<!DOCTYPE ETS PUBLIC "-//UMDLPS//DTD EEBOPROOF 2.0//EN">
<ETS>
<TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE>
<DATE>03-04-04</DATE>
<RESPSTMT>
<NAME>Mona Logarbo</NAME>
<RESP>MURP</RESP>
</RESPSTMT>
<ITEM>*Added TEMPHEAD, checked ID, and added TYPEs to DIVs in order to validate.
*Ran capitalizations.
*Checked for GROUP tags.
*Proofed title page(s).
--Added HIs to title page.
*Checked for TYPE=book.
*Checked I / J.
--Replaced all uppercase "J" with uppercase "I".
*Checked ^s.
*Checked oe for ae ligatures.
*Reviewed structure.
*Checked placement and completeness of PBs.
*Checked for damage GAPs, #s, @s, --s, &mdash;, q;s, <ABBR>Esq</ABBR>, frac;, and UNCLEARs.
*Corrected $word$s and $s by inserting the appropriate character(s) and / or GAP DESC.
*Checked for duplicate pages.
*Checked for missing pages.
*Checked spacing of foreign GAPs.
*Checked for &amp;cs with incorrect spacing.
*Checked for LBs.
*Checked for OPENERs, SALUTEs, DATELINEs, DATEs, SIGNEDs, CLOSERs, TRAILERs, BYLINEs, ARGUMENTs, EPIGRAPHs, etc.
*Checked for TABLEs and LISTs.
*Checked for startqs, endqs and Qs.
*Checked proofsheets and made corrections.
DONE 03-04-04.</ITEM>
</CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="UM" ID="A70927">
<STC T="W">R1237</STC>
<BIBNO T="oclc">09602326</BIBNO>
<VID>43785</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="eng">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1">
<PB REF="1" MS="y">
<P>Animalis homo: CONCIO LATINE HABITA AD <HI>Academicos Oxonienses;</HI> Nono die Octobris, 1649. PRO INCHOANDO TERMINO.</P>
<P>AUTHORE ED. REYNOLDO S. T. D. <HI>Academiae Procancellario:</HI></P>
<P><HI>Londini,</HI> Excudebat <HI>T. Ratcliffe</HI> pro <HI>Georgio Thomasono,</HI> apud signum Rosae &amp; Coronae in Coemiterio Paulino, 1659</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="dedication">
<PB REF="2">
<PB REF="2">
<HEAD>Honoratissimo Clarissimo&abque; viro D. <HI>CHRISTOPHERO YELVERTONO,</HI> BARONETTO, ET Equiti Aurato, Fautori suo semper colendo.</HEAD>
<OPENER><SALUTE>Honoratissime Vir,</SALUTE></OPENER>
<P>_CVm me ad Secundas regi mi|nis Accademici curas nobi|lissimi Cancellarii nostri li|terae vocarent, id mihi prae+ cipu&egrave; in votis fuit, sepul|ta pen&egrave; inter belli Civilis motus, &amp; col|lapsa Sacrae Theologiae exercitia pro virili parte me&acirc; in integruni restituere. Consili|um hoc qu&ograve; certius effectum darem, visum est meo quali quali exemplo, &amp; Laboris
<PB REF="3">
consortio fratribus ac symmistis praeire, ut, quod humani ingenii est, propere fequerentur quae forsan piguit inchoare. G&ugrave;m autem per singula pen&egrave; momenta ingens premeret nego|tiorum moles, at&abque; huic consilio obicem poneret, ruri me in secessum recipio, ut per aliquot dies inter Libros delitescens, me voti hujus reum liberarem. Divina favente grati&acirc; rem exegi. Iamque id &agrave; me efflagitant amici ut opellam publica luce donarem. Suadentibus duplici de Causa obsequentem me praebeo. Prim&ograve; quia non prorsus inutilem futuram sperarem exercitatiurculam istam Iuventuti Academicae, Sacrae praesertim Theologiae Candidatis, ut tali monitore inter bonarum literarum Studia, verae insuper pietati operam impendere addiscerent, quando nec propri<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter"> saluti, nec usibus Ecclesiae, nec Divinis ora|culis debit&egrave; inservire possent, quamvis &eacute;xqui|fitissimis ingenii omnis&abque; literaturae dotibus instructi, nisi fimul Spiritu Christi coelest&iacute;que Sapienti&acirc; Evangelicis Mysteriis amplexandis percipiendisque redderentur idonei Deinde ut hac, quamvis tenui &amp; perexigu&acirc; grati ani|mi tesser&acirc; public&egrave; testatum darem qu&agrave;m me ti|bi
<PB REF="3">
multis nominibus obaeratum teneas. Prae|sertim qu&ograve;d inter flagrantes Belli Civilis mo|tus, protinus imminut&acirc; re mea familiari, col|lapsa valetudine, &amp; vix aliqua vitae spe resi|dua, in mediis aerumnis sponte tua, nullis pre|cibus aut sollicitatione impulsus, consilio, ope, munificentia tua languentem erigere, ac fovere dignatus es. Neque enim mihi unquam &egrave; me|moria excidere debet, aut tua, aut integerrimi viri D. <HI>Zouchi Tati</HI> de rebus meis fractis &amp; imminutis cura antiquissima. Quid meis dixi? Cum uniuersa pen&egrave; in finibm vestris sacris Mi|litiae &amp; Evangelici Ministerii Cohors optimos vos &amp; Pietatis &amp; Doctrinae Patronos sen|tiant predic&eacute;ntque.</P>
<P>Deus Opt. Max. Te, un&agrave; cum lectissima Conjuge, Liber&iacute;sque Suavissimis sub alarum suarum praesidio conservet, &amp; pro Summa tua in Evangelii Ministros pietate aeternam mer|cedem retribuat. Ita animit&ugrave;s precatur</P>
<CLOSER><SIGNED>Dignitati tuae in Christo obstrictissimus, <HI>ED. REYNOLDUS.</HI></SIGNED>
<DATELINE><HI>E Musaeo meo in Aede Christi</HI> Oxon. <DATE><HI>IV. Idus</HI> Nov.</DATE></DATELINE></CLOSER>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="text">
<PB REF="4">
<PB N="1" REF="4">
<HEAD>ANIMALIS HOMO.</HEAD>
<EPIGRAPH>
<Q><BIBL>1 COR. 2.14.</BIBL>
<P><GAP DESC="foreign">.</P>
<P>Animalis autem Homo non percipit ea quae sunt Spirit&ucirc;s Dei, sunt enim ei stultitia: Et non potest ea cognoscere, quia spiritualiter dijudicantur.</P></Q>
</EPIGRAPH>
<P>_SCopus Apostoli in tribus primis hu|jus Epistolae capitibus est, schisma in Ecclesi&acirc; Corinthiac&acirc; ortum ar|guere, &amp; quantum fieri potuit ei ex|tirpando medicinam admovere.</P>
