<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>2007-09-05</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Morfudd Jones</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>Added TYPEs to DIVs in order to validate.*
Proofed title page(s).*
Checked ^s.*
Reviewed structure.*
Checked division-marking material at heads and feet of divisions (HEADS, etc.).*
Checked for signatures.*
Checked placement and completeness of PBs.*
Checked for damage GAPs, #s,  --s.*
Corrected $.*
Converted __ $s to <GAP DESC="illegible" EXTENT="">.*
Checked spacing of foreign GAPs.*
Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTs.*
Checked for startqs, endqs, oe, ae, q;s, and Qs.*
Checked proofsheets and made corrections found there.*
Checked for CLOSERs, TRAILERs, and BYLINEs.*
Siecio am mac yn lle mae.*
Siecio am cu yn lle eu, a ci yn lle ei.*
Siecio TEXT LANG="wel"*
DONE.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="AB" ID="A76162">
<STC T="W">B1237A</STC>
<BIBNO T="oclc">43668260</BIBNO>
<VID>172031</VID>
</IDG>
<GROUP>
<TEXT LANG="wel">
<BODY>
<DIV1 TYPE="text">
<PB REF="1">
<PB N="1" REF="1" MS="y">
<HEAD>YMADRODDION HEN Mr. Dod.</HEAD>
<P N="1">1. NID all dim wneuthur niwed i ni ond Pechod; ac ni chaiff hwnnw wneuthur mo'r niwed i ni os medrwn ni edifarhau am dano. Ac ni all dim wneuthur i ni dda, ond Cariad a ffafor Duw yn Ghri&s;t; a hynny&punc; a gawn ni, os nyni a'i cei&s;iwn mewn gwirion|edd.</P>
<P N="2">2. Nid oes n&ecirc;b mewn cyflwr to&s;turus, ond yr hwn &s;ydd ganddo galon galed, ac ni fedro weddio.</P>
<P N="3">3. Cymmaint ag a fyddo o Bechod, cymmaint a hynny a fydd o Drymder: Cymmaint ag a fyddo o Sancteiddrwydd, cymmaint a hynny a fydd o Hapy&s;rwydd.</P>
<P N="4"><PB N="2" REF="2">4. Gwna dy Bechod i ti yn Dri&s;twch mwy|af; felly ni chaiff dy Dri&s;twch b&ycirc;th wneuthur i ti niwed; Gwna Je&s;u Ghri&s;t yn llawenydd mwyaf i ti; felly ni bydd arnat ti b&ycirc;th mor diffyg llawenydd.</P>
<P N="5">5. Y G&wcirc;r y mae Gantho Y&s;pryd Gweddi, &s;ydd gantho fwy n&acirc; phe bai yr holl fyd ar ei helw.</P>
<P N="6">6. Dau beth a orchymynnodd ef i Gwpl o rai Priod, Gofalon ac ymry&s;onau: Am y cyn|taf, Bydded eich Gofalon, <HI>Pa un a rynga fodd i Ddaw yn fwyaf:</HI> Am eich Ymry&s;onau, by|dded iddynt f&ocirc;d, <HI>Pa un a garo eu gilydd oreu:</HI> Felly y bydd eich Gofalon a'ch Ymry&s;onau i ryw ddefnydd da; ac felly pob Gofalon ac Ymry&s;onau a&s;reidiol a ddiflannant.</P>
<P N="7">7. Os ydych chwi mewn y&s;t&acirc;d Briodol, Gwybyddwch, a choeliwch, er y galla&s;ech gael Gwraig neu wr gwell neu gyfoethoccach; etto byddwch &s;iccr, na alla&s;ech chwi fyth gael un cymmhwy&s;ach: Oblegid ei f&ocirc;d wedi ei orde|inio felly gan Dduw yn y Nefoedd, cyn y gellid ei gyflawni ymma ar y ddaiar: Ac am hynny, er nad ydys yn cyflawni cariad i ti yn &ocirc;l; etto gwna di dy ddyled&s;wydd tuag at dy Briod, o ran ufudd-dod i Dduw; a thi a fyddi Siccr o gael cy&s;&s;ur yn y diwedd, er i Dduw dy drin di &acirc; Cheryddon dros am&s;er.</P>
<P N="8">8. Ni ddichon dim Cy&s;tuddiau, neu Drueni, ddigwydd i: ni, ond trwy Ordinh&acirc;d Duw; ac ni allant wneuthur niwed i ni, eithr rhaid yw
<PB N="3" REF="2">
iddynt wneuthur da i ni, os ydym ni Blant I Dduw. Eithr <HI>yn gyntaf,</HI> Byddwch &s;iccr na chymmy&s;goch ddim pechod &agrave; hwynt; canys hynny yn unic &s;y'n eu chwerwi hwynt: <HI>Yn ail,</HI> Nac edrychwch ar y Wialen, ond ar yr hwn &s;y yn taro; canys hynny a bair ymddigio a de|ffygio hefyd.</P>
<P N="9">9 Os wyt ti yn chwennych bod yn &s;iccr f&ocirc;d dy bechodau wedi eu maddeu iti; Cais faddeu y Cammau, a'r Niweidion a wenler i tithau, <HI>Mat.</HI> 6, 14, 15. Y&s;tria bedwar peth ir diben ymma:</P>
<P>1 Siampl Cri&s;t, yr hwn a faddeuodd iw ely|nion ac a weddiodd dro&s;tynt. 2 Gorchymmyn Cir&s;t, <HI>Pan weddioch, madde&ucirc;wch os bydd gennych ddim yn erbyn neb.</HI> 3. Addewid Cri&s;t, <HI>Os madd|euwch, maddeuir i chwithau.</HI> 4. Bygythiad Cri&s;t, <HI>Oni faddeuwch, ni faddeuir i chwithau.</HI></P>
<P N="10">10 Ym mhob Trueni a Chyfyngderau; goreu doethineb yw myned at y Cyfaill hwnnw ar &s;ydd ne&s;&s;af, ewylly&s;garaf, ac applaf i gynnor|thwyo; y cyfryw Ffrind yw Duw.</P>
<P N="11">11 Mynych y dywedai ef; Nad oedd iddo achos yn y byd i gwyno rhag ei Groe&s;au; gan nad oeddynt ond chwerw ffrwyth ei bechodau ef:</P>
<P N="12">12. <HI>Lle mae Pechod yn drwn, mae Croe&s;au yn y&s;gafn; ac yn y gwrthwyneb, lle mae Croe&s;au yn drymion, Pechodau ydynt y&s;gafn.</HI></P>
<P N="13">13. Naill ai Gweddi a bair i ddyn beidio a phechu; neu y Pechod a bair i ddyn beidio a gweddio.</P>
<P N="14">14. Pedwar peth a allwn ni ei ddy&s;gu oddi|wrth
<PB N="4" REF="3">
Blant: 1. Ni ofalant am ddim yn afrei|diol. 2. Hwy a gy&s;gant yn ddifalis. 3. Maent yn fodlon iw cyflwr. 4. Maent yn o&s;tyngedig; Plentyn i Frenin a chwery a Phlentyn i Gerdot|tyn.</P>
<P N="15">15. Nid oes un Cy&s;tudd cyn lleied, na &s;uddem ni dano, oni bai fod Duw i'n cynnal; <HI>ac nid oes un Pechod mor fawr, na wnaem ni ef, oni bai fod Duw yn ein hattal.</HI></P>
<P N="16">16. Os rhoddir anfri i ni, neu ein difenwi, neu os gwneir a ni gam gan gyfaill neu elyn, fe ddylei fod yn flinach gennym ni o ran y pe|chod a wneir yn erbyn Duw, nag o ran y &s;ar|haad neu 'r ammarch a wneir i ni ein hunain.</P>
<P N="17">17. Mae gwr Duwiol yn debyg i Ddafad; pob man &s;ydd well o'i blegid lle y delo. G&wcirc;r annuwiol &s;ydd debyg i Afr; pob man &s;ydd yn waeth o'i blegid; gado y mae ef &s;awyr drew|llyd ar ei &ocirc;l.</P>
<P N="18">18 Cy&s;tuddiau wedi eu &s;ancteiddio ydynt or|uchafiaethau, neu dderchafiadau y&s;prydol; ac y maent yn llawer gwell i Gri&s;tion, n&agrave; 'r holl A|rian a'r Aur yn y b&ycirc;d; <HI>gan fod profiad ein ffydd yn werthfawroccach n&aacute; 'r Aur,</HI> 1 Pe. 1. 7.</P>
<P N="19">19. Gwna 'r Sabbath yn ddydd marchnad i'th Enaid. Na ollwng un awr i golli, ond bydd naill ai yn Gweddio, ai yn ymddiddan, ai yn Myfyrio. Na feddwl dy feddyliau dy hun; Ca|ffed pob diwrnod ei ddyled&s;wyddau; tro y Bre|geth a glywech yn ddefnydd o Weddi; Addy&s;c yn Erfyniad, Argyoeddiad yn Gyffes; Cy&s;&s;ur yn
<PB N="5" REF="3">
ddiolchgarwch. Meddwl lawer am y Bregeth a glywai&s;t, a gwna ryw ddefnydd o honi yr holl wythnos o h&ycirc;d.</P>
<P N="20">20. Bob boreu trwy 'r wythnos rhag-fwrw; 1. <HI>Rhaid i mi farw. 2. Mi a allaf farw cyn y n&ocirc;s 3. I ba le yr &acirc; fy enaid, ai ir N&ecirc;f ai i vffern:</HI> Bob n&ocirc;s gofyn ith enaid y Cwe&s;tiwnau hyn.</P>
<P>1. <HI>A ddarfu i mi ddwywaith heddyw ymddarost|wng ger bron Duw o'r neilltu? 2. Pa fodd y gwe|ddiais? Ai mewn ffydd a Chariad? 3. Beth a fu fy Meddyliau arno y dydd heddyw? 4. Beth y fum i yn ei wneuthur yn fy lle a'm galwedigaeth? 5. Beth a fum i mewn Cwmpeini? A leferais i am bethau da? neu a wrandawais i, a rhoddi i gadw gyda</HI> Mair <HI>y pethau da a glywais? 6, Os adnewyddodd Duw Drugareddau gyda'r boreu, a f&ucirc;m i ddiolchgar? 7. Os cyfrannodd y diwrnod i mi achos o drymder, a ymddigiais i? Ynteu a orweddais i yn y llwch ger bron Duw? Pan Darfyddo i chwi wneuthur fal hyn; lle y buoch chwi yn ddeffygiol, cyfaddefwch hynny yn athrist; a llai a fydd y gwaith i chwi iw wneuth|ur pan ddelo marwolaeth. Gwna fel hyn uniawn gyfrif &acirc;'th Dduw bob n&ocirc;s. Hyn a fu fy helyne feunyddiol i, ac a gaiff fod yn arfer i mi nes fy marw.</HI></P>
<P N="21">21. Yr hyn a ennillom ni drwy Weddi, ni a gawn ei &s;wynhau mewn diddanwch.</P>
<P N="22">22. Mae Sicerwydd dau-ddyblyg. 1. Siccr|wydd Haul-gan. 2. A Lloergan. Y cyntaf yw y llawn &s;iccrwydd hwnnw yn <HI>Heb.</HI> 10. 22. Y Lloergan yw hwnnw o'r Gair, <HI>yr hwn da y gwn|awn fod yn dal arno,</HI> 1 The&s;. 1. 5. 2 Pet. 1. 19. Y cyntaf ni roddir ond i ychydig, na hynny ond yn anfynych; a hynny naill ai ar ryw ddy|led&s;wydd fawr iw chyflowni; neu ryw gyflwr newydd o fywyd i fyned iddo; neu ar ryw
<PB N="6" REF="4">
fowrion ddioddefiadau i fyned danynt; am yr hwn y dywaid un, yr oriau (neu r'awrau) y daw, nid ydynt ond anfynych, a byrr y mae yn aros. Yr ail yw yr hwn y rhaid i ni ymddiried iddo, Rhoi goglud ar ficcr Air Duw, drwy ffydd o Ymlyniad, pan ydym ni heb y llall, &s;ef y&s;|pryd o lawn Siccrwydd.</P>
<P N="23">23. Am gy&s;&s;ur pobl Duw, efe a ddaliodd &s;ulw allan o'r 129 <HI>P&s;alm,</HI> Er bod yr annuwiol yn Ardd|w&ycirc;r ar y Cyfiawn, ac aredig o honynt yn ddwfn. a gwneuthur cwy&s;au hirion, a he&s;yd aredig eu calonnau hwynt allan, pes gallent; etto yr Ar|glwydd cyfiawn, yr hwn &s;y yn ei&s;tedd yn y Nefoedd, &s;y yn chwerthin am eu pennau, ac yn torri eu Tidau, a'u rhaffau; ac yna nid allant aredig dim ychwaneg.</P>
<P N="24">24. Yn achos Erlidiadau a Dioddefiadau eraill, fe ddylei pobl Dduw y&s;tyried yn ddifrifol y pedwar peth hyn: 1. Duw &s;ydd yn mynni iddynt fod, ac yn eu hanfon; Weithian Ew|yllys Duw fydd berffaith Reol Cyfiawnder; a'r hyn y mae Duw yn ei wneuthur, a wnaeth|pwyd cy&s;tal, nas gallai mor bod wedi ei wneu|thur yn well. 2. Mae yn rhaid wrthynt, oni bai hynny ni chaem ni mo honynt. 3. Eu rhi|fedi, eu me&s;ur, a'u parh&acirc;d a benderfynnwyd gan Dduw; nid ydynt ond tros ennyd fechan, nac yn parhau ond ychydig ddyddiau, <HI>Dat.</HI> 2. 10. nid ydynt r&ycirc; drymion, r&ycirc; aml, neu r&ycirc;|hir, fel y mynnei 'r Cythrel iddynt f&ocirc;d; na rh&ycirc;-anaml, rhy|fyrrion, neu r&ycirc;-y&s;ga&s;n, fel y mynnei ein naturiaeth lygredig iddynt f&ocirc;d. 4. Ei diwedd &s;ydd bwys o ogoniant, a'r Goron a'u canlyn &s;ydd dragwyddol, 2 Cor. 4. 17.</P>
<P N="25">25. Tri pheth a bair i dd&ycirc;n ei gyfrif ei hun yn ddedwydd ymma ar y Ddaiar. 1. Cael y&s;t&acirc;d
<PB N="7" REF="4">
dda: 2. Ei chael hi mewn lle da: 3. Wrth gymmydogion da. Yn awr y tri hyn y mae y rhai &s;ydd yn meirw yn yr Arglwydd, yn eu mwynhau mewn modd rhagorol.</P>
<P>1. Eu Nefol Eti&s;eddiaeth &s;ydd fawr, <HI>Ni wel|odd llygad, ni chlywodd clu&s;t y cyffelyb,</HI> 1 Cor. 2. 9 2. Mae hi mewn lle da, 2 Cor. 5. 1. Y Nefoedd, yr hwn &s;ydd Dy a wnaethpwyd i dd|ynt hwy, ac a wnaethpwyd gan Dduw; ac am hynny mae'n rhaid iddo fod yn dda. 3. Yn agos at Gymmydogion da: Duw, Cri&s;t, yr Y&s;pryd, Angelion, a Seintiau. Yr oedd gan <HI>Adda</HI> Etifeddiaeth dda, ac mewn lle da; ond yr oedd ganddo Gymmydog drwg, &s;ef y Cy|thrael, yr hwn ai blinodd ef, ac a anafodd y owbl. <HI>Ond nid oes dim Cymmydogion drwg yn y Nefoedd.</HI></P>
<P N="26">26. Nid yw Dioddefiadau pobl Dduw yn rhwy&s;tro eu Gweddiau hwynt. <HI>Elias</HI> oedd ddyn yn rhaid iddo ddioddef fel ninnau, ac efe a weddiodd ac a wrandawyd, Jac. 5. 17.</P>
<P N="27">27. Tri pheth &s;ydd yn cyd-ymganlyn i wneu. thur i fynu y pechod yn erbyn yr Y&s;pryd gl&acirc;n, 1. <HI>Goleuni yn y meddwl. 2. Malis yn y galon. 3. Yr anheimlad o'r pechod. Y n&ecirc;b &s;y yn o&s;ni ddarfod iddo ei bechu ef, ni phechodd ef mo hono erioed.</HI></P>
<P N="28">28. Y rhe&s;wm pa ham na weithir ar lawer &s;ydd tan nerthol foddion Gr&acirc;s, lle y mae llawe|roedd ar &s;y yn byw o bell, ac yn dywad yn anfynych tan Bregethiad nerthol, yn cael gwei|thio arnynt drwy hynny, efe a arferei oi roddi drwy'r gyffelybiaeth yma: Megis mewn Tref farchnad, nid oes cymmaint matter gan bobl y Dref am bethau fy yn y farchnad, a chan y rhai &s;ydd yn byw yn y wl&acirc;d; maent hwy yn dyfod 1. brynu, a rhaid yw iddynt wneuthur
<PB N="8" REF="5">
felly; a hwy a fynnant gael y peth &s;ydd arnynt ei ei&s;iau, beth bynnag a dalont am dano; lle mae y rhai &s;y yn byw yn y Dref, yn tybied y gallant brynu, pa am&s;er bynnag y gwelont yn dda, ac felly yr e&s;ceulu&s;ant brynu yn yr am&s;er pre&s;ennol; ac o'r diwedd, maent yn fynych iawn yn cael eu &s;iommi a'u twyllo.</P>
<P N="29">29. I'n per&s;wadio ni i <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">idio a rhoi &s;en am &s;en, efe a ddywedai; Os Ci a gyfarth ddafad, ni chyfarth y ddafad mo'r Ci.</P>
<P N="30">30. Pedwar O Re&s;ymmau a roddai fo yn erbyn Gofalon anghymhedrol am bethau daia|rol, fel na ddianrhydeddem Duw, na'i wadu. 1. <HI>Maent yn afreidiol. 2. Maent yn anifei|laidd. 3. Maent yn anfuddiol. 4. Maent yn arfer o ddilyn y Cenhedloedd.</HI></P>
<P>1. Yn afreidiol: Pam y rhaid i ni ofalu, a Duw hefyd? <HI>G&wcirc;yr ein Tad nefol fod arnom ei|&s;ieu y pethau hyn,</HI> a pheri y mae ef i ni, <HI>na ofalom am ddim, ond bwrw ein gofal arno ef, yr hwn &s;y yn gofalu dro&s;om ni.</HI> Mat. 6. 32. 1 Pet. 5. 7. 2. Yn ani&s;eilaidd, ie a gwaeth nag a|nifeilaidd: <HI>Edrychwch ar adar y nefoedd, a'r cygfrain, y mae efe yn eu porthi hwynt, er nad ydynt yn llafurio,</HI> Mat. 6. 26. 3. Maent yn An|fuddiol ac yn ddil&ecirc;s. <HI>Pwy o honoch gan ofalu a ddichon chwanegu un cufydd at ei faintioli, neu vn geiniog at ei olud,</HI> Mat 6. 27. 4. Arfer y Cenhedloedd yw, <HI>Yr holl bethau hyn y mae y Cenhedloedd yn eu cei&s;io.</HI> Mat. 6. 32.</P>
<P N="31">31. Mae bagad yn y byd yn cymmeryd yr enw o fod yn Sainct ar dyb da eraill am danynt; ac yn marchanatta yn nyled&s;wyd dau Crefydd, ar y goel a ennilla&s;ant oddiwrth Opiniwnau da rhai eraill am danynt hwy, a'u proffe&s;s: Cre|du y maent eu bod eu hunain yn Gri&s;tianogion, oblegid bod eraill yn gobeithio eu bod hwy
<PB N="9" REF="5">
felly; ac hwy a nege&s;cuant &agrave; Z&ecirc;l gwre&s;og, mewn dyled&s;wyddau &s;y yn &s;efyll oddiallan, i gynnal en Henw da; <HI>eithr ni edrychant un am&s;er am y Stocc o gadarn R&acirc;s oddifewn;</HI> a hyn &s;ydd yn anafu llawer.</P>
<P N="32">32. Fel yr ydym ni yn darllen am <HI>fara beu|nyddiol,</HI> felly hefyd am <HI>Groes feunyddiol, Luc</HI> 9. 23. yr hon y perir i&punc; ni ei <HI>chodi,</HI> nid ei <HI>gwneuthur.</HI> Nid rhaid i ni mor gwneuthur Croe&s;au <HI>i ni</HI> ein hunain (fal yr ydym ni yn rhy barod i wneuthur) ond gadawn i Dduw eu gwneuthur hwynt i ni: Croe&s;au a wneir yn y Nefoedd, fydd fwyaf cymmwys i ge&s;nau'r Sainct; ac ni wa&s;auaetha i ni moi rhoddi hwy i lawr, nes iddynt hwy a ninnau orwedd i lawr ynghyd.</P>
<P N="33">33. Ymadrodd hynodol oedd hwnnw o'r ei|ddo Gwr &s;anctaidd, <HI>Diffoddwch uffern, a llo&s;gwch y Nefoedd, etto myfi a garaf, ac a ofnaf fy Nuw.</HI></P>
<P N="34">34. Nid crochlefain yn erbyn y Cythrael, nac ymadroddi yn erbyn Pechod mewn Gwe|ddi, neu Ymddiddanion; ond ymladd &acirc;'r Cy|thrael, a marweiddio ein Trachwantau, yw'r hyn y mae Duw yn bennaf yn edrych arno.</P>
<P N="35">35. Y mae'r Proffe&s;&s;wr gw&acirc;g yn Siommi neu'n twyllo dau ar unwaith; <HI>Y Byd, yr hwn wrth weled dail, &s;y yn di&s;gwyl ff<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">wythau, ond nid yw yn cael dim. 2. Ei hunan, yr hwn &s;y yn tybied cyrr|aedd y Nefoedd, ond &s;y yn dyfod yn fyrr o honi.</HI></P>
