai marw yr wyfi yn dymmuno bod yn eiddot ti. Yr
ydwyfi yn dymmuno bod yn gwbwl oll yn eiddot ti.
Oh mor ddrud y telai&s;t di am y Rhodd dlawd hon! Ni
bu erioed Bris mor fawr heb law hwn, a daled am neb
rhyw Greadur. Myfi a fyddaf byw i'm Cariad a fu farw
dro&s;of fi. Myfi a edrychaf arnaf fy hun o hyn allan megis
peth wedi ei gy&s;&s;egru, ac a ymegniaf i aros felly, ac i'm
hymddwyn fy hunan megis y cyfryw un. Ni byddaf
byth ar waith o'm bodd, ond fel yr wyt ti yn gorchym|yn,
ac fel yr ydwyt ti yn Iwfio. Arglwydd, er dy fwyn
di myfi a garaf dy Gyfraith di, ac hi a fydd fy Myfyrdod
beunydd. Myfi a garaf dy Orchmynion di yn twy nag
<PB N="52" REF="28">
Aur, a phob gau Lwybyr a ffieiddiaf yn hollawn. Dy
Orchymynion di a fyddant yn anwylach gennyfi na Miloedd
o Aur ac Arian, a mely&s;ach na'r Dil Mel. Ni charaf ddim
ond y peth yr wyt ti yn ei garu, ac ni cha&s;af ddim ond y
peth &s;ydd yn dy ddigio di, a hynny i gyd a ga|laf.</P>
<P>Y mae yn ofid mawr i'm Calon, O Arglwydd, ddarfod
imi erioed hoffi neb rhyw beth heb dy law di, tra yr
oeddwn yn e&s;ceulu&s;o dy garu di. Yr ydwyf o'm Calon
yn cywilyddio pan feddyliwy fi ddarfod i mi o&s;od fy Serch
lle nid oedd ond ychydig neu ddim yn ddyledus, a'i
naccau ef lle yr oedd y cwbwl yn ddyledus; Yn enwedig
y mae 'n fy mlino i, ac yn fy nhrallodi i, fy mod mor
dra-anniolchgar a cham - gymmeryd mor anferth a cha|ru
neb rhyw beth yn fwy na'm Iechawdwr anwyl. O hyn
allan, drwy dy Ras di, O garediccaf Arglwydd, y mae
yn fy mryd i, na charwyf ddim na neb ond llawer is
na thydi, ac er dy fwyn di, pa beth bynnag a garwyf:
A'r peth &s;ydd debyccaf i ti, a mwya gwa&s;anaethgar i'th
Anrhydedd a'th Ogoniant, hwnnw a geiff fwya o'm Car|iad
i.</P>
<P>O hyn allan fe a fydd yn Oruchafiaeth imi fy mod yn
Wa&s;naethwr i'r Ie&s;u; Fe a fydd yn hyfrydwch ac yn
ddifyrrwch imi, fy mod yn caru'r Ie&s;u; a'm Coweth
gwerthfawroccaf a fydd hyn, &s;ef ei fod ef yn eiddo fi, a
minnau yn eiddo yntef. <HI>Pwy &s;ydd gennifi yn y Nefoedd ond
tydi, O Arglwydd, ac ni ewylly&s;iais ar y Ddaiar neb gid|a
thydi.</HI> Ac am hynny nid eill dim fod mor hyfryd gen|ni&s;i,
nid eill dim roddi imi cimmaint bodlondeb a llaw|enydd,
a bod yn gallu dywedyd am danat ti, <HI>Fy Anwylyd
&s;ydd eiddo fi, a minnau &s;ydd eiddo yntef.</HI> I mi fod yn
eiddot ti, O Ie&s;u, ydyw fy Anrhydedd a'm Diogelwch,
fy Heddwch a'm Dedwyddwch tragwyddol; Ac i ti fod
yn eiddo fi, &s;ydd iechyd i'm Henaid, a nerth i mi i wneu|thur
dy Orchmynion di; Y mae efe yn Llawenydd
annrhaethol a gogoneddus; Nefoedd ydyw efe ar y
Ddaiar, a nef y Nefoedd; Doethineb yw imi, a Chy&s;|iawnder,
a Sancteiddiad, a Phrynnedigaeth. O Gariad
cyfoethog a haelionus! Yr ydwyfi yn eiddot ti O Ar|glwydd,
a'm holl Enaid, fel y byddech di yn eiddo fi. Oh
pa faint a ennillaf fi drwy fy rhoddi fy hunan i ti! Myfi
<PB N="53" REF="28">
a'm ennillaf fy hunan, ac my fi a gaf fy achub oddiwrth
Ddini&s;tr tragwyddol, ac a ennillaf Happu&s;rwydd tragwy|ddol
mewn Mwyniant o honot ti.</P>
<P>Yr ydwyf fi yn eiddot ti, O Ie&s;u, achub fi, my&s;i a
gei&s;iais dy Ddeddfau. Arglwydd Sancteiddia fi yn gw|bwl
oll, fal y byddwyf yn eiddot ti yng Nghorph, ac
Enaid, ac y&s;pryd: Cymmer gyflawn feddiant ynof
am yr am&s;er &s;ydd i ddyfod; ac na Lywodraethed un
Arglwydd arall arnaf fi. O Arglwydd, <HI>Myfi a dyngais,
ac mi a'i cyflawnaf, y cadwn dy Gyfiawn Farnedigaethau.</HI> Yr
ydwyf fi yn bwriadu bod <HI>yn &s;iccr, yn ddiymmod, yn helaeth
yng Waith yr Arglwydd yn wa&s;tadol, gan wybod na bydd fy
Llafur i yn ofer yn yr Arglwydd.</HI> Yr ydwyf fi yn eiddot ti,
trefna di fi fal y gwelych di yn dda; Myfi a ddygaf dy
Iau di, ni ochelaf dy Groes di, ni ddiy&s;tyraf dy Wrad|wydd
di: Fe a fydd Dirmyg Cri&s;t yn fwy Golud i mi|na
holl Lwyddiant y Byd hwn. Bydded yn unig dy Ras
di yn ddigonol i mi, ac yna galw fi i wneuthur ac i ddi|oddef
y peth a fynnych: Myfi a allaf bob peth drwy Ghri&s;t
yr hwn &s;ydd yn fy nerthu i. Arglwydd, yr ydwyf yn
gobeithio, nad ofnaf nag a wrthodaf ddioddef er dy
fwyn di: ie pe gorfydde imi farw er dy fwyn di, yr ydwy fi
yn bwriadu drwy dy Ras di, na'th wadaf di ddim. Eithr,
och! y mae yn fy mlino i feddwl, mor wan, ac mor
ofer yw fy holl Fwriadau i, ac mor fuan y diddymmir
nhw heb dy Gynhaliaeth a'th Gymmorth di. Hyn &s;ydd
yn &s;y aflonyddu i; ond dymma fy Nghy&s;&s;ur i, &s;ef bod dy
Ras di yn hawdd iw gael; fe a ellir ei gael ef yr awron
ond ei ofyn: Oh amddiffin fi a'th Ras yn erbyn pob
Profedigaethau: <HI>Cynnal fy Nghamran yn dy Air, fal na lithro
fy ngherddediad: A'th Gyngor i'm harweini, ac wedi hynny i'm
cymmeri i Ogoniant.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. XVI. Ymarfer Ffydd.</HEAD>
<P>YR ydwyfi yn Credu fod un unig gwir a Bywiol Ddaw;
yr hwn yw'r Tad, y Mab, a'r Y&s;pryd Glan; o
Hanfod anfeidrol, tragwyddol a pherphaith; Gwneuthurwr
ac amddeffynnwr, Perchennog a Llywodraethwr pob peth.
Yr hwn &s;ydd ganddo hawl ac awdurdod i Wa&s;anaeth,
Addoliad, ac Ufudddod holl Ddynol-Ryw: Yr hwn a
roddes ini ei Gyfreithiau, ac &s;y'n gweled ein holl Ymddygiad
<PB N="54" REF="29">
ni; fod ei Lygaid ef yn gweled holl Bre&s;&s;wylwyr y
Ddaiar, ac yn profi Meibion Dynion; ei fod efe bob
am&s;er yn agos at bob un o honom, oblegid yntho ef yr
ydym yn byw, yn &s;ymmyd ac yn bod. Yr wyfi yn
Credu, O Arglwydd, dy <HI>fod</HI> ti, <HI>a'th fod yn Obrwywr y &s;awl
oll a'th gei&s;iant di yn ddiwyd:</HI> Ti a o&s;odai&s;t Ddiwrnod
ymmha un y berni y Byd mewn Cyfiawnder, ac y teli i
bob Dyn yn ol ei Weithredoedd: y &s;awl a geir yn ddryg|ionus
yn y Dydd hwnnw a ant i Go&s;pedigaeth dragwy|ddol,
ond y Cyfiawn a ant i Fywyd Tragwyddol.</P>
<P>Eithr yr ydwy fi yn credu hefyd mai <HI>i'r Arglwydd ein
Duw y perthyn Trugareddau a Maddeuantau er i ni wrthry|fela
i'w erbyn ef,</HI> os yn ffordd ei Ordeiniad ef y cei&s;iwn
ei Drugaredd ef yn Maddeu. Bendigedig a fyddo dy Enw,
O Arglwydd, ti a'th cyhoeddai&s;t dy hunan dy fod yn
Dduw yn maddeu Anwiredd, a Chamwedd a Phechod:
Ac a fynegai&s;t, nad wyt ti yn Ewylly&s;io marwolaeth Pe|chadur,
eithr yn hyttrach dychwelyd o honaw oddiwrth
ei Ddrygioni a byw. O Ddaro&s;tyngiad a Daioni rhyfe|ddol!
O mor hyfryd yw dy Drugaredd! Mor ogoneddus
a mawr! Brynti dirfawr ein Pechodau a'n Ffyrdd dryg|ionus
anrhe&s;ymmol &s;y'n mawrhygu dy Drugaredd ty
hwynt i bob Amgyffred a moliant. Ffafor a maddeuant
i Bechadur ffiaidd, &s;ydd fwy nag a alle'r Pechadur ei
ddi&s;gwil, hyd oni fynegai&s;t iddo y galle fo ei gael, ac tydi
a'i cynnygiai&s;t iddo mewn modd gra&s;u&s;ol.</P>
<P>Pan oeddem ni wedi &s;uddo i'r Trueni diy&s;tyraf drwy
ein Gwrthryfelgarwch mawr yn dy erbyn di ac wedi ein
rhoddi ein hunain yn ddaro&s;tyngedig i'th dragwyddol
Ga&s;ineb a'th Ddigofaint di, ac wrth hynny a haedda&s;om
ddilin yr Angylion gwrthodedig yn eu Tynged a'u Dam|nedigaeth,
fel y darfua&s;e ini eu canlyn nhw yn eu
Gwrthryfelgarwch: Yna y darfu i'th anfeidrol Ddoethi|neb
Ddychymmyg y modd i wneuthur ini Drugaredd
mewn ffordd gyttunol a'th Ogoniant dy hun: Ti a chwil|iai&s;t
allan ffordd i n harbed, ac i go&s;pi ein Pechodau; i
ogoneddu dy Gyfiawnder drwy ddial ar ein Dychymmyg|ion
ni, a'th Drugaredd yn achub Pechaduriaid truain:
<HI>Felly y carodd Duw y Byd, fal y rhoddes efe ei unig-anedig
Fab, fal na choller pwy bynnag a gredo ynddo ef, onid caffael
o honaw Fywyd tragwyddol.</HI> O Dad, ti a roddai&s;t dy unig|anedig
<PB N="55" REF="29">
Fab i'r Daro&s;tyngiad a'r Gwaeledd o gymmeryd
ein Hanian ni arno, ac i farw yn Aberth dros ein Pe|chodau
ni; ac arno ef, &s;ef dy anwyl Fab, y rhoddai&s;t di
ein Hanwireddau ni i gyd oll. Ac yn ei Farwolaeth ef
tydi a dderbyniai&s;t gyflawn, berffaith a digonawl Aberth,
Offrwm ac Iawn dros Bechodau 'r holl Fyd. Tydi a
roddai&s;t ein Cymmorth ni ar un Cadarn, a Galluog i
waredu yn gwbl, yr rhai oll &s;y'n dyfod at Dduw trwyddo
ef. Yr ydym yn addoli dy Ddaioni a'th Do&s;turi anfe&s;ure|dig
tuag at Bechaduriaid. Yr wyt ti yn helaeth-lawn, O
Dduw, yn dy Ddaioni a'th Wirionedd.</P>
<P>Dy Drugaredd di &s;ydd uwch law dy holl Weithredoedd:
Ac yn dy Drugaredd yr wyt ti yn ymhyfrydu yn fawr:
Yr ydym yn cofio dy ymarfer gogoneddus o'th Druga|redd:
Nyni a wyddom, o Arglwydd, y gelli di faddeu y
Camweddau mwya; canys ti a faddeuai&s;t i'r Pechaduriaid
mwya: Y Brenin <HI>Dafydd</HI> a faddeuwyd ei Lofruddiaeth a'i
Butteindra ffiaidd; <HI>Mana&s;&s;eh</HI> ei Ddelw-Addoliaeth erchyll,
ac er iddo lenwi <HI>Jeru&s;alem</HI> a thywalltiad Gwaed gwirion;
Ti a faddeuai&s;t i'r Butteinwraig front honno <HI>Mair Magdalen;</HI>
Ac hefyd i'r Apo&s;tol <HI>Pedr,</HI> yr hwn a'th wadodd di drwy
Lw; Ac yr un modd ti a faddeuai&s;t i <HI>Saul</HI> ffurnig, yr
hwn a'th gablodd di ei hunan, a chan fod yn gynddeiriog
yn dy erbyn, a gymmhellodd eraill i'th gablu di: yr holl
rai hyn ydynt Siamplau o'th Drugaredd gogoneddus yn
maddeu iddynt. Oh pa gwmffwrdd, pa Obaith llawen
&s;y gennym yn y cyfryw Ddaioni!</P>
<P>Nyni a wyddom, mai gwedi iti roddi ini dy Fab, na
naccei monom o ddim ag &s;ydd yn angenrheidiol i'n Hie|chawdwriaeth:
Ond os gofynnwn, nyni a dderbyniwn;
os cei&s;iwn, nyni a gawn; os curwn, fe agorir ini. Ar
y Pris Adbrynniad hwnnw yr hwn a dalodd fy Icchawdwr
dro&s;ofi, ac ar dy holl Addewidion gra&s;ol, yr rhai a wnae|tho&s;t
er ei fwyn ef, yr ydwyf fi yn hollawn ac yn gruf
yn hyderu; Gida Goglud go&s;tyngedig, O Arglwydd, ar
ini gael Ffafor gida thydi, yr ydym yn cofio oth flaen
di, yn y Sacrament hwn Friwiau gwaedlyd dy anwyl Fab,
a'i werthfawr Farwolaeth ef, yr hwn oedd oludog Aberth
dros Bechod: yr ydym yn cofio gar dy fron di, ac yn cyf|lwyno
i ti, yr hwn a ordeiniai&s;t i fod yn Iawn dros Bechod
<PB N="56" REF="30">
drwy Ffydd yn ei Waed ef. Ac yn ei Enw ef, gan hyderu
ar Bris a Chymmeradwyaeth ei Offrwm ef, Myfi dy Wa&s;|naethwr
truan anheilwng ydwyf yn o&s;tyngedig yn fy
nghyflwyno fy hunan o flaen Gor&s;edd faingc dy Ras di, i
ddymuno cennad i gleimio dy Addewidion gra&s;ol di, yr
rhai yntho ef ydynt <HI>Ie,</HI> ac ynddo ef <HI>Amen;</HI> ac fal y gall|wyfi
yr awron, fy nifyrru a'm hyfrudu fy hunan a'r