<P>Quoniam autem caus&acirc; morbi cog|nit&acirc; facili&ugrave;s remedia adhibentur, hujus schisma|tis causam inter alia ostendit esse grandiloquen|tiam &amp; ambitionem Pseudo-Apostolorum, qui quum sermonis eleganti&acirc; ingenii acumine, sapi|enti&acirc;
<PB N="2" REF="5">
carnis, oratione compt&acirc;, &amp; verborum Leno|ciniis animos auditorum pellicerent, Apostolo Paulo hoc nomine, utpote omnem fucum, &amp; ina|nes loquendi blanditias ultro av<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rs<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> invidiam struunt, quasi Evangelium Christi <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 span"> decirit magniloquenti&acirc; destit&uacute;tum infidelium <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">annis &amp; su|dibrio exponeret.</P>
<P>Atque hinc occasione arrepta variis argumentis ostendit non tantum inutilem &amp; noxiam esse hu|jusmodi carnis in praedicando Evangelio sapien|tiam, sed tanto mysterio indignam protinus; cum hac ratione evacuetur crux Christi, <HI>Cap.</HI> I.17. nec tam Dei quam humani ingenii virtus agnoscatur, quae vi crucis prosterni debuisset. <HI>v.</HI> 18, 19. Ne|que enim superbae hominum curiositati sese sub|mittit, aut accommodat doctrina Christi, sed quam illi quasi stultitiiam respuunt in ea singularis Dei potentia &amp; sapientia elucet, <HI>&agrave;</HI> versu 19. ad finem capitis primi.</P>
<P>Mirum ita que esse non debet si Apostolorum do|ctissimus, &amp; qui (modo <HI>&egrave;</HI> re Ecclesiae fuisset) fa|cillime sermonem suum Rhetorum lenociniis or|nare potuit, simplicem potius adhibuerit praedi|candi rationem, ut hoc pacto conspicua magis fi|eret potentia Dei, qui ignominiosa morte redimi electos voluit, &amp; quasi stulta praedication&eacute; ad re|demptionem amplexandam efficaciter converti. <HI>cap.</HI> II.1, 2, 3, 4, 5.</P>
<P>Nec tamen, quamvis verborum &amp; humanae sa|pientiae pompa destitueretur Paulina praedicatio, ideo nulla in ea sapientia, nulla venustas eluce|bat; sed caelestis, sed spiritualis, sed Evangelii
<PB N="3" REF="5">
mysterio, animarum saluti, fidelium gustui, mate|riae denique substratae admodum attemperata; quae doctrinam spiritus, profunda Dei, mentem Christi, divina Eloquia oratione pi&acirc;, Sanct&acirc;, effi|caci, <GAP DESC="foreign"> explicaret, quae intimas hominum conscientias instar ancipitis gla|dii perrumperet, &amp; <HI>captivam duceret cogitationem omnem in obsequium Christi.</HI></P>
<P>Summa est; ut Christus ipse sese ultro <HI>exinani|vit, formam servi accepit,</HI> omnium denique rerum indigum exhibuit,<NOTE PLACE="marg"><HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">lia.</HI> 2.14. 2 <HI>Cor</HI> 8.9.</NOTE> nequid <HI>&agrave;</HI> Seculo mutuari vi|deretur ad Ecclesiae salutem promerendam: Ita salutis istius praedicationem ab omni vaniloquen|tia, &amp; Suadae, uti loquuntur Rhetores, medull&acirc; ab|horrere voluit, sol&acirc;que coelestis gravitatis &amp; spir|tualis <GAP DESC="foreign"> efficaci&acirc; vim suam exerere.</P>
<P>Nec tamen e&ograve; tendit haec Apostoli Apologia, quasi Concionatoribus quassibet loquendi sordes, &amp; quicquid in buccam venerit effutiendi libidi|nem, nullo sensu, methodo, gravitate, judicio, dicta|ret. Quis enim <HI>Paulo</HI> nostro aut conscientiis ho|minum alti&ugrave;s intonat? aut argumentorum pondere firmiorem assensum cogit? quis suavi magis, sed coelesti, vi affectus in transversum rapit? &amp; omnia Satanae, Carn&iacute;sque <GAP DESC="foreign"> prosternit? adeo, ut inter vota sua habuerit <HI>Augustinus Christum vidisse in carne,</HI> Paulum <HI>audivisse &egrave; suggestu,</HI> quem, nisi mal&egrave; memini, <HI>Tubam</HI> appellat <HI>Christi,</HI> &amp; <HI>Dei nu|bem,</HI> ut <HI>quot verba tot tonitrua</HI> auribus suis inso|nare viderentur: Sed inanes verborum flosculos &amp; calamistros reprehendit, quibus <GAP DESC="foreign"> suae poti&ugrave;s ambitioni qu&agrave;m Christi Evangelio in|servirent,
<PB N="4" REF="6">
nec tam <HI>mentes</HI> hominum <HI>luce</HI> perfunde|rent, aut <HI>conscientias calore</HI> pietatis excitarent, qu&agrave;m prurientes auriculas inani &amp; mox emoritur&agrave; voluptate afficerent.</P>
<P>Verba Textus obviam videntur ire objectioni. Nempe si Sapientiam revera praedicet Apostolus, uti dictum pri&ugrave;s <HI>ver.</HI> 6. qu&icirc; fit ut eam non recipiant, qui se totos altioribus Sapientiae mysteriis perscru|tandis dederint?</P>
<P>Respondet Apostolus: <HI>Sapientiam loquimur,</HI> sed <HI>non hujus seculi,</HI> vers. 6. Sed Dei, &amp; <HI>in Deo ab|sconditam,</HI> vers. 7. Sed quae omnes naturalis disci|plinae aditus, <HI>Oculos, Aures, Mentes</HI> etiam pruden|tissimorum hujus seculi principum excedit <HI>Ver.</HI> 8, 9. Sed quae nullo Rationis conatu, ut reliquae Scien|tiae, <HI>&egrave;</HI> principiis per se notis extrahitur, sed solo Spiritu Dei patefaciente innotescit, qui solus <HI>seru|tatur profunda Dei,</HI> vers. 10. Ut enim Animalia quae infra gradum rationis posita funt, mentis hu|manae discursus &amp; consilia sensuum perspicaci&acirc; non attingunt: imo nec Homo quisquam interiores mentis alicujus conceptus novit, nisi spiritus Homi|nis eos pri&ugrave;s protulerit: Ita altum illud de salute nostra Dei Patris consilium nullum Humanae Rati|onis acumen, nisi praeeunte Spirit&ucirc;s sancti in Evan|gelio <HI>patefactione,</HI> &amp; in mente <HI>speciali lumine</HI> ac <HI>auxilio</HI> penetrare aut percipere potest. <HI>vers.</HI> 11, 12, 13. Quod ipsum hisce verbis &amp; de novo repetit &amp; ratione confirmat.</P>
<P>Duplicem enim propositionem duplici Argu|mento probat.</P>
<LIST>
<PB N="5" REF="6">
<ITEM>Propositiones.