<P N="36">36. Yr unig ffordd i Enaid cy&s;tuddiol, ni fedro ymafaelio neu ymaflyd mewn Cy&s;&s;urau o'r blaen, oblegid Gwrthdroeadau neu becho|dau ar &ocirc;l, ac felly &s;y yn ammeu ei holl &s;iccr|wydd o'r blaen, yw, <HI>Adnewyddu ei Edi&s;eirwch, fel pe bua&s;ei ef heb gredu erioed.</HI></P>
<P N="37">37. Hawdd gan rai &s;eddwl pe baent yn y cyf|ryw Deulu, dan y cyfryw Weinidog, allan o'r
<PB N="10" REF="6">
cyfryw Dempta&s;iwnau, nad ymmyrrau'r Cy|thrael &acirc; hwynt, fel y mae. Eithr y cyfryw rai a ddylaent wybod. Mai cyhyd ag y byddo ei hen Gyfaill ef, &s;ef y cnawd yn fyw oddi fewn, y bydd ynteu yn curo wrth y drws oddi|allan.</P>
<P N="38">38. Yr hadau a hauwyd yn Naturiaeth Dia|fol a'r Sainct ydynt cyn ddyfned, na ddiwreid|dir hwy byth, hyd oni pheidio y Cythrael a bod yn Gythrael, a Phechod a bod yn Bechod, a Sainct a bod yn Sainct.</P>
<P N="39">39. Melinydd Diafol yw'r pechadur, yn ma|lu yn wa&s;tadol; ar Diafol &s;ydd yn wa&s;tad yn llenwi yr Hoppran, neu'r pin fel na &s;afo'r felin.</P>
<P N="40">40. Mae rhai pechodau na feidr dyn anwy|bodus moi Gwneuthur; eithr y mae llawer ychwaneg na feidr dyn anwybodus ond eu gwneuthur.</P>
<P N="41">41. Y mae pump o rwymau, &acirc; ph&acirc; rai y rhwymodd Duw'r Nefoedd ef ei hun i fod yn Gard neu'n Geidwad i gadw einioes y Sainct, yn erbyn Gallu y Tywyllwch. 1. <HI>Ei berthy|nas iddynt megis T&acirc;d. 2. Ei Gariad ef iddynt, o ran ei bod hwynt yn E&s;goredigaeth ei Gyngor Tragwyddol ef, megis cyfrannogion o'i L&ucirc;n ef ei hun. 3. Pridwerth Gwaed ei fab, a'i Gyfam|mod &acirc; hwynt. 4. Eu Goglud arno ef, a'u Di&s;|gwyliad oddiwrtho, yn eu holl gyfngderau:</HI> yn awr <HI>Di&s;gwyliad a gobaith y trueiniaid ni chollir b&ycirc;th,</HI> P&s;alm 9. 18. 5. <HI>Gwaith pre&s;ennol Cri&s;t yn y Nefoedd, yw edrych am fod pob peth yn cael ei ddwyn rhagddo yn d&ecirc;g rhwng Duw &acirc;'i Bobl.</HI></P>
<P N="42">42. Bara haidd gyd &acirc;'r Efengyl &s;ydd ym|borth d&agrave;.</P>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="11" REF="6">
<HEAD>Byrr yw oes Dyn.</HEAD>
<P>FEl Gwenol <HI>Job</HI> mae 'n hoes yn llithro&punc; Fel Rho&s;&s;yn <HI>Dafydd</HI> mae hi 'n gwywo, Fel gyrfa <HI>Paul</HI> y mae 'n diweddi, Fel Bwmbwl <HI>Jago</HI> mae 'n diffoddi.</P>
<P>Fel canwyll g&wcirc;yr mae 'n hoes yn treulio. Fel llong dan hwyl mae 'n myned heibio, Fel po&s;t dan &s;awd mae 'n pedwar carnu, Fel cy&s;cod cwmmwl mae 'n difflannu.</P>
<P>Gwann yw 'n tai, a chryf yw'n Gelyn, Byrr yw'n Terem, &s;uwr yw'n terfyn, Ancertennol yw ddyfodiad, Byddwn barod yn ei wiliad.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<HEAD>Myfyrdod ar Fywyd ac Angeu.</HEAD>
<P>PA gynta bytho marw Cri&s;tion, Cynta derbyn hwnnw ei Goron: Pa hwya bytho Chri&s;tion byw, Hwya bydd heb weled Duw.</P>
<P>Pa hwya byddo dyn heb farw, Mwya fydd gofynnion hwnnw: Pa gynta tynner dyn o'i wegi, Lleia gyd y fydd ei gyfri.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="poem">
<PB N="12" REF="7">
<HEAD>Cri&s;t yw Pren y Bywyd.</HEAD>
<LG>
<L>DEwch b&ocirc;b rhai at Bren y bywyd,</L>
<L>Dewch at Ghri&s;t ein prynwr hyfryd;</L>
<L>Mwynhewch y ffrwyth, a chredwch yntho.</L>
<L>Chwi gewch r&acirc;s a bywyd gantho.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dymma 'r Pren y dynn y ddingcod,</L>
<L>A'r newyn du, a'r poen, a'r pechod,</L>
<L>A'r melldith Duw, a'r loes wenwynig,</L>
<L>Y ddaeth o fwytta 'r pren gwarddedig.</L>
</LG>
<LG>
<L>O! bwyttewch o'r pren yn rh&aacute;d,</L>
<L>O'r nef y daeth, oddiwrth y T&acirc;d,</L>
<L>I'n gyrru 'n Jach, i gadw 'n bywyd,</L>
<L>I dorri 'n chwant, i roi i'n Jechyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Mae ffrwyth e'n ber, mae ddail yn Jachus,</L>
<L>Mae fl&acirc;s yn well n&acirc;'r Manna melus:</L>
<L>Ni all newyn byth, nac Angau,</L>
<L>Drwblo'r dyn y fwytty ei ffrwythau.</L>
</LG>
<LG>
<L>Chri&s;t yw'r pren, Oh! dewch bawb atto,</L>
<L>Y ffrwyth yw'r bywyd y &s;ydd ynddo;</L>
<L>Y dail yw'r gair, a'i gyngor Jachus,</L>
<L>Sy'n bywhau yr enaid clwyfus.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dewch b&ocirc;b rhai, &s;y'n flin eu cyflwr,</L>
<L>Dewch at Ghri&s;t, ein gwir Jachawdwr,</L>
<L>Dewch i dderbyn gr&acirc;s a Jechyd,</L>
<L>Cymmorth, cynffordd, bawb o'r holl-fyd.</L>
</LG>
<LG>
<L>Dewn at y Pren, bwyttawn ei ffrwythau,</L>
<L>Crynhown ei ddail, rhown wrth ein clwyfau:</L>
<L>Fe'n gwir Jacha, fe dyrr ein newyn,</L>
<L>Fe bair i'n fyw, dros fyth heb derfyn.</L>
</LG>
</DIV2>
<TRAILER>TERFYN.</TRAILER>
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
<TEXT>
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="7">
<P>DATTODIAD Y Qwe&s;tiwn Mawr, <HI>Beth &s;ydd raid i ni ei wneuthur fel y byddom GADWEDIG.</HI></P>
<P>ATHRAWIAETHAU I <HI>Fuchedd Sanctaidd.</HI></P>
<BIBL>Act. 16. 30.</BIBL>
<Q>O fei&s;tred, beth &s;ydd raid i mi ei wneuthur, fel y byddwyf Gadwedig?</Q>
<BIBL>Heb. 12. 14.</BIBL>
<Q>Heb &s;ancteiddrwydd ni chai&s;&s; neb weled yr Arglwydd.</Q>
<P>O waith y Difinydd Parchedig Mr. <HI>Richard Baxter.</HI></P>
<P>Printiedig yn <HI>LL&V;NDAIN</HI> gan <HI>Tho. Whitledge</HI> a <HI>W. Everingham,</HI> 1693.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="table of contents">
<PB REF="8">
<PB N="3" REF="8">
<HEAD><HI>Dattodiad y Que&s;tiwn Mawr,</HI> Pa fodd i fod yn Gadwedig yn SICCR.</HEAD>
<HEAD TYPE="sub"><HI>Athrawiaethau i Fuchedd Sanctaidd.</HI></HEAD>
<P>I. Anghenrhaid, Rhe&s;wm, a modd|ion Sancteiddrwydd.</P>
<P>II. Rhanau ac Ymarfer Buchedd Sanctaidd.</P>
<P>Er Cyfarwyddiad Per&s;onawl, ac addy&s;g Teuluaidd. Yngh&ycirc;d a dau Catechi&s;ms Byrrion, a Gweddiau.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="editor's note">
<OPENER><SALUTE>Darllennydd,</SALUTE></OPENER>
<P><HI>DYnion anwybodus nis gallant go|fio hir a llawer eiriau, na deall dull ar ymadrodd byr ac ychydig eiriau. Gan hynny ammho&s;&s;ibl ydyw Scrifennu</HI>
<PB N="4" REF="9">
<HI>Catechi&s;m yr hwn nis bydd yn ang|hyfattebol naill a'i i ddeall neu i go&s;&s;adwriaeth y cyfryw; Rhaid i mi gan hynny ddymuno ar y dy&s;gawdwr i wneuthur i fynu y di&s;&s;yg anocheladwy hwn. Trwy agor meddwl (yn enwed|igol y Catechis's) i'r plant a'r Gwe|i&s;ion, gwedi darfod iddynt ddy&s;gu a dywedyd y geiriau. Darllennwch yr Hyfforddiadeu yn fynych iddynt, a Chymellweh y cwll fel yr eloch ym|mlaen ar eu &s;erchiadau hwynt; canys geiriau noeth yn unic heb fforddwr Pre&s;ennol, allant fod yn golledig i gyd oll.</HI></P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="text">
<PB N="5" REF="9">
<HEAD>Dattodiad y QWESTIWN MAWR, <HI>Beth &s;ydd raid i ni ei wneuthur fel y byddom GADWEDIG.</HI></HEAD>
<DIV2 N="1" TYPE="section">
<HEAD>1. Anghenrhaid, Rhe&s;wm, a Moddion Sancteiddrwydd.</HEAD>
<P>1. <HI>I gadw i fynu fwriadau Y dychweledig.</HI></P>
<P>2. <HI>I ddy&s;gu y rhai hynny mewn Teuluoedd &s;ydd ar|nynt eu diffyg.</HI></P>
<P>ER b&ocirc;d jechydwriaeth eneidiau yn fatter o bwys anrhaethadwy <NOTE N="a" PLACE="marg"><HI>Mar. 8. 36. Mat. 6. 33. Job</HI> 21. 14. ac 22. 17. <HI>P&s;al. 1. 2, 3. P&s;al.</HI> 14. 1. ac 12. 1.</NOTE> etto (yr Ar|glwydd a gymmero drugaredd arnynt;) Pa liaws &s;ydd yn tybied nad yw hynny yn ha|eddu eu holiad difrifol hwynt. Neu ar ddar|llen
<PB N="6" REF="10">
o honynt lyfr da un awr yn yr wythn&ocirc;s? Er mwyn y pechaduriaid diofal, diog hyn, mi a leferais yma lawer mewn lle bychan, fel na bo iddynt wrthod darllen, ac y&s;tyried gwers mor fer, oddi ithr eu b&ocirc;d yn tybied na th&acirc;l eu heneidiau hwynt ddim. Pechadur, megis ac yr attebi hynny ar fyrr am&s;er ger bron Duw, na nacca i Dduw, i ti dy hun, ac i minneu, ar i ti ddwys y&s;tyried, ac ymar&s;er yn ffyddlon yr ychydig hyfforddiadau hyn.</P>
<P N="1">1. <HI>Dechreu gartref ac adnehydd dy hun:</HI> Y&s;t|yria beth ydyw b&ocirc;d yn dd&ycirc;n <NOTE N="b" PLACE="marg">P&s;al. 8. 5, 6. Gen. 1. 26, 27. Gen. 9. 6. Col. 3. 10.</NOTE> fo'th wna|ethpwyd yn greadur boneddigeiddiach n&acirc;'r anifeiliaid. Hwy a'th wa&s;anacthant di, ac a reolir genniti, ac mae marwolaeth yn diweddu eu h&ocirc;ll boen hwynt a'i hyfrydwch. Ond mae genniti Re&s;wm i'th reoli dy hun a nhwythau; i gydnabod dy Dduw, i ragweled dy ddiwedd, i wybod dy ffordd, ac i wneuthur dy ddyled|&s;wydd. Dy Re&s;wm a'th ewyllys rh&ycirc;dd, a gallu i gyflawni, ydynt ran o ddelw Duw ar dy natur di; felly y mae dy Arglwyddiaeth di ar yr anifeiliaid, megis (dano ef) tydi yw eu perchennog, eu Rheolwr, a'i diwedd. Ond dy ddoethineb &s;anctaidd di, a'th ddaioni, a'th allu ydyw rhan bennaf o'i ddelw ef, ar y rhai y mae dy ddedwyddwch di yn &s;efyll. Mae gen|niti enaid yr hon nis gellir moi bodloni &acirc; gwybodaeth, hyd oni Chyrhaeddo dy wybod|aeth di at Dduw ei hun <NOTE N="c" PLACE="marg">Joan 17. 3. 1 Joan 4. 6, 7. Jer. 9. 24.</NOTE> nis g&acirc;ll neb arall ei threfnu, nai iawn reoli hi (neu gyfeillach y b&ycirc;d) yn ol ei natur, heb edrych ar ei Awdurdod uchaf ef, ac heb obeithi|on o lawenydd, ac ofnau o drueni ar &ocirc;l
<PB N="7" REF="10">
hyn <NOTE N="d" PLACE="marg">Luke 12. 4, 5.</NOTE>: Nis gall f&ocirc;d yn happus mewn dim, ond yn gweled, a charu, ac ymhyfrydu yn y Duw hwn megis ac y mae yn ddatcuddiedig yn y b&ycirc;d arall <NOTE N="e" PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 16. 5, hyd 11.</NOTE>. Ac ydyw'r natur hon gwedi ei rhoddi i ti yn ofer? Os cymmhwy|&s;wyd narur p&ocirc;b peth at ei ddefnydd a'i ddi|wedd, <NOTE N="f" PLACE="marg">I&s;a. 45. 18.</NOTE> yna rhaid b&ocirc;d &s;elly gyd&acirc;'th eiddo ti.</P>
<P N="2">2. Yna trwy dy <HI>Adnabod dy bun</HI> rhaid i ti wy|bod <HI>f&ocirc;d Duw,</HI> Heb. 11. 6. Ac mai e&s;e yw dy wneuthurwr, P&s;al. 100. 3. Ac aneirif ym mh&ocirc;b perffeithrwydd, ac mai efe yw dy feddiannudd, a'th Reolwr, a'th ddedwyddwch, neu'th ddib|en pennaf. Mae'r dyn yn <NOTE N="g" PLACE="marg"><HI>P&s;al. 14. 1. Gen. 1. 1. Rev. 1. 8. Rhuf. 1. 19, 20. P&s;al. 46. 10. P&s;al. 9. 10. P&s;al.</HI> 100. ac P&s;al. 23. <HI>P&s;al. 19. 1, 2, 3. P&s;al. 47. 7. Ezek. 18. 4. Gen. 18. 25. Mal.</HI> 1. 6.</NOTE> ynfyd nad yw yn gweled, &s;&ocirc;d gan y cyfryw gread|uriaid achos, neu wneuthurwr. A bod holl Allu, a doethineb, a daioni 'r b&ycirc;d, yn dyfod oddiwrth Allu, a doethineb, a daioni, &s;ydd fwy n&acirc; hwnnw o'r h&ocirc;ll f&ycirc;d. A phwy yw ein Meddian-nudd ni, ond yr hwn a'n gwnaeth ni? A phwy yw ein Rheolwr uchaf ni, ond ein per|chennog? Ei aneirif Allu, doethineb a daioni &s;ydd yn ei wneuthur ef yn unic yn gymmwys i hynny. Ac os efe yw ein Rheolwr ni, rhaid yw b&ocirc;l ganddo gyfreithiau yngh&ycirc;d &acirc; gobrw|yon i'r da, a cho&s;pedigaethau i'r drwg, a rhaid iddo farnu a chyflawni yn eu h&ocirc;l hwynt. Ac os efe yw ein pennaf wneuthurwr daioni, a b&ocirc;d y cwbl &s;ydd gennym oddiwrtho ef, a'n h&ocirc;ll obaith a'n dedwyddwch ni &s;ydd ynddo ef. Nid
<PB N="8" REF="11">
all dim &s;&ocirc;d eglurach na bod Natur d&ycirc;n yn profi y dylai efe mewn gobaith o ddedwydd|wch i lwyr roddi ei hunan i fynu i ewyllys a threfniad y Duw hwn, ac y dylai ef yn hollawl ufyddhau iddo <NOTE N="h" PLACE="marg"><HI>Math.</HI> 22. 33. <HI>Jer.</HI> 5. 22, 1. 2 <HI>Cor.</HI> 5. 8, 9. <HI>Titus</HI> 2. 14. 2 <HI>Cor.</HI> 8. 5. &amp; 6. 16, 17, 18. 1 <HI>Pet.</HI> 2. 9. <HI>P&s;al.</HI> 37. 4. <HI>P&s;al.</HI> 40. 8. <HI>Col.</HI> 3. 1, 2. <HI>Mat.</HI> 6. 20, 21. 2 <HI>Cor.</HI> 4. 17, 18:</NOTE> ac y dylai ef ei garu, a'i wa&s;anaethu ef a'i holl allu. Yn gymmaint a bod yn ammho&s;&s;ibl caru, ufyddhau, a rhyngu bodd y Duw hwnnw yn ormod, yr hwn &s;ydd fel hyn ein achos, ein diwedd, ein cwbl.</P>
<P N="3">3. Trwy dy <HI>adnabod dy hun a Duw</HI> fel hyn. Mae yn hawdd gwybod beth ydyw <HI>prif &s;ancteiddrwydd a Duwioldeb.</HI> Sef y rhoddiad hon i fynu o'r Enaid a'r galon, i Dduw yn bur ac yn holl|awl, megis yr aneirif Allu, Doethineb, a Daio|ni, megis ein Creawdwr, ein Ferchennog, Lly|wodraethwr, a'n dedwyddwch neu ein diwedd. Gan ymddaro&s;twng yn hollawl iw drefniad ef, ufyddhau iw gy&s;reithiau ef, mewn gobaith o'r Gobrwyon a addawodd efe, ac ofn y co&s;ped|igaethau a fygythiodd efe: A charu ac ymhyf|rydu ynddo ef ei hun, a'i holl eglurh&acirc;dau ef yn y b&ycirc;d; ac ewylly&s;io a chei&s;io didrangc ol|wg a mwyniant o hono ef yngogoniant nefol, ac egluro y &s;erchiadau hyn beunydd mewn gweddi, diolchgarwch, a mawl. <HI>Hwn yw defnydd dy holl Alluoedd di, diben a gorchwyl dy fywyd ti, iechyd a dedwyddwch dy enaid ti: Hon ydyw y &s;ancteiddrwydd neu 'r Dduwioldeb y mae Duw yn galw yn gymmaint am dani.</HI></P>
<P N="4"><PB N="9" REF="11">4. A thrwy hyn mae yn hawdd gwybod, beth ydyw cyflwr <NOTE N="k" PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">. &amp; <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> <HI>H<GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters"></HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> 2. <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">4. <HI>Rhuf.</HI> 3. 12, 13. <HI>Joan</HI> 3 24. <GAP DESC="illegible" EXTENT="5 letters"> 1 <HI>Joan</HI> 2. 15, 16. <HI>Rhuf.</HI> 13. 13. 14. <HI>Rhuf.</HI> 6. <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">6. <GAP DESC="illegible" EXTENT="4 letters"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">8. 23. ac 14. 26, 33.</NOTE> o bechod, ac annuwioldeb, &s;ef ei&s;ieu yr holl &s;ancteiddrwydd hon, a <HI>go&s;odiad hunan gnawdol yn lle Duw.</HI> Pan ydyw dynion yn falch &s;awrion, ac yn ddoethion, ac yn dda yn eu golwg eu hunain; ac a fynnent drefnu eu hunain a'i holl acho&s;ion, ac a fynnent reoli~ eu hunain, a rhyngu bodd iddynt eu hunain, yn &ocirc;l chwant cnawdol, a naturiaeth; am hynny caru y maent fwyaf hyfrydwch, ac elw, ac anrhyded y b&ycirc;d, megis bwyd i fodloni dymuniadau'r cnawd; a Duw ni chaiff ei garu, ei ufyddhau, neu ryngu ei fodd ddim pellach|nag y rhydd cariad hyfrydwch cnawdol gennad, ac ni chaiff ddim, ond yr hyn all y cnawd ei hepcor. Cyflwr drygionus, cnawdol, annuwiol yw hwn, er ei f&ocirc;l yn torri allan mewn am|ryw ffyrdd o bechu.</P>
<P N="5">5. Wrth hyn, profiad ei hun all ddywedyd i chwi fod y rhan fwyaf o ddynion (ie pawb <NOTE N="l" PLACE="marg"><HI>Rhuf.</HI> 3. <HI>P&s;al.</HI> 14. <HI>Rphe&s;.</HI> 2. 2, 3. <HI>Rhu&s;.</HI> 5. 12, 17, 19. <HI>Joan.</HI> 3. 6.</NOTE>, hyd oni adnewydda gr&acirc;s hwynt) yn y cyfl|wr annuwiol truenus hwn: (Er bod yr &s;cryth|ur yn unic yn dywedyd i ni pa fodd y daeth hyn) er nad vw pawb yn odineb wyr, yn feddwon; yn gribdeilwyr, neu erlidwyr, nac yn byw yn yr un ffordd o bechu. Etto bod heb hunan|ymwadiad, yn falch ac yn anianol, yn caru pethau daiarol, yn anwybodus, ac yn annuwiol, y pecho<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">au hyn yn eglur aethant yn llygredig|aeth c<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">ffredinol natur dyn; megis ac y troir eu calonnau hwynt at y b&ycirc;d oddiwrth Dduw.