Gobeithiau gogoneddus yr rhai y mae dy Addewidion yn
eu rhoddi.</P>
<P>Yr wyf yn dymuno ac yn gobeithio ar i ti yn hollawn
faddeu fy amryw a'm haml Dro&s;eddiadau. Yr ydwyfi yn
dymuno ac yn gobeithio y rhoddi di dy Y&s;pryd Sanctaidd
imi, yr hwn a addewai&s;t i roddi i'r &s;awl a'i gofynno. Oh
dyro imi 'r y&s;pryd hwnnw i'm glanhau o'm holl Anghyf|&icirc;awnder,
i buro fy Enaid halogedig; i dynnu ymmaith
holl Aflendid a Budreddi fy Mhechodau; i nerthu fy
Ngwendid mewn Temta&s;iwnau; i'm cynnal a'm diddanu
dan bob Blinderau a Chy&s;tuddiau; i'm cynnorthwyo yn
fy holl Ddyled&s;wyddau; i'm harwain i yn fy Ffordd, ac
i &s;iccrhau imi y parhaf hyd y Diwedd. Tydi, O Argl|wydd,
yr hwn wyt yn chwilio Calonnau, ac yn profi
Arennau Meibion Dynion, a wyddo&s;t yn dda iawn, pa le
y mae fy ngwendid mwyaf i yn &s;efyll; Arglwydd nertha
fi yn nailltuol, mi a attolygaf iti, yn erbyn fy Anwiredd,
&s;ef yr hwn yr wyf chwannoccaf i &s;yrthio iddo. Yr ydwyfi
yn dymmuno, ac yn gobeithio y cedwi di fi drwy dy
Ras yn ddifrycheulyd oddiwrth y Byd: Arglwydd cadw
fi rhag dilin yr Amryfu&s;eddau ar Beiau yr rhai a fyddant
arferol ymmy&s;c y Gwerin Bobl yn gyffredinol. Yr ydwyf
yn dymmuno ac yn gobeithio yr amddeffynni fi yn druga|rog
yn erbyn holl Gynllwynion a Dichellion Diafol yr hwn
yw Gelyn mawr fy Enaid i. Yr ydwyfi yn fy ngorchym|myn
fy hunan yn o&s;tyngedig i'th Gadwraeth ra&s;u&s;ol, o
Greawdwr ffyddlawn.</P>
<P>Yr ydwyfi yn dymmuno ac yn gobeithio, O Arglwydd,
i ti fy mendithio i ag Iechyd, ac a Rhag-ddarpar cym|wys
o'r pethau &s;y'n angenrheidiol imi, o ddaionus bethau r
Byd hwn; ac amddeffin fi, od yw dy ewyllys, rhag Tlodi
a Dirmyg, ac na byddo imi fod yn Orme&s;ol ar neb. Dyro
imi na Thlodi na Chyfoeth, eithr portha fi a digonedd o
<PB N="57" REF="30">
Fara. Myfi a wn, O Arglwydd, mai <HI>Dyn a aned i flinder,
fel yr eheda'r gwreichion tuag i fynu;</HI> ddarfod i Bechod
with ddyfod i'r Byd hwn, ddwyn pob Trueni a Chy&s;tudd
gidag ef; a bod ar ein Hynfydrwydd a'n Gwrthny&s;igrwydd
ni ei&s;iau yn gyffredinol y fath Ddy&s;cybliaeth i'n gwneu|thur
ni yn ddoethion ac yn ddaionus. Yr ydwyfi yn
dymuno ymddaro&s;twng i ba beth bynnag y gwelych di
yn dda ei drefnu imi, a dywedyd bob am&s;er, ar ol Siampl
fy Iachawdwr, <HI>Arglwydd, nid fy Ewyllys i, ond dy Ewyllys
di a wneler.</HI> Yr ydwyfi yn gobeithio y trini di fi yn ol
dy Drugaredd, ac na roddi arnaf ddim ychwaneg nag y
rhoddech imi nerth iw ddwyn a'i ddioddef. Yr ydwyf
yn credu y gelli di wneuthur imi lawer o ddaioni drwy fy
Nghy&s;tuddiau; yr wyfi yn attolwg iti eu Sancteiddio
nhw i gyd oll i ddwyn ymlaen Iechawdwriaeth fy Enaid,
a'm Happu&s;rwydd tragwyddol: Ac yr wyfi yn attolygu
iti, O Arglwydd, roddi imi Ras i ymroddi fy hunan yn
hollawn i'th Wa&s;anaeth di, a go&s;tyngedig Hunan-Rodd|iad,
ac Ammynedd anorfod, fel na byddo imi na dir|mygu
cerydd yr Arglwydd, na deffygio pan i'm cerydder
ganddo: Bydded imi gymmeryd Calon bob am&s;er wrth
y&s;tyried y Gwirionedd yma, &s;ef hwn; <HI>Ein byrr y&s;gafn
Gy&s;tuddiau</HI> (os nyni a'u dioddefwn yn amyneddgar) <HI>&s;ydd yn
odidog-ragorol yn gweithredu tragwyddol bwys Gogoniant ini.</HI>
Yr ydwyfi yn dymuno ac yn gobeithio y<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter"> hyfforddi ac y
nerthi di fi felly i dreiddio drwy y pethau Am&s;erol, fal
na chollwyf yn llwyr y pethau Tragwyddol. Fel drwy
dy Arweiniad ti y gallwyf o'r diwedd ddyfod yn ddiogel
i'r Byd dedwydd hwnnw, lle y mae'r Deffygiol yn cael
gorphwy&s;o; lle mae'r Drygionus yn peidio a chy&s;tuddio;
Ile y mae Tri&s;twch ac Ochain, poen a Blinder, ac ofn a
Gofal yn ffoi i gyd ymmaith; ac y &s;ychir Pob Deigryn
oddiwrth ein Llygaid ni, ac y cawn dy fwynhau di, a'r
cwbwl oll ac a allwn ni ei ddymuno mewn perffaith
Ddedwyddwch, a Diogelwch Tragwyddol a Gorphwy&s;|dra.</P>
<P>Gwir yw'r Gair, ac yn haeddu pob Derbyniad, <HI>ddyfod
Ie&s;u Ghri&s;t i'r Byd i achub Pechaduriaid.</HI> Arglwydd, yr
ydwyfi yn derbyn y Gwirionedd ymma; Arglwydd, yr
ydwyfi yn credu, cymmorth fy anghrediniaeth i. Yr
ydwyfi yn credu, O Ie&s;u, mai tydi wyt y Cri&s;t, Mab y
<PB N="58" REF="31">
Duw byw, yr hwn oedd i ddyfod i'r Byd. Oh Gariad
tyner a daro&s;tyngedig, mor anwyl ydyw'r Henw bendi|gedig
hwnnw i mi! Ie&s;u fy Iechawdwr! Oh mor llawn
o hyfrydwch ydyw efe, fel Per-arogl gwerthfawr! Dy
Enw &s;ydd megis ennaint wedi ei dywallt allan! Oh bydd
di bob am&s;er yn <HI>Ie&s;u</HI> imi. Attat ti, O Arglwydd, yr yd|wyf
yn ffoi megis fy Noddfa oddiwrth gyfiawn Ddigofaint
Duw, yr hwn a haeddais i; Ti a ddichon orchfygu fy
holl Elynion y&s;prydol; ac yr ydwyt ti yn ewylly&s;gar i
dderbyn i'th Nodded bawb a ddelo attat ti. <HI>Oh Oen
Duw, yr hwn wyt yn dileu pechodau'r byd,</HI> Trugarha wrth
fy Enaid truan; a chaniatha imi dy Dangnheddyf. Yr
ydwyt ti yn gwahodd y &s;awl &s;ydd yn flinderog ac yn
drwm-lwythog, i ddyfod attat ti: <HI>Wele, Arglwydd, yr
ydwyfi yn dyfod, O bydded imi gael Gorphwy&s;fa i'm
Henaid.</HI></P>
<P>Yr ydwyf fi yn dyfod i gyfrannogi o'r Dedwyddwch o
gael fy uno a thydi yn y Sacrament hwn. Yr ydwyf fi
yn credu, O Arglwydd, Wirionedd dy holl Addewidion,
a Rhinwedd a Gallu dy holl Ordinhadau: Ac nad ydyw'r
Bara yr ydym yn ei dorri, a'r Cwppan yr hwn yr ydym
yn yfed o honaw, yn y Sacrament hwn, yn Arwyddion
noethion, ond hefyd yn wir Offerynnau o Dro&s;glwyddiad
a Chyfranniad o'th Gorph a'th Waed: yr ydwyf, gan
hynny, yn dyfod, fal y derbynniwyf dy Gorph a'th Waed,
ac felly cael hawl yn Haddedigaethau dy Ddioddefaint;
fal y gallwyf gyfrannu o'th y&s;pryd, a chael hawl i'r eti|feddiaeth
Nefol, yr hon a bwrca&s;ai&s;t i Bechaduriaid
truain colledig. Yr ydwyf fi yn dyfod i wneuthur Coffa
diolchgar o'th Farwolaeth, yr hon y darfu i ti yn garedig
ymddaro&s;twng iddi er mantes i Ddynol-Ryw: Ac drwy
dy Farwolaeth di yr ydwyf fi yn gobeithio cael Bywyd
tragwyddol.</P>
<P>Yr ydwyf fi yn llawen, O Arglwydd, yn cowleidio
Cynhygion dy Efengyl. Yr ydwyfi yn dei&s;y fu arnat ti,
orchfygu ynofi fy holl Drachwantau gwrthryfelgar a'm
Serchiadau drygionus, ac megis Brenin i reoli arnaf, Mi
a gyfrifaf yn Anrhydedd imi gael bod yn waelaf o'th
Ddeiliaid ti. Yr ydwyf yn dymuno arnat ti roddi imi
dy Hyfforddiad Nefol; dy&s;c fi megis Prophwyd, a gwna
fi yn ddoeth im Iechawdwriaeth drwy y Ffydd &s;ydd ynot
<PB N="59" REF="31">
ti. Yr wyf fi yn attolwg arnat ti fod yn eiriol dro&s;of fi
megis Offeiriad drwy Rinwedd dy werthfawroccaf Aberth;
a rhoddi imi y Bendithion helaeth a bwrca&s;ai&s;t i Becha|duriaid.
Yr wyf i yn credu, O Arglwydd, i ti farw
dros ein Pechodau ni, ac adgyfodi in Cyfiawnhau ni. Yr
ydwyfi yn dymuno bod ith Farwolaeth di lwyr-groeshoelio
a lladd fy holl Bechodau i, ac ith Adgyfodiad ti adfywio
fy Ngobeithiau. Drwy dy Adgyfodiad ti yr wyf yn dy|muno,
yr wyf yn gobeithio cael fy Adgyfodiad innau:
Drwy dy E&s;cynniad ti i'r Nefoedd, yr wyfi yn dymuno
arnat ti dynnu fy Nghalon a'm Serchau oddiar y byd
gwag ofer hwn, i garu yn galonnog, ac i daer ddymuno
pethau nefol: Ac yr ydwyf yn gobeithio y cyfodi di fi
i fynu yn y Dydd diweddaf, ac a'm dygi i fod lle'r wyt
tithe, ac y rhoddi di imi fywyd Tragwyddol. Yr ydwyfi
yn cymmeryd y Sacrament hwn megis Gwy&s;tl oth Gariad
Tragwyddol; ac megis Siccrwydd orCariad mawr a ddang|o&s;ai&s;t
imi eu&s;us, ac ernes ac eglurhad o Gyfranniadau
mwy o Gariad i ddyfod.</P>
<P>Y mae fy Enaid yn &s;ychedu am Dduw, ie
am y Duw byw: Oh, pa bryd y deuaf ac yr ymddango|&s;af
gar bron Duw! Pa bryd y cafi weled dy Wyneb di,
O Ie&s;u anwylaf, heb un Llen, ac y cu&s;&s;eni fi a Chu&s;&s;a|nau
dy Fin, ac y caf dy fwynhau di yn ddigyfwng? Pa
bryd y newidir y gwan Lewyrch byr oth Ogoniant di am
lawn olwg parrhaus o honot ti? Pa bryd y cafi gennad
nid yn unig i ymweled a thydi, ond i drigo gida thi; ac
i dderbyn nid Archwaethau darfodedig, ond i yfed Traf|lyngau
helaeth o Hyfrydwch a Llawenydd allan o Ffynnon
annherfynol o Wynfyd a Llawenydd: Canys <HI>gar dy fron di
y mae llownder o Lawenydd,</HI> ac ar dy <HI>ddeheulaw y mae
Digrifwch yn dragywydd.</HI> Oh, fel yr wyfi yn hiraethu, am
fod fy Mhererindod blin yma wedi darfod! am gael o
honof fi fod yn ab&s;ennol o'r Corph, fel y gallwn fod yn
bre&s;ennol gida'r Arglwydd: am imi gael bod heb ddim
gorchwyl neu beth angenrheidiol im troi, O Ie&s;u anwylaf,
oddiwrth fyfyrrio arnat ti, ath foliannu, ath garu ath
fwynhau di yn wa&s;tadol! Am hyn, pwy un bynnag, yr
ydwyfi yn di&s;gwil; Hyn yr ydwyfi yn ei ddi&s;gwil drwy dy
Haeddedigaethau, ac o'th anfeidrol Gariad ti; a'r Di&s;|gwiliad
hwnnw a'm cefnoga i lafurio yn dy Wa&s;anaeth,
<PB N="58" REF="32">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="59" REF="32">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="60" REF="33">
i ddwyn dy Groes, ac ith ddilyn di i ba le bynnag y
gwelych di yn dda fy ngalw i.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. XVII. Ymarfer o Gariad.</HEAD>
<P>O Ie&s;u, yr wyt ti yn Gariad anfeidrol! Ni fedraf ond
trwy hyfrydwch mawr ac aruthredd ddwys fyfyrrio
arnat ti; a phan wnelwyf hynny, yr ydwyf yn deimla|dwy
o Gymmell bodlongar arnaf i garu. Rhaid imi gyf|rif
hwn yn Rhinwedd mwya rhagorol a Duwiol yr hwn
&s;ydd mor enwog ynot ti: Rhaid imi ei gyfrif yn Anrhy|dedd
mwyaf imi fod yn debyg i Fab Duw; ac am hynny
rhaid imi fod yn anfoddog iawn a'm ca&s;au fy hunan am
ddim diffyg Cariad &s;ydd ynofi. Heb law hynny, pan
feddyliwyf mor fawr yw dy Gariad ti tuag attaf fi; pa
faint a roddes dy Gariad rhad a haelionus, a pha faint
a faddeuodd efe imi, fe a'm cymmellir im cyfri fy hunan
yn frwnt, ac yn dra-anheilwng o hyn, oni charaf finnau
yn fawr.</P>
<P>Gwi&s;caf, gan hynny, am danaf y Cariad mwyaf a he|laethaf
ag a fedrwyfi: Myfi a ewylly&s;iaf yn dda, ac a
wnaf i bob Dyn yr holl ddaioni a allwyfi, a chyn fynyched
ag y caffwyfi'r adeg iw wneuthyr: Myfi a garaf fy Nghym|mydog
fal fi fy hunan; ac a gyfrifaf hwnnw yn Gym|mydog
imi, yr hwn &s;ydd arno ddim ei&s;iau om caredig|rwydd
i, ac i'r hwn y mae'n fy ngallu i wneuthyr neb rhyw
Swydd o gymmwynas, pwy bynnag a fyddo. Tydi, O
Ie&s;u Bendigedig, a gerai&s;t y Trueiniaid mwya anheilwng!