<LIST>
<ITEM>1. <GAP DESC="foreign">. Animalis Homo non recipit quae sunt Spirit&ucirc;s Dei.</ITEM>
<ITEM>2. <GAP DESC="foreign">. Animalis Homo non potest cog|noscere quae sunt Spirit&ucirc;s Dei.</ITEM>
</LIST></ITEM>
</LIST>
<LIST>
<ITEM>Argumenta.
<LIST>
<ITEM>1. <GAP DESC="foreign">. Non recipit, quia sunt ei stultitia.</ITEM>
<ITEM>2. <GAP DESC="foreign">. Non potest cognoscere, quia spiritua|liter dijudicantur.</ITEM>
</LIST></ITEM>
</LIST>
<P>Iam ut ista explicati&ucirc;s percipiantur, <HI>Quaerendum</HI> h&icirc;c occurrit,</P>
<P N="1">1. Quid sibi velit Apostolus per <GAP DESC="foreign">. Non mihi arridet Danielis Heinsii ad Hel|lenismum se recipientis judicium, ut idem sit <GAP DESC="foreign"> noster qui Solomoni, <HI>Prov.</HI> XXIII.2. <GAP DESC="foreign"> <HI>Vir Appetentiae,</HI> sive ut septuaginta Interpretes red|dunt <GAP DESC="foreign">, quasi Bestialem Hominis appe|titum &amp; Ignorantiam vox ista denotaret, quamvis, (ne id taceam) non defint qui verbis Solomonis ho|minem designari volunt <HI>Iudicio pollentem.</HI> Nec <GAP DESC="foreign"> hunc cum Estio <HI>Adultis, perfectis,</HI> sensus habentibus exercitatos, &amp; qui Solidioris Cibi ca|paces sunt, opponi crediderim, ut idem sint <GAP DESC="foreign"> qui <HI>parvuli, Lacte nutriendi, imbecilles ad audien|dum, infirmi in fide,</HI> qui altiora fidei mysteria non|dum recipiunt. (Cui tamen Sententiae Augustinum
<PB N="6" REF="7">
passim favere observo.) Nec sane protinus exclu|dendos dixerim Homines <HI>Regenitos,</HI> in quantum scilicet <HI>Rationi naturali</HI> nimi&ugrave;m indulgent, &amp; ex intelligentia Carnis de rebus divinis judicant.</P>
<P>Ver&ugrave;m cum Homo ex <HI>Carne</HI> &amp; <HI>Anima</HI> constet, Sitque <HI>Anima</HI> pars Hominis praestantior, quamvis saepi&ugrave;s irregenitos propter Appetitum in vitia pro|num, atque praecipites concupiscentiae motus, <GAP DESC="foreign">, &amp; <GAP DESC="foreign">. Apostolus noster appellet: h&icirc;c tamen hujusmodi Homines <HI>&agrave; praestantiore parte</HI> denomi|nat, ut eos se intelligere ostendat, non qui libidinis mancipia sunt, &amp; crassis Concupiscentiis vel nati|vum Lumen obruunt, (hujusmodi enim Homines <GAP DESC="foreign"> vocat Apostolus, 2 <HI>Pet.</HI> II.12.) sed ho|mines Sapientiae studio debitos, &amp; qui ea sola quae stulta &amp; absurda sunt, rejicere solent.</P>
<P>H&icirc;c itaque <GAP DESC="foreign"> sunt quotquot <GAP DESC="foreign"> Explicante Apostolo <HI>Iud&agrave;</HI> Epistolae suae, <HI>v.</HI> 10. utcunque ali&agrave;s exquisitissimis naturae dotibus prae|fulgeant, utcunque <HI>potissimam partem,</HI> nempe <HI>Animam</HI> omnigen&acirc; eruditione excolant, et rectis|sim&egrave; ad praescriptum Rationis vitam dirigant. De|nique eos hic <GAP DESC="foreign"> vocat quos supra <HI>Sapientes, Scribas, Disquisitores,</HI> et istius <HI>seculi Principes</HI> ap|pellaverat, ut excludatur quicquid est nativae aut acquisitae perfectionis, quo naturae viribus assurgere possit Ratio humana. Sic <HI>Animalem</HI> nostrum ex|plicat Augustinus,<NOTE PLACE="marg"><HI>Tract.</HI> 98. <HI>in Ioann.</HI></NOTE> qui secund&ugrave;m Hominem sapit, <GAP DESC="foreign">, ut optim&egrave; Graecus Scholiastes. <GAP DESC="foreign">. ut rect&egrave; Chrysostomus. <GAP DESC="foreign">
<PB N="7" REF="7">
<GAP DESC="foreign"> uti Theophylactus. Qui denique nihil in se eximium habet, praeter <HI>Animam Rationalem</HI> cujus solius lucem duct&uacute;m&abque; sequitur.</P>
<P>Quaerendum Secund&ograve;, quid sibi velit Apostolus per <GAP DESC="foreign"> Nempe <GAP DESC="foreign"> nor&ucirc;nt etiam Gentilium Philosophi, docente Apostolo, <HI>Rom.</HI> I.19, 21. <GAP DESC="foreign"> sunt 1. Ea regni Christi <HI>mysteria</HI> quae sola Spirit&ugrave;s sancti <HI>pa|tefactione</HI> non Ecclesiae sol&ugrave;m, sed et Angelicis po|testatibus nota fiunt, uti docet Apostolus,<NOTE PLACE="marg"><HI>Nyssen. Hom.</HI> 8. <HI>in cant.</HI></NOTE> <HI>Eph.</HI> III.10. <GAP DESC="foreign">, <HI>&amp;c.</HI> uti lo|cum illum fus&egrave; et eleganter explicat Gregorius Nissenus. 2. <GAP DESC="foreign"> sunt ea etiam <GAP DESC="foreign"> quibus cor hominis ali&agrave;s caecutientis aperit, ips&iacute;que intellectum, et vim percipi|endi, diligendi, obsequendi infundit: qualem spi|rit&ugrave;s efficaciam <GAP DESC="foreign"> appellat Christus, <HI>Ioan.</HI> XVI.8.</P>