<PB N="10" REF="12">
Ac a lenwir ag annuwioldeb, aflendid, ac ang|hyfiawnder, a'i rhe&s;wn hwynt nid yw ond gw&acirc;s iw &s;ynhwyrau, a'i meddwl neu eu &s;ynniad, ai cariad, ai bywyd, &s;ydd gnawdol; a'r &s;ynniad cna|wdol hwn &s;ydd elyniaeth yn erbyn &s;ancteidd|rwydd Duw, ac nis gall fod yn ddaro&s;tyngedic iw ddeddf ef: <NOTE N="m" PLACE="marg">Rhut. 8. 5, 6, 7.</NOTE> y llygredigaeth hon trefta|dol ydyw, ac aeth megis yn natur i ni, yn gymmaint ai fod yn glefid marwol ein naturi|aethau ni i gyd. Ac hawdd ydyw gwybod y bydd rhaid i'r cyfryw natur aflan, annuwiol fod yn ffiaidd gan Dduw ac <NOTE N="n" PLACE="marg">P&s;al. 4 3. 2 Cor. 6. 14, 17</NOTE> yn anghym|wys i fwyniant happus ei gariad ef, naill a'i yma, neu yn y bywyd a ddaw canys pa gym|undeb fydd rhwng goleuni a thywyllwch?</P>
<P N="6">6. Yna oddiyma hawdd ydyw gweled, pa <HI>r&acirc;s &s;ydd anghenrheidiol i iechydwriaeth d&ycirc;n.</HI> Rhaid i'r creadur atcas hwn, y gwrthryfelwr aniolchgar hwn, yr hwn &s;ydd wedi troi ymaith oddiwrth Dduw, ac wedi ymo&s;od yn ei erbyn ef, ac wedi ei halogi &acirc;'r holl fudreddi hwn o bechod, gael ei <NOTE N="o" PLACE="marg"><HI>P&s;al</HI> 32. 1, 2. 1 <HI>Cor.</HI> 6. 11. <HI>Tit.</HI> 2. 14. <HI>Tit.</HI> 3. 5, 6, 7. <HI>Heb.</HI> 14. 14. <HI>Mat.</HI> 5. 8.</NOTE> adnewyddu a'i gymmodi, ei &s;ancteiddio, a chael Maddeuant, os efe a fyn fyth&punc; fod yn Gadwedig. Caru Duw, a chael eu garu ganddo ef, ac ym|hyfrydu yn hynny, yngolwg ei ogoniant ef, ydyw Nefoedd a happu&s;rwyd eneidiau; a hyn oll fydd wrthwynebol i gyflwr aflan, di&s;anctaidd. Hyd oni chaffo dynion galonnau newydd a &s;anctaidd, nis gallant na gweled Duw, nai garu ef, nac ymhyfrydu ynddo, nai gymmeryd ef am eu bodlonrwydd pennaf; canys gan y cnawd a'r b&ycirc;d y mae eu hy&s;rydwch a'u cariad. Ac hyd oni faddeuer pechod a chymmodi o Dduw
<PB N="11" REF="12">
&acirc;'r enaid, <NOTE N="p" PLACE="marg">Rhuf. 5. 1, 2, 3.</NOTE> pa lawenydd neu heddwch all yr enaid ddi&s;gwyl oddiwrtho ef, natur yr hwn a'i gyfi|awnder &s;ydd yn ei rwymo iw ffieiddio ac iw go&s;pi?</P>
<P N="7">7. A phrofiad a ddywed i chwi, mor <NOTE N="q" PLACE="marg">1 <HI>Cor.</HI> 2. 11, 12. 2 <HI>Pet.</HI> 1. 3.</NOTE> anig|onol ydych chwi eich hunain i bob un o'r ddau waith hyn; <HI>I adnewyddu eich Eneidiau, neu iw Cymmodi hwynt &acirc; Duw.</HI> A fydd i natur gnaw|dol wrthwynebu, a gorchfygu y cnawd, ffie|iddio y pechod yr hwn y mae yn dra anwyl yn ei garu? A orchfyga meddwl bydol cnawdol y b&ycirc;d? Gwedi i ddefod neu gw&s;tom wreiddio eich llygredigaethau naturiol chwi, ydyw yn hawdd eu dadwreiddio hwynt? O pa waith mawr a chaled ydyw gwneuthur i bechadur d&acirc;ll anghredadwy o&s;od ei galon ar f&ycirc;d arall, a thry&s;ori ei holl obaith yn y Nef|oedd, a bwrw ymaith yr holl bethau y mae yn eu gweled, am y Duw hwnnw, a'r gogoni|ant yr hon ni welodd efe erioed! Ac i galon galed, fydol, gnawdol, fyned yn ddoeth ac yn dyner, ac yn &s;anctaidd, ac yn nefol, ac i ffi|eiddio y pechod yr hwn y mae fwyaf yn ei garu! Ac beth allwn ni wneuthur i fodloni cyfiawn|der, ac i gymmodi y cyfryw enaid gwrthryfel|gar &acirc; Duw?</P>
<P N="8">8. Gwedi darfod i natur, a phrofiad eich gwneuthur chwi yn gydnabyddus &acirc;'ch pechod, &acirc;'ch trueni, a pheth &s;ydd ei&s;ieu arnoch chwi; a ddywed ymmhellach i chwi nad ydyw Duw <NOTE N="r" PLACE="marg"><HI>Act.</HI> 14. 17. ac 17. 24, 27, 28. <HI>Rhuf.</HI> 1. 19, 20. <HI>Rhuf.</HI> 2. 4. <HI>Job</HI> 34. 14, hyd 25. <HI>Mat.</HI> 12. 42, 43.</NOTE>
<PB N="12" REF="13">
etto yn gwneuthur &acirc; chwi yn &ocirc;l eich ha|eddedigaethau. Mae efe yn rhoddi i chwi fy|wyd ac am&s;er, a thrugareddau, pan oedd eich pechodau wedi fforffettio y rhai hyn oll. Mae efe yn eich rhwymo chwi i edifarhau a throi atto ef. Ac am hynny gan fod profiad yn dy|wedyd i chwi fod peth gobaith, a bod Duw wedi cael rhyw ffordd arall i ddangos trugar|edd i blant digofaint, Rhe&s;wm a orchymyn i chwi i ymofyn &agrave; phawb &s;ydd gymmwys i'ch dy&s;gu chwi, pa ffordd o feddyginiaeth a y&s;|py&s;odd Duw. Ac megis ac a gellwch chwi yn fuan ganfod, fod crefydd y ceneddloedd, a'r Ma|hometaniaid, cyn belled oddiwrth ddangos y gwir feddyginiaeth, fel y maent yn rhan o'r clefid ei hun; felly chwi ellwch ddy&s;gu, ddar|fod i'r per&s;on Rhyfeddol <NOTE N="s" PLACE="marg"><HI>I&s;a</HI> 9. 6, 7. ac 53. <HI>Joan</HI> 3. 16, 19. ac <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> 1, 3, 4, ac 3. 2.</NOTE> yr Arglwydd Je&s;u Gri&s;t gymmeryd arno y &s;wydd o fod yn Bryn|wr ac Achubwr y b&ycirc;d; a darfod iddo ef yr hwn ydyw y gair tragwyddol, a doethineb y T&agrave;d, vn rhyfeddol ymddangos yn natur d&ycirc;n, yr hon a gymmerodd efe oddiwrth y forwyn Mair, a gaed trwy'r y&s;pryd Glan; ac fel y bydddei ini gael dy&s;gawdwr wedi ei ddanfon o'r <NOTE N="*" PLACE="marg">Joan 1. 18.</NOTE> Nefoedd, i wneuthur y b&ycirc;d yn gydnabyddus yn ddidwyll, ac yn hawdd ag Ewyllys Duw ac &acirc; phethau anweledig bywyd tragwyddol&punc; Pa fodd y dygodd Duw dy&s;tiolaeth iw <NOTE N="t" PLACE="marg">Acts 2. 22. Heb. 2. 3, 4.</NOTE> wi|rionedd ef, trwy wyrthiau aml, agored, ac na<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> gellir moi gwrthddadleu <NOTE N="u" PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 4. thyd 11.</NOTE> Pa fodd y darfu iddo ef orchfygu Satan a'r b&ycirc;d, ac a roddes
<PB N="13" REF="13">
ni &s;iampl o Gyfiawnder perffaith, <NOTE N="w" PLACE="marg">1 <HI>Pet. 2. 22, 23, 24, 25. Mat. 26. 67, 68. Act. 1. Heb. 4. Eph. 1. 22, 23. Rhuf. 5. 1, 3, 9. Heb.</HI> 8. 9, 13. ac 8, 6, 7. <HI>Heb. 7. 25. 1 Joan 5. 10. Joan</HI> 5. 22. ac 3. 18, 19. <HI>Mat.</HI> 25.</NOTE> ac aeth tan watwargerdd a chreulondeb pech|aduriaid, ac a ddioddefodd farwolaeth y groes, megis Aberth tros ein pechodau ni i'n cymmodi ni &acirc; Duw: Pa fodd yr adgyfod|odd efe y trydydd dydd, ac a orchfygodd ang|eu, ac a fu fyw ddeugein nhiwrnod hwy ar y ddaiar, yn dy&s;gu ei Apo&s;tolion, ac yn rhoddi iddynt orchymyn i bregethu'r Efengyl i'r holl f&ycirc;d, ac yna efe a e&s;cynnodd yn gorphorol i'r Nefoedd, tra'r oeddynt hwy yn edrych yn ddy|fal ar ei ol ef. Pa fodd y mae efe yn awr yn y Nefoedd yn Dduw ac yn dd&ycirc;n yn un per|&s;on, Dy&s;gawdwr, a Brenin, ac Arch-offeiriad ei Eglwys. Ganddo ef y bydd rhaid i ni ddy&s;gu ffordd y bywyd, ganddo ef y bydd rhaid i ni ga|el ein rheoli megis Phy&s;ygwr eneidiau: rhoddwyd iddo ef bob Awdurdod'yn y Nef, ac ar y ddai|ar. Trwy ei Aberth ef, a'i haeddedigaethau, a'i gyfryngdod y bydd rhaid i ni gael Maddeu|ant a bod yn gymmeradwy gyd&acirc;'r T&agrave;d; a thrwyddo ef yn unic y bydd rhaid i ni ddyfod at, Dduw. Efe a wnaeth ac a &s;iccrhaodd Gy|fammod o r&acirc;s, o'r hwn y mae Bedydd yn &s;el: Sef [<HI>y bydd Duw ynddo ef yn Dduw i ni ac yn D&acirc;d heddychol, ac y bydd Crist yn jachawd|wr i ni, a'r y&s;pryd Gl&acirc;n yn &s;ancteiddiwr i ni&punc; os nyni yn ddiragrith a gyttunwn, hynny yw os yn edif|eiriol ac yn gredadwy y rhoddwn i fynu ein hunain i Dduw y T&acirc;d, M&acirc;b, a'r y&s;pryd Gl&acirc;n yn yr am|canion neu fwriadau hynny.</HI>] Y cyfammod hwn yn ei ddull, gweithred ydyw o Roddiad, o Gri&s;t
<PB N="14" REF="14">
a Maddeuant, ac iechydwriaeth i'r holl fyd: os hwy trwy wir ffydd ac edifeirwch a ddychwelant at Dduw. A hon fydd y gyfraith yn ol yr hon y barna efe bawb &s;ydd yn ei chlywed hi yn y diwedd; canys gwnaeth|pwyd ef yn farnwr pawb, ac a gyfyd y meirw oll, ac a gyfiawnha ei &s;ainct, ac a'i barna hwynt i lawenydd a gogoniant didrangc, ac a farna yr anffyddloniaid diedifeiriol ac <NOTE N="x" PLACE="marg">Luke 16.</NOTE> annuwiol i ddidrange drueni. Yr enaid yn unic a fernir ar farwolaeth, a chorph ac enaid yn yr Adgyfodiad. Yr Efengyl hon a brege|thodd yr Apo&s;tolion i'r b&ycirc;d; ac fel y byddei yn rymmus i iechydwriaeth dynion, yr y&s;pryd Gl&acirc;n <NOTE N="y" PLACE="marg">Acts 2. Joan 17. 29.</NOTE> yn gyntaf a roddwyd i y&s;prydoliaethu ei phregethwyr hi, a'i nerthu hwynt i lefaru mewn amryw ieithoedd, ac i gyttuno yn ddid|wyll yn un, ac i weithio llawer o wyrthiau mawrion, ac amlwg i brofi eu gair i'r rhai y pregetha&s;ant hwy. A thrwy 'r moddion hyn hwy a blanna&s;ant yr Eglwys, <NOTE N="z" PLACE="marg">Mat. 28. 19. Acts 14. 23. Act. 20. Act. 26. 17, 18.</NOTE> yr hon y bydd rhaid i weinidogion arferol amlhau, a'i dy&s;gu, a'i bugeilio, hyd ddiwedd y b&ycirc;d. Hyd oni che&s;glir i mewn yr holl Etholedigion. A'r un <NOTE N="a" PLACE="marg">Rhuf. 8. 9. Tit. 3. 5, 3. Joan 13. 5, 6.</NOTE> y&s;pryd Gl&acirc;n a gymmerodd arno hyn|ny, megis ei waith ef, i fyned gyd&acirc; yr Efeng|yl hon, a thrwyddi i droi eneidiau dynion, eu goleuo, a'u &s;ancteiddio hwynt, a thrwy (<HI>b</HI>) Ade|nedigaeth ddirgel i adnewyddu eu natur hwynt, a'i dwyn hwynt i'r gwybodaeth hwnnw, ac uf|ydd-dod, a chariad o Dduw, yr hyn ydyw y &s;ancteiddrwydd cyntaf, i'r hon i'n creuwyd ni,
<PB N="15" REF="14">
ac oddiwrth 'r hon y &s;yrthia&s;om ni. Ac fel hyn trwy Jachawdwr, a Sancteiddiwr y bydd rhaid cymmodi, ac adnewyddu pawb a fynnant gael eu gogoneddu gyd&acirc; Duw yn y Nefoedd. Hyn oll ellwch chwi ddy&s;gu oddiwrth yr &s;crythrau &s;anctaidd y rhai a <NOTE N="c" PLACE="marg">2 Tim. 3. 16.</NOTE> &s;crifenwyd gan y&s;prydoli|aeth yr y&s;pryd Gl&acirc;n, ac a'u &s;eliwyd trwy li|aws o <NOTE N="d" PLACE="marg">Heb. 2. 3, 4.</NOTE> wyrthiau eglur, ac yn cynnwys gwir lun ac argraff Duw, ac a'u Derbyniwyd a chad|wyd gan yr Eglwys, megis &s;iccr ymadroddion Duw, ac wedi eu bendithio ganddo o genhed|laeth i genhedlaeth, ymmhob oes i &s;ancteiddio llawer o eneidiau.</P>
<P N="9">9. Gwedi i chwi ddeall hyn i gyd, mae yn am&s;er i Chwi i <NOTE N="e" PLACE="marg">2 Cor. 13. 5. P&s;al. 4. 4. 2. Pet. 1. 10.</NOTE> edrych gartref, a deall yn awr <HI>pa gyflwr y mae eich Enediau chwi ynddo.</HI> Gwnaethpwyd dyn ar y cyntaf yn &s;anctaidd, ac yn happus, chwi a &wcirc;yddoch: eich bod chwi a phob d&ycirc;n wedi &s;yrthio oddiwrth Dduw, a &s;ancteiddrwydd, a dedwyddwch, at hunan, a pechod a thrueni, chwi a &wcirc;yddoch: eich bod chwi cymmhelled wedi eich prynu gan Chri&s;t chwi a &wcirc;yddoch: megis ac y cynnygir i chwi Gyfammod o faddeuant ac iechydwriaeth, a Chri&s;t a thrugaredd a gynnygir i'ch dewis chwi. Ond a ydych chwi yn ffyddloniaid gwir edif|eiriol, ac wedi eich adnewyddu gan yr y&s;pryd Gl&acirc;n, ac felly wedi eich uno &acirc; Chri&s;t? Hwn ydyw'r Que&s;tiwn etto heb ei ddattod, hwn ydyw'r gwaith &s;ydd etto iw wneuthur, heb pa un nid oes dim iechydwriaeth, ac os marw a wnei di cyn gwneuthur hynny, gwae iti fod o honot ti eriod yn dd&ycirc;n. Oddieithr i dd&ycirc;n
<PB N="16" REF="15">
gael ei <NOTE N="f" PLACE="marg">Joan 3. 5. 2 Cor. 5. 17. Rhuf. 8. 7, 9. Phil. 3. 18, 20.</NOTE> adgenedlu gan yr y&s;pryd, a'i droi, a'i wneuthur yn greadur Newydd, ac o gnawdol ei wneuthur yn y&s;prydol, ac o ddaiarol ei wneu|thur yn Nefol, ac o hunan a phechadurus ei wneuthur yn &s;anctaidd ac yn ufydd i Dduw, nis gall efe fyth fod yn gadwedig, mwy nac a gall y cythrael ei hun fod yn gadwedig. Ac os ydyw hyn felly (megis nad oes dim &s;icc|rach) yr wyf yn cei&s;io gennit yn awr, yr hwn wyt yn darllen y geiriau hyn, megis ac yr wyt ti yn y&s;tyried dy iechydwriaeth, megis ac y mynnit ti ddiangc rhag t&acirc;n uffern, a &s;efyll yn gy&s;&s;urus ger bron Gri&s;t, a'i Angelion ef yn y di|wedd, ar iti yn ddifrifol y&s;tyried onid ydyw Rhe&s;wm yn Gorchymyn i ti brofi dy gyflwr; a wyt ti fel hyn <NOTE N="g" PLACE="marg">Act 16. 14.</NOTE> wedi dy adnewyddu gan y&s;pryd Cri&s;t a'i nad wyt? Ac i <NOTE N="h" PLACE="marg"><HI>Act</HI> 2. 37. ac 16. 30. ac 11. 23. 2 <HI>Cor. 6. 1, 2. Dat.</HI> 2. 7.</NOTE> alw am gymmorth gan y rhai hynny a fedrant dy gynghori di, a chanlyn ar chwilio hyd oni ddelych i wybod dy gyflwr. Ac os yw dy enaid ti yn ddieithr i'r gorchwyl hwn o &s;anct|eiddiad, onid ydyw Rhe&s;wm yn gorchymmyn iti heb oedi fyned at Cri&s;t, a chrefu ei y&s;pryd ef, a bwrw ymmaith dy bechodau, a rhoddi dy hunan yn hollawl i'th Dduw, dy jachawd|wr a'th &s;ancteiddiwr, a myned iw Gyfammod ef, gyd&agrave; llwyr ymroad byth nad ymmadewi ag efe, i ymwadu a thydi dy hun, ac ewyll|y&s;iau y cnawd&punc; ac a'r byd twyllodrus darfod|edig hwn, a rhoi allan dy holl obaith ar y Nefoedd, ac at frys beth bynnag a gu&s;t iti
<PB N="17" REF="15">
&s;iccrhau y dedwyddwch &s;ydd heb ddiwedd iddo? Ac a lefe&s;i di wrthod hyn, pan ydyw Duw a chydwybod yn ei orchymmyn? Ac ymmhell|ach yr wyf yn eich cynghori chwi.</P>
<P N="10">10. Deellwch <HI>pa fodd y mae Satan yn rhwystro eneidiau rhag eu &s;ancteiddio;</HI> fel y bo i chwi wybod pa gymmaint i &s;efyll yn erbyn ei ddichellion ef. Rhai y mae efe yn eu twyllo trwy <NOTE N="i" PLACE="marg"><HI>Act</HI> 24. 14. ac 28. 22. ac 24. 5, 6.</NOTE> adrodd iddynt yn ddrygionus, nad yw &s;ancteiddrwydd ddim ond drychiolaeth ffanci, neu Ragrith! (a phed fae Duw a marwolaeth, a Nefoedd ac uffern yn ffancies, hyn ellid ei gredu.) Rhai y mae efe yn eu llygru trwy allu chwant cnawdol, fel nad &acirc;d eu pechodau hwynt iw Rhe&s;wm lefaru. Rhai y mae efe yn eu cadw mewn llwyr anwybodaeth, trwy ddygiad i fynu drwg rhieni anwybodus, ac e&s;geulu&s;tra <NOTE N="k" PLACE="marg">Mal. 2. 7, 9. Ho&s;. 4. 9.</NOTE> dy&s;g|awdwyr annuwiol, y rhai idynt yn lladd yr Eneidiau: Rhai y mae efe yn eu twyllo &acirc; gobeithion bydol, ac yn Cadw eu meddyli|au felly wedi, eu cymmeryd i fynu &acirc; pheth|au bydol, fel nas gall matterrion Tragwydd|oldeb gael ond rhai meddyliau rh&ycirc;dd a dir|ym, neu cynddrwg a bod heb yr un: Rhai a rwy&s;trir gan <NOTE N="l" PLACE="marg">Dihar. 13. 20.</NOTE> gymdeithas neu gwmpeini drwg&punc; y rhai a wawdiant fuchedd &s;anctaidd, ac a'u denant i droi at ddifyrrwch ofer, ac rhai ydynt felly wedi eu <NOTE N="m" PLACE="marg">Ephe&s;. 4. 18, 19.</NOTE> caledu yn eu pechod, megis ac y maent agos wedi diddarbodi, ac nid ydynt nac yn ofni digofaint Duw, nac yn gofalu am eu Hiechydwriaeth, eithr gwrando y pethau hyn y maent megis dynlon yn cy&s;gu, ac nid
<PB N="18" REF="16">
oes dim au deffr&ycirc; hwynt: Rhai a ddigalonnir &acirc; th&ycirc;b fod Duwioldeb yn fywyd mor <NOTE N="n" PLACE="marg">Mal. 1. 13.</NOTE> an|hyfryd, prudd, ac athri&s;t, fel yn hytrach na'i goddef hi, hwy a beryglant eu heneidiau, deued a ddelo ar hynny, (megis ped fae yn fywyd anhyfryd garu Duw, a gobeithio am lawenydd didrangc, ac yn fywyd hyfryd garu 'r byd a phecod, a byw o fewn cam at uff|ern.) Rhai wedi eu hargyoeddi, ydynt yn <NOTE N="o" PLACE="marg"><HI>Mat.</HI> 25. 3, 8, 12. ac 24. 43, 44.</NOTE> oedi eu hedifeirwch, ac yn tybied i bod yn ddigon buan ar &ocirc;l hyn; ac maent yn pwr|pa&s;u ac yn addo, hyd onid elo yn rhyhwyr, a darfod bywyd, ac am&s;er, a gobaith: a rhai pan ydynt yn gweled fod &s;ancteiddrwydd yn anghenrheidiol a <NOTE N="p" PLACE="marg"><HI>Joan 8. 39. 42, 44. Rhuf. 3. 1. 2. Gal. 4. 9. Mat.</HI> 13. 19, 20, 21, 22, ac 15. 2, 3, 6. <HI>Gal.</HI> 1. 1.</NOTE> &s;iommir gan ryw d&ycirc;b marw, neu henwau, neu ymddango&s;iad, a ll&ucirc;n &s;ancteiddrwydd, naill ai o herwydd eu bod yn dal rhyw Opinion neu d&ycirc;b manwl, neu o herwydd eu bod yn cy&s;&s;ylltu &acirc; phobl grefydd|ol, neu o herwydd eu bod o'r rhai hynny y maent hwy yn tybied ydyw'r wir Eglwys, neu o herwydd eu bod hwy wedi eu bedyddio &acirc; dwfr, ac yn cadw rhannau oddiallan o addoliad; ac nid hwyrach o herwydd eu bod yn offrymmu i Dduw lawer iawn o wa&s;anaeth gwefus a defod difywyd yn ol athrawiaethau dynion y rhai ni arogla&s;aut erioed o Enaid &s;anctaidd. Fal hyn Marweidd-dra, Bydoldeb, Rhagrith, a bod yn anianol &s;ydd yn rhwy&s;tro Myrddiw|nau rhag &s;ancteiddrwydd, ac jechydwriaeth.</P>
<P N="11"><PB N="19" REF="16">11. Os mynnit ti fyth fod yn gadwedig na orthrymma Rhe&s;wm <HI>trwy ddilyn Chwantau ac&punc; ewylly&s;iau 'r cnawd.</HI> Eithr weithiau <NOTE N="q" PLACE="marg">P&s;al. 4. 3. Hag. 1. 5. Deut. 32. 7, 29.</NOTE> ymneilldua i y&s;tyried yn ddifrifol, ac mewn &s;obrwydd. Rhe&s;wm gwa&s;caredig cy&s;gadur nid yw defn|yddiol. Mae gan Dduw a chydwybod lawer iawn iw ddywedyd wrth iti, yr hyn mewn lliaws o gwmpeini a gofalon bydol nid wyt i gymmwys i glywed: cyflwr <NOTE N="r" PLACE="marg">I&s;a. 1. 3.</NOTE> galarus ydyw bod dyn yr hwn &s;ydd ganddo <HI>Dduw, a Chri&s;t,</HI> ac <HI>Enaid, a Nefoedd, ac uffern</HI> i feddwl am danynt, yn an|fodlon i ganiattau iddynt yr un ond meddyl|iau rhedegog. Ac na ddyru unwaith yn yr wythnos un awr iw <NOTE N="s" PLACE="marg">Job 34. 27. Jer. 23. 20. P&s;al. 119. 59.</NOTE> hy&s;tyried hwynt yn ddif|rifol yn debyg i dyn! Diau nid oes gennyt bethau mwy iw hy&s;tyried. Bydded iti gan hyn|ny ymroi weithiau i dreulio hanner awr, y y&s;t|yried yn ddifrifol dy gyflwr tragwyddol.</P>
<P N="12">12. Edrych <NOTE N="t" PLACE="marg">2 Cor. 4. 18. Deut. 32. 29. 1 Joan 2. 17. 1 Cor. 7. 31. Luc 12. 19. 20. Joan 14. 1, 2. 1 The&s;. 5. 23.</NOTE> ar y byd hwn a'i holl hyf|rydwch, megis d&ycirc;n a rhe&s;wm ganddo, yr hwn &s;ydd yn rhagweled y diwedd, ac nid megis anifail yr hwn &s;ydd yn byw yn anianol, ar yr hyn a fo ger bron ei lygaid ef, ydyw yn rhaid i mi ddywedyd iti, o dd&ycirc;n, <HI>y bydd rhaid i ti farw?</HI> Celaneddau a llwch &s;ydd yn dy ddy&s;gu di i weled diwedd gogoniant daiarol, a holl hyfrydwch y cnawd. A'i peth ammheus ydyw na dderfydd dy gnawd ti ar fyrder? Ac etto a barattoi di tro&s;to o flaen dy Enaid? Pa ffarwel galarus a fydd rhaid iti ar fyr am&s;er
<PB N="20" REF="17">
gymmeryd ar cwbl y mae dynion bydol yn gwerthu eu heneidiau am danynt! Ac o cyn gynted y bydd hynny! Och dd&ycirc;n, mae'r dydd yn agos, ychydig ddyddiau ychwaneg, ac yr wyt yn myned ymmaith! ac a lefe&s;i di fyw yn ammharod, ac ymadael &acirc;'r Nefoedd am y fath f&ycirc;d a hwn?</P>
<P N="13">13. Ac yna myfyrria mewn &s;obrwydd <HI>ar y</HI> <NOTE N="u" PLACE="marg">Luc 12. 4. Eccl. 12. 7. 2 Pet. 3. 11. 2 Cor. 4. 18. Phil. 3. 18, 20.</NOTE> <HI>bywyd i ddyfod:</HI> Beth ydyw bod yr Enaid i ymddangos ger bron y Duw byw, ac iw barnu i ddidrangc lawenydd neu drueni! Os ydyw'r cythrael yn dy demptio di i ammeu y cyfryw fywyd, cofia fod natur, a'r &s;erythur, a chyd&s;yniad y b&ycirc;d, a'i dempta&s;iwnau ef ei hun yn dy&s;tion yn ei erbyn ef. O dd&ycirc;n a fedri di dreulio un dydd, mewn cwmpeini, neu yn unig, mewn Bu&s;ines, neu mewn &s;eguryd, heb rai meddyliau difrifol am dragwyddoldeb? Nid oes dim yn dangos yn fwy fod Calonnau dyni|on yn cy&s;gu, neu yn feirwon na hyn, nad yd|yw meddyliau o ddidrangc lawenydd neu boen, mor agos, yn cymhell monynt i fod yn &s;anct|aidd, ac i orchfygu holl dempta&s;iwnau y cnawd, megis gwael bethau, a phethau na thalant moi hy&s;turied.</P>