Gan hynny, ni chyfrifafi neb yn anheilwng om Cariad
a'm Hewyllys da i. Tydi a gerai&s;t yr rheini oeddynt yn
anfeidrol i&s;law i ti, ac ath ddaro&s;tyngai&s;t dy hun yn an|ferth
i wneuthyr iddyn garedigrwydd. Ac am hynny ni
chyfrifaf neb byth mor i&s;el ac mor wael a bod yn anheil|wng
imi wnenthyr Cymmwynas iddo ef; ond yn hyttrach
pwy mwya a fyddo 'r Daro&s;tyngiad yn y Weithred, mwya
o bris a roddaf ar yr odfa a gefais, er mwyn dangos wrth
hynny fwy o Gyffelybiaeth a Diolchgarwch i ti. Tydi
O Arglwydd a gerai&s;t yr rheini oeddent yn hollawn yn
anfuddiol it ti, ac oddiwrth ba rai nid elli byth dderbyn
gyfattebol Daledigaeth o Gariad: Ac o herwydd hynny,
bydd arnaf gywilydd, fal y dyle yn gyfiawn a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">  nad
<PB N="61" REF="33">
ydwyf yn gwneuthur un Gymmwynas ond lle y derbyniais
Ddaioni, neu lle'r ydwyf yn di&s;gwil cael Cymmwynas.</P>
<P>Tydi, O Ie&s;u, a gerai&s;t ie dy Elynion, ac a weddiai&s;t
dros y &s;awl <HI>a wnaethant niwed i ti, ac ath erlidia&s;ant ti:</HI>
Hwn ydyw'r E&s;ampl gogoneddus, yr hwn drwy Gymmorth
dy Ras di, yr ydwyfi yn bwriadu ei ganlyn. Am y rhai
oll a'r a wnaethant gam a mi drwy Air neu Weithred,
O Arglwydd, yr ydwyfi yn maddeu iddynt, ac y r ydwyf
yn attolwg i tithau feddeu iddyn nhw. Yr ydwyfi
yn tri&s;tau mwy o achos eu Cyfeiliorni nhw au Pechod, nag
yr ydwyf am neb rhyw Golled neu Niwed a ddaeth,
neu a eill ddyfod &icirc;mi drwy y Cam a wnaethant
imi: Arglwydd bydd drugarog wrth eu Heneidiau
nhw; Maddeu im Gelynion, Erlidwyr ac Sclandr|wyr,
a thro eu Calonnau. Nid ydwyf yn dymuno dim
drwg i neb rhyw un or rhai &s;y'n Elynion imi, os oes yr
un felly: nag a orfoleddaf fi arnyn pan gwympan nhw,
ond yn hyttrach fe a fydd drwg gennisi weled hynny;
llai o lawer y cei&s;iafi niwed na drwg yn y byd iddynt. Ac
yr ydwyfi yn bwriadu yn y gwrthwyneb, er maint a fydd
eu angharedigrwydd nhw imi, wneuthyr iddynt hwy yr
holl Gymmwyna&s;au a allafi; a fo'nt yn gyttunol a gofal
dyledus am fy Niogelwch fy hun, ac a Rhwymedigaethau
eraill a Dyled&s;wyddau i ti, ac i eraill &s;y Nghymmydogion.
Yr ydwyfi yn arfaethu ac y mae yn fy mryd i a&s;tudio, a
chei&s;io gwneuthyr iddyn ddaioni: adferu iddynt Fen|dith
am Felldith, Parch am Ammarch, a Da am Ddrwg:
fal y gallwn, os yw bo&s;&s;ibl <HI>orchfygu drwg</HI> &acirc; <HI>daioni.</HI></P>
<P>Fel y mae efe yn Nod ac yn Arwydd o Gariad per|ffaith,
na byddom yn bry&s;&s;ur i feddwl yn Ddrwg am neb:
Am hynny mi a gymmeraf ofal na byddo dim eiddige|ddau
anghariadus na Drwg-dyb am fy Nghymmydog
yn llettyfa ynthwy i, i beri iddo ef ymddangos yn Elyn
imi, yr hwn nid yw felly: Myfi a gymmeraf ofal rhag
deongli camgymmeriad i fod yn fwriad maleu&s;us; neu'r
peth a amcenir megis Caredigrwydd, i fod yn Gam: Ond
myfi a ymegniaf bob am&s;er i gymmeryd ei holl Eiriau
a'i Weithredoedd yn y &s;ynniad goreu, ac i roddi y Deong|liad
teccaf ag a allaf ar y cwbwl oll: yn enwedig Myfi a
wnaf fal hyn a'r Swyddog, megis yn rhwymedig i hynny
drwy'r Rhwymedigaeth iw Berchi a'i Anrhydeddu ef, yn
gy&s;tal a thrwy Gyfreithiau Cariad; Ac oblegid bod hynny
<PB N="60" REF="34">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="61" REF="34">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="60" REF="35">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="61" REF="35">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="62" REF="36">
yn angenrheidiol ac yn fuddiol er mwyn yr Heddwch a'r
Daioni cyffredinol, a'i fod felly yn ei Effeithiau yn Gariad
i eraill om Cymmydogion hefyd.</P>
<P>Yr ydwyfi yn diolch i ti, O Arglwydd, a'm holl gare|digrwydd
fy Ngheraint a'm cyfeillion, ac am y rheini a
wnaethant imi neb-rhyw le&s;&s;ad: Yr wyf yn attolwg iti,
O Gariad haelionus, roddi yn ol iddynt yn helaeth yn y
Byd ymma ac yn y ne&s;&s;af; mewn Bendithion am&s;erol a
thragwyddol: cynnal neu chwanega eu Golud au Llwy|ddiant
bydol, os bydd hynny er daioni iddynt; ac yn
enwedig bendithia hwynt a Bendithion Y&s;prydol ym Mhe|thau
nefol. Myfi a ymegniaf, hyd yr eithaf om gallu,
i fod yn wa&s;naethgar iddynt yn eu Cyflwr oddiallan, ac
yn eu Heneidiau, a phob am&s;er i egluro y tra-diolchgar
Y&s;tyr ou caredigrwydd hwynt. Ni ddirmygaf Gariad y
Dyn gwaelaf, mwy o lawer yr y&s;tyriaf yn ddiolchgar y
Caredigrwydd y bu gwiw gan y &s;awl &s;ydd uwch na mi
ei ddangos imi.</P>
<P>Yr ydwyfi yn erfyn arnat ti, O Arglwydd, yn o&s;tyng|edig
yr awron ar am&s;er da, dros holl Ddynol-Ryw: Yr
ydwyfi yn gorchymmyn ith anfeidrol Drugaredd yr holl
Iddewon, Tyrciaid ac Anffyddloniaid. Oh bydded i'r
rheini &s;y'n ei&s;te mewn Tywyllwch weled dy ryfeddol
Oleuni di, a chaffael eu troi o Feddiant Satan at Dduw:
A bydded y Ddaiar wedi ei llenwi a Gwybodaeth o'r Ar|glwydd,
fal y mae y Dyfroedd yn toi y mor. Bydded
ith Efengyl o Sancteiddrwydd, Heddwch a Chariad, O
Ie&s;u, gael rhedeg a'i gogoneddu o Godiad yr Haul hyd ei
Fachludiad.</P>
<P>Gida Thrallod mawr a Thrymder Calon, O Arglwydd,
yr ydwyfi yn y&s;tyried pa nifer o'r Byd truenus hwn, &s;ydd
yn gorfedd mewn Drygioni! Och mor drwm ydyw'r
Meddwl, fod y cyfryw Iechawdwr yn cael ei gynnig i
Ddynion, ac mor ychydig yw rhifedi'r &s;awl &s;y'n ei dder|byn
ef! Och mor dri&s;t ydyw meddwl fod cynnifer o
Filoedd o Eneidiau, tros ba rai y bu Ghri&s;t farw, yn de|bygol
i dde&s;cyn i Gau-dyllau ofnadwy Uffern! Fod cynni|fer
o bobl yr rhai a allent fod yn happus yn Dragwyddol,
ath foliannu yn dragywydd, ac etto au dini&s;triant ac au
taflant eu hunain i Drueni tragwyddol. <HI>Afonydd o Ddyfr|oedd
a redant</HI> om <HI>Llygaid, oblegid i Ddynion ddiddymmu
<PB N="63" REF="36">
dy Gyfraith di:</HI> Cyfraith mor oludog mewn Cariad, ac
mor o&s;tyngedig mewn Gras. Yr ydwyfi yn gofidio, O
Arglwydd, oblegid nad ydynt yn dy garu di, ac oblegid
nhw a fynnant eu difetha eu hunain: Oblegid eu bod yn
dy gyffroi di, ac yn gwrthryfela yn erbyn dy Ddaioni yr
hwn y maent yn rhwymedicca iddo, ac yn e&s;ceulu&s;o Ie|chawdwriaeth
cimmaint ag y mae efe yn ei chynnig
iddynt.</P>
<P>O nad allwn achub llawer o Eneidiau gwerthfawr oddi|wrth
eu Dini&s;tr; och nad allwn eu tynnu hwynt megis
Pentwynion allan o'r Tan! Cymmhelled ag y gallaf, ac y
mae yn weddus imi wneuthyr yn fy Lle a'm Galwedigaeth,
myfi a ymegniaf i iachau 'r Drygioni Cyffredinol &s;ydd
megis Haint wedi ymwa&s;caru yn 'r Am&s;eroedd yma. Mi
a ymegniaf yn ddifrifol i gadw 'r Eneidiau rheini &s;ydd
dan fy Awdurdod a'm Gallu i, a'r &s;awl &s;ydd om Cymmy|dogaeth
a'm Cydnabyddiaeth i, a'r &s;awl a allaf mewn
modd yn y Byd weithio arnyn fal nad elont i Ddini&s;tr
tragwyddol. Myfi a ddilynaf y rhai oll a allwyfi a Hy|fforddiad
a Chyngor; a'r rhai nid ydynt gyfaddas imi iw
cynghori, mi a gei&s;iaf erfyn arnynt, er iddynt fod yn
gadwedig: Ac am y rheini y dylwn wneuthyr hyn idd|ynt,
myfi au hargyoeddaf, ac au ceryddaf am bob Dryg|ioni
a welwyf ynddynt. Myfi a genhedlaf, cy&s;tal ag y
medrwyf, yr Wybodaeth &s;afadwy am danat, a'r Cariad i
ti ymmy&s;c yr Anwybodus a'r Diofal, a'r rhai y mae eu
Tlodi yn eu rhwy&s;tro oddiwrth rhagddarbod dro&s;tynt eu
hunain; drwy gyfrannu rhyngthynt, yn ol fy Ngallu, y
cyfryw foddion iw Haddy&s;c au Gwellhad Buchedd, ag a ddar|fu
ith Ffafor di eu rhoddi ar Gyhoedd.</P>
<P>Yr ydwyf yn athri&s;t iawn ac y mae'n ddrwg gennifi o
achos y Trueni a'r Blinderau yr rhai yr ydwyf yn clowed
am danynt neu yn eu gweled yn y Byd: Fod ith Greadur|iaid
y rhai a wnaetho&s;t, fal y bydde i ti eu caru nhw,
ac fel y byddent yn ddedwydd; dynnu arnynt eu hunain
gimmaint o Drueni, oth gyfiawn Ddigofaint ath haedde|digol
Ddial di. Och mor drwm ydyw meddwl fod Mi|loedd
o Bobl yn de&s;cyn yn fyw i'r Pwll, gan gael eu llyng|cu
gan Ddaiar-grynfaau di&s;ymmwth; ac mewn munudun
eu cippio oddiymma i Dragwyddoldeb, heb ddim am&s;er
i barottoi erbyn eu Hymadawiad. Mae'n ofi dus gennifi
<PB N="64" REF="37">
feddwl am yr alaethus Effeithiau o Newyn methedig
mewn rhai Mannau; o Glefydau heintus a Nodau me wn
mannau eraill. Y mae'n briwo fy. Enaid i y&s;tyried y
Blinderau to&s;turus a'r De&s;trywiadau &s;ydd yn canlyn Rhy|feloedd
echry&s;lawn! Och mor erchyll ydyw'r peth, fod
Dynion yn cei&s;io tywallt Gwaed Dynion; a rhoddi
Cyrph y rhai &s;ydd o'r un Rhyw a nhw eu hunain, i fod
yn Y&s;clyfaeth i Adar ac i Anifeiliaid gwylltion! Arglwydd
cerydda y Bobl feilchion hynny &s;y'n Aflonyddu'r Byd;
go&s;twng eu Balchder, tola eu Drygioni, a gwradwydda
eu Bwriadau: Canniatha i Ryfeloedd beidio ym mhob
Gwlad, ac i Gariad hynaws a Thangnheddyf dedwydd
lifeirio ynddynt! Llwydda, O Arglwydd daionus, y
&s;awl &s;ydd yn ymegnio am gael Heddwch cyfiawn a diogel,
fal y gallont ddyfod o hyd iddo; a <HI>gwa&s;car y Bobl &s;ydd
dda ganthyn Ryfel.</HI> Oh na bydde ith Farnedigaethau di y
rhai &s;ydd ymma a thraw ar y Ddaiar, wneuthyr i Bre&s;&s;|wylwyr
y Byd ddy&s;cu Cyfiawnder, a throi attat ti yr
hwn au tarewai&s;t hwynt, fal y byddo iti eu hiachau
hwynt.</P>
<P>Fal yr ydwyfi yn Aelod oth Eglwys fendigedig, y
mae'n perthyn imi yn nailltuol ewylly&s;io Llonyddwch a
Heddwch, a gwir Ogoniant Y&s;prydol a Llwyddiant honno.