<P>Quaerendum Terti&ograve;, Cuid sit hic <GAP DESC="foreign">: Ne&abque; enim consentiunt Interpretes. <HI>Metaphoram</HI> sub|esse judicat doctissimus <HI>&agrave; minoribus vasculis,</HI> quae proportionem et capacitatem suam excedentia non recipiunt. Grotius idem vult esse quod mox <GAP DESC="foreign">. Et sic plerique de <HI>Intellectu</HI> dici volunt.</P>
<P>Mihi felicior videtur eorum conjectura qui h&icirc;c potius <HI>Affectum</HI> designari volunt. Ut Sensus sit, non <HI>Recipit,</HI> non <HI>Amplectitur,</HI> Adversatur, respuit, explodit, irridet. Sic apud <HI>Ioannem</HI> idem est <HI>Chri|stum lucem</HI> non <HI>recipere,</HI> Cap. I.11. quod postea, <HI>Tenebras magis deligere,</HI> Cap. III.19. rect&egrave; monuit
<PB N="8" REF="8">
vir doctissimus Ioannes Camero, doctrinam in sa|cris literis passim vocari <HI>Traditionem</HI>;<NOTE PLACE="marg">Praelect. in Mat. 20.3.</NOTE> quae autem traduntur. Recipi tum demum dicuntur ab iis qui|bus Tradita sunt, quando obsequium praestant: unde in Novo Testamento inquit <GAP DESC="foreign"> est <GAP DESC="foreign"> auscultare, obedire, exhibere <GAP DESC="foreign">. unde frequentissime vox illa <GAP DESC="foreign">, si loca singula accurati&ugrave;s exploremus, <HI>Affectum</HI> &amp; amorem in Novo Testamento innuit. Et hoc Sensu maxim&egrave; cohaerent inter se verba Apostoli. <HI>Respuit</HI> Animalis Homo Evangelium &amp; Reprobat, quia ipsi <HI>Stultum</HI> videtur. <HI>Stultum</HI> autem judicat, quia non potest <HI>intelligere:</HI> ideo denique non <HI>intelligit,</HI> quia spi|rituali luce &amp; facultate destituitur, mag&iacute;sque re|conditum &amp; sublime sit pietatis mysterium qu&agrave;m ut human&acirc; mente apprehendatur. Itaque <GAP DESC="foreign"> notat hic <HI>Affectus</HI> &amp; voluntatis <HI>contumaciam</HI> spi|ritualia aversantis, <GAP DESC="foreign">, <HI>mentis Impo|tentiam</HI> in iisdem protinus caecutientis. <GAP DESC="foreign"> inquit Apostolus, <GAP DESC="foreign">, de summ&acirc; Evangelii loquens, 1 <HI>Tim.</HI> I.15. <GAP DESC="foreign">, adeoque <HI>mente Credendus</HI>; <GAP DESC="foreign">, adeoque <HI>Assectu Recipi|endus,</HI> quorum utrumque h&icirc;c loci <GAP DESC="foreign"> nostro denegatur.</P>
<P>Quaerendum Quart&ograve;, quid sit <GAP DESC="foreign">. Notatur per <GAP DESC="foreign"> istorum hominum <HI>fastus,</HI> sum|m&uacute;sque apud ipsos Evangelii contemptus. Non tant&ugrave;m non approbant, sed &amp; explodunt, &amp; cum irrisione rejiciunt: ut hominem scelestissimum <HI>Scelus</HI> vocamus: ita quae protinus insipida &amp; ab|surda videntur istis <HI>divinitatis censoribus,</HI> uti lo|quitur Tertullianus,<NOTE PLACE="marg">Contra Marci|on. lib. 2. c. 2.</NOTE> <HI>qui consultiores sibimet vi|dentur
<PB N="9" REF="8">
Deo,</HI> nor ut Stulta tunt&ugrave;m &amp; inepta; sed ut <HI>ipsammet Stultitiam</HI> respuunt. Sic populum rebel|lem qu&ograve; gravi&ugrave;s pungat Propheta, <HI>Rebellionem</HI> vocat, <HI>Ezek.</HI> XLIV.6. Cumque hi soli <GAP DESC="foreign"> uti loquitur Apostolus, tamen ut solet pler&ugrave;mque mal&egrave; affectus oculus suo ipsius colore objecta omnia perfundere, <GAP DESC="foreign">, uti apud Oecumenium loquitur Pho|tius.</P>
<P>Quaerendum Quint&ograve;, Quid sit <GAP DESC="foreign">. Nempe non est tant&ugrave;m <HI>desidiae</HI> &amp; negligentiae cul|pa, quasi posset intelligere mysteria ista, mod&ograve; vires Rationis exereret: nec tant&ugrave;m damnatur <HI>contumacia</HI> voluntatis Evangelium aversantis, sed <GAP DESC="foreign">, summa insuper <HI>Impotentia</HI> ad per|cipiendam coelestem doctrinam. Summa san&egrave; un|dique <HI>Impotentia.</HI> In <HI>Mente,</HI> <GAP DESC="foreign">. In <HI>Voluntate, <GAP DESC="foreign">, Rom.</HI> VIII.7. In <HI>Fide, <GAP DESC="foreign">, Ioan.</HI> XIV.17. In <HI>Fructu, <GAP DESC="foreign">, Ioan.</HI> XV.4. In <HI>Cultu,</HI> <GAP DESC="foreign">, 1 <HI>Cor.</HI> XII.3. In <HI>Praxi, <GAP DESC="foreign"> Kom.</HI> VIII.8.</P>
<P>Quaerendum Ultim&ograve;, Quid sit <GAP DESC="foreign">. Est <HI>verbum forense,</HI> ut observant Budaeus &amp; Grotius, &amp; significat accurat&acirc; &amp; quasi <NOTE N="*" PLACE="marg"><P>'H <GAP DESC="foreign">.</P>