<P N="14">14. Deliwch &s;ulw, y&s;tyriwch <HI>o ba feddwl y mae y rhan &s;wyaf o Ddynion pan ydynt yn dyf|od i</HI> <NOTE N="x" PLACE="marg"><HI>Num. 23. 10. Mat.</HI> 25. 8. ac 7. 21, 22. <HI>Dihar.</HI> 1. 28. 29.</NOTE> <HI>farw!</HI> Oddieithr rhyw adyn anobeithi|ol gwrthodedig, onid ydynt oll yn dywedyd yn dda am fuchedd &s;anctaidd? Ac yn dymuno fod eu bywyd hwynt wedi ei dreulio yng|hariad
<PB N="21" REF="17">
gre&s;ogaf Duw, ac ufydd-dod manylaf iw gyfreithiau ef? Ydynt hwy y pryd hynny yn dywedyd yn dda am drachwant ac hyf|rydwch, ac yn mawrhau golud ac anrhydedd y byd? Oni fua&s;ei yn well ganddynt hwy farw megis y &s;ainct mwya gra&s;el nag megis pech|aduriaid diofal, cnawdol, bydol? Ac wyt ti yn gweled ac yn gwybod hyn, ac etto oni fynni dy ddy&s;cu, a bod yn ddoeth mewn am|&s;er?</P>
<P N="15">15. Meddwl yn dda pa fath oedd y rhai hynny <NOTE N="y" PLACE="marg">Math. 23. 29. 30, 31, 33. Heb. 11. 38. Joan 8. 39.</NOTE> enwau pa rai &s;ydd yn awr yn an|rhydeddus am eu &s;acteiddrwydd. Pa fath fywyd a ddarfu i Sainct <HI>Petr,</HI> a Sainct <HI>Paul,</HI> Sainct <HI>Cyprian,</HI> Sainct <HI>Augu&s;tin,</HI> a'r holl Sainct eraill a'r Merthyron fyw? A'i bywyd o ddig|rifwch cnawdol ac o hyfrydwch ydoedd? Onid oeddynt hwy yn Sanctaidd yn fwy manylach n&acirc; neb a'r a adwaeno&s;t ti? A watwara&s;ant neu a erlydia&s;ant hwy fuchedd &s;anctaidd? Onid ydyw hwnnw yn ei ddamnio ei hunan yr hwn &s;ydd yn anrhydeddu henwau y Sainct, ac ni ddilyn monynt?</P>
<P N="16">16. Y&s;tyria pa ragoriaeth &s;ydd rhwng <HI>Cri|stion a dyn</HI> <NOTE N="z" PLACE="marg">Math. 10. 15. Rhuf. 2. Acts 10. 34. 35.</NOTE> <HI>cenhedlig.</HI> Anfodlon ydych i fod megis y cenhedloedd neu rai digred. Ond yd|ych chwi yn tybied nad yw y Cri&s;tion yn rhagori arnynt ond mewn opiniwn neu fedd|wl? Yr hwn nad ydyw yn &s;ancteiddiolach n&acirc; hwynt hwy, &s;ydd yn waeth, ac a ddioddef mwy n&acirc; hwynt hwy.</P>
<P N="17"><PB N="22" REF="18">17. Y&s;tyria pa ragoriaeth rhwng Cri&s;tion <NOTE N="a" PLACE="marg">Rhuf. 2. 28, 29. Math. 25. 28. Luc 19. 22. Act 24. 15. Gal. 4. 29.</NOTE> <HI>Duwiol ac un annuwiol,</HI> onid ydyw holl wrthwynebwyr &s;ancteiddrwydd yn ein plith ni, etto yn llefaru am yr un Duw, a Chri&s;t a'r &s;crvthur, ac yn proffe&s;&s;u yr un Gredo a chrefydd gyd&agrave;'r rhai hynny y maent yn eu gwrthwynebu? Ac onid ydyw y Cri&s;t hwn yn Awdur ein &s;ancteiddrwydd ni, a'r &s;cryth|ur hon yn e gorchymmyn hi? Chwiliwch a gwelwch, onid hyn ydyw y rhagoriaeth, fod y duwiol yn ddifrifol yn eu proffe&s;s, a'r annuwiol ydynt yn Rhagrithwyr, y rhai ydynt yn ca&s;au ac yn gwrthwynebu yr ymarfer o'r un pethau y rhai y maent eu hunain yn eu proffe&s;&s;u; cre&s;ydd pa rai nid yw ond iw con|demnio hwynt, tra 'r ydyw eu bywyd yn wrth|wynebol iw tafodau hwynt.</P>
<P N="18">18. Deall beth ydyw <HI>Cyfrwy&s;tra 'r cythrael,</HI> trwy godi c&ycirc;nifer <NOTE N="b" PLACE="marg"><HI>Eph. 4. 14. Act. 20. 30. 1 Cor. 11. 19. 1 Tim.</HI> 4. 3. <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">c 2. 14, 16. 1 <HI>Tim. 1. 5, 6. Tit. 3. 9. Eph.</HI> 4. 3. &amp;c. 1 <HI>Cor. 12. Math. 12. 25. Rhuf.</HI> 2. 12, 27, 28, 29.</NOTE> <HI>o &s;ectau, a therfy&s;gau,</HI> ac <HI>ymry&s;&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">au</HI> ynghylch crefydd yn y byd: Sef i wneuthur i rai feddwl eu bod hwy yn gref|yddol, oblegid eu bod yn medru &s;iarad am eu opinionau, neu oblegid eu bod yn tybied mai eu plaid hwy yw 'r goreu, o herwydd eu ter|fy&s;g hwy yw 'r mwyaf, neu 'r lleiaf; eu plaid hwynt yn uchaf, neu yn dioddef. Ac i droi cydymddiddan &s;anctaidd a fo er adeilad|aeth i ymry&s;&s;on ofer, ac i wneuthur dynion yn ddi Dduw, i ammau pob crefydd, ac na
<PB N="23" REF="18">
byddont gywir i'r un, o herwydd amrafael meddyliau dynion. Ond cofia nad yw y Gref|ydd Gri&s;tianogol ond un, ac yn beth hawdd ei hadnabod wrth ei h&ecirc;n Reol, a'r Eglwys Catholic &s;ydd yn cynnhwys pob Cri&s;tianogion, nid yw ond un. Ac os b&ucirc;dd cnawdol, neu opinionau fyddant yn gwahanu dynion felly, fel y bo un rhan yn dywedyd, nini ydym yr holl Eglwys, a rhan arall yn dywedyd, ny|ni ydym (megis ped fae y Gegin yr holl d&ycirc;, neu un dref neu Bentref yr holl Deyrnas) a fyddi di yn ynfyd wrth weled y gwahaniad hwn? Gwrando bechadur, yr holl Sectau hyn yn n&ycirc;dd y farn a gyttunant megis ty&s;tion yn dy erbyn di, os wyt ti heb fod yn &s;anct|aidd; o herwydd pa fodd bynnag yr oedd|ent yn ymrafaelio, y <NOTE N="c" PLACE="marg">Gal&punc; 1. 7, 8. Math. 28. 20.</NOTE> cwbl o honynt &s;ydd Cri&s;tianogion oeddent yn proffe&s;&s;u anghen|rhaid Sancteiddrwydd, ac yn cyttuno &acirc;'r &s;cry|thur honno yr hon &s;ydd yn ei gofyn hi er nas gelli di yn hawdd ddattod pob ymrafael, di elli yn hawdd wybod y wir grefydd, hyn|ny yw yr hon a ddy&s;godd Cri&s;t a'i Apo&s;tolion, yr hon a ddarfu i bob Cri&s;tianogion broff|e&s;&s;u, yr hon y mae 'r Scrythur yn ei ofyn, yr hon &s;ydd yn <HI>gyntaf yn</HI> <NOTE N="d" PLACE="marg">Jag. <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. 17.</NOTE> <HI>bur wedi bynny heddychol,</HI> tra y&s;prydol, nefol, cariadus, trug|arog, a chyfiawn.</P>
<P N="19">19. <HI>Ymmaith oddiwrth y</HI> <NOTE N="e" PLACE="marg">Epb. 5. 11. Dihar. 23. 20. 2 Cor. 6. 17, 18. P&s;al. 15. 4. Deut. 13. 13.</NOTE> <HI>cwmpeini hwnnw yr hwn &s;ydd anianol,</HI> ac yn elynol i Re&s;wm, Sobrwydd, a Sancteiddrwydd, ac yn wrthwy|neb
<PB N="24" REF="19">
i Dduw, iddynt eu hunain, ac i titheu, a allant hwy fod yn ddoethion tro&s;ot ti, y rhai ydynt yn ffol tyo&s;tynt eu hunain? Neu gyf|eillion iti, y rhai ydynt yn dini&s;trio eu hunain? Neu do&s;turio wrth dy Enaid ti, pan ydynt hwy yn gwneuthur gwatworgerdd o'i damnedigaeth eu hunain? A fydd iddynt hwy dy helpio di i'r Nefoedd, y rhai ydynt yn rhedeg mor ffromwyllt i uffern? Dewis gym|deithas w&ecirc;ll, os mynnit ti fod yn w&ecirc;ll.</P>
<P N="20">20. <HI>Na farna o fuchedd &s;anctaidd yn &ocirc;l yr hyn yr wyti yn ei glywed,</HI> canys nis gellir moi hadnabod hi felly <NOTE N="f" PLACE="marg">Joan 5. 40. Luc 14. 29, 39. Joan 6. 35, 37, 45.</NOTE> profa hi tros am&s;er ac wedi hynny barna megis ac yr wyt ti yn cael achos. Na ddywed yn erbyn y pethau nis gwyddo&s;ti, ped fua&s;it ti ond byw mewn Cariad Duw, ac mewn ffydd fywiol o ddid|rangc ogoniant, ac hy&s;rydwch &s;ancteiddrwydd, ac ofn uffern, ond am un Mis neu ddiwr|nod; ac &acirc; chy&s;ryw galon, yn <NOTE N="g" PLACE="marg">E&s;a. 55. 6, 7.</NOTE> taflu ym|maith dy dechod, ac yn galw ar Dduw, ac yn trefnu dy Deulu mewn modd &s;anctaidd, yn enwedig ar ddydd yr Arglwydd, yr wyfi yn llyfa&s;u dywedyd yn hyf, profiad a'th cymmhell|ai di i <NOTE N="h" PLACE="marg">Matth. 11, 19.</NOTE> gyfiawnhau buchedd &s;anctaidd. Ond etto rhaid i mi ddywedyd iti, nid gwir &s;anct|eiddrwydd ydyw hi, os wyt ti ond ei phrofi hi mewn rhai pethau, a <NOTE N="i" PLACE="marg">Luc 14. 33.</NOTE> chadw o'r neilldu bethau eraill. Os Duw gan hynny a'th argy|oeddodd di mai hon yw ei ewyllys ef ai ffordd, yr wyfi yn dy dynghedu di, megis yn ei bre&s;|ennoldeb
<PB N="25" REF="19">
ofnadwy ef, <NOTE N="k" PLACE="marg">Datc. 22. 17. Joan <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. 12. Da<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">. 2. <HI>ac</HI> 3. 1 Joan 5. 12, 13. P&s;al. 34. 7. P&s;al. 73. 26. Matth. 25. Luc 20. 38. Heb. 2. 3. 1 The&s;. 2. 12.</NOTE> nac oeda ddim hwy, eithr bydded iti &s;wriadu, a rhoi i fynu dy hun yn hollawl i Dduw megis dy D&acirc;d Nefol, dy jachawdwr, a'th &s;ancteiddiwr, a gwna Gyfammod tragwyddol ag efo, a'r pryd hynny efe a'i holl drugareddau fyddant yn eiddo ti, ei r&agrave;s ef a'th helpia di, a'i drugaredd ef a'th pardyna di, ei weinidogion ef a'th hyffordd|ant di, a'i bobl ef a weddiant tro&s;otti, ac a'th cynnorthwyant, ei Angelion ef a'th gadwantdi, a'i y&s;pryd ef a'th cy&s;&s;ura, a'th ddiddana di a phan dderfydd y cnawd, ac y bydd rhaid i ti ymadael a'r byd hwn, dy jachawdwr y pryd hynny a dderbyn dy Enaid ti, ac a'i dwg hi i fod yn gyfrannog o'i ogoniant ef; ac efe a gyfyd dy gorph di, ac a'th gyfiawnha di yng&wcirc;ydd y byd, ac a'th gnwaiff di yn gyd-&s;t&acirc;d &acirc;'r Angelion; a thi fyddi fyw yngolwg a cha|riad Duw, ac yn nhragwyddol hyfrydwch ei ogoniant ef: Hyn ydyw diwed<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> ffydd a &s;anct|eiddrwydd. Ond os tidi ydwyt yn caledu dy galon, ac yn gwrthod trugaredd, gwae <NOTE N="l" PLACE="marg">Luc 19. 27. Dihar. 29. 1. <HI>ac</HI> 1. 25.</NOTE> trag|wyddol fydd dy ran di, ac yna ni bydd jach|&acirc;d.</P>
<P>Ac yn awr Ddarllennydd, yr wyfi yn dy|muno arnat, ac yr wyf yn dymuno gan Dduw ar fyngliniau, a'r i'r ychydig eiriau hyn &s;u|ddo i'th calon di, ac a'r iti i darllein hwynt tro&s;tynt a thro&s;tynt drachefn, ac y&s;tyria megis dyn y bydd rhaid iddo ar fyrder farw. Oes neb yn haeddu dy gariad ti a'th uf; dd dod
<PB N="26" REF="20">
di yn fwy n&acirc; Duw? A'th goffa diolchgar di yn fwy n&acirc; Chri&s;t? A'th ofal di a'th ddi|wydrwydd yn fwy n&acirc;'th jechydwriaeth? Oes yr un dedwyddwch yn fwy dymunol n&acirc;'r Nef|oedd? Neu'r un trueni yn fwy ofnadwy nag uffern? Neu oes dim iw y&s;tyried yn fwy n&acirc; hwnnw yr hwn &s;ydd dragwyddol? A d&acirc;l hyf|rydwch cnawdol tros ychydig ddyddiau am golled o'r Nefoedd, ac o'th Enaid anfarwol? Neu a fydd dy bechod ti ath lwyddiant ti yn felys wrth farwolaeth, ac yn nydd y. farn? Megis ac yr wyt ti yn ddyn, ac me|gis fyth yr wyt yn credu fod Duw, a byd i ddyfod, ac megis yr wyt ti yn gofalu tros dy Enaid, pa un fydd a'i cadwedig neu ddam|nedig, yr wyfi yn dymuno arnat, yr wyf yn gorchymmyn iti, meddwl am y pethau hyn! Meddwl am danynt unwaith yn y dydd o'r lleiaf. Y&s;tyria hwynt a'th feddyliau mwya &s;obr a difrifol! Nid gwatworgerdd mor Nefoedd, ac nid brathiad chwannen mo uffern! Na wna watworgedd o jechydwriaeth, neu o ddamnedi|gaeth! Mi a wn dy fod ti yn byw mewn byd ynfyd, cynddeiriog, p'le y gelli di glywed rhai yn chwerthin ar y cyfryw bethau a'r rhai hyn, ac yn gwawdio buchedd &s;anctaidd, ac yn taflu gwradwyddiadau atcas ar y duwiol, ac yn llawen yn yfed, a chwarau, a chweleua ymmaith ei ham&s;er, ac wedi hynny dywedyd, <HI>yr ymddiriedant hwy i Dduw am eu heneidiau, a gobeithiant fod yn gadwedig &acirc; llai o drafferth!</HI> Eithr os yr holl ddynion hyn ni newidiant eu meddyliau, a bod ar fyrder yn ddidrw&s;t, ac oni chwenychent fwyta eu geiriau, a dy muno darfod iddynt hwy fyw buchedd &s;anctaidd, er y bua&s;ei hynny yn dwyn arnynt hwy wradwy dd|a
<PB N="27" REF="20">
chy&s;tudd yn y byd, bydded i mi ddwyn gwradwydd twyllwr tros fyth. Ond os ydyw Duw a'th gydwybod ti yn ty&s;tiolaethu yn er|byn dy bechod ti, a dywedyd i ti mai bu|chedd &s;anctaidd &s;ydd oreu, nac y&s;tyria gwrth|ddywediad y byd gwallgofus, yr hwn &s;ydd wedi meddwi &acirc; dichellion y cnawd: Eithr <HI>dyro i fynu dy Enaid a'th fywyd i Dduw trwy Je&s;u Gri&s;t mewn Cyfammod flyddlon!</HI> Nac oeda ddim hwy ddyn, eithr bwriada yn llwyrfryd, <HI>bwriada yn anghyfnewidiol; a Duw fydd yn ei|ddoti, a thi a fyddi yn eiddo iddo ef tros fyth.</HI> Amen, Arglwydd trugarha wrth y pechadur hwn, ac felly bydded i'r bwriad hwn fod trwot ti ynddo ef.</P>
</DIV2>
<DIV2 N="2" TYPE="section">
<HEAD>II. <HI>Rhannau ac ymarfer Buchedd Sanctaidd er addy&s;g Per&s;on|awl a Theuluaidd.</HI></HEAD>
<P>Y Cwbl ni <NOTE N="a" PLACE="marg">1 <HI>Cor. 1. 25. Heb. 4. 1. 2 Pet. 2. 22. 1 Cor. 3. Gal.</HI> 3. ac 4. <HI>Math.</HI> 13. 41. ac 18. 7.</NOTE> ddarfu gwedi i ddynion ddechreu buchedd &s;anctaidd, grefyddol; pob pren ac &s;ydd yn blodeuo nid yw yn prifio yn ffrwythlawn, a phob ffrwyth nid yw yn cynnyrchu, yn dyfod i berffeithrwydd. Llaw|er &s;ydd yn &s;yrthio ymmaith, y rhai a dybid
<PB N="28" REF="21">
eu bod wedi dechreu yn dda; a llawer &s;ydd yn dianrhydeddu enw Cri&s;t trwy eu Tramgwyddiadau, a'i Gwendidau: Llaw|er &s;ydd yn tri&s;tau Calonnau eu dy&s;gawdwyr, ac yn aflonyddu yn alarus Eglwys Cri&s;t trwy eu hanwybodaeth, ai amryfu&s;eddau trwy &s;od yn ddoethion yn eu t&ycirc;b eu hunain, yn afre|olus, yn gyndyn, yn ymry&s;longar, yn ymble|idio, ac yn amrafaelio: Yn gymmaint a bod <NOTE N="b" PLACE="marg">Phil. 3. 18, 19. Act. 20. 30.</NOTE> gelyniaeth, ac angariad Cri&s;tianogion yn rhwystrau mawrion i droedigaeth y byd di|ffydd, a chennedlic trwy o&s;od allan y ffydd Gri&s;tianogol iw dirmyg a'i gwatwargerdd hw|ynt, megis ped fae hi ond amryfu&s;edd dynion mor aflan a bydol, a beilchion ac eraill y rhai nis gallant fyth gyttuno yn eu plith eu hun|ain: A llawer trwy eu gwyniau a'i hunan|gei&s;iad ydynt yn faich ar y Teuluoedd a'r cymydogion lle y maent yn byw: Ac yn fwy trwy eu gwendidau, a'i gwyniau mawrion yd|ynt yn &s;aglau, gorthrymderau, a beichiau arnynt eu hunain. Pan ydyw y Grefydd Gri&s;tianogol yn ei gwir drefnid, yn fywyd o'r cyfryw &s;anctaidd <NOTE N="c" PLACE="marg"><HI>Matth.</HI> 5. 16. 1 <HI>Pet.</HI> 3. 1. 1 <HI>Pet.</HI> 2. 15. ac 1. 8. 2 <HI>Cor.</HI> 1. 21.</NOTE> oleuni a chariad, o'r cyf|ryw burdeb a heddwch, o'r cyfryw ffrwyth|londer a Ne&s;oldeb, megis a phed fae yn ol hynny wedi ei go&s;od allan ymmywyd Cri&s;ti|anogion, hi a orchymynnei aruthredd a pharch oddiwrth y byd, ac a wnai chwaneg iw troi hwynt, n&acirc; chleddy&s;au, ie nag y gall geiriau yn unig wneuthur. Ac a wnai Cri&s;tianogion yn fuddiol ac yn hawddgar y naill i'r llall:
<PB N="29" REF="21">
A'i bucheddau yn wledd ac yn hyfrydwch iddynt eu hunain. Yr wyfi yn gobeithio y bydd yn ryw help i'r Dibennion rhagorol hyn, os myfi mewn ychydig Hyfforddiadau iachus, profedig a agoraf i chwi ddyled&s;wyddau buch|edd Cri&s;tianogol.</P>
<P N="1">1. <HI>Cedwch fyth wir.</HI> <NOTE N="d" PLACE="marg">2 <HI>Tim.</HI> 1. 13. ac 3. 7. <HI>Heb.</HI> 5. 12. <HI>Phil.</HI> 1. 9. <HI>Rhuf.</HI> 15. 14.</NOTE> <HI>ffurf Athrawiaeth Cri&s;ti|anogol, Dymuniad a dyled&s;wydd, yn brintiedig ar eich meddyliau,</HI> hynny yw, Deellwch hi yn eglur ac yn wahanedig, a chofiwch hi, fy meddwl yw, pwngciau mawrion crefydd &s;ydd gynnhwy&s;edig mewn Catechi&s;ms. Chwi a ellwch fyth gynn|yddu mewn Deall eglurach o'ch Catechi&s;ms ped faech yn fyw gant o flynyddoedd. Na fydded y geiriau yn unig, ond y matter mor gartre&s;ol yn eich Meddyliau, ac yw &s;tafellau eich T&ycirc;. Y cyfryw <NOTE N="e" PLACE="marg"><HI>Eph.</HI> 4. 13, 14, <HI>Col.</HI> 1. 9. ac 2. 2. ac 3. 10. 1 <HI>Tim.</HI> 6. 4.</NOTE> wybodaeth dwys a'ch &s;efydla chwi yn erbyn twyll ac anghredini|aeth, ac a fydd fyth o'ch mewn chwi yn help barod i bob gr&acirc;s, a phob dyled&s;wydd; megis ac y mae cyfarwyddid y creftwr iw waith ef: Ac o herwydd ei&s;ieu hyn pan ydych yn dyfod ymmlith rhai digred neu Hereticiaid, eu dadleuon hwy a dybier gen|nych chwi eu bod yn ddiatteb, ac a y&s;cyd|want, oni ddidymchwelant eich ffydd chwi; a chwi yn hawdd a gyfeiliornwch mewn pwng|ciau llai, ac a flinwch yr Eglwys a'ch breu|ddwydion a'ch dadleuon. Hyn ydyw trueni neu ddiny&s;tr llawer o Broffe&s;wyr, tra yr ydynt yn barnu eraill ymmhob Dadl ynghylch Matterri|on
<PB N="30" REF="22">
Eglwy&s;ig, hwy nid ydynt yn gwybod yn dda Athrawiaeth y Catechi&s;m.</P>
<P N="2">2. <HI>Byddwch fyw beunydd trwy ffydd ar</HI> <NOTE N="f" PLACE="marg"><HI>Joan</HI> 17. 3. <HI>Ephe&s;.</HI> 3. 17, 18. <HI>Mat.</HI> 28. 19. <HI>Eph.</HI> 1. 22, 23 ac 4. 6, 16. <HI>Rhuf.</HI> 5. 2 <HI>Cor.</HI> 12. 9. <HI>Joan</HI> 16. 33. 1 <HI>Joan</HI> 5. 4. <HI>Heb.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> 14. 16. <HI>Col.</HI> 3. 3, 4. <HI>Act</HI> 7. 59.</NOTE> <HI>Je&s;u Gri&s;t megis y Cy&s;ryngwr rhwng Duw a chwi.</HI> Gwedi eich &s;eilio yn ffydd yr Efengyl, a deall &s;wydd Cri&s;t gwnewch ddefnydd o hono fyth yn eich holl ei&s;ieu. Meddyliwch ar gariad Ta dol Duw, megis yn dyfod attoch chwi trwy|ddo e&s; yn unig: Ac ar yr y&s;pryd megis gwedi ei roddi trwyddo ef eich pen, ac a'r Gyfammod gr&acirc;s megis wedi ei wneuthur a'i &s;elio trwyddo ef, ac ar y weinidogaeth megis wedi ei dan&s;on trwyddo ef, ac ar yr holl am&s;erau a chynnorthwyon, a gobaith megis wedi eu cael ai rhoddi trwyddo ef. Pan yd|ych yn meddwl am bechod, a gwendid, a thempta&s;iwnau, meddyliwch hefyd am ei r&acirc;s digonol ef, &s;ydd yn maddeu, yn cyfiawnhau, ac yn gorchfygu. Pan wyt ti yn meddwl am y byd, y cnawd ar cythrael, meddwl pa fodd y mae efe yn eu gorchfygu hwynt. Bydded i Athrawiaeth ef, a &s;iampl ei berffeithiaf fy|wyd ef, yn wa&s;tadol och blaen chwi megis eich Rheol. Yn eich holl ammeuon, ac o&s;nau, ewch atto ef yn yr y&s;pryd, ac at y T&acirc;d trwyddo ef, ac ef yn unig. Cymmerwch ef megis gwreiddyn eich bywyd a'ch trugaredd|au, a byddwch fyw megis arno ef a thrwy ei fywyd ef, a phan ydych yn marw, rho|wch i fynu eich Eneidiau iddo ef, &s;el y bo iddynt hwy fod gydag ef lle y mae efe, a
<PB N="31" REF="22">
gweled ei ogoniant ef. Byw ar Gri&s;t a gwneu|thur defnydd o hono ymmhob ei&s;ieu, a chyr|chu at Dduw a galw arno, mwy ydyw n&acirc; chreduniaeth gyffredinol Terfy&s;cus ynddo ef.</P>
<P N="3">3. <HI>Felly credwch yn yr y&s;pryd Glan, megis ac i</HI> <NOTE N="g" PLACE="marg">Gal. 5. 16, 25.</NOTE> <HI>fyw a gweithio trwyddo ef, megis ac y mae'r corph trwy'r enaid.</HI> Ni <NOTE N="h" PLACE="marg">Math. 28. 19.</NOTE> fedyddiwyd monoch iw enw e&s; yn ofer; (ond ychydig &s;ydd yn deall y meddwl a'r rhe&s;wm o hono.) Cri&s;t a ddanfonodd yr y&s;pryd i wneuthur dau waith mawr. 1. At yr Apo&s;tolion a'r prophwydi iw <NOTE N="i" PLACE="marg">Joan 16. 13. Heb. 2. 3. 4.</NOTE> hy&s;prydoli hwynt yn ddidwyll i bregethu'r E&s;engyl, a'i chadarnhau hi trwy wrthiau a'i thy&s;tiolaethu hi i'r oe&s;oedd a ddeu|ei, yn yr &s;crythrau &s;anctaidd. 2. Ar ei holl <NOTE N="k" PLACE="marg">1 <HI>Cor.</HI> 12. 12, 13. <HI>Rhuf.</HI> 8. 9, 13. <HI>Joan</HI> 3. 5, 6.</NOTE> aelodau, iw goleuo a'i &s;ancteiddio hwynt, i gredu, ac ufuddhau i'r Athrawiaeth &s;anctaidd hon, (heb law ei ddawn cyffredinol ef i lawer iw ddeall a'i phregethu hi.) Gwedi dar&s;od i'r y&s;pryd yn gyntaf draethu 'r Efengyl, mae e&s;e trwyddi yn gynta&s; yn adgenedlu ac wedi hynny yn rheoli yr holl wir ffyddloniaid. Ni roddir mono ef yn awr i ni i ddatcuddio Ath|rawiaethau newyddion, ond i ddeall ac uf|yddhau i'r Athrawiaeth a ddatcuddiwyd, ac a &s;eiliwyd er ys talm o am&s;er ganddo ef. Megis ac y mae 'r haul trwy ei rinwedd melus, a gwahanol yn rhoddi ac yn magu bywyd na|turiol pethau a theimlad a bywyd ynthynt; felly y mae Cri&s;t trwy ei <NOTE N="m" PLACE="marg"><HI>Ezek.</HI> 36. 27. <HI>E&s;ay</HI> 44. 3. <HI>Rbuf.</HI> 8. 1, 5. 1 <HI>Cor.</HI> 6. 11. <HI>Zech.</HI> 14. 20.</NOTE> y&s;pryd ein by|wyd<NOTE PLACE="marg">(l) 2 <HI>Tim.</HI> 3. 15, 15. <HI>Jude</HI> 19. 20.</NOTE>