O Arglwydd, cartha allan oth Eglwys pa beth bynnag
&s;ydd yn dy anfoddhau di, ac &s;ydd yn ddini&s;triol i Eneid|iau
Dynion. Cartha allan o honi pa beth bynnag &s;ydd
yn Dramgwydd i'r rheini ag &s;ydd oddiallan: Gwna i bob
Cri&s;tion wybod a deall hyn, &s;ef eu bod nhw yn rhwymedig
i wneuthyr eu gorau, er bod iw Hymddygiad nhw har|ddu
a chanmol eu Crefydd yng olwg yr Anffyddloniaid:
ac 'i fed yn ofalus ar fod iw <HI>Goleuni nhw lewyrchu felly gar
bron Dynion, fal y gwelon nhw eu Gweithredoedd da hwynt, ac
y gogoneddont eu Tad hwynt, yr hwn &s;ydd yn y Nefoedd.</HI> Pura
dy Eglwys, nyni a attolygwn i ti, oddiwrth bob gau
Athrawiaeth a Haere&s;iau; oddiwrth Coel-Grefydd a chreu|londeb;
oddiwrth Genfigen, Diga&s;edd a Bwriad drwg a
phob Anghariadoldeb. Dwg i'r ffordd Wir baw'o a'r a
aeth ar gyfeiliorn, ac a dwyllwyd: cyfod y rhai a &s;yrthia|&s;ant;
cryfha a nertha y &s;awl &s;ydd yn &s;efyll, mewn Duw|ioldeb
a Rhinwedd, a Phroffes o'r Gwirionedd. com|fforddia'r
Rhannau hynny oth Eglwys yr rhai &s;ydd yn ga|laru,
<PB N="65" REF="37">
ac a orthrymmir dan Erlidigaeth y rhai Digred neu
rai creulon eraill: a bydded ith Ddeheulaw dy hun, ath
Fraych Sanctaidd, yn dy am&s;er da dy hun, roddi iddynt
hwy Iechawd wriaeth nerthol.</P>
<P>O Dduw 'r Cariad, O Dywy&s;og Tanghneddyf, a Duw pob
Trefn dda, 'ni attolygwn iti, bydded ith Efengyl yn he|laethlawn
dderchafu y daionus bethau hyn yn dy Eglwys.
Canniatha na botho <HI>na drygu, na difetha yn holl Fynydd dy
Sancteiddrwydd:</HI> Onid bod i holl Aelodau 'r Eglwys, megis
Aelodau o'r un Corph, ac ou gilidd, garu y naill y llall
ou Calonnau: Gan eu hymddwyn eu hunain <HI>gida phob
go&s;tyngeiddrwydd ac addfwynder</HI> tuag at eu gilidd; a <HI>chida
phob hir-ymaros, yn cyd-ddwyn au gilydd mewn cariad.</HI> Can|niatha,
fel nad oes ond <HI>un Arglwydd Ie&s;u Ghri&s;t,</HI> yr hwn yr
ydym ni i gid oll yn cymmeryd arnom ei Garu a'i Berchi,
ac megis nad oes ond <HI>un</HI> wir <HI>Ffydd, un Bedydd, un Duw a
Thad i ni oll,</HI> felly bod i ni i gid oll <HI>ag un Meddwl, ac ag
un Genau dy ogoneddu di ein Duw.</HI> Canniatha fod i bob
Aelod o'r Eglwys felly adnabod a chadw ei Le neilltuol
ef ei hun, fal na byddo <HI>neb ryw Rwygiad yn y Corph.</HI></P>
<P>O Ie&s;u, Brenin y Cariad, llenwa ath Y&s;pryd caredig ac
addfwyn holl Ghri&s;tianus Frenhinoedd, Tywy&s;ogion, a
Llywiawdwyr. Na ad i Ddigofaint trahaus, na Ghenfigen
faleu&s;us, na Chybydddod rheibus, na Swydd-ymgais gy|thrwflus
deirna&s;u yn yr un o honynt: Canniatha iddynt i
gid oll, gan wybod i bwy y maent yn Weinidogion, allu
uwchlaw pob dim gei&s;io dy Anrhydedd di ath Ogoniant:
A bod iddynt fyfyrrio ar gadw 'r Bobl a roddwyd yn eu
Cadwraeth nhw, mewn Digonoldeb Tangneddyf a Duw|ioldeb:
A gallu o honynt yn gywir ac yn uniawn rannu
Cyfiawnder er Co&s;pi Drygioni a Phechod, ac er maen|tumio
dy wir Grefydd di a Rhinwedd dda.</P>
<P>Yn enwedig, O Arglwydd, yr ydym yn attolwg iti
fendithio a'th Ffafor neilltuol dy Wa&s;naethwr Wiliam,
ein gra&s;ufaf Frenin. Bydded dy Ddoethineb di yn ei
hyfforddio ef yn ei holl VVeinidogaethau; dy Holl-alluog
nerth yn llwyddo ei holl Fwriadau daionus ef, fal y caffom
tano ef ein llywodraethu yn Dduwiol ac y Heddychol.
Bydded ith haelionus Ddaioni di dywallt arno yn helaeth|lawn
bob Bendith Per&s;onawl, ar ei Enaid a'i Gorph, iw
hir Lwyddiant yn y Byd hwn, a'i Ddedwyddwch Tra|gwyddol
<PB N="66" REF="38">
yn y Byd &s;ydd i ddyfod. Gan ein bod ni
drwy ei Ddoethineb ef a'i Ofal, drwy ei Gariad i ti, a'i
Ddaioni i ninnau, gida dy Fendith di ar ei Lafur ef, yn
mwynhau Rhydddid dedwyddol oth Dy di, ath Ordinha|dau
bendigedig hyn; i Lawenydd a Chomffordd i'n He|neidiau,
ni ddiffygiwn ni byth yn ei gofio ef yn ein holl
Weddiau a'n Herfynniau attat ti.</P>
<P>Nyni attolygwn iti, dywallt yn helaeth oth Y&s;pryd, O
Ie&s;u gra&s;u&s;ol, ar holl E&s;cobion a Bugeiliaid dy Eglwys.
Llenwa nhw i gyd oll a Gwybodaeth uniawn ac iachu&s;ol,
ac ag iawn Ddeall dy Air di, Na bydded Cybydddod,
na Swyddymgais (neu Anc i Anrhydedd neu Dderchafiad)
yn rheoli yn eu Calonnau nhw, nag yn eu harwain yn eu
Gweithredoedd; Eithr bydd di yn eu meddiannu, ac yn
eu rheoli nhw, drwy weithredu ynthyn zel mawr am dy
ogoni<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">nt ti, ath Bwrpas mawr o Iechawdwriaeth Eneid|iau:
Caniatha iddyn fod drwy eu Hathrawiaeth Sanc|taidd,
au Bucheddau cyfattebol, yn llwyddiannus ragorol
yn troi llawer i Gyfiawnder; ac iddynt eu hachub eu
hunain, a llawer o'r rhai a orchmynwyd tan eu Gofal
hwynt.</P>
<P>Gan nad yw fy Naioni i, O Arglwydd, yn cyrhaeddyd
hyd attat ti; ath fod ti uwch-law derbyn neb rhyw Fantes
oddiwrth y Taledigaethau-adref gorau ag a allaf fi eu gw|neuthur
am dy holl Haelioni imi: Fy ngorchwyl a'm
Gofal i a fydd i dalu adref dy Garedigrwydd ar dy Wa&s;|naethyddion
i r rhai y gallwyf fod yn lle&s;ol. Myfi a ga|raf
O Arglwydd, y rhai ath garant di, ac a wnaf yr holl
Ddaioni a fyddo po&s;&s;ibl imi, i'r rheini yn enwedig ag
<HI>&s;ydd o Deulu'r Ffydd.</HI> Myfi a ddiwallaf yn llawen ac yn
ewylly&s;gar angenrheidiau dy Wei&s;ion yr rhai a wneir yn
adnabyddus imi; Myfi a borthaf y Newynog, a ddilladaf
y Noethion, a ddy&s;caf yr Anwybodus, a ddygaf y Crwy|driaid
yn ol i'r ffordd uniawn, a ymwelaf a'r Cleifion ac
a'r &s;awl &s;ydd yng Harchar, a gy&s;&s;uraf ac a gynnorthwy|af
y G<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters">niaid o Galon, ac a ymddiffynnaf ac a helpiaf
yr ymddifaid a'r Gweddwon yn eu Cyfyngder, yn ol yr
Adeg a'r Odfa a'r Gallu a gaffwyfi i wneuthur hynny. A
dyro imi, yr wyf yn attolwg iti, O garedig Ie&s;u, iawn
Dd<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">all a Gwybodaeth ehang <HI>o Deulu 'r Ffydd,</HI> fal na byddo
imi grynhoi fy Nhrugaredd yma o fewn Terfynau rhy
<PB N="67" REF="38">
gyfing. Bydded imi ofni yn wa&s;tadol gyfyngu fy Nghar|iad,
ac na bydded imi byth ofni ei e&s;tyn ef yn rhy bell
ym my&s;c Cri&s;tianogion.</P>
<P>Yr ydwy fi yn dy garu di, O Arglwydd Ie&s;u, am i ti
wneuthyr peth mor hyfryd ac mor hawddgar ag ydyw
Cariad, yn Ddyled&s;wydd arnaf; ac yr ydwyf yn cyfri ie
hyn yn E&s;ampl oth Gariad ti imi. Os oes yr un Ymarfer
arall o'r Rhinwedd Nefol hon yr hwn ni feddyliais am
dano, yr wyf fi yn attolwg i ti, yr hwn wyt fawr Ffyn|non
Cariad, fy rhybuddio i o honaw ef, a'm gwneuthur i
bob am&s;er yn dueddol iddo. Canniatha mai yn yr Ymar|fer
hyfryd o Gariad, y byddo imi dreulio am&s;er fy ym|deithiad
ymma yn y Byd maleu&s;us, truenus hwn; hyd
oni ddelwyf o'r diwedd i'r Byd dedwydd hwnnw, lle y
mae pur, helaethlawn, ac anghyfnewidiol Gariad, a
Llawenydd, a Gogoniant yn pre&s;wylio yn dragy|wydd.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. XVIII. Gweddiau am Barodtoad ir Cymun.</HEAD>
<P>1. O Dduw 'r Cariad, Tad yr holl Drugareddau, a
Rhoddwr pob Dawn daionus a phob Rhodd
berffaith: Dy Orchymmyn di ydyw, ac yr ydwyf yn ei
gyfri ef yn un uniawn a charedig, fod i mi gyd-gymme|ryd
y Sacrament hwn er Coffa o Farwolaeth ac Aberth
dy anwyl Fab, ein hunig Iechawdwr an Gwaredwr, yr
Arglwydd Ie&s;u Ghri&s;t; im gwneuthyr i yn ddiolchgar am
ei Gariad ef, ac am Le&s;adau ei Ddioddefaint a'i Farwola|eth,
ac f<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">l y cawn fy ngwneuthur yn Gyfrannog o'r di|gyrchariaid
L<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">fad<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u hynny: Tydi a orchmynnai&s;t imi yn
y ffordd hon adnewyddu fy Nghyfammod a thydi; im
hy&s;py&s;a fy hunan yn Greadur ac yn VVa&s;naethwr i ti,
ac im rhwymo fy hunan i barhau yn wa&s;naethwr ffyddlon
i ti, ac i fyw megis y gweddai i un a gafodd ei Hanfod
oddiwrthit ti. O Arglwydd, rhaid i mi gydnabod nad
yw ond rhy angenrheidiol imi adnewyddu y Rhwymedi|gaethau
yr wyfi mor dra-chwannog iw tro&s;eddu. Yr yd|wyfi
gan hynny om calon yn ewylly&s;gar: Yr wyf yn dy|muno
cryfhau Rheffynnau Cariad, fal y gallont fy nal i
yn dynnach at fy Nyled&s;wydd. Nis mynnwn mom rhydd|hau
byth oddiwrth Iau dy wa&s;anaeth di; Oh, na fwrw
<PB N="68" REF="39">
monof fi allan o honaw ef er mwyn Ie&s;u Gri&s;t! Ac yr
ydwyf yn ewylly&s;gar i gofio Cariad fy Iechawdwr anwyl
yn marw dro&s;of fi, a chael dw<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">n-&s;ynniad o honaw ef yn
fy nghalon, ac o herwydd hynny i arfer y cyfryw Arwy|ddoccad
bywiol oi Farwolaeth ef, ag a ddarparodd efe
yn y Sacrament hwn. Rhaid imi mewn gwirionedd gyd|nabod
fy mod mewn modd anfeidrol yn anheilwng o
gimmaint Daioni, ond etto nid allaf ddewis na bod yn
daer-erfynniol arnat ti, O Arglwydd, er cael o honof fi
gyfrannogi yn helaeth o Haeddedigaethau a Lle &s;&s;adau
marwolaeth fy Iechawdwr: Nid oes dim mor hoff gennyf
fi a chael o honofi Faddeuant om holl Anwireddau; ac
ynnill yn ol dy Ffafor di; a chael mwynhau Gra&s;au rha|gorawl
yr Y&s;pryd Glan, a'm cy&s;&s;egru yn Deml Sancteiddlan
iddo ef. A chael derbyn erne&s;au a Gwy&s;tion, ie, a Rhag|archwaethau
om Llawenydd a'm Dedwyddwch &s;ydd i
ddyfod: Yr hyn oll ydynt y Bendithion digymhariaid a
bwrca&s;odd efe imi, a'r rhai a gyfarwyddai&s;t dy Eglwys
iw cei&s;io ac i gymmeryd rhannau o honynt yn a thrwy y
Sacrament hwn. Hyn oll yr ydwyf yn o&s;tyngedig yn ei
gei&s;io ac yn ei erfyn drwy Haeddedigaethau Ie&s;u Ghri&s;t fy
Arglwydd, i'r hwn gyda'r Tad a'r Y&s;pryd Glan, y byddo
'r holl Anrhydedd a'r Gogoniant yn oes o&s;oedd, A|men.</P>
<P>2. Hollalluog a thrugarogcaf Dduw, yr ydwyf yn dy
fendithio di am y Sacrament hwn, ac mi a wylly&s;iwn
ddyfod iddo ag Enaid newynog a &s;ychedig. Ond, och,
pa fodd y caf fi, Greadur gwael truan, ne&s;au at dy
Fawrhydi di! Pa &s;ut y llefa&s;af fi, Bechadur euog halogedig
ne&s;au at dy Burdeb ath Sancteiddrwydd di! O Arglwydd,
yr wyf yn ddife&s;ur yn anheilwng, i ddyfod mor agos
attat ti: Er hynny, y mae'n eglur, nad wyt ti yn dal ar
fy Anheilyngdod i; pe amgen, ni bua&s;it ti byth yn fy
ngwahodd i. Yr wyt ti yn gwahodd Pechaduriaid tru|ain
yn gyffredinol ir Wledd ymma; nid eill dy Wahodde|digion
di fod yr un ond y cyfryw: Ped fae pawb gan hyn|ny
ag &s;ydd yn anheilwng i ddyfod, yn &s;efyll ymmaith, ni
bydde 'r un o honom ni yno; ath Arlwyon mowrion a
charedig a fyddent yn ofer; yr wyfi gan hynny yn dyfod,
O Dduw gra&s;u&s;af, mewn Ufudddod ith Orchymmyn ath
VVahoddiadau di: Eithr myfi a ddeuaf gyd a'r Parch a'r
<PB N="69" REF="39">
Go&s;tyngeiddrwydd go&s;tyngeiddiaf; canys yr ydwyt ti
yn edrych ar y go&s;tyngedig: Myfi a ddeuaf megis un
Afradlon yn dychwelyd, canys yr wyt ti yn ewylly&s;gar
i dderbyn y cyfryw. Myfi a ddeuaf, gan obeithio yn dy
anfeidrol Drugaredd di; canys y mae Trugaredd gida
thi, trwy Ie&s;u Ghri&s;t. Fy Ngofal a'm Gorchwyl mawr i,
O Arglwydd, yw, imi fod mewn rhyw fe&s;ur da yn
gymmwys i ne&s;au attat ti, er nad allaf byth fod yn deil|wng;
ac fal y byddo imi gael ac ymarfer y Cynneddfau
a'r Gra&s;au hynny, tra byddwyf yn gwaitio arnat ti, yr
rhai &s;ydd gyfaddas ir Sacrament hwn, a'r rhai yr wyt ti
yn eu gofyn. Myfi a gei&s;iais gan hynny a'm holl egni
ddyfod o hyd i'r Rhinweddau rheini &s;y'n cymhwy&s;o Dyn|ion
iddo, ynof fy hunan: ond, och fi; O Arglwydd,
ni feiddiaf ymddiried im Holiadau nag im Hegniau fy hu|nan.