<P>Eustath. in Iliad. <GAP DESC="foreign">.</P></NOTE> duplici diligenti&acirc; inquirere an rect&egrave; quid, an secus fiat. <GAP DESC="foreign">: ex|plicante Phavorino. Transfertur hic ad examen doctrinae. <GAP DESC="foreign"> autem <GAP DESC="foreign"> ostendit non procedere ab insit&acirc; Rationis vi &amp; perspicati&acirc;, sed <HI>&agrave;</HI> Spirit&ucirc;s sancti afflatu, <GAP DESC="foreign"> inquit Chrysostomus:
<PB N="10" REF="9">
ut enim qui Legem condit optimus est istius Legis interpres: ita Spiritus Dei, <HI>&agrave;</HI> quo procedit Evangelii doctrina, nobis cam dijudicandi, indagandi, discu|tiendi facultatem ingenerat.</P>
<P>Tria interim h&icirc;c observanda, ne subsit errandi occasio. Nempe 1. notari h&icirc;c <HI>Iudicium</HI> non <HI>pub|licum, Ecclesiasticum, ministeriale,</HI> quasi quilibet Dei grati&acirc; imbutus, eo ipso statim aptus sit &amp; ido|neus, qui muneris Ecclesiastici, &amp; praedicandi Evan|gelii tremendum onus in ser. cipiat: sed <HI>Iudicium discretionis</HI> &amp; <HI>approbationis,</HI> quale erat illud Be|re&euml;nsium, qui <HI>receperunt sermonem cum omni ala|critate, quotidi&egrave; examinantes Scripturas an haec ita se haherent,</HI> Act. XVII.11. quod Franciscus Iunius alicubi vocat <HI>Gustum spiritualis judicii,</HI> quo quis sa|nam ac coelestem doctrinam <HI>&agrave;</HI> fermento &amp; insipidis ineptiis discernit, &amp; solius <HI>Christi vocem audit,</HI> &amp; agnoscit, <HI>Ioan.</HI> 10.3, 4.</P>
<P N="2">2. Iucundum hoc non esse <HI>Absolutum,</HI> &amp; omni|bus numeris perfectum, sed <GAP DESC="foreign">, &amp; in quantum quis Spiritu sancto assiciatur; quandoque enim etiam vir pius <HI>non sapit quae sunt Dei, sed quae Hominis,</HI> Matth. XVI.23.</P>
<P N="3">3. Spiritum sanctum esse quidem istius Iudicii <HI>causam principalem,</HI> non tamen sine verbo Dei, ut efficaciae suae <HI>instrumento,</HI> quo voluntatis contu|maciam deprimit, &amp; intellect&ucirc;s assensum producit. Quae enimSpiritui sancto tribuuntur, eadem passim &amp; divinis eloquiis adscribi legimus. <HI>Psal.</HI> XIX.7, 8, 9. <HI>Ioan.</HI> XVII.17. <HI>Rom.</HI> X.8, 17. <HI>Act.</HI> XX.32. 2 <HI>Cor.</HI> X.4.5. 2 <HI>Tim.</HI> III.15.</P>
<P><PB N="11" REF="9">Hucus&abque; Scopum, Analysin, &amp; sensum verborum proposuimus; Iam sex in se continent gravissima Theologiae <HI>porismata,</HI> digna sane quae si nobis Tem|pus suppeteret, singula fusius explicanda suscipe|remus: mihi satis erit ea tantum quasi digito monstrasse, ut ad id quod praecipue propositum habui festinantius accedam. Forsan sub uno isto capite horum plurima sese nobis de novo expedi|enda offerent.</P>
<P><HI>Primum,</HI> Posse hominem miro ingenii acumine, &amp; exquisita, omnibusque numeris absoluta Sapi|entiae, Doctrinae, Artium, Scientiarumque peritia praepollere, at&abque; interim <HI>&agrave;</HI> vita Dei rebusque ad Coelestem gratiam pertinentibus alienum protinus esse. Nicodemus erat <GAP DESC="foreign">, <HI>insignis in Israele Doctor,</HI> &amp; tamen spiritualis ac coelestis Re|generationis protinus se inscium exhibuit, <HI>Ioan.</HI> III.9, 10.</P>
<P><HI>Secundum,</HI> Hominibus non tantum Concupi|scentiae &amp; Lubidini mancipatis, sed &amp; iis, qui seriam &amp; sollicitam indies Sapientiae studiis operam impendunt, dum <HI>sol&aacute; rationis Luce</HI> dacuntur sum|mam inesse adversus pietatis mysteria cordis &amp; <HI>affectuum contumaciam</HI>: cum ipsum <GAP DESC="foreign">, <HI>Inimicitia sit adversus Deum,</HI> Rom. VIII.7.</P>
<P><HI>Tertium,</HI> Duplicem esse de Deo rebusque Di|vinis cognitionem: unam <HI>nativ&acirc; Luce</HI> acquisibilem, quando quae sciuntur cum innatae Rationis prin|cipiis, animae&abque; testimonio concordant. <HI>Rom.</HI> I.19. alteram <HI>sola Revelatione</HI> &amp; spirituali gratia ingeni|tam, utpote omnem Rationalis disquisitionis vim superantem. Illa est cognitio respiciens <GAP DESC="foreign">,
<PB N="12" REF="10">
<GAP DESC="foreign">, haec <GAP DESC="foreign">. Illa notitia <HI>Naturalis,</HI> haec <HI>familiaris,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Lib. de Spe|ctac. cap.</HI> 2.</NOTE> ut rect&egrave; distinguit Tertullianus.</P>