<PB N="32" REF="23">
y&s;prydol ni. Megis nad ydych chwi yn gwneuthur yr un gwaith naturiol ond trwy eich by|wyd naturiol, felly ni ddylaech chwi wneuthur yr un y&s;prydol ond trwy eich bywyd y&s;prydol. Rhaid i chwi nid yn unig gredu&punc; a charu, a gweddio trwyddi, ond trin eich holl alwedigaeth trwy|ddi; canys <HI>Sancteiddrwydd i'r Arglwydd</HI> &s;ydd raid ei &s;crifennu ar y cwbl; pob peth a &s;ancteiddir i chwi, o herwydd eich bod chwi wedi eich &s;ancteiddio i Dduw. Rhowch y cwbl iddo ef, ac arferwch y cwbl iddo ef, ac am hynny rhaid i chwi wneuthur y cwbl yn nerth a chyfarwyddyd yr y&s;pryd.</P>
<P N="4">4. <HI>Byddwch</HI> <NOTE N="n" PLACE="marg">1 <HI>Cor.</HI> 10 <GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"> <HI>Rhuf</HI> 11. 36. 2 <HI>Cor.</HI> 5. 7, 8. 1 <HI>Joan</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>Rhuf</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. 1, 2, 3. <HI>Mat.</HI> 22&punc; 37. <HI>Ephe&s;.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. 6. 2 <HI>Cor.</HI> 5. 19. <HI>Gal.</HI> 4. 4, 5, 6.</NOTE> <HI>fyw yn hollawl ar Dduw. Megis oll yn oll, megis achos cyntaf a Rheolwr pennaf, a diben eithaf pob peth.</HI> Bydded i ffydd, gobaith a chariad fod yn ymborthi beunydd arno ef. Bydded <HI>Ein T&acirc;d yr hwn wyt yn y Nef|oedd</HI> fod yn &s;crifennedig yn gyntaf ar eich cal|onnau, fel y bo iddo ef ymddangos yn dra|hawddgar i chwi, ac y bo i chwi yn h&ycirc; ym|ddiried iddo, a bod cariad plentyn yn ffyn|non dyled&s;wydd. Gwnewch ddefnydd o'r M&acirc;b a'r v&s;prydd i'ch tywys chwi at y T&acirc;d, ac o ffydd yn Gri&s;t i ennyn ac i gadw yn fyw gariad Duw. Cariad Duw ydyw ein prif &s;ancteiddrwydd ni, ac a elwir yn enwedigol, efe a drwythau [<HI>ein Sancteiddrwydd</HI>] at ba un nid yw <HI>ffydd yn Grist,</HI> ond y modd. Bydded eich diben pennaf chwi, yn a&s;tudio Cri&s;t, i weled daioni, cariad, hawddgarwch Duw yn|ddo ef. Duw yn damnio nis cerir mono mor hawdd, a Duw gra&s;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ol, heddychol. Mae gen|nych
<PB N="33" REF="23">
gymmaint o'r y&s;pryd, ac &s;ydd gennych o gariad i Dduw; hwn yw dawn priodol yr y&s;|pryd i holl feibion Duw trwy fabwy&s;iad, peri iddynt, &acirc; chariad ac hyder plentyn, i lefain, <HI>Abba, D&acirc;d.</HI> Na adnabyddwch, na chwennych|wch, na cherwch greadur yn y byd, ond yn unig megis tan Dduw! Hebddo ef, byded yn ddim i chwi, eithr megis y druch heb yr wy|neb, neu lethyrennau gwa&s;caredig heb yr y&s;t|yr, neu megis corph heb 'r Enaid. Na <NOTE N="o" PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 30. 5. ac 63. 3.</NOTE> elwch ddim yn hawddfyd, neu hyfrydwch, ond ei gariad ef; na dim yn adfyd neu drueni, ond ei ddigllonedd ef, a'r achos a'r ffrwythau o honi pan &s;o dim yn ymddangos yn hawdd|gar ac yn ddymunol yr hwn &s;ydd yngwrth|wyneb iddo ef, gelwch hynny yn <NOTE N="p" PLACE="marg">Phil. 3. 7, 8.</NOTE> <HI>dom!</HI> A gwrandewch ar y dyn hwnnw, megis <NOTE N="q" PLACE="marg">Mat. 16. 23.</NOTE> Satan, neu'r Sarph a fynnei eich denu chwi&punc; oddiwrtho ef; a chyfrifwch ef ond gwagedd, pr&ycirc;f, a llwch, yr hwn a fynnei eich dych|rynu chwi oddiwrth eich dyled&s;wydd tuag atto ef. Ofnwch ef yn fawr, ond cerwch ef yn fwy. Bydded <NOTE N="r" PLACE="marg">2 <HI>The&s;&s;.</HI> 3. 5. 1 <HI>Cor.</HI> 13, 13.</NOTE> cariad yn enaid, ac yn ddi|wedd pob dyled&s;wydd arall. Diwedd a rhe&s;wm o'r lleill i gyd ydyw; ond nid oes ganddi ddim diwedd neu re&s;wm, ond ei golygyn ai gwrthrych na feddyliwch am un Ne&s;oedd arall, a diwedd, a dedwyddwch i ddyn, ond cariad y weithred olaf, a Duw y gwrthddrych olaf. na fydded eich crefydd chwi mewn dim ond cariad Duw ynghyd a'i moddion a'i ffrwythau. Na pherchennogwch yr un tri&s;t|wch,
<PB N="34" REF="24">
chwant, neu lawenydd, ond cariad yn galaru, yn cei&s;io, ac yn llawenhau.</P>
<P N="5">5. <HI>Eyddwch fyw mewn ffydd a gobaith o'r Nef|oedd, a</HI> <NOTE N="s" PLACE="marg"><HI>Cor.</HI> 3. 1, 2, 3, 4. <HI>Mat.</HI> 6. 19, 20, 2<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> 33. 2 <HI>Cor.</HI> 4. 17, 18. ac 7. <HI>Luc</HI> 12. 20. <HI>H<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters"></HI> 6. 20. 1 <HI>Cor.</HI> 15. 28. <HI>Ephe&s;.</HI> 4. 6. ac 1. 21 <HI>Phil.</HI> 3. 18, 20. <HI>P&s;al.</HI> 73. 25, 26. <HI>Joan</HI> 18. 36.</NOTE> <HI>chei&s;iwch hi megis eich rhan a'ch diwedd. Ymbyfrydwch beunydd eich eneidiau mewn rhagfeddyliau o ddidrangc olwg a chariad Duw.</HI> Megis ac a gwelir Duw ar y ddaiar ond megis mewn drych, felly yn gyfattebol y mwynheir e&s;e. Ond pan dderfydd i gariad alaru, a chei|&s;io, a phechod a gelynion wedi eu gorchfygu, a ninnau yn gweled Gogoniant Duw yn y Nefoedd, hyfrydwch cariad y pryd hynny fydd yn berffaith. Chwi ellwch chwennychu mwy ar y ddaiar nag a ellwch chwi obeithio am dano. Na edrychwch am deyrnas o'r byd hwn, nac am fynydd Zion yn y diffaithwch. Mae Cri&s;t yn teyrna&s;u ar y ddaiar megis Mo&s;e<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter"> yn y Gwer&s;yll, i'n tywys ni i wl&acirc;d yr Adde|wid: Ein dedwyddwch perffaith ni fydd, pan roddir y deyrnas i'r T&acirc;d, <HI>a Duw fydd oll y oll.</HI> Ammau neu feddwl dieithr, digalon am y Nefoedd, dwfr ydyw wedi ei dywallt a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> y t&acirc;n &s;anctaidd, i ddiffodd eich &s;anctaidd|rwydd, a'ch llawenydd chwi. A fedrwch chwi ymdeithio un dydd cyfan at y cyfryw ddiwedd, a byth heb feddwl am y lle yr ydych yn myned atto? Pan fo 'r ddaiar ar y goreu, nid Nefoedd fydd. Nid ydych chwi yn byw ddim pellach trwy ffydd, fel Cri&s;tianogion nag yr ydych yn byw naill a'i am y Nefoedd yn ei chei&s;io hi, neu ar y Nefoedd mewn gobaith a llawenydd.</P>
<P N="6"><PB N="35" REF="24">6. <HI>Ymegniwch i wneuthur crefydd yn</HI> <NOTE N="t" PLACE="marg"><HI>P&s;al.</HI> 1. 2, 3. ac 84. 2, 10. ac 63. 3, 5. ac 37. 4. ac 91. 14. ac 119. 47, 70. <HI>E&s;ay</HI> 58. 14. <HI>P&s;al.</HI> 112. 1 <HI>Rhuf.</HI> 14. 17. ac 5. 1, 3, 5. 1 <HI>Pet.</HI> 1. 8. <HI>Mat.</HI> 5. 11, 12. <HI>P&s;al.</HI> 32. 11.</NOTE> <HI>hyfryd|wch i chwi.</HI> Edrychwch yn fynych ar Dduw, ar y Nefoedd, ar Gri&s;t, ar yr Y&s;pryd, ar yr Addewidion, ar eich holl Drugareddau, ewch tros eich Profiadau. A meddyliwch pa achos o hyfrydwch uchel &s;ydd fyth o'ch blaen chwi, ac mor anweddaidd ydyw, ac mor niweidiol i'ch proffe&s;s chwi ydyw, bod un yr hwn &s;ydd yn dywedyd, ei fod ef yn gobeithio am y Nefoedd, etto yn byw mor br&ucirc;dd a'r rhai hynny nad oes ganddynt ddim gobaith uwch n&agrave;'r ddaiar. Diau y dyn hwnnw a ddylai fod yn llawn o lawenydd, yr hwn a gaiff fyw yn llawenydd y Nefoedd tros fyth. Yn enwedig llawennychwch pan ydyw Cenhadau marwol|aeth yn dywedyd i chwi, fod eich llawen|ydd didrangc chwi yn agos. Os nad ydyw Duw, a'r Nefoedd, gyd&acirc; ein holl drugareddau ni yn y ffordd yn ddigon o re&s;wm am fywyd llawen, nis gall fod yr un. Ffieiddiwch bob adroddiad yr hwn a fynnei wneuthur crefydd i ymddangos yn fuchedd blin pr&ucirc;dd. A chym|erwch ofal na o&s;odoch chwi moni allan felly i eraill, canys ni wnewch chwi monynt hwy fyth, i fod mewn cariad &acirc; hynny, nad ydych chwi yn ei wneuthur iddynt yn hyfryd ac yn hawddgar. Nid megis y Rhagrith&wcirc;r, trwy gymmell a llunio at ei feddwl a'i hyfrydwch cnawdol, ond dwyn i fynu y galon i gyttun|deb &s;anctaidd ag hyfrydwch crefydd.</P>
<P N="7"><PB N="36" REF="25">7. <HI>Gwiliwch megis am eich Eneidiau yn erbyn y byd hwn &s;ydd yn gwenhieithio ac yn</HI> <NOTE N="u" PLACE="marg"><HI>Gal.</HI> 6. 14. 1 <HI>Joan</HI> 2. 15, 16. <HI>Jag.</HI> 1. 27. ac 4. 4, 5. 1 <HI>Joan</HI> 5. 4, 5. <HI>Rhuf.</HI> 12. 2. <HI>Gal.</HI> 1. 4. <HI>Tit.</HI> 2. 11. <HI>Mat.</HI> 19. 24. <HI>Luc</HI> 12. 16, 21, ac 16. 25. <HI>Jag.</HI> 1. 11. ac 5&punc; 1, 2, 4, <HI>Luc.</HI> 8. 14. <HI>Heb.</HI> 11. 26.</NOTE> <HI>temptio, yn enwedig pan ydis yn ei o&s;od ef allan megis yn fwy melus a hyfryd n&acirc; Duw, a &s;ancteiddrwydd, a'r Nefoedd.</HI> Y byd hwn gyd&agrave; ei hyfrydwch, ei olud, ai anrhydedd, yw'r peth y mae Satan yn rhoi yn y clorian, yn erbyn Duw, a &s;anct|eiddrwydd, a'r Nefoedd. Ac ni chaiff neb well nag y mae efe yn ei ddewis, a'i gyfrif yn oreu. Mae'r abwyd yn llithio y rhan anifeiliaidd, pan ydyw Rhe&s;wm yn cy&s;gu. Ac os trwy gym|morth y &s;ynhwyrau cnawdol y caiff y deyrn|gader, yr anifail a farchoga ac a reola 'r dyn; a rhe&s;wm aiff yn gaeth-w&acirc;s ir awyddfryd gnawdol. Pan ydych yn clywed y Sarph, gwel|wch ei golyn ef, a gwelwch farwolaeth yn can|lyn y ffrwyth gwaharddedig. Pan ydych yn codi, edrychwch i wared, a gwelwch eich cwymp! Ei re&s;wm ef yn gy&s;tal a'i ffydd &s;ydd yn wan, yr hwn am y cyfryw ffoledd, megis rhwy&s;e a gwagedd y byd, a feder anghofio Duw ai enaid, a marwolaeth, a'r farn, Nefoedd ac uff|ern, ie ac yn y&s;tyriol a orchymmyn iddynt &s;efyll heibio&punc; Pa wybodaeth neu brofiad all wneuthur daioni ar y dyn hwnnw, yr hwn a anturia cymmaint am y cyfryw fyd, yr hwn y mae pawb ac a'i profodd ef yn ei alw yn wagedd yn y diwedd? Mor alarus gan hynny ydyw cyflwr dyn bydol? Oh ofnwch y byd pan fo yn gwenu, neu yn ymddangos yn felus
<PB N="37" REF="25">
ac yn hawddgar. Na cherwch mono, os ydych yn caru eich Duw a'ch Eneidiau.</P>
<P N="8">8. <HI>Ffowch oddiwrth brofedigaethau a chroe&s;hoeli|wch y</HI> <NOTE N="x" PLACE="marg"><HI>Rhuf.</HI> 8. 1, 12. <HI>Gal.</HI> 5. 24. <HI>Rhuf.</HI> 13. 14. <HI>Cal.</HI> 5. 17. <HI>Jude</HI> 8, 23. 2 <HI>Pet.</HI> 2. 10. <HI>Ephe&s;.</HI> 2. 3. 1 <HI>Pet.</HI> 2. 11. <HI>Mat.</HI> 6. 13. ac 26. 41. <HI>Luc</HI> 8. 13.</NOTE> <HI>cnawd, a chedwch reolaeth barrhaus ar eich ehwantau a'ch &s;ynhwyrau.</HI> Llawer trwy &s;yn|dod dirybudd trachwant a &s;yrthia&s;ant yn gy|wilyddus. Gwedi darfod i'r rhai hyn trwy gynnefindra ddy&s;gu bod yn chwannog ac yn daer, yn gyffelyb i gi newynllyd, neu faedd chwantus, nid dymuniad, neu bwrpa&s;s diog a &s;arweiddia, neu ai rheola hwynt! mor ber|yglus ydyw cyflwr y dyn hwnnw yr hwn &s;ydd ganddo y &s;ath ani&s;ail awyddus yn wa&s;tadol iw attal? Os efe a e&s;ceulu&s;a ei wiliadwriaeth ond am un awr, mae efe yn barod iw fwrw ef yn bendramwnwgl i uffern. Pwy all fod yn ddi|ogel yn hir &s;e&s;yll ar ddibyn mor ofnadwy? Dagrau a thri&s;twch llawer o flynyddoedd, yn fynych nis gallant adnewyddu y golled yr hon y gall un awr neu weithred ddwyn. O hyn mae &s;iampl ofnadwy Dafydd a llawer o rai eraill yn ein Rhybuddio ni. Gwybyddwch beth ydyw hwnnw yr ydych chwi yn fwyaf tueddol iddo, pa un a'i trachwant, a &s;eguryd, neu or|modedd mewn bwydydd, neu ddiodydd, neu chwarau, ac yno go&s;odwch eich gwiliadwria|eth cryfaf i'ch cadw yn ddilwgr. Ymrowch beunydd i farweiddio y trachwant hwnnw, a nedwch i naturiaeth anifeiliaidd, neu chwant orchfygu Rhe&s;wm. Etto na ymddiriedwch, i bwrpa&s;&s;en yn unic, ond ymmaith oddiwrth
<PB N="38" REF="26">
brofedigaeth. Na chyffwrdd, ie nac edrych ar yr hyn a fo yn temtio, cadw yn ddigon pell oddiwrtho, os ydwyt yn chwennych bod yn ddiogel. Pa drueni &s;ydd yn dyfod oddiwrth ddechreuad bychan? Profedigaeth &s;ydd yn tywys i bechu, a phechodau bychain at becho|dau mwy, a'r rhai hynny at uffern! Ac nid ydyw pechod ac uffern i chwareu a hwynt! Agorwch eich pechod neu eich profedigaeth i ryw gyfaill, fel y bo i gywilydd eich achub chwi rhag perygl.</P>
<P N="9">9. <HI>Cedwch i fynu Reolaeth parhaus cywraint ar eich</HI> <NOTE N="y" PLACE="marg"><HI>Jag.</HI> 1. 19. ac 3. 17. 1 <HI>Pet.</HI> 3. 4. <HI>Mat.</HI> 5. 5. <HI>Eph.</HI> 4. 2, 3. <HI>Col.</HI> 3. 12.</NOTE> <HI>gwyriau a'ch tafodau.</HI> I'r diben hwn ced|wch gydwybod dyner yr hon a fydd yn pigo&punc; yn gofidio pan fo'ch yn pechu yn un o'r rhain. Bydded i wyniau &s;anctaiddgael eu iawn drefnu, ac i wyniau hunan cnawdol gael eu hattal. Bydded i'ch tafodau wybod eu dyled&s;wy|ddau i Dduw ac i ddyn, ac Ymegniwch i fod yn gywraint, ac ymrowch iw Cyflawni hwynt. Gwybyddwch holl bechodau y tafod, fel y bo i chwi i gochel hwynt, canys eich diniweidrwydd a'ch heddwch chwi &s;ydd yn &s;ef|yll yn fawr ar ddoeth Reolaeth eich tafodau.</P>
<P N="10">10. <HI>Rheolwch eich</HI> <NOTE N="a" PLACE="marg"><HI>Deut.</HI> 15. 9. 2 <HI>Cor.</HI> 10. 5. <HI>Gen.</HI> 6. 5. <HI>P&s;al.</HI> 10. 4. ac 94. 19. ac 119. 113. <HI>Dihar.</HI> 12. 5. ac 15. 26. <HI>P&s;al.</HI> 119. 59. <HI>Dihar.</HI> 30. 32. <HI>Jer.</HI> 4. 14. <HI>Deut.</HI> 32. 29.</NOTE> <HI>meddyliau &acirc; diwydrwydd parhaus Cywraint.</HI> Neilltuwch eich hunain yn fynych i fyfyrio yn ddifrifol. Ymddiddennwch a'ch cydwybodau ac a'ch Duw, gyd&acirc;'r hwn y<NOTE PLACE="marg">(z) <HI>Jag.</HI> 1. 26. ac 3. 5, 6. <HI>P&s;al.</HI> 34. 13. <HI>Dihar.</HI> 18. 21.</NOTE>
<PB N="39" REF="26">
mae eich gorchwyl mwyaf chwi! Go&s;odwch eich meddyliau ar waith a rheolwch hwynt, nedwch iddynt redeg ar wagedd ammerthynol. O nas gwyddech pa orchwyl beunyddol &s;ydd gennych iddynt! Y rhan fwyaf o ddynion ydynt annuwiol, wedi eu twyllo a'i hanrheithio, o herwydd eu bod hwy yn any&s;tyriol, ac nis llefa&s;ant, neu ni arferant eu rhe&s;wm o'r neill|du ac yn &s;obr; neu hwy a'i harferant ef ond megis caethwas mewn cadwynau yngwa&s;anaeth eu gwyniau, eu chwantau, a'i b&ucirc;dd eu hunain. Ni bu efe eriod yn ddoeth, neu dda, neu ddedwydd yr hwn ni bu yn &s;obr ac yn ddi|duedd yn y&s;tyriol. Pa fodd i fod yn ddai|onus, i wneuthur daioni, ac yn ddiweddaf i fwynhau daioni a ddylai gymmeryd i fynu ein holl feddyliau ni. Cedwch hwynt yn gyntaf yn &s;anctaidd, vna yn gariadus, yn l&acirc;n, ac yn ddiwair. A cheryddwch hwynt yn fuan pan ydynt yn edrych at Bechod.</P>
<P N="11">11. <HI>Bydded</HI> <NOTE N="b" PLACE="marg"><HI>Ephe&s;.</HI> 5. 16. <HI>Joan</HI> 14. 1, 2. <HI>Act</HI> 17. 2. 1. 1 <HI>Cor.</HI> 7. 29. 2 <HI>Cor.</HI> 6. 2. <HI>Joan</HI> 9. 4. <HI>Luc</HI> 19, 42, 44. <HI>P&s;al.</HI> 39, 4. <HI>Mat.</HI> 25. 10, 12.</NOTE> <HI>am&s;er yn dra gwerthfawr yn eich golwg chwi, ac yn ofalus ac yn ddiw&ycirc;d pryn|wch ef.</HI> Pa fr&ycirc;s y mae efe yn ei wneuthur? Ac mor fuan yr aiff heibio? Ac yna mor uchel y pri&s;ir ef, pan nad ellir fyth alw yn &ocirc;l un munud o hono? O pa Orchwyl pwys|fawr &s;ydd gennym ni i bob munud o'n ham|&s;er, ped faen ni yn cael byw fil o flynydd|oedd! Na chymmerwch fod y d&ycirc;n hwnnw yn ei iawn bwyll, neu yn adnabod ei Dduw, ei ddiwedd, ei waith, neu ei berygl, yr hwn
<PB N="40" REF="27">
&s;ydd ganddo am&s;er iw hebeor. Prynwch yr am&s;er nid yn unic oddiwrth chwarauon, a chell|wair, a &s;eguryd, rhodres, a gormodedd o gv&s;|gu, &s;iarad gwag, a bydoldeb, ond hefyd oddi|wrth rwy&s;trau daioni llai, y rhai a'ch rhwy&s;t|rau chwi oddiwrth ddaioni mwy. Treuliwch am&s;er, megis dynion &s;ydd yn barod i fyned i fyd arall ym mha le y bydd rhaid cyfrif am bob munud o hono, ac y bydd gyd&acirc; nyni tros fyth megis ac a buom ni fyw ymma; nedwch i iecnyd eich twyllo chwi i ddi&s;gwyl byw yn hir, ac felly i ddiofalwch an&s;ynniol. Gwel|wch eich glas-awr yn rhedeg, a chedwch gyfrif o'r am&s;er yr ydych yn ei dreulio. A threuliwch ef yn union megis ac y mynnech ei argofio ef gwedi ei ddarfod.</P>
<P N="12">12. <NOTE N="c" PLACE="marg">1 Tim. 1. 5, 6. Mat. 19. 19. Rhuf. 13. 10. Joan 1. 16. Fphe&s;. 4. 2, 15, 16. Col. 2. 2. ac 1. 4. 1 Tim. 6. 11. Jag. 3. 17. Phil. 2. 1, 2. 1 The&s;&s;. 4. 9. Joan 13. 35. Mat. 5. 44, 55. 1 Cor. 13. Jag. 4. 11. Gal. 6. 10. Tit. 2. 14. Phil. 2. 20, 21. Rhuf. 1<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. 1, 3.</NOTE> <HI>Cerwch bob maeth ar ddynion yn en amryw gyflyrau, a gwnewch cymmaint o dd<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ioni iddynt ac a alloch</HI> Rhaid i ni garu Duw yn ei holl greaduriaid, ei ddelw naturiol ef ar bob dyn, a'i ddelw y&s;prydol ar ei Sainct. Rhaid i ny garu ein Cymydog megis ein hunain naturiol. hynny yw, Ein Cymydog naturiol megis ein hunain naturiol, <HI>&acirc; chariad o ewyllys da,</HI> an Cymy|dog y&s;prydol megis ein hunain y&s;prydol, <HI>&acirc; chariad o fodlonrwydd.</HI> Yngwrthwyneb i fodlonrwydd, ni a allwn ga&s;au ein Cym|odog pechadurus, megis y rhaid i ni
<PB N="41" REF="27">
ga&s;au ein hunain pechadurus (yn llawer mwy.) Ond yngwrthwyneb i ewyllys da ni ddylem ni ga&s;au ein hunain, ein Cymydog, na'n gelyn. O nas gwyddei dynion pa gymmaint o Gri&s;tianog|rwydd &s;ydd yn &s;efyll mewn cariad, ac yn gwneu|thur daioni! A pha lygaid y maent hwy yn darllen yr Efengyl, y rhai nid ydynt yn gwel|ed hyn ymmhob dalen? Ffieiddiwch yr holl hunan gariad hwnnw, balchder, gw&ycirc;n, y rhai ydynt elynion i gariad, a'r opinionau hynny, ac ymbleidiau, ymranniadau, a barnu, a rhoi drygair, y rhai a'i dini&s;triant hi. <HI>Cymmerwch ef &s;ydd yn dywedyd yn ddrwg am arall wrthych heb achos cyfiawn a galwad, fod yn gennad i'r cyth|rael i ddymuno arnoch ga&s;au eich brawd, neu i leihau eich cariad.</HI> Canys eich per&s;wadio chwi fod dyn yn ddrwg, &s;ydd yn amlwg yn eich per&s;wadio chwi cyn belled a hynny iw ga&s;au ef. Ceryddwch enllibiwyr y rhai ydynt yn dywedyd yn ddrwg am eraill. Na wnewch niwed i neb, na ddywedwch yn ddrwg am un dyn, oddieithr i hynny fod nid yn unig yn gyfiawn, ond yn anghenrheidiol i rwy ddaioni mwy. Cariad hawddgar ydyw. Y rhai ydynt yn caru a gerir. Bod yn ca&s;au ac yn niweidiol &s;ydd yn gwneuthur dynion yn atcas. <HI>Car dy gymydog megis ti dy hun; ac fel y mynnech wneuthur o ddynion i chwi, gwnewch chwithau iddynt hwy yr un &s;&s;unyd, Luc 6. 31. Mat.</HI> 7. 22. Ydynt y Rheolau auredd o'n dyledfwydd tuag at ddynion, y rhai &s;ydd raid eu bod yn &s;crif|ennedig yn ddyfn ar eich Calonnau. Lle y bo hyn yn ddiffygiol, nid oes dim mor gau, mor greulon, yr hyn nad ellwch chwi gael eich dehu i feddwl neu ddywedyd, neu wneu|thur yn erbyn eich brodyr. Byddwch mor.