Hola a phraw di fi, yr hwn wyt y Duw yn chwilio
'r Galon: Yr wyf yn hedeg at dy Ras ath Gymmorth
bendigedig di; Arglwydd, dyro imi, attolwg it ti, vr
hyn yr wyt yn go&s;yn iddo fod ynof fi. Fy Annogaeth
fawr i wneuthur y Dymuniad yma, ydyw, fy mod yn
gwybod fy mod yn gofyn yn hyn, y peth yr wyt ti yn wy|lly&s;gar
iw roddi. Yr ydwyt ti, O Arglwydd, bob am&s;er
yn barottach i wrando, na nyni i weddio; ac wyt arferol
o roddi mwy nag a ddymunom nag a raglyddom. Tydi
a wyddo&s;t nas gallaf gael mo'r Gra&s;au addas hyn ond oddi|wrthit
ti: Am hynny gan ddarfod it ti orchymmyn imi
ddyfod yn feddiannol o honynt, y mae'n &s;iccr gennyf, dy
fod yn ewylly&s;gar iw rhoddi hwynt. Yr wyt ti yn chwen|nychu
ini ddyfod wedi ein parottoi ac yn VVahodde|digion
cyfaddas i'r VVledd nefol hon; ac wyt yn ewylly&s;io
gweled dy Dy wedi ei lenwi a'r cyfryw. O llenwa fi gan
hynny, Arglwydd daionus, a llawer o Eneidiau eraill a'r
Gra&s;au hynny &s;ydd weddus ini eu caffael i ne&s;&s;au attat ti,
er mwyn Ie&s;u Ghri&s;t ein Cyfryngwr a'n Dadleuwr,
Amen.</P>
<P>3. O Arglwydd o anfeidrol Haelioni a Gallu, yr ydwyf
fi yn o&s;tyngedig yn attolwg it ti, dyro imi Edifeirwch
pur a diragrith am fy holl Bechodau; Oh bydded eu Coffa
yn drwm gennyf fi, a Baych a Rheolaeth eu Gallu yn
amho&s;&s;ibl iw goddef. Llenwa fi a Chywilydd a Thri&s;twch
Calon, am ddarfod imi mor ffiaidd ac mor frwnt gyffroi
<PB N="70" REF="40">
dy Fawredd anfeidrol, a rhoddi fy Iechawdwr caredig i
gymmaint Tri&s;twch a Dioddefaint im hachub i. Llenwa
fi a cha&s;ineb egniol i'r peth &s;ydd yn dy ddigio di cimmaint
ag y mae fy Mhechodau i, i ba rai yr wyt yn gyfiawn yn
anfoddog; fal y byddo imi ymegnio yn ddifrifol ac yn
ddianwadal iw taflu hwynt oddiwrthyf. Tro di
fy Nghalon ynfyd i oddiwrth Serch i bob Pechod,
ith garu di. Bydded it ti, O Arglwydd, yr hwn a ad|waeno&s;t
yn oreu holl Gonglau tywyll fy Nghalon i, eglu|ro
imi bob Drygioni &s;ydd yn llechu yn ddirgel yno, yr
hwn nid ellais drwy fy Ymholiad ei ganfod; a dyger ef
allan yr awron, a lladder ef gar dy fron di.</P>
<P>Chwanega ynof fi, O Arglwydd daionus, yr ydwyf yn
o&s;tyngedig yn attolwg i ti, Ffydd fywiol yn dy Drugaredd
di, drwy Haeddedigaethau a Chyfryngdod Ie&s;u Ghri&s;t.
Cynnorthwya fi i gredu yn ddiy&s;gog dy Barodrwydd di i
dderbyn, ac i faddeu i Bechaduriaid &s;ydd yn edifarhau ac
yn dychwelyd attat ti: Ac i hyderu gyd a phob Siccr|wydd
ar Aberth a Chymmod Marwolaeth werthfawr dy
Fab di: Cyfod ynofi Obeithiau Cwnffwrddus o bob Tru|garedd
a Ffafor ar y Sylfaen &s;iccr hwnnw; a channiatha
imi lawenychu mewn Gobaith o weled dy Ogon|iant.</P>
<P>Oh na chae fy Nghalon fod i gyd ar Dan goleu o Gar|iad
Duwiol, &s;ef yn Aberth llo&s;c cyfa, pan gofiwyf ac
y&s;tyriwyf Gariad fy Iechawdwr i Bechaduriaid, yn marw
dro&s;tynt. Yn enwedig pan welwyf ef yn y Sacrament
hwn, megis wedi ei o&s;od allan yn eglur yn groe&s;hoeliedig
gar fy mron i: pan welwyf yno ei Gorph wedi ei ddryllio
a'i Waed wedi ei dywallt allan; ac y&s;tyried mai dro&s;of
fi y dioddefodd efe yr hyn oll. Oh bydded i'r cyfryw
olwg wneuthur fy Nghalon yn deimladwy o honaw! fal
y dyl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">e efe wneuthur, tu hwynt i bob Ymadrodd. Oh
bydded iddo fy nhroi i yn Gariad. Bydded iddo wneu|thur
y cyfryw Argraphiadau cryfion a pharhaus arnaf fi,
fal y byddwyf fi byth ar ol hynny dan hyfryd a nerthol
Reolaethau Cariad; y byddwyf bob am&s;er yn arweinedig
gan Gyfreithiau Cariad, ac yn amcanu ei Ddibennion ef.
Bydded Cariad a Diolchgarwch iddo ef (fy Iechawdwr,)
yn rhoi fy Enaid ar waith yn fawr, pan fyddwyf yn y
<PB N="71" REF="40">
Sacrament hwn; ac o hynny allan byddent fawr ofal a
Gorchwyl, gwir Ffurf a Nod fy holl Fuchedd i dros
byth.</P>
<P>A chan nad eill fy Nghariad i ddychwelyd iw Fantes
ef, gwna iddo, Arglwydd, lifeirio yn helaeth ar y rhai
a'i carant ef. Dyro imi Galon o Llaw hael, a Gallu i
wneuthyr llawer o ddaioni iddyn nhw. Yn ol fy Ngallu
yr ydwyfi yn pwrpa&s;u arfer fy Ngariad tuag attyn nhw, a
thuag at bob Dyn; mewn Meddwl, Gair, a Gweithred
yn y Sacrament hwn. Yr ydwyfi yn gweddio er i Goffa
o Gariad fy Iechawdwr anwyl, fy y&s;prydoliaethu i yn
effeithiol i wneuthur felly; Ac yr ydwyfi yn pwrpa&s;u, ac
yn dymuno, ac yn gweddio er rhyngu bodd i ti, O Dduw,
roddi imi allu i fod yn helaeth mewn Cariad a Gweithre|doedd
da tuag at Bawb trwy holl Helynt fy Mywyd.</P>
<P>Go&s;od, myfi a attolygaf i ti, O Arglwydd, ry Enaid i
ym mhob perthynas yn y cyfryw fodd ag a weddai i Goffa|dwriaeth
o Iechawdwr croe&s;hoeliedig, fal y gallwyf
ryngu bodd a bod yn gymmeradwy gida thi; fal y byddo
i ti ymhyfrydu ynof fi i wneuthur imi ddaioni; fal y gall|wyf
gael Cymundeb gyda thi er Llawenydd a Diddanwch
fy Enaid, er chwanegiad nerth y&s;prydol, ac er diogelu
fy mharhad mewn Sancteiddrwydd a Chyfiawnder dros
fy holl ddyddiau. Hyn oll yr ydwyfi yn o&s;tyngedig yn ei
erfyn yn Enw Ie&s;u Ghri&s;t, ac yn dymuno ymhellach pa
beth bynnag a gynhwy&s;ir yn ei berffeiddiaf Ffurf o
Weddi, gan ddywedyd,</P>
<P>Ein Tad yr hwn wyt yn y Nefoedd, <HI>&amp;c.</HI> Amen.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. XIX. Hyfforddiadau i Ymddygiad defo&s;ionol wrth
Gymuno.</HEAD>
<P>I Dduw y b'o 'r Diolch, y mae gennym gy&s;tal Rhag|ddarbodaeth
wedi ei gwneuthur gan ein Heglwys ni, am
Fini&s;triad y Sacrament bendigedig hwn; fal y gallo pob
Enaid da, ei dderbyn efgyda Defo&s;iwn mawr a Diddanwch,
yr hwn a wna ond dal yn ddifrifol ar y pethau a ordeini|wyd
iw dywedyd au gwneuthur yn y Mini&s;triad hwnnw;
fal y darfu i lawer o'r cyfryw Eneidiau, <HI>arferedig</HI> iddo, ei
gael yn wir, drwy Brofiad digon comfforddus: Ac am
<PB N="72" REF="41">
yr achos ymma y mae iw ddymuno yn fawr, ac yn gym|mwys
iawn dros ben, i'r &s;awl ni arferant Gymuno ond
unwaith yn y Pflwyddyn, neu ond pan fyddont yn cym|meryd
rhyw Swydd arnynt, eu per&s;wadio eu hunain i
ddyfod yn fynychach i Gymuno lle y caffont Odfa; fal y
gallon nhw wneuthyr hynny a mwy comffordd a mantes
iw Heneidiau, pan fyddo 'r achos yn peri iddyn nhw
wneuthur hynny: Canys y mae'r holl Orchwyl wedi ei
drefnu felly, fal y mae efe yn gymmwys iawn ac yn addas,
i annog ynom ni Ymarfer bywiol a nerthol o'r holl Ra&s;au
hynny, y rhai a ofynnir iw ddilyn ef. Y Cyngor gorau
gan hynny a'r a ellir ei ro'i er mwyn ein dyledus a'n lle&s;ol
Ymddygiad wrth Gymuno yw hwn: Bod i'r Cymunwr
yn ddyfal ac yn ddifrif iawn, ddal &s;ulw ar y peth a or|chymynir
ei ddywedyd a'i wneuthur, gan yr hwn &s;ydd yn
Mini&s;trio, neu gan y Cymunwr ei hunan, tra byddont ar
y Ddyled&s;wydd ymma.</P>
<P>Eithr o ran bod i'r Cymunwyr, yn enwedig lle y mae y
Rhifedi yn fawr, (y peth a wylly&s;iwn ei fod ym-hob man)
gael rhai am&s;erau byrrion, ym ha rai y gallant eu rhoi eu
hunain ar waith mewn rhyw ddirgel Weddiau a Defo&s;iw|nau
byrion nailltuol, tra y byddo 'r holl rai craill yn der|byn
y Cymun, os bydd llawer o honynt, chwi a gewch
am&s;er, ac a ellwch yn lle&s;ol ddigon eich difyrru eich hun|ain
wrth ddarllen dro&s;tynt yr Ymarferion o <HI>Goffa diolch|gar,
Ffydd,</HI> &amp;c, yr rhai &s;y'n o&s;odedig i lawer yma o'r
blaen. Ac yn eu darllen hwynt, chwi a ellwch arferu y
Gra&s;au rheini, fel y dylech wneuthur. Os ni bydd digon
o am&s;er iw darllen nhw tro&s;tynt i gyd; chwi a ellwch
wneuthur yn dda, ddewis rhyw gyfryw un neu chwaneg
o honynt, ag &s;ydd fwya cyfaddas i bre&s;ennol Gyflwr a
Di&s;po&s;i&s;iwn eich Meddwl: Canys fe eill yr enaid defo&s;io|nol
fod y naill am&s;er yn bry&s;urach ynghylch Rhyfeddu a
moli Cariad Ie&s;u Ghri&s;t yn marw: Ar am&s;er arall efe a
eill fod mewn modd enwedigol yn llawn o waith yng|hylch
Ymo&s;tyngiad ac edifeirwch: am&s;er arall efe a eill
fod yn ddercha&s;edig gan y Gobeithiau a'r Llawenyddau
fy' o Gredu; neu'n bry&s;ur yn gwneuthur difrifol Lawn|fwriadau
o Gariad, Ufudddod, a Diolchgarwch i'r Ad|brynwr
mawr: neu yng Weithredoedd o Gariad i'r Byd
truan a phechadurus; a'ch Gorchwyl difyr dros yr am&s;er
<PB N="73" REF="41">
&s;egur yma, chwi a ellwch ei ddewis yn ol hynny. Yn
unig rhaid iw rhoddi y Cyngor hwn, yng-hylch y peth
hyn, bod i chwi wneuthur Ob&s;erfa&s;iwn arnoch eich hunain|ai
nid ydych yn rhy gyffredinol yn &s;efydlu eich Myfyrdod<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u
ar yr un un o'r Ymarferion hyn, ac felly yn e&s;geulu&s;o r
lleill: Canys nid ellir cennadhau mo hyn; eithr rhaid i
chwi eich cymmell eich hunain, os bydd rhaid, i arferu
weithiau y naill, ac weithiau y llall o'r rhai'n, fal y galloch
felly arferu pob Gras ar am&s;erau, ac wrth yr Ymarfer
gynnyddu yn y cwbwl.</P>
<P>Rhai Defo&s;ionau iw harferu Gartref yn ddirgel, ar ol
y Cymun.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. XX. Myfyrdodau ar y Cymun.</HEAD>
<P>OFy enaid, y&s;tyria yn ddifrifol pa fodd ith anrhydedd|wyd,
pa fodd ith groe&s;awyd y Dydd heddyw yn
Nhy Dduw! Tydi a fuo&s;t yn Gwledda gida Brenin y
Seinctiau, Arglwydd y Bywyd a'r Gogoniant. Cariad Duw
oedd dy Wledd nefol di, a Dyn a fwyttaodd ymborth
Angylion. Dy Achubwr, dy Anwylyd ath ddug di iw
Wledd-dy, ei Faner ef dro&s;ot ydoedd Cariad. Yn ddi.
ammeu nid elli yn fuan iawn anghofio Hyfrydwch a
Difyr wch y Wledd ymma: Onid adawodd hi ar ei hol
archwaeth dra-hyfryd? Oni wnaeth hi bethau'r Byd hwn
yn hollawn yn ddiflas yn dy Enau di? Y mae'n gymmwys
iawn fod iddi wneuthur hynny: Fe a weddai i ti dros
ryw am&s;er ar ol hyn, gyfrif nad yw holl Hyfrydwch goraf
y Byd hwn, ond &s;ur a diflas; ac yn &s;iccr, os tydi a fy|fvrri
ar y Croe&s;aw rhagorol a gefai&s;t, fe a fydd
felly.</P>
<P>Yr Ie&s;u, gogoneddus Fab Duw, ydoedd Fei&s;tr y Wledd
y buo&s;t ti mor ddiweddar ynddi, ac efe ei hunan oedd y
Wledd. Yr Ie&s;u a'i parodtodd hi o Gariad i ti. Ac o
blegid nad alle ei fawr Gariad ef (fal y gallwn ni yn hawdd
dybied) ddarparu dim gwell, efe a'i harlwyodd ei hunan
i fod yn Wledd gyfoethog a cho&s;tus i ti. Efe ath wledd|odd
di a'i Gorph ac a'i Waed ei hun. Drwy gyfrannu i ti
y Bara a'r Gwin hwnnw, yr hwn, yn ol ei ordeiniad ef,
a gy&s;&s;egrwyd ac a neilltuwyd gan y Gweinidog, i arwydd|occau
<PB N="74" REF="42">
ei Gorph drylliedig, a'i Waed tywalltedig ef dros
Ddynol-Ryw, efe ath wnaeth di yn Gyfrannog o Fendi|thion
a Lle&s;nadau Y&s;prydol ei Farwolaeth a i Ddiod defaint
ef. Oh pa bethau mowrion a roddodd efe y pryd hyn|ny
i ti! Ym ha le y gelli di gael y fath Groe&s;aw drachefn?