<P><HI>Quartum,</HI> cum doctissimorum hominum animalis naturalit&egrave;r inesse <HI>fastum,</HI> ut non tant&ugrave;m in surgant contr&agrave;, &amp; mysteria Christi superb&egrave; respuant, sed sannis insuper et irrisione excipiant tanquam rem vanam ips&acirc;que etiam Stultiti&acirc; stultitiorem. <GAP DESC="foreign">, iniquiunt <HI>illa gloriae animalia, Act.</HI> XVII.18. Viluit superbis vel ipse Deus. Ma|gister, ut par&ugrave;m sit miseris qu&ograve;d aegrotant, nisi se in ipsa aegritudine etiam extollant, et de Medicina qua sanari poterant erubescant. Ita puduit doctos homines ex discipulis Platonis fieri discipulos Christi,<NOTE PLACE="marg"><HI>De Civ Dei, lib.</HI> 10 <HI>cap.</HI> 2<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.</NOTE> inquit <HI>Augustinus.</HI></P>
<P><HI>Quintum,</HI> Summam esse in unoquoque homine naturali non tant&ugrave;m mysteriorum Evangelii <HI>Igno|rantiam,</HI> sed et <GAP DESC="foreign"> et <GAP DESC="foreign"> ad rerum spiritualium perceptionem. Proinde fidem in nullius arbitrio positam esse, sed divinit&ugrave;s a Spi|ritu gratiae <GAP DESC="foreign"> distributam. <HI>Lux,</HI> inquit Apostolus, <HI>in tenebris lucet: sed tenebrae eam non com|prehenderunt,</HI> Ioan. I.5. <HI>Non idonei sumus per nos ipsos ad cogitandu~ quic quam, velut ex nobis ipsis</HI>&punc; 2 <HI>Cor.</HI> III.5. sed protin&ugrave;s <HI>pauperes, caeci, nudi,</HI> Apoc. III.17.</P>
<P><HI>Sextum,</HI> <GAP DESC="foreign">&punc; qu&acirc; fideles rit&egrave; in re|bus Dei sapiunt ment&egrave;mque Christi et pietatis suavitatem quasi gustu percipiunt, esse <HI>supernaturale donum</HI> Spirit&ucirc;s fancti, non tant&ugrave;m <HI>objectum</HI> ipsum in Evangelio <HI>patefacientis,</HI> sed et <HI>mentem</HI> suo afflatu ac lumine <HI>perlustrantis,</HI> et animam instar cerae quasi <HI>in doctrinae typum tradentis,</HI> quo ad coelestis Sculpturae imaginem figuretur: <HI>qu&ograve;</HI> respicere videtur Pro|pheta,
<PB N="13" REF="10">
<HI>Dabo</HI> inquit <HI>Legem meam in medio eorum, &amp; in corde eorum scriba~ eam,</HI> Ier. XXXI.33. Et Apostolus, <GAP DESC="foreign">, <HI>Rom.</HI> VI.17.</P>
<P>Restat jam ut praecipuum &amp; sane unicum hujus loci scopum pleni&ugrave;s explicandum suscipiam, dum e&acirc; qua~ fas est, brevitate <HI>Quaestionem</HI> hanc expediam, [Quous&abque; <GAP DESC="foreign"> <HI>Res divinas cognoscere pos|sit vel circa eas caecutiat.</HI>]</P>
<P>Circa quam Statuendum <HI>Prim&ograve;</HI> esse in omni Ho|mine naturalit&egrave;r <GAP DESC="foreign">, per quas de Deo, de Peccato, de Iudicio, de Prae|miis &amp; Poenis aliquam quamvis perobscuram ferre sententiam possint, quod de Gentibus, <HI>quae sine Lege sunt,</HI> docuit Apostolus, <HI>Rom.</HI> II.14, 15.</P>
<P><HI>Secund&ograve;,</HI> Res de Deo cognoscibiles esse in duplici genere: quaedam enim <HI>naturales</HI> tantum sunt et <HI>mo|rales</HI>; aliae <HI>supernaturales</HI> et <HI>evangelicae,</HI> quarum nulla sunt humanis conscientiis indita semina, sed speciali auxilio imprimuntur: <HI>fiunt</HI> enim, <HI>non nascuntur Chri|stiani,</HI> uti loquitur Tertullianus.</P>
<P>Quibus positis, discimus <HI>Prim&ograve;,</HI> Dari aliquam Dei Rer&uacute;mque divinarum <HI>naturalem Cognitionem,</HI> Lumine Rationis, Conscientiae testimonio, omnium denique gentium Consensu et Suffragio compro|batam; <GAP DESC="foreign"> vacat Apostolus, <HI>Rom.</HI> I.19. Neque enim <GAP DESC="foreign">, <HI>Act.</HI> XIV.17. quin et <HI>palpando inveniri potest,</HI> Act. XVII.27.</P>
<P>Sive enim consideremus <HI>prim&ograve;</HI> rerum omnium <HI>origines,</HI> necesse est (cum sibimetipsis causam essendi praebere non potuerint) ut tandem ad causam ali|quam primam, absolutam, omnipotentem assurgat
<PB N="14" REF="11">
intellectus, quae rebus singulis materiam, formam, finem essendi &amp; operandi dederit. <HI>Psal.</HI> C.3. Sive 2. Rerum inter se <HI>ordinem</HI> &amp; <HI>consensum,</HI> quae indi|vulso nexu sibi mutuo cohaerent, optimeque sibi invicem subserviunt, &amp; attemperantur, de quo Spi|ritus sanctus passim, <HI>Psal.</HI> CIV.147, 148. Sive 3. Impressa rebus irrationalibus <HI>Rationis vestigia,</HI> ut formicis, apibus, avibus alvearia &amp; nidulos suos miro artificio conficientibus, taliaque agentibus, quae, cum rebus ipsis nulla dijudicandi vis insit, <HI>su|premi moderatoris</HI> Sapientiam, cujus ductu &amp; imperio rerum omnium <GAP DESC="foreign"> diriguntur, manifeste osten|dunt: docente Spiritu sancto, <HI>Iob.