<PB N="42" REF="28">
chwannog i wneuthur daioni i bawb, ac ydyw, gwei&s;ion Satan i wneuthur niweid, a'r hyn nis gellwch chwi wneuthur eich hunain, cei|&s;iwch annog eraill i wneuthur, rhoddwch lyf|rau da, a denwch hwynt at y moddion, y rhai &s;ydd debyccaf i wneuthur daioni idd|ynt.</P>
<P N="13">13. <HI>Cei&s;iwch ddeall ammodau union cymmundeb Eglwy&s;ig, yn enwedig undeb yr Eglwys gyffredinol, a'r Cymmundeo cyffredinol, yr hwn &s;ydd raid i chwi ddal &acirc;'r holl rannau, a'r rhagoriaeth rhwng yr Eglwys megis gweledig ac anwelelig.</HI> O her|wydd ddiffyg y rhai hyn, mor alarus ydyw 'r naillduaeth ac ymbleidio &s;ydd yn ein plith ni? Darllennwch yn fynych, 1 <HI>Cor.</HI> 12. ac <HI>Eph.</HI> 4. 1. hyd y 17. <HI>Joan</HI> 17. 21, 22, 23. <HI>Act</HI> 4. 32. ac 2. 42. 1 <HI>Cor.</HI> 1. 10, 11, 13. ac 3. 3. <HI>Rhuf.</HI> 16. 17. <HI>Phil.</HI> 2. 1, 2, 3, 4. 1 <HI>The&s;.</HI> 5. 12, 13. <HI>Act</HI> 20. 30. 1 <HI>Cor.</HI> 11. 19. <HI>Tit.</HI> 3. 10. <HI>Jag.</HI> 3. <HI>Col.</HI> 1. 4. <HI>Heb.</HI> 10. 25. <HI>Act</HI> 8. 12, 13, 37. 1 <HI>Cor.</HI> 1. 2, 13. ac 3. 3, 4. 11. 18, 21. A &s;tudiwch y rhai hyn yn dda. Rhaid ydyw bod gennych undeb a chymmun|deb mewn ffydd a chariad &acirc;'r holl Gri&s;tianogi|on yn y byd. Ac na wrthodwch gymmundeb lleawl, pan &s;o gennych alwad cyfiawn, cyn belled ac y maent heb eich cymmhell i bechu. Bydded eich cy&s;arfod arferol chwi gyd&acirc; yr Eg|lwys buraf, os y chwi all yn gyfraithlon (ac &s;yth edrychwch ar y daioni cyhoeddus:) ond weithiau ar acho&s;ion byddwch gyfrannogion gyd&acirc; Eglwy&s;ydd diffygiol, beius, os ydynt yn wir&punc; Gri&s;tianogion, ac heb eich gyrru chwi i bechu, fel y bo i chwi felly ddangos eich bod chwi yn eu perchennogi hwynt megis Cri&s;tian|ogion, er eich bod chwi yn gwrthod eu llyg|redigaethau
<PB N="43" REF="28">
hwynt. Na feddyliwch fod eich pre&s;ennoldeb chwi yn gwneuthur holl feiau y weinidogaeth, Addoliad, neu bobl i fod yn ei|ddo chwi (canys yna ni unwn ni ag yr un Eglwys yn y byd) gwybyddwch megis ac y mae 'r Eglwys ddirgel yn cyd&s;efyll o rai &s;ydd yn gwneuthur cyfammod o'r galon, felly y mae 'r Eglwys weledig yn cyd&s;efyll o rai fydd yn gwneuthur cy&s;ammod ar air y rhai ydynt yn gwneuthur proffe&s;s gredadwy o gyt|tundeb: Ac mae natur a'r &s;crythur yn ein dy&s;cu ni i gymmeryd gair pob dyn megis yn gredadwy, hyd oni bydd anffyddlondeb yn fforfettio ei gredit ef; y fforffed hon &s;ydd raid ei phrifio, cyn y gellir cymmeryd yr un proffes &s;obr yn hawl anddigonol. Na <NOTE N="d" PLACE="marg">Mat. 13. 29, 41.</NOTE> rwgnechwch yn erbyn cymmundeb yr un Cri&s;tion &s;ydd yn proffe&s;&s;u yn yr Eglwys wel|edig. Er y bydd rhaid i ni wneuthur ein rhan i &s;wrw allan y diedifeiriol cyndyn trwy reolaeth Eglwys, (yr hyn onis gallwn ni wneu|thur, y bai nid ydyw yn eiddo ni) nid ydyw pre&s;ennoldeb Rhagrithwyr yn niweidiol, ond yn fynych yn drugaredd i'r rhai p&ucirc;r, or am|gen mor fychan a fyddai 'r Eglwys yn ym|ddangos yn y byd. Rhagorfreintiau oddiallan &s;ydd yn perthyn i'r rhai &s;ydd yn gwneuthur cyfammod oddillan, a thrugareddau oddifewn i'r rhai p&ucirc;r, gwahanedigaeth <NOTE N="e" PLACE="marg"><HI>Joan</HI> 16. 2<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> 1 <HI>Cor.</HI> 1. 10. <HI>Rhuf.</HI> 16. 17. <HI>Jag.</HI> 3. 14, 15, 16, 17.</NOTE> ymranniad &s;ydd yn archolli, ac yn tueddu at farwolaeth. Ca&s;ewch hynny megis ac yr ydych yn caru iechyd yr Eglwys neu eich eiddo eich hun|ain: Y doethineb &s;ydd oddi uchod yn gyntaf p&ucirc;r ydyw, wedi hynny heddychol. Fyth na
<PB N="44" REF="29">
wahenwch yr hyn a gy&s;&s;ylltodd Duw. Doethin|eb ddaiarol, gnawdol, cythreulig &s;ydd yn peri cenfigen chwerw, a chynnen ac ymry&s;on, a therfy&s;c a phob gweithred ddrwg. Gwyn eu b&ycirc;d y tangneddyfwyr.</P>
<P N="14">14. <HI>Gochelwch (f) falchder, a hunan gariad mewn crefydd.</HI> Os unwaith y chwi a bri&s;iwch yn ormod eich dealltwriaeth eich hunain, eich opinionau anaeddfed, ach camgymeriadau mawrion a fyddant yn hyfryd gennych, me|gis rhyw oleuni uwchlaw naturiaeth: Ac yn lle to&s;turio wrth y gwan, chwi a fyddwch yn afreolus, ac yn dirmygu eich Tywy&s;ogion; a barnu yn ddibris bawb a fo yn anghyttuno, yn wrthwyneb i chwi, ac yn Erlidwyr o honynt os bydd gallu gennych; ac a &s;eddyliwch bawb yn anoddefol nad ydynt yn eich cymmeryd chwi megis cyngor Duw, ach geiriau chwi megis cyfraith. Nag anghofiwch ddarfod i'r Eglwys ddioddef yn oe&s;tadol gan Broffe&s;&s;wyr afreolus, chwannog i &s;arnu ar un llaw, (ac oh pa rwygiadau, ymry&s;onau, a thramgwyddiadau a ddar&s;u iddynt hwy eu peri!) yn gy&s;tal a chan yr halogedig a'r Erlydwyr ar y llall. Gochelwch y ddau, a phan ydyw ymry&s;onau ar droed, byddwch yn llonydd ac yn ddi&s;taw, ac nid yn rhy bry&s;&s;ur a chedwch i fynu z&ecirc;l tros gariad a heddwch.</P>
<P N="15">15. <HI>Byddwch ffyddlawn a chydwybodus yn eich holl</HI> <NOTE N="g" PLACE="marg"><HI>Eph.</HI> 5. ac 6. <HI>Col.</HI> 3. ac 4. <HI>Rhuf.</HI> 13. 1, 7. 1 <HI>Pet.</HI> 2. 13, 15.</NOTE> <HI>Berthyna&s;ei.</HI> Anrhydeddwch, ac ufydd|hewch i'ch Rhieni ac eraill a &s;o uwch na chwi.<NOTE PLACE="marg">() 1 <HI>Tim.</HI> 3. 6. <HI>Col.</HI> 2. 18. 1 <HI>Cor.</HI> 8. 1. 1 <HI>Cor.</HI> 4. 6. 1 <HI>Tim.</HI> 6. 4. 1 <HI>Pet.</HI> 5. 5. <HI>Jag.</HI> 3. 1, 17.</NOTE>
<PB N="45" REF="29">
Na ddiy&s;tyrwch, ac na wrthwynebwch Reolaeth, os ydych yn dioddef yn anghyfiawn trwyddynt hwy, ymddaro&s;tyngwch am y pechodau hynny, y rhai ydynt yn peri i Dduw droi eich am|ddyffynwyr i fod yn Orthrymwyr, ac yn lle grwgnach a gwrthryfela yn eu herbyn hwynt, diwygiwch eich hunain ac yna gorchymynnwch eich hunain i Dduw. Deiliaid a gwei&s;ion, a phlant &s;ydd raid iddynt u&s;yddhau i'r rhai hyn|ny &s;ydd uwch eu llaw hwynt, megis &s;wydd|wyr Duw.</P>
<P N="16">16. <HI>Cedwch i fynu reolaeth Duw yn eich</HI> <NOTE N="h" PLACE="marg"><HI>Gorchymyn</HI> 4. <HI>Jo&s;h.</HI> 24. 15. <HI>Deut.</HI> 6. 6, 7, 8. <HI>Dan.</HI> 6&punc;</NOTE> <HI>Teuluoedd.</HI> Teuluoedd &s;anctaidd achubwyr rhan crefydd yn y byd ydynt. Darllenwch yr &s;crythur a llyfrau da iddynt hwy. Ym ddidd|enwch &acirc; hwynt yn ddifri&s;ol ynghvlch cyflwr eu heneidiau, a bywyd tragwyddol, gweddi|wch yn daer gyd&acirc; hwynt, Gwiliwch arnynt yn ddiwyd; byddwch ddigllon vn erbyn pechod, ac yn llariaidd yn eich achos eich hunain; byddwch yn fiamplau o ddoethineb, ac ammynedd; A chymerwch ofal ar fod dydd yr Arglwydd yn cael ei dreulio mewn paratoad &s;anctaidd erbyn Tragwyddoldeb.</P>
<P N="17">17. <HI>Trimwch eich</HI> <NOTE N="i" PLACE="marg"><HI>Heb.</HI> 13. 5. <HI>Gorchymyn</HI> 4. 2 <HI>The&s;&s;.</HI> 3. 10, 12. 1 <HI>The&s;&s;.</HI> 4. 7. 1 <HI>Tim.</HI> 5. 13. <HI>Dihar.</HI> 31. 1 <HI>Cor.</HI> 7. 29.</NOTE> <HI>galwedigaethau mewn &s;ancteiddrwydd a phoen&punc;</HI> Na fyddwch yn byw mewn &s;eguryd, na fyddwch yn &s;egurilydd yn eich gwaith. Pa un bynnag a'i rhwym a'i rhydd ydych. Yn chwys eich aeliau y bydd rhaid i chwi fwyta bara, a gweithio chwe di|wrnod, fel y bo gennych iw roi i'r hwn &s;ydd
<PB N="46" REF="30">
mewn ei&s;i<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">u. Rhaid i'r corph (&s;ydd yn gallu) gael llafur cymmwys yn <GAP DESC="illegible" EXTENT="3 letters">&s;tal a'r enaid, ac os amgen y corph a'r enaid ni fyddant ia|chus. Ond b<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">dded i'r cwbl fod ond megis llafur trafaeliwr, ac edrychwch at Dduw a'r Nefoedd yn y cwbl.</P>
<P N="18">18. <HI>Nac y&s;peiliwch monoch eich hunain o'r lle&s;had &s;ydd iw gael oddiwrth</HI> <NOTE N="k" PLACE="marg">Mal. 2. 7.</NOTE> <HI>fugail cym|mwys ffyddlawn, i'r hwn y g<GAP DESC="illegible" EXTENT="2 letters">wch agor eich cyflwr yn ddirgel, neu o'r lleiaf o</HI> <NOTE N="l" PLACE="marg">Pregethwr 4. 10, 11.</NOTE> <HI>gyfaill &s;anctaidd ffyddlon: Ac na ddigiwch wrth eu</HI> <NOTE N="m" PLACE="marg"><HI>Dihar.</HI> 12. 1. ac 15. 5, 10, 31. <HI>Heb.</HI> 3. 13.</NOTE> <HI>ceryddon rh&acirc;d hwynt.</HI> Gwae i'r hwn &s;ydd unic! Mor ddall a thueddol ydym ni yn ein achos ein hunain, ac mor anhawdd ydyw adnabod ein hunain heb cynnhorthwywyr Cymmwys ffyddlon! Yr ydych yn fforffettio y drugar|edd fawr hon pan ydych yn caru gwenhieithi|wr, ac yn ddigllon yn amdeffyn eich pech|od.</P>
<P N="19">19. <NOTE N="n" PLACE="marg"><HI>Luc</HI> 12. 40. 2 <HI>Pet.</HI> 1. 10. <HI>Phil.</HI> 1. 21, 23. <HI>Jer.</HI> 9. 4. 5. <HI>Matth.</HI> 7. 4, 5. 2 <HI>Cor.</HI> 5. 1, 2, 4, 8.</NOTE> <HI>Paratowch erhyn clefyd, dioddefiadau, a marwolaeth.</HI> Na phri&s;iwch yn ormod lwy|ddiant, na ffafor dyn. Os bydd dynion yn prifio yn ffugiol, ac yn greulon tuag attoch chwi, &s;ef y rhai hynny oddiar llaw y rhai yr oeddech yn haeddu gwell, na ryfeddwch wrth hynny, ond gweddiwch tros eich gely|nion, erlidwyr, a &s;landwyr, a'r i Dduw droi eu calonnau hwynt, a maddeu iddynt. Pa drugaredd ydyw ein bod ni yn cael ein gyr|ru oddiwrth y byd at Dduw pan ydyw cariad
<PB N="47" REF="30">
y byd yn berygl mwyaf <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">r Enaid. Byddwch barod i farw, ac yr ydych yn barod i bob rhyw beth. Gofynwch i'ch calonnau yu ddif|rifol, beth yw'r peth y bydd arnan ei ddiff|yg yn awr marwolaeth? Ac ar frys cei&s;iwch hynny yn barod, ac nid bod o honoch iw gei|&s;io yn am&s;er eich Cyfyngder.</P>
<P N="20">20. <HI>Cei&s;iwch Ddeall llwybreiddrwydd heddwch ydwybod, ac na fernwch o gyflwr eich eneidiau ar Re&s;ymmau twyllodrus.</HI> Megis ac y mae gob|eithion rhyfygus yn cadw dynion rhag troi, ac yn eu gwneuthur hwynt yn h&ycirc;t i bechu: Felly y mae ofnau diachos yn rhwy&s;tro ein cariad ni a moliant Duw, trwy dywyllu ei hawddgar|wch ef: Ac maent yn dini&s;trio ein diolch|garwch, a'n hyfrydwch yn Nuw, ac yn ein gwneuthur ni yn faich i ni ein hunain, ac yn dramgwydd mawr i eraill. Y Rhe&s;ymmau cyffredinol och holl gy&s;&s;ur chwi, ydynt 1. Gra&s;|u&s;ol <NOTE N="o" PLACE="marg">Exod. 34. 6.</NOTE> natur Duw. 2. <NOTE N="p" PLACE="marg">Heb. 7. 25.</NOTE> Digonolrwydd Cri&s;t. Ac 3. Gwirionedd a <NOTE N="q" PLACE="marg"><HI>Joan.</HI> 4. 42. <HI>Joan</HI> 3. 16. 1 <HI>Tim.</HI> 4. 10. ac 2. 4. <HI>Matth.</HI> 28. 19, 20. <HI>Datc.</HI> 22. 17. <HI>E&s;a.</HI> 55. 1 2, 3, 6, 7.</NOTE> chyffredin|rwydd yr addewid, yr hwn &s;ydd yn rhoddi Cri&s;t a bywyd i bawb, os hwy ai derbyniant ef: Ond y derbyniad hwn &s;ydd yn profi eich hawl neilltuol heb yr hwn nid yw y rhai hyn ond trwmhau eich pechod chwi. Cyttun|deb &acirc; chyfamod Duw ydyw 'r gwir ammod a phrawf o'ch hawl i Dduw megis eich T&acirc;d, Jachawdwr, a Sancteiddiwr, ac felly i fendithi|on iachu&s;ol y Cyfammod: Yr hwn gyttun|deb os byw yn hwy a wnewch rhaid iddo
<PB N="48" REF="31">
ddwyn allan y dyled&s;wyddau y rhai yr ydych yn cyttuno iddynt. Yr hwn &s;ydd yn cyttuno o'r galon a'r fod Duw yn Dduw iddo ef, yn Achubwr ac yn &s;ancteiddiwr iddo ef, &s;ydd mewn cyflwr o fywyd. Ond mae'r cyttundeb hwn yn cynnwys<NOTE N="r" PLACE="marg"><HI>Luc</HI> 14. 26, 33. 1 <HI>Joan</HI> 2. 15. <HI>Matth.</HI> 6. 19, 20, 21, 33. <HI>Col.</HI> 3. 1, 2. <HI>Rhuf.</HI> 8. 1, 13.</NOTE> gwrthodiad o'r byd. Lla|wer o wybodaeth, a choffadwriaeth, ac ym|adrodd, a &s;erchiadau bywiol, ydynt i gyd oll yn ddymunol iawn. Ond ni wa&s;anaetha i chwi farnu eich cyflwr wrth yr un o'r rhai hyn, canys nid ydynt oll yn &s;icer. Ond, 1. Os Duw, a &s;ancteiddrwydd, a'r Nefoedd &s;ydd yn cael y cyfrif uchaf eich barn weithredol chwi, megis yn cael eu cyfrif yn oreu i chwi. 2. Ai cyfrif yn well yn newis a bwriad eich ewyllys, a hynny o flaen holl hyfrydwch y byd. 3. Ac cs byddwch chwi yn eu ceifio hwynt vn gyntaf ac yn bennaf; hwn &s;ydd yn hrawf didwyll o'ch &s;ancteiddiad chwi.</P>
<P>Gri&s;tion, ar hir, a difrifol a&s;tudrwydd, a pro|fiad yr wyf yn gorchymmyn yr hyfforddiadau hyn i ti, megis ffordd Duw yr hon a ddi|wedda mewn dedwyddwch, yr Arglwydd a wnelo i ti ymroi ac a'th nertho di i ufydd|hau iddynt. Hyn ydyw gwir dduwioldeb, a hyn ydyw bod yn grefyddol mewn gwirion|edd. A hyn oll nid yw ddim amgen n&agrave; bod yn ddifrifol yn gyfryw, megis ac y mae pawb yn ein plith mewn geiriau cyffredinol yn pro|ffe&s;&s;u eu bod. Hon yw'r Grefydd a wna ra|goriaeth rhwngoch a Rhagrithwyr, yr hon, a'ch &s;e&s;ydla chwi, yn anrhydedd i'ch pro|ffe&s;s,
<PB N="49" REF="31">
ac yn fendith i'r rhai hynny fydd yn pre&s;wylio o'ch amgylch. Dedwydd yw'r wl&acirc;d, yr Eglwys, y teulu &s;ydd yn cyd&s;efyll o'r cyf|ryw rai a'r rhai hyn: Nid yw y rhai hyn nac yn erlid, Nac yn gwahanu 'r Eglwys, neu yn gwneuthur eu crefydd yn wa&s;anaeth|gar iw cyfrwy&s;tra, iw dibennion uchel hwynt, neu iw chwantau cnawdol, neu yn ei gwneu|thur yn fegin terfy&s;c neu wrthryfel, neu o z&ecirc;l cenfigennus niweidiol, neu yn rhwyd i'r gwirion, neu yn Bi&s;tol i &s;aethu ar yr union o galon. Y rhai hyn ni buont yn gwilydd iw proffes, ni caleda&s;ant ddynion annuwiol, a dig|red, ac ni phara&s;ant i elynion yr Arglwydd gablu: os gwna neb Grefydd o'i drachwantau, o greulondeb pabaidd, neu o rith duwioldeh, neu o'i opinionau neilltuol, neu o farn ryfygus, a diy&s;tyrwch o eraill, ac o derfy&s;c, a gwa|haniadau, ac ymbleidiau, a neilltuadau dire&s;wm, ac o &s;efyll mewn pellder mwy nodadwy oddi|wrth proffe&s;&s;wyr cyffredinol Cri&s;tianogrwydd, nag a fynnei Duw iddynt hwy. Neu etto o dynnu i fynu wr&ycirc;ch, neu gae trefn-eglwys a go&s;od gwinllan Cri&s;t yn un a'r anialwch. Tym|mhe&s;tl &s;ydd yn dyfod, pan fydd i'r grefydd hon a adeiladwyd ar y tywod &s;yrthio, a'i chwymp fydd mawr. Er bod crefydd yr hon &s;ydd yn cyd&s;efyll mewn ffydd a chariad i Dduw a dyn, yn marweiddio y cnawd, ac yn croe&s;hoelio'r byd, mewn hunan ymwadiad, go&s;tyngeidd|rwydd, ac ymmynedd, mewn ufydd-dod pur, a ffyddlondeb ymmhob perthynas, mewn hunan&punc; reolaeth wiliadwrus, yn gwneuthur daioni, ac mewn bywyd Duwiol a Nefol, yn cael ei cha&s;au gany byd annuwiol, etto y grefydd hon ni bydd byth yn ddianrhydedd i'ch Harglwydd, ac ni thwylla hi mo'ch eneidiau Chwitheu.</P>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="catechism">
<PB N="50" REF="32">
<HEAD><HI>Catechi&s;m <HI>Byrr o waith Mr.</HI></HI> RICHARD BAXTER, Wedi ei ga&s;clu allan o'i lyfr ef i Deuluoedd Tlodion.</HEAD>