Pa Fwyniantau o'r Byd tlawd hwn a allent ei roddi ef?
Ac os llawer iawn, ie, er maint a roddes efe i ti o'r Byd
hwn, efe a roddes iti yn y Wledd hon y peth &s;ydd mewn
modd anfeidrol yn fwy gwerthfawr: Ac os efe ni roddes
i ti ond ychydig o'r Byd hwn, nid oes i ti ddim achos i
achwyn arno ef, yr hwn a fu mor rhwydd, mor haelionus
i ti mewn pethau o gymmaint yn well. Dywed gan hynny
wrtho of, Oh mor helaeth; mor oludog yw dy Ddaioni,
Arglwydd, yr hwn &s;ydd gennit yn gadwedig i'r &s;awl ath
otnant, ac o beithiant yn dy Drugaredd di?</P>
<P>Efe ath groe&s;awodd di a Maddeuant oth holl Bechodau,
er maint eu &s;celerder a'u heuogrwydd hwynt. A elli di
ymattel oddiwrth ryfeddu a chlodfori cymmaint Ffafor?
Onid ydyw yn rhyfeddol gerth fod i Ddyled mor anferthol
gael ei maddeu i ti mor rhwydd a rhad? Onid ydyw y
Maddeuant hwn yn dy adferu di i Hollalluog Ffafor a Cha|riad
Duw? Ac yn rhoddi i ti gennad i ofyn, a &s;ail i ddi&s;|gwil,
oddiwrth y Nef gwedi cymmodi, bob peth &s;ydd
le&s;ol i ti, ac angenrheidiol ith Iechawdwriaeth? Oh gan
hynny dywed, O fy enaid, bendithia 'r Arglwydd: Y
cwbwl &s;ydd ynof, bendithied ei enw Sanctaidd ef; yr
hwn a waredodd fy Hoedl o Ddi&s;tryw, yr hwn &s;ydd yn
maddeu fy holl Bechodau: Yr hwn &s;y'n fy nghoroni a
mwyn Garcdigrwydd ac a thyner Drugareddau: Oh, ben|digedig
yw 'r Dyn, Tro&s;edd pa un a faddeuwyd, pechod
pa un a guddiwyd: Bendigedig, O Arglwydd Ie&s;u, yd|yw'r
Dyn yr hwn &s;ydd yn rhoddi ei Ymddiried yn|ot.</P>
<P>Efe a roddes i ti, fy enaid, ei Y&s;pryd Sanctaidd i bre&s;|wylio
gyd ath di, ac ith Sancteiddio, ith lenwi a phob
Gras: I iachau holl Glefydon dy enaid, dy Annhymmerau
ane&s;mwyth, cywilyddus; ith wneuthur di yn e&s;mwyth ac
yn heddychol a thi dy hun, ac yn hawddgar ac yn hyfryd
<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">antho ef. Oh Eneidiau dedwydd, yr rhai ydynt Demlau'r
Y&s;pryd Glan hwn! Lle y mae efe yn pre&s;wylio, fe a fydd
pob peth mewn Trefn hardd; pob peth yn llonydd ac yn
<PB N="75" REF="42">
dawel, ac yn heddychol; y cwbwl yn llawn o Orfoledd:
Yno y mae Heddwch yr hwn ni ddichon y Byd ei roddi,
a Llawenydd anrhaethol a llawn o Ogoniant. Ynddynt
hwy y mae'r Nefoedd yn pre&s;wylio eu&s;us; hwynt-hwy a
gant fod yn gydnabyddus a'i Ddedwyddwch digymmar
yma ar y Ddaiar; ac hwy o &s;eliwyd drwy 'r Y&s;pryd hwn
hydd Ddydd Prynnedigaeth.</P>
<P>Dy Arglwydd caredig, gan hynny, a roddes it ti hefyd
yn y Wledd yma, Wy&s;tlon, ac Erne&s;au o'r Gogoniant a r
Gwynfyd &s;ydd i ddyfod. Ie efe ath unodd di ag ef ei hu|nan
mewn modd rhyfeddol; Y mae efe yn edrych arnat
ti megis Aelod o'i Gorph ei hun; efe ath wnaeth di yu
Gyfrannog yn ei Farwolaeth, ac y mae yn dy fwriadu i fod
yn gyfrannog yn ei Adgyfodiad ef. Ni adewiff efe mo'th
enaid yn Uffern; nac a oddefiff ith Gorph marw di, or|wedd
byth dan Ymddattodiad. Efe a <HI>ddengys it ti Lwybr
y Bywyd,</HI> a thi a bre&s;wyli <HI>ar eiddeheulaw ef, lle y mae Di|grifwch
yn dragywydd:</HI> Di a gei bre&s;wylio yn ei Wydd ef,
Ile y mae <HI>llownder o Lawenydd.</HI></P>
<P>Oh mor debyg i Dduw y darfu ith Iachawdwr gogone|ddus
a gra&s;u&s;ol dy groe&s;afu di! Nid alle neb byth roddi iti
y cyfryw bethau ond efe. Tydi a gefai&s;t dy groe&s;afu megis
Anwyl-ddyn y Nef, yr hwn nid elli ddewis amgen, nath
gydnabod ty hun yn Bechadur truan, ffiaidd a dirmygus.
Yr holl Fendithion a'r Ffafrau hyn a gyfrannodd efe iti,
ac a roddes iti yn y Sacrament hwn Wy&s;tlon ac Arwyddion
o honynt, y rhai a cllid eu gweled, eu teimlo a'u harch|waethu;
er dy fod ti yn anheilwng, o'r gwaelaf i gyd a'r
cyffredinaf o'i Roddion ef i Ddynoi-Ryw. Bydedd &s;iccr
gennit, nad er mwyn neb rhyw Haeddiant neu Deilyngdod
ynot ti, y bu efe mor haelionus, eithr o i wir ewyllys da
ef ei hunan: Nid oes dim Dyled (arno ef) yn ei Gariad,
ond rhaid iti edrych ar hyn yn hollawl megis Rhwymedi|gaeth
arnat ti.</P>
<P>Ac yr awron, fy Enaid, rhaid iti y&s;tyried hefyd y
Rhwymedigaeth gref dros ben a roddodd efe arnat ti. Nid
ellir addaw gwneuthur dim yn daledigaeth adref am ei
Gariad ef, ond y peth a ddarfu iddo ef mewn modd anfei|drol
dy rwymo di iw wneuthur. A ddylai y cyfryw Gar|iad
a hwn gael byth ei anghofio? neu yn hyttrach, oni
ddylit ti fwriadu o ddifrif, y cedwi di bob am&s;er yn dy
<PB N="76" REF="43">
gof ddiolchgar Synniad o honaw: Ac y ceiff y cyfryw Gar|iad
fod, yn fwya Llawenydd ac yn fely&s;a hyfrydwch dy
Fywyd: Y ceiff y cyfryw Gariad dy orchfygu di yn holl|awl;
ath wneuthur di yn ddaro&s;tynged&icirc;g i'w Gyfreithiau
hyfryd ef, drwy holl Helynt dy Einioes. Siwr, nid elli,
rhag cywilydd, feddwl am lai adferiad nath lwyr-roddi dy
hunan iddo ef; i fyw i'r hwn a fu farw dro&s;ot ti; i a&s;tudio
a charu y peth a'i boddha ef, ac i wneuthur hynny ym hob
peth. Nag e; nid elli di feddwl am ddim llai peth nag
am fod yn Was iddo ef, yr hwn, ath prynnodd di a Phris
mor fawr: Yr hwn ath waredodd di rhag Uffern a Thrueni
tragwyddol, a hynny trwy ei Ddioddefiadau creulon ei hun,
a'i Farwolaeth felldigedig.</P>
<P>Ac ar ol iti y&s;tyried Dioddefiadau creulon yr Ie&s;u er dy
fwyn di, a fydd byth gweddus iti, dybygi di, fod yn ddych|nynnedig
neu rwgnach o achos Dioddefiadau, neu yn euog
eu gochel hwynt? A gymmeri di arnat fod yn Ddilynwr,
yn Ddi&s;gybl i'r Ie&s;u, ac etto nid elli ddiodde dim trymder
neu anghymmwy&s;dra? A ddioddefodd efe dro&s;ot ti, bethau
yn cy&s;tuddio yn ddirfawr, bethau gwaeth o lawer nag a
elli di, nag a ofynnir gennit ti byth eu dioddef er ei fwyn
ef? Ac, ai ni ddioddefi di ddim erddo ef? A ydoedd ei
ffordd ef ir Nefoedd wedi ei rhwy&s;tro a Drain pigog, ac
a wed dai i ti rwgnach os ni bydd dy ffordd di wedi ei
thanu a Pher ly&s;iau? A gafodd yr Ie&s;u mawr a gogone|ddus
ei ddirmygu yn y Byd, ac a raid i ti gael dy berchi
ath anrhydeddu yn ddirfawr? A ydoedd yr Ie&s;u <HI>M</HI>ab <HI>Dafydd</HI>
(Frenin cyfoethog a galluog) yn wael ac yn dlawd, ac ai
ni wa&s;anaetha dim iti ond bod yn Ymmerod o Gywaeth ac
yn oludog hyd ormodedd? Rhag cywilydd, fy Enaid!
Nid eill y Dei&s;yfiadau hyn fod yn weddus i ti. Digon yw
i'r Di&s;cybl fod fal ei Athro; ac yn ddiammeu y mae'n An|rhydedd
i'r Gwas fod fal ei Arglwydd. Os byddi yn Ddi|lynwr
i'r Ie&s;u, rhaid i ti ddi&s;gwil, fal, y darfu i'r Byd ei
ga&s;au ef, ni welodd na phryd na Thegwch ynddo; felly
y ca&s;eiff ac y dibri&s;if efe dithau: Ni wel efe ddim dymunol
ynot ti. Y&s;tyria Ddiodde&s;iadau yr Ie&s;u, a chaleda dy hun|an;
Dy&s;c gantho ef ddiy&s;tyru pob Anghyfleu&s;dra yn y By|wyd
hwn; Dy&s;c ddiy&s;tyru ei Demta&s;iwnau ef. Gan fod
Cri&s;t mor ddifatter am y bywyd yma, dy Ddyled&s;wydd
ath Urddas yw, bod yn ddifatter iawn hefyd. A hyn,
<PB N="77" REF="43">
fal pob un oth Ddyled&s;wyddau, a gei ar ei brofi yn hyfryd,
ac yn Wobr i ty dy hun. Hyn a rydd iti anorfod Dawel|wch
a Heddwch meddwl, dedwydd Reol arnat a Mwyniant
o honot dy hun, dan holl Gyfnewidiau a Digwyddiadau
y Byd cyfnewidiol &s;erfyll hwn.</P>
<P>Y&s;tyria ymhellach, fy enaid, a ddarfu iddo ef dy fendithio
di a Maddeuant oth holl Bechodau? Ac ai nid ydyw hyn
yn dy rwymo di, i gymmeryd y gofal eithaf, fal na by|ddo
iti bechu mwyach? Gwybvdd y dyle y &s;awl y ma|ddeuwyd
llawer iddo, garu yn fawr; a Chariad ni ad iti
wneuthur dim oth fodd, a'r &s;ydd mor anfodlon a chas gan
yr Ie&s;u caredig a Sanctaidd, ag y bydde 'r Pechod lleiaf.
Y&s;tyria; ddarfod maddeu dy Bechodau ith rwymo di i
ymadel a hwynt yn dragywydd; a bod hyn yn dy rwymo
di yn &s;awr i hynny: Fe a fydde, gan hynny, yn Anniolch|garwch
erchyll ac Anferth, os bydde i Faddeuant o'r hyn
a aeth heibio, dy annog di i ddechreu rhedeg yn y fath
Ddyled o newydd. Oh ffieiddia y cyfryw Feddyliau, a
chyfri dy fod yn rhwymedig i fyw mewn Gofal mawr am
danat dy hun, i wilied yn ofalus ar dy Ffyrdd, i ochelyd
ie ymddango&s;iadau Pcchadurus, i fficiddio ac i ochelyd,
cyn belled ag y gelli, holl Demta&s;iwnau i Ddrygioni.</P>
<P>Y&s;tyria, fy enaid, fod yr Y&s;pryd Glan gwedi dyfod i
bre&s;wylio gyd a thi; ith gy&s;&s;egru di i fod yn Deml Sanc|teidd-lan
iddo ef ei hun! Oh Letteuwr Nefol! Oh fy
enaid, mor fawr yw dy Anrhydedd ath Ddedwyddwch di!
Oni wnei di iddo wybod, dy fod ti yn ei gyfri ef y ddau?