</HI> XXXIX. <HI>Prov.</HI> XXX.24, 28. Sive 4. Rerum naturalium <HI>foedera,</HI> &amp; quafi ex compacto constitutas inter se operandi leges, dum, ut in commune consulant, suo quaelibet quasi Iure nativo cedunt. Cum enim in rerum cre|atarum compage Aquis post A<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">rem proximae de|beantur vices, patiuntur tamen sibi fraena injici, &amp; terminos praefigi, ne Terra, hominibus destinata sedes, submersa jaceret, &amp; domino suo recipiendo redderetur inidonea: de quo loqui videtur Apo|stolus, quando dicit, <HI>Terram Dei verbo ex aqu&acirc; &amp; in aqu&acirc; consistere,</HI> 2 Pet. III.5. Sive 5. Mirabilem <HI>corporis humani structuram</HI> &amp; compagem, nullo paren|tum artificio, conatu, aut industria formatam, &amp; tamen singulari ratione Animae motibus &amp; imperio attemperatam, &amp; quasi <HI>acu &amp; arte Phrygionic&acirc; conte|xtam,</HI> uti loquitur Psalmista, <HI>Psal.</HI> CXXXIX.14-16. Sive 6. ipsius Animae <HI>recessus</HI> &amp; <HI>motus,</HI> impressa ibi Religionis femina, inditum Numinis timorem, con|scientiae etiam ab occultis sceleribus verbera &amp; cru|ciatus:
<PB N="15" REF="11">
de quibus Apostolus, <HI>Rom.</HI> II.14. Sive, denique, mirabiles <HI>providentiae eventus</HI> recolamus, quando ex malis saepe bona, ex contrariis contraria prodeunt, quibus scelerum artifices in sua ipsorum capita consilia nectunt, ut passim videre est, <HI>Gen.</HI> L. 20. <HI>Isai.</HI> X.6, 7. <HI>Act.</HI> IV.28. <HI>Iob.</HI> V.12, 13. Ex istis singulis, ne alia infinita congeram, manifestum est insita esse &amp; impressa rebus omnibus Dei vestigia, quae mentibus humanis non possunt sese non naturali luce objicere.</P>
<P>Et quamvis pauci extiterint ut <HI>Protagoras Diago|ras,</HI> &amp; alii qui <HI>Athei</HI> dicti sunt, &amp; Deum nullum agnoscerent: illud tamen aut propter deorum Gentilium futilitatem, aut studio novitatis, aut pravo ingenio &amp; mente sceleribus occaecat&acirc; ade&oacute;&abque; <HI>voto</HI> potius quam <HI>judicio</HI> adserebant. Nempe illu|rum maxim&egrave; interfuit ne quis Deus esse qui mun|dum judicaret: iis etiam subinde novo impetu re|currit, quae prius evanuisse videbatur, Lux insita, &amp; quamvis divinitatis sensum malitia suffo&acirc;crint, il|lum tamen subinde resuscitant acriores conscientiae morsus, &amp; scelerum caeca atque occulta verbera.</P>
<P>Dicimus <HI>Secund&ograve;,</HI> Dari <HI>naturalem</HI> rerum <HI>moralium</HI> cognitionem, &amp; inditas esse humanis mentibus com|munes Iustitiae, Temperantiae, &amp; Probitatis noti|ones quibus &amp; dirigi debeat, &amp; argui conscientia. Quemddmodum enim <HI>affectibus Sensitivis</HI> suae com|petunt <GAP DESC="foreign">: &amp; <HI>facultati Intellectuali</HI> <GAP DESC="foreign">, quorum lumine ad indagandum verita|tatem adjuvatur: ita <HI>Conscientiis</HI> hominum quasi in|natae sunt <GAP DESC="foreign">, seu <HI>Rationis moralis &amp; practicae principia,</HI> quibus et erga nosmetipsos, et erga pro|ximos,
<PB N="16" REF="12">
et humanam societatem rit&egrave; secund&ugrave;m So|brietatis et Iustitiae normam instituamur. Unde de Gentibus, quae Legem non habuerunt, dicit A|postolus, qu&ograve;d <HI>natur&acirc;, quae Legis sunt faciunt, &amp;, sibi|ipsis lex sunt, ostend&aacute;ntque opus Legis scriptum in cordi|bus suis,</HI> Rom. II.14, 15. 1 Cor. XI.13, 14. Iude. v. 10. Mal&acirc; autem fide,<NOTE PLACE="marg"><HI>De Grat &amp; lib. Arbit. l.</HI> 5. <HI>c.</HI> 3.</NOTE> et Iesuitic&acirc; <HI>Calvinum</HI> ex hac parte insimulat <HI>Bellarminus,</HI> quasi istam in nobis cogniti|onem prorsus extinctam assereret: qui de Bono morali tant&ugrave;m in ordine ad divinum cultum et sa|lutem consequendam sermonem instituit,<NOTE PLACE="marg"><HI>Institut. lib.</HI> 2. <HI>cap.</HI> 2. <HI>Sect.</HI> 22.</NOTE> nec alio respectu legis naturalis vim labefactare voluit.</P>