<DIV2 TYPE="section">
<P>Cwe&s;tiwn I. <HI>PA beth yw y Grefydd Gristian|ogawl?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Y Grefydd Gri&s;tianogawl yw y Cyf|ammod y wnaer mewn Bedydd, ac a gedwir a'r ol hynny; ym mha gyfammod y Mae Duw 'r T&agrave;d, y M&agrave;b, a'r Y&s;pryd Gl&agrave;n, yn rhoddi ei Hunan i fod yn Dduw ac yn D&acirc;d heddychlon i ni, ac i fod yn Jachawdwr ac yn Sancteiddiwr i ni; ac yr ydym ninneu o'n rhan ni vn rhoddi ein hunain i fynu trwy ffydd iddo yntef; gan ymwadu a'r Cnawd, y b&ycirc;d, a'r Cythrael. Ac y mae 'r Cyfammod hwn iw adnewyddu yn fynnych, ond yn enwe dig. ol yn y Sacrament o Swpper yr Arglwydd.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<P>Cwe&s;tiwn 2. <HI>Ym mh&acirc; le y mae ein rhan ni o'r Cyfammod a'n Dyled-&s;wydd wedi ei Egluro yn helaethach?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Yn y Gredo megis &s;wm y Pethau &s;ydd iw credu. 2. Yng-weddi 'r Arglwydd
<PB N="51" REF="32">
megis &s;wm y pethau &s;ydd iw Dymuno. 3. Ac yn y D&ecirc;g Gorchymyn (fel y rhoddwyd hwy gan Gri&s;t, ynghyd ag efangylaidd eglurhaad o honynt) megis &s;wm y pethau &s;ydd i ni iw gwneuthur au harfer. Ac Dymma hwynt-hwy yn canlyn.</P>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Y Credo.</HEAD>
<P>CRedaf yn Nuw D&acirc;d oll gyfoethawg, Cre|awdwr n&ecirc;f a daiar: Ac yn Je&s;u Gri&s;t ei un m&acirc;b ef, ein Harglwydd ni. Yr hwn a gaed trwy yr y&s;pryd Gl&agrave;n, a aned o Fair forwyn: A ddioddefodd dan Pontius Pilatus; a groe&s;hoeliwyd, a fu farw, ac a gladdwydd, a dde&s;cynnod i uffern, y trydydd dydd y cyf|ododd o feirw; a e&s;cynnod ir Nefoedd, ac y mae yn ei&s;tedd ar ddeheulaw Dduw D&acirc;d oll gyfoethawg, oddi-yno y daw i farnu byw a meirw. Credaf yn yr y&s;pryd Gl&agrave;n, yr Eglwys l&agrave;n Gatholic, cymmun y Sainct, maddeuant pechodau, cyfodiad y cnawd, a'r bywyd trag|wyddol.</P>
<CLOSER>Amen.</CLOSER>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="prayer">
<HEAD>Gweddi 'r Arglwydd <HI>Mat. 6.</HI></HEAD>
<P>FIN Tad yr hwn wyt yn y Nefoedd, &s;an|cteiddier dy enw. Deled dy deyrnas: gwneler dy ewyllys, megis yn y nef, felly ar y ddaiar hefyd: Dyro i ni heddyw ein bara beunyddiol; a maddeu i ni ein dyledion, fel y maddeuwn ninnau i'n dyledwyr: Ac nac ar|wain
<PB N="52" REF="33">
ni i brofedigaeth, eithr gwared ni rhag drwg: Canys eiddot ti yw 'r deyrnas, a'r nerth, a'r gogoniant yn oes oe&s;oedd.</P>
<CLOSER>Amen.</CLOSER>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="text">
<HEAD>Y Deg Gorchymmyn, <HI>Exod. 20.</HI></HEAD>
<P>Duw a lefarodd yr holl eiriau hyn gan ddywedyd, myfi yw yr Arglwydd dy Dduw; yr hwn ath ddug di allan o wlad yr Aipht, o d&ycirc; y caethiwed.</P>
<P>I. Na fydded it dduwiau eraill ger fy mron i.</P>
<P>II. Na wna it ddelw gerfiedig, na ll&ucirc;n dim ar y &s;ydd yn y Nefoedd uchod, nac ar y &s;ydd yn y ddaiar i&s;od; nac ar y &s;ydd yn y dwfr tan y ddaiar: Nac ymgrymma iddynt, ac na wa&s;anaetha hwynt: Oblegid myfi yr Arglwydd dy Dduw wyf Dduw eiddigus, yn ymweled ag anwiredd y tadau ar y plant, hyd y dryd|edd at bedwaredd genhedlaeth o'r rhai am ca|&s;&agrave;nt: Ac yn gwneuthur trugaredd i filoedd, o'r rhai am carant, ac a gadwant fyngorch|ymynion.</P>
<P>III. Na chymmer enw yr Arglwydd dy Dduw yn ofer: Canys nid dieuog gan yr Arglwydd, yr hwn a gymmero ei enw ef yn ofer.</P>
<P>IV. Cofia y dyd I Sabboth iw &s;ancteiddio ef. Chwe diwrnod y gweithi, ac y gwnei dy holl waith, ond y feithfed dydd yw Sabboth yr Arglwydd dy Dduw: Na wna ynddo ddim gwaith, tydi, na'th f&acirc;b, na'th ferch, na'th wa|&s;anaethwr na'th wa&s;anaeth-ferch, nath anifail, nath ddieithr ddyn a fyddo o fewn dy byrth: o herwydd mewn chwe diwrnod y gwnaeth yr Arglwydd y Nefoedd, a'r ddaiar, y m&ocirc;r, a'r hyn oll &s;ydd ynddynt, as a orphwy&s;odd y &s;eith|fed
<PB N="53" REF="33">
dydd: Am hynny y bendithiodd yr Arg|lwydd y dydd Sabboth, ac ai &s;ancteiddiodd ef.</P>
<P>V. Anrhydedda dy d&acirc;d a'th fam; fel yr e&s;tynner dy ddyddiau ar y ddaiar, yr hon y mae yr Arglwydd dy Dduw yn ei rhoddi i ti.</P>
<P>VI. Na l&agrave;dd.</P>
<P>VII. Na wna odineb.</P>
<P>VIII. Na ledratta.</P>
<P>IX. Na ddwg gam dy&s;tiolaeth yn erbyn dy gymmydog.</P>
<P>X. Na chwennych d&ycirc; dy gymmydog; na chwennych wraig dy gymmydog, na'i wa&s;an|aethwr, na'i wa&s;anaeth-ferch, na'i &ycirc;ch, na'i a&s;&s;yn, na dim ar &s;ydd eiddo dy gymmy|dog.</P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<P>Cwe&s;tiwn 3. <HI>Ym mh&acirc; L&ecirc; yr agorir yn gyf|lawn ac y cwbl gynnhwy&s;ir y Grefydd Gristian|ogol?</HI></P>
<P><HI>Atteb&punc;</HI> Yn yr y&s;crythur l&acirc;n; ond yn en-wedic yn y Te&s;tament Newydd: Lle gan Gri&s;t, a'i Apo&s;tolion, a'i Efangylwyr, a y&s;|prydoliaethwyd trwy ei y&s;pryd ef, y traddo|dir yn ddigonol yr Hi&s;tori ynghylch Cri&s;t a'i Apo&s;tolion, lle y perffeithir yr Addewidion, a'r Athrawiaethau y &s;ydd iw credu, ac yr ag|orir yn dra-eglur y cyfammod o R&acirc;s, ac yr ordeinir Swyddogion eglwy&s;ig, ynghyd ag Add|oliad, a Disgyblaeth yr Eglwys: Ac yng-wyb|odaeth y rhain, fe ddichon y Cri&s;tianogion cryfa gynnyddu tra f&ocirc;nt byw ar y Ddaiar.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="section">
<PB N="54" REF="34">
<HEAD>Proffes y Grefydd Gri&s;tianogawl wedi ei Hegluro.</HEAD>
<P>I. YR wyfi'n credu fod &ucirc;n Duw; yr hwn fydd yn y&s;pryd annherfynol yn ei Fy|wyd, ei Ddeall, a'i Ewyllys; yn gwbl-berffaith Alluoc, Doeth, a Da, y Tad, y Gair, a'r Y&s;|pryd; Creawdwr, Llywodraethwr, a Diben p&ocirc;b dim &ocirc;ll; ein Perchenogwr llwyrgwbl, a'n Rheolwr trachyfiawn, a Rhoddwr gra&s;u&s;af y pethau da hynny i ni, ac ydym ni yn eu meddiannu, a'n Da hawddgaraf.</P>
<P>II. Yr wyfi 'n credu gwympo o Dd&ycirc;n, yr hwn a greuwyd yn y&s;pryd wedi gy&s;&s;ylltu &acirc; chorph, ar l&ucirc;n Duw, mewn <HI>Bywyd, Deall</HI> ac <HI>Ewyllys,</HI> ynghyd a bywiowgrwydd &s;anctaidd, Doethineb, a chariad, i adnabod, a charu, a gwa&s;anaethu ei Greawdwr yn y Byd hwn, ac yn y Byd y beri byth; yr wyfi 'n credu Me|ddafi, i Ddyn trwy bechu o'i wir-fodd, gwym|po oddiwrth ei Dduw, ac oddiwrth ei &s;anct|eiddrwydd a'i Ddiniweidrwydd, a'i f&ocirc;d ef yn gorwedd tan ddigofaint Duw, tan felltith, a damnedigaeth y Gyfraith, a chathiwed y Cnawd, y B&ycirc;d, a'r Cythrael. Ac yr wyfi 'n credu ym|mhellach, Garu o Dduw y B&ycirc;d yn gymmaint, ac y rhoddodd efe ei unig anedig F&acirc;b i f&ocirc;d yn Achubwr iddynt: yr hwn, ac efe yn Dduw, ac yn un &acirc;'r T&acirc;d, y gymmerodd ein natur ni arno, ac a ddaeth i f&ocirc;d yn Dd&ycirc;n; a ga&ecirc;d trwy yr Y&s;pryd Gl&acirc;n, a anwyd o <HI>Fair</HI> forwyn, ac a enwyd <HI>Ie&s;u:</HI> Yr hwn ydoedd yn gwbl-&s;anctaidd, yn ddi bechod, ac y gyf-lawnodd p&ocirc;b cyfiawn|der,
<PB N="55" REF="34">
a orchfygodd y Cythrael a'r B&ycirc;d, ac a'i rhoddodd ei hun yn Aberth tros ein pechodau ni, trwy ddioddef marwolaeth felltigedic ar y Groes, i'n Prynu ni, ac i'n cymmodi ni &agrave; Duw; a gladdwyd, ac a aeth ymmlhith y Meirw, ac a gyfododd drachefn y trydydd dydd, wedi gorchfygu Marwolaeth. Ac efe a gwbl &s;efydlodd y Cyfammod o R&acirc;s, fel ac a dichon pawb, ac a w&icirc;r edifarhaant ac a gredant gael Cariad y T&acirc;d, Gr&acirc;s y M&acirc;b, a Chymmundeb yr Y&s;pryd Gl&agrave;n; ac os gwir garant hwy Dduw, ac os ufyddhant iddo yn ddiragrith, hwy a g&acirc;nt eu gogoneddu ganddo yn dragywyddol yn y Ne|foedd: Ac fe gaiff yr Anghredadwy, y Di-edi|feiriol, a'r Annuwiol fyned i go&s;pedigaeth drag|wyddol.</P>
<P>A chwedi rhoddi gorchymyn iw Apo&s;telion i bregethu 'r Efengyl i'r holl genhedloedd, ac addaw danfon yr Y&s;pryd Gl&acirc;n, efe a e&s;gynnodd i'r nefoedd; lle y mae efe yn Ben gogoneddus vwch-law pob peth i'r Eglwys, ac yn Eiriolwr &s;y'n cael ei wrando gan y T&acirc;d; yr hwn a dder|byn yno Eneidiau (y rhai a gyfiawnheuir) yn &ocirc;l eu ymadawiad &acirc;'u Cyrph: Ac a'r Ddiwedd y B&ycirc;d hwn, efe a ddaw drachefn, ac a gyfyd yr holl rai Meirw, ac a farna bawb yn &ocirc;l eu gweithredoedd, ac a gyflawna ei farn yn dra|chyfiawn.</P>
<P>III. Yr wyfi 'n credu fod Duw 'r Y&s;pryd Gl&acirc;n wedi ei roddi gan y T&acirc;d a'r M&acirc;b, i'r Prophwydi, a'r Apo&s;tolion, a'r Efangylwyr, i fod yn Arweinydd ac yn Gyfarwyddwr didwyll iddynt, wrth bregethu, a &s;crifennu Athrawiaeth iechydwriaeth; ac i fod yn Dy&s;t o &s;iccr wirion|edd yr Athrawiaeth honno, trwy ei amryw
<PB N="56" REF="35">
dduwiol weithrediadau; ac i fywoccau, goleuo, a &s;ancteiddio yr holl rai &s;y'n cywir gredu, fel y gallont orchfygu y Cnawd, y B&ycirc;d, a'r Cyth|rael. A phawb ar a &s;ancteiddier fel hyn, yd|ynt vn Eglwys l&acirc;n Gatholic i Gri&s;t, a rhaid iddynt fyw mewn cymmundeb &s;anctaidd, ac hwy a gant faddeuant o'u pechodau, a Bywyd tragywyddol.</P>
<P>Gan gredu fel hyn yn Nuw y T&agrave;d, y M&agrave;b, a'r Y&s;pryd Gl&agrave;n, yr wyfi yn rhoddi fy hunan i fynu iddo yr awr-hon, yn hollawl, ac o lwyr|fr&ycirc;d calon, &s;ef, i'm Creawdwr, a'm Duw, a'm Tad heddychlon, fy Iachawdwr a'm Sancteidd|iwr: A chan edifarhau am fy mhechodau, yr wyfi 'n ymwrthod &acirc;'r Cythrael, a'r B&ycirc;d, a phechadurus chwantau y Cnawd: A chan ym|wadu &acirc; mi fy hun, a chymmeryd i fynu fy ngh|roes, yr wyfi yn cyd&s;ynnio, ac yn cyttuno i ddilyn Cri&s;t Tywy&s;og fy iechydwriaeth, mewn gobaith i feddiannu y Gr&acirc;s a'r Gogoniant y mae fo 'n ei addaw.</P>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="catechism">
<PB N="57" REF="35">
<HEAD>Catechi&s;m <HI>Byrr i'r rhai hynny a Ddy&s;|ca&s;ant y Cyntaf.</HI></HEAD>
<P>Cwe&s;t. 1. <HI>BEth ydych chwi yn y gredu ynghylch D&V;W?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Y mae un unig Dduw, yn Y&s;pryd, aneirif ei &s;ywyd, annher&s;ynnol yn ei ddeall, a'i ewyllys, tra perffaith alluog, doeth a da; y T&acirc;d, y Gair a'r Y&s;pryd: Creawdwr, Rheo|lwr a diwedd pob peth; ein perchennog holl|awl, ein Rheolwr tra Chyfiawn, a'n T&acirc;d tra gra&s;u&s;ol a thra hawddgar.</P>
<P>Cwe&s;t. 2. <HI>Beth yr ydych yn ei gredu am y Creadigaeth, a natur dyn, a'r Ddeddf yr hon a rodd|wyd iddo ef?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Duw a greodd yr holl fyd: Ac a wnaeth ddyn ar ei ddelw ei hun, <HI>Gen.</HI> 1. 26. Yn y&s;pryd cy&s;&s;ylltedig &acirc; chorph, mewn bywyd, Deall, ac Ewyllys, gyd&acirc; bywiowgrwydd &s;anct|aidd, doethineb, a chariad, i adnabod a charu, a gwa&s;anaethu ei Greawdwr yma ac yn dra|gywydd: Ac a orchymynnodd iddo fwytta o bob pren o'r ardd, ond gwara&s;unodd iddo fwyt|ta o bren gwybodaeth, tan boen marwolaeth, <HI>Gen.</HI> 2. 16, 17.</P>
<P><PB N="58" REF="36">Cwe&s;t. 3. <HI>Beth yr ydych chwi yn ei gredu am Gwymp dyn i bechod a thrueni?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Dyn gwedi ei demtio gan Satan, trwy bechu o'i wirfodd, a &s;yrthiodd oddiwrth ei &s;ancteiddrwydd, ei ddiniweidrwydd, a'i dded|wyddwch tan gyfiawnder a digofaint Duw, tan felldith a damnedigaeth y gyfraith, a chaethiwed y cnawd, y byd, a'r cythrael; o|ddiwrth yr hwn y mae natur bechadurus, euog, a thruenus yn ymwa&s;caru tros holl ddy|nol ryw: Ac ni ddichon yr un creadur ein gwaredu ni.</P>
<P>Cwe&s;t. 4. <HI>Beth yr ydych chwi yn ei gredu yng|hylch prynedigaeth dyn trwy Je&s;u Crist.</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Felly y carodd Duw y byd, fel y rhoddodd efe ei unig anedig f&acirc;b, <HI>Joan</HI> 3. 16. i fod yn Jachawdwr iddynt. Yr hwn ac efe yn Dduw, ac yn un a'r T&agrave;d, a gymmerodd ein natur ni ac aeth yn ddyn, a gaed trwy yr y&s;pryd Glan, a aned o fair forwyn, ac a alwyd <HI>Je&s;u Cri&s;t.</HI> Yr hwn oedd yn berffaith &s;anctaidd, heb bechod, efe a gvflawnodd bob cyfiawnder; ac a orchfygodd y cythrael, &acirc;'r byd, ac a roddodd ei hun yn Aberth tros ein pechodau ni, trwy ddiod lef marwolaeth fell|tigedig ar y Groes i'n prynu ni, ac i'n cym|modi ni &acirc; Duw; ac a gladdwyd, ac a aeth ymmlith y Meirw: Y trydydd dydd e&s;e a ad|gyfododd, gan orchfygu marwolaeth, a &s;elio y cyfammod newydd &agrave;'i waed, efe a orchym|ynnodd iw Apo&s;tolion, a Gwenidogion eraill, i bregethu 'r Efengyl i'r holl fyd; ac adda|wodd yr y&s;pryd Glan; ac yna efe a dderchaf|odd i'r Nefoedd, ymmhale v mae efe yn Dduw ac yn ddyn, yn Ben gogoneddus uwch-law pob peth iw Eglwys, a'n cyfryngwr nerthol ni gyd&acirc; Duw yr T&acirc;d.</P>
<P><PB N="59" REF="36">Cwe&s;t. 5. <HI>Beth ydyw 'r Te&s;tament Newydd, neu Gyfammod, neu Gyfraith Gr&acirc;s?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Duw trwy Je&s;u Cri&s;t &s;ydd yn rhad|roddi i holl ddynol ryw, ef ei hun i fod yn Dduw ac yu D&acirc;d wedi cymmodi &acirc; hwynt, ei f&acirc;b i fod yn Jachawdwr iddynt, a'i y&s;pryd &s;anctaidd i fod yn &s;ancteiddiw iddynt, os hwy a gredant ac a dderbyniant y dawn, ac a rodd|ant i fynu eu hunain iddo ef yn &ocirc;l hyuny; gan edifarhau am eu&punc; echodau, a chyd&s;ynio i ymwrthod a'r cythrael, y byd a'r cnawd, ac yn ddi-ragrith (er nad yn berffaith) i ufudd|hau i Gri&s;t, a'i y&s;pryd ef hyd y diwedd, yn &ocirc;l cyfraith natur, a'i Athrawiaethau Efan|gylaidd ef, fel y bo iddynt hwy gael eu go|goneddu yn y Nefoedd yn dragwyddol.</P>
<P>Cwe&s;t. 6. <HI>Beth ydych chwi yn ei gredu am yr y&s;pryd Gl&acirc;n?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Duw yr Y&s;pryd Glan a roddwyd gan y T&acirc;d a'r M&agrave;b i'r prophwydi, Apo&s;tolion, ac Efangylwyr i fod yn Tywy&s;og didwyll iddynt i bregethu ac i &s;crifennu athrawiaeth Jechyd|wriaeth; ac i fod yn d&ycirc;&s;t o'i &s;iccr wirionedd hi trwy ei amryw dduwiol weithrediadau. Ac efe a roddir <HI>i fywoccau, i oleuo, a &s;ancteiddio yr holl wir &s;&s;yddloniaid, ac iw hachub hwynt rhag y cythrael y byd a'r cnawd.</HI></P>
<P>Cwe&s;t. 7. <HI>Beth yr ydych chwi yn ei gredu am yr Eglwys &s;anctaidd Gatholic, cymundeb y Sainct, a Maddeuant pechodau?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Pawb &s;ydd yn wir yn cyd&s;ynnio a'r cyfammod a wnaethpwyd yn y Bedydd, ydynt un Eglwys &s;anctaidd neu gorph Cri&s;t a chym|mundeb ganddynt yn yr un y&s;pryd o ffydd.