Oni wnei di dy oreu er boddhau y cyfryw We&s;tai? er
dangos iddo y Parchedigaethau mwya? Gwybydd gan
hynny, y bydd rhaid iddo ef gael rheoli yn dy Galon di;
rhaid iddo ef fod, nid mewn Gweniaith yn unig, ond
mewn Gwirionedd, yn Fei&s;tr y Ty. Y mae efe yn an|rhydeddus
ddigon, yn ddiammeu, er haeddu cael y cyfryw
Barch: Ath Fantes di a fydd ei roddi ef iddo. Efe a
drefna bob peth yno, yn well nac y medre&s;it ti byth
wneuthur hebddo ef. Ac y mae'n rhaid iti gymmeryd
gofal: na byddo it dderbyn mo'th Drachwantau neu'th
ffiaidd Awyddau byth drachefn: Ni phre&s;wylia efe gyd
a'r fath Gyfeillach ffiaidd; os mynnit gadw a mwynhau
Gwynfyd ei Bre&s;ennoldeb ef gyd a thi, rhaid i ti alltudo 'r
rhain o'th enaid yn dragywydd: Ac yn &s;iccr, fe a ddyle
<PB N="78" REF="44">
fod yn hawdd iawn iti weled, nad ydyw gymmwys iti, a|del
iddynt fod yn Gyd-erlynwyr ag ef, am dy Enaid
ti.</P>
<P>Y&s;tyria hefyd, pa fodd y gweddai i enaid fyw, yr hwn
a ordeiniwyd i fod yn un o Bre&s;wylwyr y Nefoedd, yr hwn
&s;ydd eu&s;ys wedi ei wneuthur yn Wr-Rhydd (yn Ddina&s;ydd)
o'r Gaer-&s;alem Newydd, yr hon &s;ydd uchod. Oni ddylit
ti yr awrhon gydffur&s;io dy Foe&s;au a'r Gyfeillach ddi&s;glair
hon no? Oni ddylit ti y&s;tyried pa fath Fucheddau a ddi|lyna&s;ant
hwy, pan oeddent yma ar y Ddaiar; ath o&s;od dy
hunan iw dilyn hwynt, fal yr oeddynt hwy yn ddilynwyr
i'r Ie&s;u? Rhaid i'r Rhinweddau a oddent mor ddi&s;glair
yn eu Bucheddau nhw, ddi&s;gleirio yn yr eiddot tithau
hefyd. Nid oedd nem-mawr o honynt yn Emmerodrwyr
nac yn Frenhinoedd, na Brenine&s;au ar y Ddaiar, oblegid
ni ddigwydd y Dedwyddyd hwnnw, a ddywedaf felly?
neu'n hytrach y Baych hwnnw, i rannau ond ychydig rai
ym-my&s;g Dynol-Ryw: Nac oedd, mae'n debygol, lawer o
honynt yn dragoludog, neu'n gyfoethoccach nag yr oedd
yn rhaid neu'n gymmwys iddynt fod: Eithr, y peth &s;ydd
well, a mwy Mantei&s;iol iddynt hwy eu hunain nag yr un
o'r rhain, yr oeddent yn dlodion o Y&s;pryd; yr oeddent yn
o&s;tyngedig ac yn addfwyn; yr oeddent yn gymhedrol ac
yn &s;obr; yr oeddent yn ddaionus iawn ac yn drugarogion;
eu holl Awydd a'u gofal nhw oedd i dderchafu Gogoniant
Duw. Dymma'r camrau &s;ydd raid i ti eu cerdded; hon
yw'r Ffordd &s;ydd raid i ti ei chanlyn, os mynni eu dilyn
hwynt i'r Gwynfyd nefol; nid elli di ddyfod iw Diben
nhw, wrth fyned ar hyd un Ffordd yn y byd, &s;ydd yng
wrthwyneb iw Ffordd hwynt: Ni wa&s;anaetha iti <HI>gyd-ym|ffurfio
a'r Byd hwn, eithr ymnewidia drwy Adnewyddiad dy
Feddwl.</HI></P>
<P>Ni wa&s;anaetha iti ymlid yn drachwannog ar ol na Difyr|rwch,
na Chyfoeth, na Goruchafiaeth y Byd hwn. Fe a
fydde gweddus iti fod bob am&s;er yn ddifatter iawn am
danyn nhw, megis un wedi cael yn barod brawf a mwyn|iant
o bethau llawer gwell nag hwynt hwy: Yr rhai a ddi|chon
roddi iti anfeidrol mwy o ddifyrwch a bodlondeb:
Ac yn enwedig fe a weddai iti hyn, gan fod i ti hawl i
bethau llawer gwell? I olud mwy parhaus a buddiol, i Hy|frydwch
mwy &s;ylweddol a &s;efydlog, ac i Oruchafiaeth a
<PB N="79" REF="44">
Rhagoriaeth cymhelled uwch. Am y rhain fe a roddes dy
Achubwr ath Gymmwyna&s;wr iti Wy&s;tlon a Siccrwydd, yn
y Sacrament hwn; a'r rhain a rydd efe yn y Dydd diwe|ddaf,
i'r &s;awl a'i carant ac a'i hofnant ef.</P>
<P>Canys ti a elli ddi&s;gwil, y daw yr Ie&s;u hwn, go&s;tynge|dig
Ddioddefaint a Marwolaeth pa un a ddarfu iti yr awr|on
eu cyd-gofio, drachefn mewn Gogoniant, gyd a'r Llu
o Angylion gogoneddus yn ei ganlyn, i farnu yn gy&s;tal y
Byw a'r Meirw: Efe a ddaw i <HI>roddi Dial, mewn Fflam Dan, ar y
&s;awl ni ufuddha&s;ant iw Efengyl ef.</HI> Ac a ddaw i obrwyo ei holl
Wa&s;anaethwyr ffyddlon, ac i gael ei ogoneddu a'i fawrygu
am ei Haelioni a'i Wobrau i'r &s;awl oll ag &s;ydd yn credu. Oh
y&s;tyria yn dda, fy Enaid, y Dydd ofnadwy &s;iccr hwnnw;
a'r cyfryw un ag a fynnit ti dy gael y pryd hynny, ymeg|nia'r
awron i fod; os treuli dy Fywyd yma yn ddiwyd yng
Wa&s;anaeth dy Fei&s;tr, yn cyflowni y Dyled&s;wyddau &s;ydd yn
perthyn ith Le ath Alwedigaeth ath Berthynas; efe a
ddywed wrthit ti y pryd hynny, <HI>Da, Was da a flyddlon,
dos i mewn i Lawenydd dy Arglwydd.</HI> Fe a fydd yn fwy
Mantes iti y pryd hynny, ddarfod iti dy wadu dy hunan
yn awr er mwyn Anrhydedd a Gwa&s;anaeth dy Fei&s;tr na
phed fua&s;it ti yn cymmeryd dy lawn Rydd-did, ac yn dy
foddhau dy hunan ym hob peth. Fe a fydd yn Fantes o'r
fwya it ti, y pryd hynny, dy gael gwedi byw yn &s;obr, ac
yn gymhedrol, ac yn ddaionus, ac yn gyfiawn, ac yn Gre+fyddol:
Pan fyddo holl Anrhydedd, a holl Ffafor a Chan|moliaeth
y Dydd hwnnw yn cael eu rhoddi i'r cyfryw; Ac
nid edrychir ar ddim Rhagoriaeth arall rhwng Dynion, ond
ar eu Rhagoriaeth yn y pethau hyn. Bydd &s;iwr, fy Enaid,
ni bydd yn edifar gennit ti y pryd hynny, pa boen bynnag
a gymmeri, pa beth bynnag a dreuli, yr awron, i ennill
Gwobrau ac Anrhydedd y Dydd hwnnw. Gan hynny
bwriada yn gryf ddilyn Buchedd dda a Sanctaidd; na
flina byth yn gwneuthur yn dda, canys y mae Gorphwy&s;|dra
tragwyddol yr hwn ath dderbyn di ar ddiwedd dy
gyfryw waith, ac nid yw'r am&s;er ond byr cyn i ti ddyfod
o hyd iddo. Na ddigalonna o achos dim Anhaw&s;dra a
gyfarfyddi ar dy ffordd; os ymdrechi yn wrol, ti a'u
gorchfygi hwynt oll drwy Ghri&s;t yn dy nerthu di: I'r
hwn gida 'r Tad a'r Y&s;pryd Glan, Un Byth-fendigedig
<PB N="80" REF="45">
Dduw, y byddo pob Anrhydedd a Gogoniant, Byth Bythoedd.
Amen.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. XXI. Gweddiau am Ymarweddiad cyfattebol.</HEAD>
<P>I. ODduw, Noddwr pawb oll ag &s;ydd yn ymddiried
ynot; yn drugarog derbyn fy Ngweddiau; ac
oblegid, drwy wendid ein marwol Anian, nad ailwn wneu|thur
dim a'r &s;ydd dda hebot ti, canniatha imi gymmorth
dy Ras, fal gan gadw dy Orchmynion, y gallwyf ryngu
bodd i ti mewn ewyllys a Gweithred, drwy Ie&s;u Ghri&s;t
ein Harglwydd. <HI>Amen.</HI></P>
<P>II. O Arglwydd, Ffynnon yr holl Nerth a'r Cadernid,
canniatha, attolwg iti, i mi dy was, Ras i
wrthladd Profedigaethau y Byd, y Cnawd, a'r Cythrael;
ac a phur Galon a Meddwl ith ddilyn ath wa&s;anaethu di,
yr unig wir a bywiol Dduw; a channiatha imi fod yn
gymmeradwy gida thydi yn fy holl Wa&s;anaeth, trwy Ie&s;u
Ghri&s;t ein Harglwydd. <HI>Amen.</HI></P>
<P>III. HOllalluog Dduw, yr hwn yn unig a biau llywo|draethu
afreolus Chwantau a Gwyniau Dynion
pechadurus, canniatha i mi dy Wa&s;naethwr, fod imi garu'r
hyn yr wyt yn ei orchymyn, a dei&s;yfu y pethau gogone|ddus
yr wyt yn eu gaddo; fel ym-hiith amrafael Ddam|weiniau
y Byd hwn, y gallo fy nghalon gwbwl-aros yn y
Ile y mae gwir Lawenydd iw gaffael, trwy Ie&s;u Ghri&s;t ein
Harglwydd. <HI>Amen.</HI></P>
<P>IV. ARglwydd yr holl nerth ar Cadernid, yr hwn wyt
Awdwr a Rhoddwr pob Daioni; planna yn fy
Nghalon Gariad ith enw; ychwanega ynof wir Grefydd;
maetha fi a phob Daioni, ac oth fawr Drugaredd cadw fi
yn yr unrhyw, trwy Ie&s;u Ghri&s;t ein Harglwydd, <HI>Amen.</HI></P>
<P>V. O Arglwydd, yr hwn a ddy&s;cai&s;t ini, na thal ein
holl Weithredoedd ddim, heb Gariad perffaith:
Anfon dy Y&s;pryd Glan, yr wyf yn attolwg iti, a thywallt
i'm Calon y rhagorolaf Ddawn hwnnw, Cariad perffaith;
gwir Rwymyn Tangneddyf, a holl Rinweddau da; heb
<PB N="81" REF="45">
yr hwn pwy bynnag &s;ydd yn byw, a gyfrifir yn farw gar
dy fron di. Canniatha hyn er mwyn dy unig Fab Ie&s;u
Ghri&s;t, <HI>Amen.</HI></P>
<P>VI. HOll-alluog Dduw, yr hwn a roddai&s;t dy un Mab
ini yn Aberth dros Bechod, ac hefyd yn E&s;ampl
o Fuchedd Dduwiol; Dyro imi Ras, fal y gallwyf byth yn
y modd mwya diolchgar dderbyn yr anrhaethawl Le&s;had
hwnnw o'r eiddo ef, ac hefyd beunydd ymroi i ganlyn
bendigedig Lwybrau ei wir-lanaf Fuchedd ef, trwy 'r un
Ie&s;u Ghri&s;t ein Harglwydd, <HI>Amen.</HI></P>
<P>VII. CAnniatha, myfi a attolygaf iti, Holl-alluog
Dduw, megis yr wyfi yn credu ddarfod ith unig|anedig
Fab, ein Harglwydd Ie&s;u Ghri&s;t, derchafel i'r Ne|foedd;
felly bod i minnau mewn Meddylfryd Calon allu
ymdderchafel yno, a chyd ag ef drigo yn wa&s;tadol, yr hwn
&s;ydd yn byw ac yn teyrna&s;u gyd a-thi a'r y&s;pryd Glan, yn
un Duw heb Drangc na Gorphen, <HI>Amen.</HI></P>
<P>VIII. TAngnefedd Dduw, yr hwn &s;ydd uwch-law pob
Deall a gatwo fy Nghalon a'm Meddwl yng
Wybodaeth a chariad Tuw, a'i Fab Ie&s;u Ghri&s;t ein Hargl|wydd,
a Bendith Dduw Holl-alluog, y Tad, y Mab, a'r
Y&s;pryd Glan, a fyddo arnaf, ac a drigo gida mi yn wa&s;tad,
<HI>Amen.</HI></P>
<P>IX. GOgoniant a f'o i'r Tad, ac i'r Mab, ac i'r Y&s;|pryd
Glan: megis yr oedd yn y Dechreuad, y
mae'r awr-hon, ac y bydd yn wa&s;tad, yn oes Oe&s;oedd,
<HI>Amen.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<HEAD>Do&s;p. XXII. Gweddi o Ailgynnulliad.</HEAD>
<P>Ymae hon yn cynnwys Swm y Llyfr hwn, a chwedi ei
gwneuthur yn gymmwys iw harfer ar ol darllen y
Rhannau a fynnoch o honaw, yn y Teulu, neu yn eich
Stafel ddirgel.</P>
<P>OArdderchoccaf a thragogoneddus Dduw, Arglwydd
Nef a Daiar, yn anfeidrol mewn Mawrhydi a Gogo|niant,
<PB N="82" REF="46">
ac yn dy Fawredd yn anchwiliadwy. Oddiwrthit
ti, Ffynnon pob Hanfod, y mae holl Odidawgrwydd, a
holl Allu pob peth ac &s;ydd, yn deilliaw. Tydi wyt yn
deilwng o'r Parch mwyaf gan yr Angylion pennaf; yn
deilwng o'n Hofn Duwiol a'n parchedigeaf Addoliadau ni;
Yr wyt yn dderchafedig yn dy Fowredd yn uwch na'n
holl Fendith a'n Mawl ni. Ac fal y mae dy Fowredd di
yn anfeidrol, felly hefyd y mae dy Ddaioni; yr hwn a arfe|rai&s;t
mewn modd cyfattebol ith Fawredd arpderchawg;
canys yr wyt ti ym hob peth yn debyg i ti dy hun, ac nid
oes neb heb dy law di yn debyg i ti. Mewn rhyfeddol
Ddoethineb a Daioni y gwnaetho&s;t ti y Byd, gan gyfrannu
Hanfod a Dedwyddwch yn helaeth ym my&s;g dy Greadur|iaid.
Eithr dy Ddaioni a'i dangho&s;odd ei hunan mewn
modd enwedigol yn dy Ymddygiad tuag at Ddynol-Ryw,
ac a ymddango&s;odd mewn Gogoniantau mwya rhyfeddol.
Y mae efe yn ymddangos o'n mewn ni, ac ym mhob peth
ag &s;ydd o'n hamgylch. Ti a wnaetho&s;t Ddyn yn Greadur
enwog, ychydig is na'r Angylion. Ti a'i cynny&s;gaeddai&s;t
ef ath Ddelw ogoneddus mewn Cyfiawnder a gwir Sanc|teiddrwydd.
Ti a'i coronai&s;t ef ac Anrhydedd ac Ardder|chowrwydd,
gan roddi iddo Lywodraeth ar Weithredoedd
dy Ddwylaw. Ti a adeiladai&s;t y Byd prydferth hwn, yn
Bre&s;wylfod iddo ef, ac a'i llenwai&s;t a phob peth angen|rheidiol
ac hyfrydlawn iddo. Y mae'n holl Synhwyrau yn
dangos ini lawer o Siamplau oth Ddaioni tuag-attom ni,
y mae'r Ddaiar yn llawn o honaw; Dydd i Dydd a drae|tha
Ymadrodd, a Nos i Nos a ddengus yr Wybodaeth o
hwn. Nid allwn lai na'i weled, oni byddwn ni dan y
Dallineb mwyaf a'r 'wylly&s;lownaf; nac a allwn anghofio neu
e&s;ceulu&s;o ei gydnabod ef, heb fod yn euog o'r Anniolchga|rwch
cywilyddu&s;af a'r annaturiolaf.</P>
<P>Ond hyn, O Arglwydd, ydyw'r peth &s;ydd raid i ni
gida chywilydd a hunain-ffieiddiad ein cyhuddo ein hun|ain
am dano. Dy holl Ddaioni, a'i Rwymedigaethau a
anghofiwyd yn fuan gan ein Rhieni Cyntaf, a hwy a
wrthryfela&s;ont yn d'erbyn di: A nyni ydym eu gwir a'u
ffiaidd Heppil hwynt, gan gyfeiliorni o'r Groth, a byw
mewn Gelyniaeth yn dy erbyn di, a dirmygu dy Orchmyn|ion.
Ti a ragwelai&s;t holl Ddrygioni y Byd, a'r holl Am|march
a dderbyniai&s;t gantho; ac er hynny oth fawr Am|mynedd
<PB N="83" REF="46">
ath Ddioddefgarwch ti a arbedai&s;t o'm Rhieni Cynt|af,
ac a ganniadteai&s;t iddyn nhw heppilio eu Natur ffiaidd
a llygredig! A hyn, O Arglwydd, &s;ydd yn rhoddi ini
achly&s;ur, i edrych yn ol ar yr Ymarfer mwyaf a'r gogone|ddu&s;af
oth Ddaioni i Ddynol-Ryw. Pan oeddem ni i gid
oll yn euog gar dy fron di, ac yn ddaro&s;tyngedig ith Ddi|gofaint
Tragwyddol; ath Anrhydedd ath Gyfiawnder yn
gofyn ein llwyr Wrthodiad a'n Dini&s;tr ni: etto, ie y pryd
hynny y darfu ith Ddoethineb ath Ddaioni di, ddychymmy|gu
a chaniadhau ini Ffordd a moddion i Iechawd wriaeth:
ath anfeidrol Fawredd, er ei fod wedi cael ei amherchi
mor ddirfawr, a ymddaro&s;tyngodd i Ofalu am ein hachub
ni; ac fe a gafwyd ffordd gyfattebol ith Fawredd di,
a'n Hangen ninnau. Ie y pryd hynny, felly y carodd Duw
Tad y Byd, fal y rhoddodd efe ei unig anedig Fab, fel na
choller pwy bynnag a gretto ynddo ef eithr caffael o honaw
Fywyd tragwyddol: A dyna'r am&s;er y darfu i Dduw'r
Mab, o'i anfeidrol Do&s;turi i Ddynol-Ryw, ei gynnig ei
hunan i fod yn Gyfryngwr ini; Ac efe a gymmerodd arno
bwrca&s;u ini Ffafor Duw, yr hwn a golla&s;em ni, ar Draul
ei ymwaelhad ei hunan, yn cymmeryd ein Hanian ni, a'i
waith yn marw yn Aberth dros Bechodau Dynion. Oh mor
ddiflin, Arglwydd, a fu dy Garedigrwydd ath Drugaredd
tuag attom ni! Ac mor gas a ffiaidd ydyw ein holl Dro&s;edd|iadau
ni yn dy erbyn di! Pan fo'm yn dy y&s;tyried ti, O
Arglwydd, a'r Rhwymedigaethau yr rhai a o&s;odai&s;t arnom,
ni fedrwn lai na chywilyddio yn ddirfawr wrth feddwl
am Ffieidddra ac Afreolrwydd anferth ein Pechodau. Fe
a'n cymhellir gan hynny, O Arglwydd, i'n ffieiddio ein
hunain gar dy fron di. Yr ydym yn cydnabod, fod dy
Ddigofaint mwyaf yn ein herbyn ni yn drachyfiawn; ac
rhaid imi gyfaddeu, ddarfod ini haeddu cael ein taflu
gennit ti i'r Tan tragwyddol yr hwn a ddarparwyd i
Ddiawl a'i Angylion. Ond, bendiged ig a fyddo dy Enw
di, y mae Trugaredd gida thi, ac yr ydwyt drwy Waith
a Dioddefaint ein Cyfryngwr bendigedig, yn Dduw yn
maddeu Camwedd, Anwiredd a Phechod. Nyni ath fo|liannwn,
nyni ath fawrygwn di, O Arglwydd, am dy
anrhaethawl Gariad ym Mhrynnedigaeth y Byd drwy ein
Harglwydd Ie&s;u Ghri&s;t. Gogoniant a fyddo i'r Tad, ac i'r
Mab, ac i'r Y&s;pryd Glan, am y Ffafor a'r cymmorth rhyfeddol
<PB N="82" REF="47">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="83" REF="47">
<GAP DESC="duplicate" EXTENT="1 page">
<PB N="84" REF="48">
hwn, yn ein Cyflwr i&s;el ac anobeithiol. Wedi ini gael
ein hannog, O Dad, drwy Aberth dy Fab, a chan hyderu
ar Haeddedigaethau yr Aberth hwnnw, yr ydym yn dych|welyd
attat ti: Yr ydym yn ewylly&s;io dychwelyd at ein
Dyled&s;wydd. Yr ydym yn llawen ac yn ddiolchgar yn
derbyn y Cynhygion newydd o Ras a Ffafor gida thi, yr
rhai y rhyngo<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> (bodd i ti eu gwneuthur ini; yr ydym yn
ymfodloni i'r Ammodau hawdd ac e&s;mwyth yr ydwyt
ti yn eu gofyn gennym, ac yr ydym yn o&s;tyngedig yn erfyn
dy Ffafor di, ar yr Ammodau hynny. Fe a ddarfu, O
Arglwydd, drwy garedig Orchwyliaeth dy Ragluniaeth di,
ym moreuddydd ein Mebyd, ein cy&s;&s;egru i ti, a'n rhwymo
yn y Cyfammod dedwyddo<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> hwnnw, yr hwn a ganniatteai&s;t
ini megis y Ffordd i'<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> Hiechawdwriaeth: Ond rhaid ini
gida chywilydd gyfaddeu, ddarfod ini dorri y Cyfammod
hwn, a byw mewn gormod e&s;geulu&s;dra o honaw; a darfod
ini chwanegu at Atca&s;rwydd a Drygioni eraill ein pechodau
ffiaidd, y mawr Evogrwydd o dorri ein Addunedau a'n
Haddewidion i ti. Fel yn deimladwy o'n Hymddygiad
anheilwng, O Arglwydd, yr ydym etto yn dymmuno
adnewyddu y Rhwymau rheini, ac yn taer-erfyn arnat,
fod i'r rhain gael eu cadarnhau felly, drwy 'r Adnewydd|iad
ymma o honynt, fel nas torrer monyn byth mwy. Yr
ydym yn ymwrthod a'r byd drygionus hwn, a'n Nhatur
lygredig ein hunain, ac a Diafol dy Wrthwynebwr di; yr
ydyw yn bwriadu nas goddefwn ini ein hunain mo'u dilyn,
na chymmeryd ein harwain ganthynt. Nyni a dderbyniwn,
O Arglwydd, y peth a fynni ini ei gredu; ac yr y'm yn
ein cy&s;&s;egru ein hunain i gadw ac i ufuddhau ith Orchmyn|ion
Sanctaidd Cyfiawn a Da, drwy holl Helynt ein Byw|yd:
i fod bob am&s;er dan Rym a Rheolaeth Cariad i
ti, ac i'n Cymmydogion: Ith garu di a'n holl Galon, a'n
holl enaid, ac a'n holl Nerth; a'n Cymmydog fel ni ein
hunain. O Dad y Trugareddau, derbyn ein <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">a&s;u&s;ol ein
Hedifeirwch a'n Dychweliad attat ti: Edrych ar Farwol|aeth
dy Fab, a thro oddiwrthym dy holl Ddigofaint: Cy|fiawnha
ni yn rhad drwy dy Ras; moddeu ein holl Becho|dau
er ei fwyn ef; cymmer ni ith Wa&s;anaeth di, a channi|atha
ini allu byth o hyn allan, dy foddhau di mewn Ne|wyddeb
a Sancteiddrwydd Buchedd.</P>
<P><PB N="85" REF="48">
Ie&s;u tydi Fab Duw, trugarha wrthym, O Cri&s;t
clyw ni; bydd di ein Cyfryngwr gyd a'th Dad!
Drwy dy Sanctaidd Anedigaeth ath Enwaediad; drwy
dy Grog ath Ddioddefaint haeddedigol; drwy dy
werthfawr Angeu ath Gladdedigaeth; drwy dy An|rhydeddus
Adgyfodiad ath E&s;cyniad, cymmer ni ith Ofal
ath ymddiffynfa; Tydi yr hwn a wnaetho&s;t yr holl bethau
hyn dro&s;om ni Trugarha wrthym: O bydd di yn Ie&s;u
(yn Waredwr) ini, ac achub ni oddiwrth ein Pechodau: Dyro
ini, yn ol dy Addewid i'r &s;awl ath dderbyniant di, y go|goneddus
Ragorfraint o fod yn Feibion i Dduw: yr ydym
yn dy dderdyn di yn gymmeradwy, O Arglwydd, megis
Brenin i'n rheoli ni, ac nyni a &s;tudiwn i wybod, ac a
ymegniwn i ufuddhau ith Orchymmynion di: Yr ydym
yn ddifrifol yn dymuno cael ein dy&s;cu gennit ti, fal
ein Prophwyd mawr ni; ac nyni a dderbyniwn ac a ufudd|hawn
ith Athrawiaethau Nefol, pa fodd bynnag y mae'nt
yn wrthwynebus i lygredig Duedd ein Nhatur ni, ac i'n
Serch i'r Byd hwn. Arglwydd, yr ydym yn bwriadu
ein cydffurfio ein hunain ath Athrawiaethau di; drwy
Hyfforddiad dy Siampl ragorawl, ac na chyd-ymffurfiwn
a'r Byd hwn. Ac nyni a gydnabyddwn bob am&s;er ein
anheilyngdod hollawn o'r Daioni lleiaf, ac a o&s;odwn ein
holl Obaith yn dy Haeddedigaeth ath Eirioledd di megis
ein Harch-Offeiriad mawr ni. O bydded ini gael, drwy
ddaionus Lwyddiant ein holl Weddiau go&s;tyngedig, dy
fod ti yn to&s;turio wrth ein Trueni ni, ath fod yn byw
byth i eiriol dro&s;om ni.</P>
<P>Eithr, o&s;ywaeth, nyni a addaw&s;om ac a fwriada&s;om
fwy nag a allwn ei gyflowni, heb Y&s;prydoliaeth a Chym|morth
dy Y&s;pryd daionus di. Gan hynny yr yd ym yn erfyn
arnat ti, O Y&s;pryd bendigcdig, Tyred i lawer, nyni
attolygwn i ti, i'n Calonnau ni; llenwa ni yn helaeth
ath Ras; gwna ni yn Demlau Sanctaidd cy&s;&s;egredig i ti, a
phre&s;&s;wylia ynom ni yn dragywydd: Bwrw ymaith a char|tha
allan o honom ni dros byth bob peth ag &s;ydd yn wrth|wynebus
ac yn anfoddus gennit ti. Dy&s;c ni felly, fal gan
wadu pob Annuwioldeb, a Chwantau bydol, y gallom
fyw yn &s;obr, ac yn gyfiawn, ac yn Dduwiol yn y Byd
pre&s;ennol hwn. Scrifenna dy Gyfraith yn ein Calonnau,
fel na byddo ini byth ymadel a hi. Chwanega a chynnal
<PB N="86" REF="49">
ein Ffydd; ychwanega a pharha 'n Cariad ni; maetha bob
Gras ynom ni; a gwna ini ddal allan hyd Ddiwedd ein
Heinioes, mewn Sancteiddrwydd, a Rhinwedd, ac yn
gwneuthur Daioni. Cadw ynom ni'r Wobodaeth o Dduw,
a'i Fab ef Ie&s;u Ghri&s;t ein Harglwydd, a Chariad iddynt
ill-dau. Yr ydym yn bwriadu, O Y&s;pryd Sanctaidd,
ddi&s;gwil yn ddyledus am dy fendigedig iachu&s;ol Weith|rediadau
ynom, mewn dyfal-lyniad wrth dy Sanctaidd Or|dinhadau,
y Gair a'r Sacramentau; Oh gwna ini fod bob
am&s;er yn gymmwys ac yn bar od i waitio arnat ti ynthyn,
pa am&s;er bynnag y caffom yr Achly&s;ur happus i wneuthyr
hynny; a channiatha id dynt fod wedi eu bendithio ini
bob am&s;er, a bod yn rhinweddol ac yn nerthol i ddwyn
ym mlaen ein Sancteiddiad a'n Hiechawdwriaeth.</P>
<P>[Pan arferir y Weddi hon y Boreu, chwanegwch hyn
atti hi,]</P>
<P>Yr ydym yn diolch i ti, O Dad yr holl Drugareddau,
am ddiogel Ymddiffyniad, llonydd a chwnffwrddus Or|phwy&s;dra
Neithiwr: Yr ydym yn cy&s;&s;egru y Dydd hwn,
a'n holl Einioes ith Wa&s;anaeth di, yn y Dyled&s;wyddau yr
wyt ti yn eu rhoddi ini iw gwneuthur; Cynnorthwya
ni yn drugarog, O Arglwydd, yn y cwbwl, a derbyn ni
yn gymmeradwy yn Ie&s;u Ghri&s;t.</P>
<P>[Pan arferir y Weddi hon y Nos, rho'wch ynddi neu
chwanegwch atti hyn yma.]</P>
<P>Goleua ein Heneidiau tywyll, nyni attolygwn i ti, O
Arglwydd, a'r holl Wobodaeth &s;y'n angem heidiol i'n
Hiechawdwriaeth; Llenwa ni a Serchau defo&s;ionol, a
bydded dy Gariad ti yn ein meddiannu ac yn ein rheoli ni
bob am&s;er; Bydd di, 'ni attolygwn i ti, ein Hymddiffyn|iad
y Nos hon, rhag ei holl Beryglau a'i henbyd Ddi|gwyddiadau.</P>
<P>Rhad ein Harglwydd Ie&s;u Ghri&s;t, a Chariad Duw Tad,
a Chymundeb yr Y&s;pryd Glan; a fyddo gida ni oll o hyn
allan byth bythoedd, <HI>Amen.</HI></P>
<P>Ein Tad yr hwn wyt yn y Nefoedd, <HI>&amp;c.</HI></P>
<TRAILER>Y DIWEDD.</TRAILER>
</DIV2>
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