<PB N="60" REF="37">
a chariad, a maddeuant ganddynt o'i holl bech|odau; a phawb &s;ydd trwy fedydd yn weledig yn gwneuthur cyfammod, ac &s;ydd yn parhau i broffe&s;&s;u Cri&s;tianogrwydd a fancteiddrwydd yd|ynt o'r Eglwys Gatholic ar y ddaiar; ac rhaid iddynt gadw cymmundeb &s;anctaidd gyd&agrave; chari|ad a heddwch mewn Eglwy&s;ydd neilltuol yn yr Athrawiaeth, Addoliad, a threfn Gorch|ymynedig neu o&s;odedig gan Gri&s;t.</P>
<P>Cwe&s;t. 8. <HI>Beth yr ydych yn ei gredu am yr Adgyfodiad a bywyd Tragwyddol?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Ar farwolaeth Eneidiau y rhai a gy|fiawnhawyd ant i ddedwyddwch gyd&acirc; Chri&s;t, ac eneidiau y rhai annuwiol ant i drueni. Ac yn niwedd y byd hwn, Cri&s;t a ddaw mewn Gogoniant, ac a gyfyd gyrph pawb oddiwrth farwolaeth, ac a farna bob dyn yn ol eu gwe|ithredoedd. A'r rhai cyfiawn ant i fywyd trag|wyddol, ym mhale wedi eu perffeithio, hwy a gant weled Duw, ac yn berffaith hwy ai car|ant ac ai moliannant ef gyd&acirc; Chri&s;t a'r holl Eg|lwys ogoneddus; a'r lleill i go&s;pedigaeth drag|wyddol.</P>
<P>Cwe&s;t. 9. <HI>Chwi a ddyweda&s;och i mi beth yr ydych chwi yn ei gyd&s;ynnied ac yn ei gredu: Dy|wedwch i mi yn awr beth ydyw llawn</HI> fwriad a dymuniad eich ewyllys, <HI>ynghylch yr hyn oll yr ydych chwi yn ei gredu?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Gan gredu yn Nuw'r T&acirc;d, y M&acirc;b, a'r y&s;pryd Glan, yr wyf yn ebrwydd, yn holl|awl, ac yn llwyrfryd yn rhoi fynny fy hun|an iddo ef, fyngreawdwr, am Duw, am T&acirc;d heddychol wedi cymmodi a myfi, fy jachawd|wr,
<PB N="61" REF="37">
ac fy &s;ancteiddiwr. A chan edifarhau ani fy mhechodau yr wyf yn ymwrthod a'r cyth|rael, y byd, a dymuniadau pechadurus y cnawd&punc; A chan ymwadu a mi fy hun, a chyfodi fyn|groes, yr wyf yn cyttuno i ddilyn Cri&s;t, Ty|wy&s;og fy jechydwriaeth, mewn gobaith o'r gr&acirc;s|a'r gogoniant a addawyd. Yr wyfi beunydd yn ei ddymuno ac yn ei grefu, megis ac y dy&s;codd ef i mi, gan ddywedyd [Ein T&acirc;d yr hwn wyt yn y Nefoedd, <HI>&amp;c.</HI>]</P>
<P>Cwe&s;t. 10. <HI>Beth ydyw'r ymarfer hwnnw ir hwn yr ydych yn ymrwymo trwy'r Cyfammod hwn?</HI></P>
<P><HI>Atteb.</HI> Yn &ocirc;l cyfraith Natur, ac Athrawi|aethau Cri&s;t rhaid i mi (gan chwenuych per|ffeithrwydd) yn b&ucirc;r ufuddhau iddo ef mewn bywyd o ffydd, a gobaith, a chariad, gan garu Duw megis Duw, er ei fwyn ei hun vwch|law pawb, a charu fy hun megis ei weinidog ef, yn enwedig fy enaid, a chei&s;io ei &s;anct|eiddrwydd ai jechydwriaeth, a charu fy ngym|ydog megis mi fy hun. Rhaid i mi ochelyd pob delw-addoliaeth meddwl neu gorph, ac rhaid i mi addoli Duw yn &ocirc;l ei Air, trwy ddy&s;eu a myfyrio ar ei air; trwy weddio, rho|ddi diolch, a moliant, ac arferu ei Sacrament ef: Rhaid i mi arferu yn &s;anctaidd ei enw &s;anctaidd ef ac nid ei halogi. Rhaid i mi gadw yn &s;anctaidd ddydd yr Arglwydd, yn enwedig mewn cymmundeb gyd&acirc; chynulleid|faodd Eglwy&s;ig. Rhaid i mi anrhydeddu ac ufyddhau i'm Rhieni, Swyddogion, Bugeiliaid, a Rheolwyr eraill. Rhaid i mi ochelyd niwei|dio
<PB N="62" REF="38">
fy ngymmodog, mewn meddwl, gair, neu weithred, yn ei enaid, ei gorph, ei ddiweir|deb, ei y&s;t&acirc;<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">, cyfiawnder, neu hawl; eithr gwneuthur iddo ef gymmaint o ddaioni ac a allwyf, a gwneuthur i arall megis ac y myn|nwn i arall wneuthur i mi yr hyn &s;ydd wedi ei grynoi i fynu yn y deg Gorchymyn. [Duw a lefarodd y geiriau hyn, <HI>&amp;c.</HI>]</P>
<DIV2 TYPE="prayer">
<HEAD>Gweddi blaen a Byrr iw har|fer mewn Teuluoedd, foreu a hwyr.</HEAD>
<P>HOll-alluog a thra-gra&s;u&s;af Dduw, yr hwn wyt yn gweled pob peth! y B&ycirc;d a'r hyn &ocirc;ll &s;ydd ynddo, a greuwyd, a gynhelir, ac a drefnir gennit ti: Yr wyt ti yn bre&s;ennol ym mh&ocirc;b mann, gan fod yn fwy nag enaid i'r holl f&ycirc;d.</P>
<P>Er dy fod ti yn ddatcuddiedig yn dy dra rha|gorol ogoniant, ir rhai hynny yn vnig y &s;y'n pre&s;&s;wylio yn y n&ecirc;f: Etto y mae dy r&acirc;s di yn oe&s;tadol ar waith ar y ddaiar, i gymhwy|&s;o dynion ir Gogoniant hwnnw.</P>
<P>Ti a'n gwnaetho&s;t ni, nid megis yr Anifeili|aid a ddifethir, ond ag Eneidiau anfarwol gen|nym, i'th adnabod, a'th gei&s;io, a'th wa&s;anaethu di ymma, ac ar &ocirc;l hynny, i fyw gyd&acirc; 'r holl rai bendigedig, i feddiannu golwg tragwyddol ar dy Nefol Ogoniant di, a digonolrwydd o lawenydd oddiwrth dy berffaith Gariad a'th foliant.</P>
<P><PB N="63" REF="38">Eithr y mae cywilydd arnom feddylied, mor ynfyd, ac mor bechadurus yr angbofia&s;om, ac y dibri&s;ia&s;om ein Duw a'n Eneidiau, a'n gobaith o anfarwoldeb gwynfydedig; gan o&s;od ein &s;erch yn ormod ar bethau, y gweledig a'r difflanne|dig F&ycirc;d pre&s;ennol, ac ar hawdd-fyd a digrifwch ein Cnawd llygredig, yr hwn a wyddom ni y gorfydd arno droi i bydredd a ll&wcirc;ch.</P>
<P>Ti a roddai&s;t ni Gyfraith gyfiawn a da, i'n cyfarwyddo ni yn yr unic ffordd i &s;ywyd; a phan ddini&s;tria&s;om ein hunain trwy bechod, Ti a roddai&s;t i ni Iachawdwr, &s;ef dy Air tra|gywyddol, yr hwn a wnaethpwyd yn Dd&ycirc;n, yr hwn a'n heddychodd ni &acirc; thydi trwy ei fywyd &s;anctaidd, a'i chwerw ddioddefaint, ac a bwr|ca&s;&s;odd i ni iechydwriaeth&punc; ac a'i datcuddiodd hi i ni hefyd, yn well nag y galla&s;e un Angel o'r Nef ei wneuthur, pe danfonafit ef attom ni bechaduriad ar y cyfryw Gennadwri.</P>
<P>Eithr och leied cyfrif a wnaethom ni o'n Achubwr! Ac o'r holl gariad hwnnw a ddan|go&s;ai&s;ti trwyddo ef! A lleied a feddylia&s;om, ac y ddealla&s;om am y Cyfammod o R&acirc;s, a wnaetho&s;ti trwyddo ef a cholledic ddynol ryw, ac och leied yn enwedic yr ufyddha&s;om iddo!</P>
<P>Eithr &ocirc; Dduw, Bydd drugarog wrthym ni bechaduriaid gwael a thruain! A maddeu i ni ein holl lygredigaeth naturiol, ac ynfydrwydd ein ieuengctid, a holl anwybodaeth, e&s;ceulu&s;|dra, diffygion, a thro&s;eddiadau ein bywyd: A dyro i ni wir Edifeirwch am danynt, heb yr hon ni a wyddom na faddeui di mo <HI>honynt</HI> hwy.</P>
<P>Nid yw'n bywyd ni ond megis cy&s;cod &s;y'n myned heibio, ac nid oes ond ennyd fechan
<PB N="64" REF="39">
hyd oni bydd raid i ni ymadel &acirc;'r b&ycirc;d hwn, ac ymddangos o'th flaen di, i roddi cyfrif am a wnaethom ni ymma, ac i f&ocirc;d dros f&ycirc;th mewn cyflwr megis ac y rhag&punc; baratoe&s;om ni ymma.</P>
<P>Ped faem ni 'n marw, cyn i ti droi 'n ca|lonnau ni, oddiwrth ein cnawd, a'r b&ycirc;d pecha|durus attat ti trwy w&icirc;r Ffydd, ac Edifeirwch, ni fyddem colledig tros f&ycirc;th.</P>
<P>Oh Gwae ni ein geni erioed, os tydi ni faddeni ein pechodau, ac ni 'n gwnei yn Sanct|aidd cyn darfod y byrr a'r an&s;iccr fywyd hwn!</P>
<P>Pe bae gennym ni holl olud a melu&s;-wedd y b&ycirc;d hwn, hwy a'n gadawent ni ar fyrder mewn mwy tri&s;twch.</P>
<P>Ni a wyddom nad yw ein holl fywyd ni, ond am&s;er a ganniattaodd dy drugaredd di, i ni i ymbaratoi ynddo erbyn awr Angeu: ac am hynny nis dylem ni oedi ein Hedifeirwch a'n paratoad hyd ein cl&agrave;f wely: Yn awr gan hynny &ocirc; Arglw<GAP DESC="illegible" REASON="missing" EXTENT="1 letter">dd, megis pe baem yn dy|wedyd ein geiriau diweddaf, yr ydym yn daer yn dei&s;yf arnat, yn r<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">&s;&s;ol i faddeu ein pech|odau, ac i'n &s;ancteiddio, trwy haeddedigaethau ac erfynniad ein Achubwr Je&s;u Ghri&s;t!</P>
<P>O Tydi yr hwn a do&s;turiai&s;t wrth bechadu|riaid gre&s;ynol, ac a gedwai&s;t cynifer mil o honynt, to&s;turia wrthym ninneu hefyd, a cha|dw ni, fel y gallom ogoneddu dy r&acirc;s di dros f&ycirc;th.</P>
<P>Yn ddiammeu nid wyt ti yn ymhoffi ym marwolaeth pechaduriaid, ond yn hyttrach ar iddynt ddychwelyd a byw: Pe bua&s;it ti an|ewylly&s;gar i ddangos Trugaredd, ni phryna&s;it ti mo honom ni &acirc; phr&icirc;s mor werthfawr; ac ni ddei&s;yfia&s;it ti arnom ni cyn fynyched i ym|heddychu
<PB N="65" REF="39">
&acirc; thydi: Nid oes gennym achos i wanffyddio dy wirionedd neu 'th ddaioni di; eithr yr ym ni'n ofni, rhac cael o honom ein difetha gan Anghrediniaeth, a balchder, a rhag|rith, a chalon fydol gnawdol. O cadw ni rhac Satan, a'r byd hudolaidd hwn, ond yn enwedigol rhagom ein hunain. Dy&s;c i ni wadu pob annuwioldob a chwantau cnawdol, a byw yn &s;obr, yn gyfiawn, ac yn dduwiol yn y b&ycirc;d &s;ydd yr awron.</P>
<P>Gwna i ni ymdrechu i wneuthur hyn yn orchwyl penaf i ni beunydd, &s;ef i ryngu bodd i ti, i dro&s;&s;ori Try&s;&s;orau yn y N&ecirc;f, i &s;iccrhau i ni'n hunain fywyd gwyn&s;ydedig gyd&acirc; Chri&s;t, ac i ymddiried yn heddychlon i ti am ein he|neidlau a'n cyrph.</P>
<P>Gwn&acirc; ni'n ffyddlon yn ein galwadigaethau, ac yn ein dyled&s;wyddau tuag at eu gilydd, a thuag at bawb, &s;ef ein blaenoriaid, ein cyd|r&acirc;dd, a'r neb a fyddo yn i&s;-r&acirc;dd inni. Bendi|thia y Brenhin a phawb &s;y mewn Awdurdod, fel y gallom fwy bywyd llonydd ac heddychol, mewn pob Duwioldeb ac one&s;trwydd.</P>
<P>Dyro Weinidogion doeth, &s;anctaidd, ac hedd|ychlon i holl Eglwy&s;i Cri&s;t, a chalonnau &s;anct|aidd a thangnefeddus i'r bobl: Tro attati y Cenhedloedd &s;ydd yn Ddi-ffydd yn y B&ycirc;d.</P>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="66" REF="40">
<HEAD>Yn y Borau.</HEAD>
<P>AMddiffyn ni, cyfar|wydda ni, a be<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">|dithia ni y dydd heddyw, yn ein holl ffyrdd a'n gorchwylion cyfreithlon, a chadw ni rhag malis Satan a dynion drwg, a rhag y drygau y mae'n pechodau yn barod i dynu ar ein gwartha; Fel y gallom ni yn yr hwyr, roddi i ti ddiolchgarwch llawen, trwy Je&s;u Grist ein Iach|awdwr.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Yn yr Hwyr.</HEAD>
<P>AMddiffyn ni y n&ocirc;s hon rhag pob math o ddrwg, a dyro i'n cyrph a'n heneidiau y fath e&s;m|wythder, ac a'n cym|mhwy&s;o ni i orchwy|lion y dydd &s;y'n can|lyn er mwyn Je&s;u Gri&s;t ein Iachawd|wr.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<P>A gwna i ni, ac i'th holl bobl, gei&s;io o flaen dim Sancteiddiad dy enw di, a dyfodiad dy Deyrnas di, a gwneuthur dy ewyllys di ar y ddaiar megis yr ydys yn ei wneuthur yn y nef; Dyro i ni ein Bara beunyddiol, &s;ef pob peth angenrheidiol i fywyd a duwiol|deb, a ph&acirc;r i ni &s;od yn fodlon i hynny.</P>
<P>Maddeu i ni ein pechodau beunyddiol, a by|dded dy Gariad a'th Drugaredd di yn ein cymmell ni, i'th garu di yn fwy n&acirc; phob peth arall, ac er dy fwyn di, i garu ein cym|mydogion megis ein hunain, ac yn ein holl weithredoedd tuag attynt, i wneuthur cyfiawn|der a Thrugaredd, megis y dymunnem ni i eraill wneuthur i ninneu.</P>
<P><PB N="67" REF="40">Cadw ni rhac profedigaethau niweidiol, rhac pechod, a rhac dy farnedigaethau; a rhag malis ein gelynion y&s;prydol a chorphorol: A bydded i'n holl Feddyliau, a'n Anwydau, a'n Gwyniau, a'n Geiriau, a'n Gweithredoedd, gael eu Llywodraethu trwy dy Air a'th y&s;pryd di, fel y bo'r cwbl er Gogoniant i'th enw di.</P>
<P>Gwna i ni gael hyfrydwch yn ein holl Gre|fydd a'n hufydd-dod; A chaniatt&acirc; i'n en|eidiau y fath ddifyrrwch yn ein gwaith yn moliannu dy Deyrnas, a'th Allu, a'th Ogoni|ant, ac y bo hynny yn giogelu, ac yn perei|ddio ein llafur y dydd, a'n Cw&s;c y nos, ac yn ein cadw ni mewn hiraethus a llawen ob|aith am y Gogoniant Nefol:</P>
<P>A bydded Gr&acirc;s ein Harglwydd Je&s;u Gri&s;t, a chariad Duw ein T&acirc;d, a Chyfeillach yr y&s;|pryd Gl&acirc;n gyd&acirc; ni yn awr, ac yn oes oe&s;oedd.</P>
<CLOSER>Amen.</CLOSER>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="prayer">
<HEAD>Gweddi fyrr i Blant a Gwa|&s;anaeth Ddynion.</HEAD>
<P>Y Byth fywiol a'r Tra-gogoneddus Dduw, &s;ef y T&acirc;d, y M&acirc;b, a'r y&s;pryd Gl&acirc;n! An|feidrol yw dy Allu, a'th Ddoethineb, a'th Ddai|oni di.</P>
<P>Tydi a greai&s;t yr holl F&ycirc;d, ac a brynai&s;t bechadurus a cholledig ddynol ryw, ac a wyt yn &s;ancteiddio dy Etholedigion.</P>
<P><PB N="68" REF="41">Ti a'm gwnaetho&s;ti yn enaid byw, ac yn berchennog o re&s;wm, ac a'm go&s;odai&s;ti tros am&s;er yn y Cnawd a'r B&ycirc;d hwn, ith adna|bod, a'th garu a'th wa&s;anaethu di fy Nghre|awdwr, &acirc;'m holl galon, &acirc;'m holl Feddwl, ac &acirc;'m holl Nerth, fel y gallwn gyrhaeddyd ar y diwedd y gwobr o Ogoniant Nefol.</P>
<P>Ynghylch hyn y d<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">la&s;ai fod fy ngofal mwy|af, a hwn a ddyla&s;ai fod fy ngorchwyl pennaf, a difyrrwch fy holl Fywyd: Yr oeddwn i'n rhwym i hynny trwy dy Gyfraith di: Ac fe'm gwahoddwyd i hynny gan dy Drugaredd di: Ac yn fy Medydd, fo 'm cy&s;&s;egrwyd i i'r Fuchedd &s;anctaidd hon, trwy Gyfammod ac Adduned Parchedig.</P>
<P>Eithr och! My&s;i a dorrais y Cyfammod hwnnw, ac a f&ucirc;m yn rhy-anffyddlon ynddo: Myfi a anghofiais, ac a e&s;ceulu&s;ais y Duw, yr Iachawdwr, a'r Sancteiddiwr, i'r hwn i'm cy&s;|&s;egrwyd ac i'm rhwymwyd: Ac a fawr wa|&s;anaethais y Cythrael, y B&ycirc;d a'r Cnawd, y rhai yr ymwedais &acirc; hwynt: Fo'm ganwyd i mewn pechod, ac mi f&ucirc;m byw yn bechadurus: Mi f&ucirc;m rhy-ddiofal am fy Enaid anfarwol, ac am y Gwaith mawr, yr hwn i'm crewyd, ac am prynwyd oi blegid: Myfi a dreuliais lawer o'm ham&s;er gwerthfawr mewn oferedd, ac mewn drwg amcanion, ac i ryngu b&ocirc;dd fynghnawd llygredig: Ac mi a galedais fy nghalon yn erbyn yr Addy&s;c, trwy yr hon yr oedd dy l&acirc;n Y&s;pryd a'm Dy&s;cawdwyr, a'm Cydwybod fy hun, yn galw arna&s; i edifarhau ac i ddych|welyd attat ti.</P>
<P><PB N="69" REF="41">Ac yn awr Arglwydd, megis un tan argy|hoeddiad, yr wi'n cyfaddef, fy m&ocirc;d yn hae|ddu cael fyng-wrthod gennit ti, a'm rhoddi i fynu i Drachwant ac ynfydrwydd fy nghal|on fy hun, a chael fy mwrw allan o'th bre&s;|ennoldeb gogoneddus i Ddamnedigaeth dragy|wyddol.</P>
<P>Eithr, gan roddi o honot Iachawdwr i'r Byd a gwneuthur o honot Gy&s;raith o r&agrave;s, gan addaw Maddeuant pechodau, ac iechydwriaeth trwy ei haeddedigaetnau ef, i bob gwir gred|adyn edifeiriol, yr wyfi &acirc; chalon ddiolchgar yn derbyn trugaredd dy Gyfammod yn Je&s;u Gri&s;t.</P>
<P>Yr wyfi 'n o&s;tyngedig yn cyfaddef fy mhe. chod a'm euogrwydd. Ac yr wi 'n bwrw fy enaid gre&s;ynol ar dy R&acirc;s di ac ar Haedde|digaethau, ac Aberth, ac eiriolaeth fy Iach|awdwr. O Maddeu holl bechodau fy nghalon a'm bywyd llygredic. Ac megis Tad hedd|ychlon derbyn fi yn lle un o'th Blant: A dyro i mi dy y&s;pryd i'm hadnewyddu, ac i fod ynofi yn wreiddyn o Fywyd, a goleuni, a chariad &s;anctaidd; ac i &s;elio a thy&s;tiolaethu i'm henaid, fy mod yn eiddoti.</P>
<P>Bydded i'th l&agrave;n y&s;pryd fywoccau fy nghalon farw, a meddalhau fy nghalon galed: Bydded iddo oleuo fy Neall tywyll, a digred trwy wy|bodaeth eglurach, a ffydd gadarnach: Troed fy 'wyllys, i fod yn barod i ufyddhau ith &s;anctaidd ewyllys di: Bydded iddo ddatcu|ddio im henaid dy dra ryfeddol gariad yn Gri&s;t,
<PB N="70" REF="42">
a'm llenwi &acirc; chariad tuag atati a'm Prynwr, a thuag at dy holl &s;anctaidd Air a th weith|redoedd: hyd oni ddiffodder ynofi fy holl bechadurus gnawdol gariad, ac y troer fy me|lu&s;wedd pechadurus yn hyfryd ddifyrrwch yn Nuw.</P>
<P>Dyro i mi o&s;tyngeiddrwyd ac i&s;elder calon, a pharodrwydd i ymwadu &agrave; mi fy hun, a chadw fi rhac y mowrion a'r cas bechodau o Hunan|gei&s;io, Bydoldeb, a Balchder.</P>
<P>O Go&s;od fy nghalon ar Ogoniant y N&ecirc;f, lle'r wi'n gobeithio ar fyrder cael byw gyd&agrave; Chri&s;t a'i holl rai &s;anctaidd, i'th garu, a'th foli, gan dy weled di y Duw cariadus er didd|anwch i'm Henaid tros f&ycirc;th.</P>
<P>Na nacc&agrave; i mi y cynnorthwyon a'r Truga|reddau, y &s;ydd anghenrheidiol tuag at fy &s;an|cteiddrwydd a'm iechydwriaeth. A gwna i mi fyw mewn gwa&s;tadol barattoad, erbyn mar|wolaeth gy&s;&s;urus a dienbyd: Canys pa le|&s;&acirc;d i mi os ennillwyf yr Holl F&ycirc;d, a cholli fy Enaid, a'm Iachawdwr, a'm Duw.</P>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="71" REF="42">
<HEAD>Hyn i Blant.</HEAD>
<P>Brdded dy fendith di ar fy Rhieni a'm Llywodraethwyr: P&acirc;r iddynt fy hyfforddi a'm dwyn i fynn<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> yn dy of|di: A gwna i minne dderbyn eu haddy&s;c yn ddiolchgar, a'u caru, a'u hanrhydeddu, ac ufydd|hau iddynt, mewn ufydd|dod i ti.</P>
<P>Cadw fi rhag Mag|lau drwg gyfeillach, rhag Profedigaethau, a mel|y&s;wedd ieuengctid; a bydded i mi fod yn gy|faill ir rhai &s;ydd yn dy ofni di.</P>
<P>Gwna i fyfyrdod yn dy Gyfraith di, fod yn hyfrydwch beunyddiol i mi; ac na fydded i mi byth fod a n&ocirc;d yr annu|wiol arnaf. &s;ef, <HI>i fod yn caru mely&s;chw|ant yn fwy nag yn caru Duw.</HI> Cynny&s;ga|edda fy ieuengctid &acirc;'r|fath Dry&s;&s;orau o Ddoethi|neb a &s;ancteiddrwydd ac a ddichon gynnyddu beu|nydd, a chael eu har|fer i'th Ogoniant di.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>Hyn i wa&s;anaeth|ddynion.</HEAD>
<P>AC megis ac i'm gw|naetho&s;t yn wa&s;an|eth-dd&ycirc;n&punc; gwna i mi fod yn gydwybodol, ac yn ffydd|lon yn fy ngalwadigaeth, ac yn yr hyn yr ymddiri|edwyd i mi am dano, ac yn ofalus ynghylch gorchwy|lion a phethau fy Meistr, megis y byddwn ynghylch yr eiddo fy hun. Gwna i mi fod yn ddaro&s;tyngedic ac yn ufydd i'm Llywod|raethwyr; cadw fi rhag pen galedrwydd a balchder, rhac grwgnach ac ymadro|ddion ammharchus, rhag ffal&s;edd, diogi, a phob math o Dwyll: fel y bo i mi wa|&s;anaethu, nid &acirc; llygad-wa|&s;anaeth gan ryngu bodd i'm nwyf a'm trachwanttau cnawdol; ond gallael o honofi gyflawni fy nyled|&s;wydd yn &s;iriol ac yn ewy|lly&s;gar gan gredu dy fod ti yn ddialudd ar bob anffydd|londeb. A chaniatt&acirc; i mi allu gwneuthur fyng wa|&s;anaeth nid yn unig megis i Ddyn, ond megis i ti yr Arg|lwydd, gan ddi&s;gwyl am fyngwobr pennaf oddiwr|thit ti.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="section">
<PB N="72" REF="43">
<P>A hyn &ocirc;ll yr wyfi yn ddei&s;y&s; ac yn gobei|thio eu cael, er mwyn haeddedigaethau a chy|fryngdod Je&s;u Gri&s;t, gan ddibennu yn y Gei|riau y ddy&s;codd efe i ni, gan ddywedyd; <HI>Ein T&acirc;d yr hwn wyt yn y Nefoedd,</HI> &amp;c.</P>
</DIV3>
</DIV2>
<TRAILER>TERFYN.</TRAILER>
<PB REF="43">
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</GROUP>
</EEBO>
</ETS>