<P>Dicimus <HI>Terti&ograve;,</HI> Ista Rerum moralium residua in animis hominum Principia, quamvis Gratiae Gene|ralis auxilio aliquid conferant ad humanae Societa|tis ordinem conservandum, vit&aacute;mque <HI>Ethic&egrave;</HI> quoad famam bon&uacute;mque <HI>Civile</HI> transigendam: esse tamen manca protin&ugrave;s et inutilia aut ad <HI>spiritualis</HI> obse|quii fructus,<NOTE PLACE="marg"><HI>Vide</HI> Hieron. <HI>adversus</HI> Iovi|nianum, <HI>lib.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">.</NOTE> aut ad, <HI>coelestis</HI> vitae mercedem. Est haec conclusio advers&ugrave;s eos qui ad salutem sufficere volunt etiam Ethnicis eam Dei cognitionem, quae naturaliter haberi potest, nec aut supernaturalem fidem, aut notitiam Christi media esse necessaria ad vitam aeternam consequendam. Huic sententiae (nisi mal&egrave; memini) favere videtur <HI>Erasmus</HI> in Pro|oemio ad Quaestiones Tusculanas Ciceronis, e&aacute;m&abque; incrustavit <HI>Claudius Seysellinus</HI> in Tractatu de Divi|n&acirc; Providenti&acirc; cujus sententam explicat &amp; refel|lit <HI>Franciscus Collius</HI> in Opere suo de Animabus Pa|ganorum.<NOTE PLACE="marg"><HI>Lib.</HI> 1. <HI>cap.</HI> 11. <HI>&amp;</HI> 20,</NOTE> Qui, quamvis Paganos probaverit ni|hil habere roboris ad salutem consequendam, nec se praeparare, posse ad gratiam Iustificationis, aut
<PB N="17" REF="12">
ad vitam aeternam: quum tamen suavitati provi|dentiae divinae, &amp; liberalitati convenientissimum judicet, ut iis qui pro virili praecepta naturalia custodiunt; ulteriora fidei &amp; gratiae media ad salu|tem consequendam conferantur, tandem per inte|grum Librum secundum nescio quas rationes exco|gitat, quibus Deus saluti Paganorum consulere vo|luit, per apparitiones Christi in specie Pueri, Se|nis, Leprosi, per ministeria &amp; species Angelorum, B. Virginis, mortuorum <HI>&egrave;</HI> Gehenn&acirc; resurgentium; quae, cum in sacris literis sun damentum nullum ha|beant, sed plan&egrave; iis contradicant, tutius est &amp; mode|ratione Christian&acirc; dignius, vias &amp; judicia Dei im|perscrutabilia adorare, qu&agrave;m futilibus figmentis ad misericordiam ampliandam viam praemunire.</P>
<P>Huic Errori pernicioso occasionem praebuerunt laxiora quaedam &amp; satis incommoda dicta <HI>Iustini,</HI><NOTE PLACE="marg">Iustin. <HI>Apol.</HI> 2. <HI>pag.</HI> 83. <HI>edit. Paris.</HI> 1615. Clem. Alex. <HI>Strom l.</HI> 1. <HI>&amp;</HI> 6. Origen <HI>in Rom.</HI> 2.</NOTE> <HI>Clementis, Alexandrini, Origenis:</HI> qui licet Genti|libus Patriam coelestem absque fide negatam volu|it, nescio quam tamen operibus ipsorum bonis mer|cedem debitam comminiscitur; denique <HI>Chrysosto|mi,</HI> (si fides habenda <HI>Sixto Senensi</HI> in Bibliotheca Theologic&acirc; Qui fidem unius Dei &amp; occulti mise|ricordiae atque providentiae ordinis,<NOTE PLACE="marg">Sixt. Senens. <HI>Bibl<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">oth. l</HI> 6. <HI>Annotat.</HI> 51.</NOTE> absque speciali notiti&acirc; mediatoris satis fuisse gentibus asserit ad sa|lutem consequendam. <NOTE N="*" PLACE="marg">Angrad. <HI>Or|thodox. explicat. lib.</HI> 3. Vega <HI>de Iustis. li.</HI> 6. <HI>c.</HI> 18, 19. Maldonat. <HI>in Ioan.</HI> 5.6. Greg. de Val <HI>To.</HI> 3. <HI>Disp.</HI> 1. <HI>Qu. punct.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>&amp;</HI> 4. <HI>consulendi Montacutius noster. Exercit. Eccles.</HI> 1. <HI>Sect.</HI> 1, 2, 3 <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI><GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">pparat.</HI> 1. <HI>ad</HI> Origines, <HI>Sect.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">9&punc;90. Bannes <HI>in <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">aem<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">a qu.</HI> 2. <HI>art.</HI> 8. Espencae <HI>in</HI> 2 <HI>Tim.</HI> 3. <HI>digres.</HI> 17. Lo. in. <HI>in Act.</HI> 2.38. <HI>&amp;</HI> 4.12. <HI>&amp;</HI> 10.2. Baldwin. <HI>Cas. Consc. l.</HI> 2. N<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">var <HI>Manual. cap.</HI> 8. <HI>Sect.</HI> 22.</NOTE> Quam sententiam fusi&ugrave;s persequitur <HI>Andradius Lufitanus,</HI> &amp; <HI>Andreas Vega</HI>; e&aacute;mque defendere videtur Iesuita <HI>Maldonatus:</HI> sed eam ad omnibus ut erroneam rejici dicit <HI>Gregorius de Valentia.</HI></P>
<P><PB N="18" REF="13">Thesis ista probatur <HI>prim&ograve;,</HI> quia principia haec moralia sunt pravis concupiscentiis usque eo obru|ta, ut sufficere nequeant ad conscientias &agrave; peccati dilectione expurgandas, cum qui maxima Dei noti|tia apud philosophos pollerent, <HI>veritatem in iniqui|tate detinuerint,</HI> uti docet Apostolus, <HI>Rom.</HI> I.18. Id variis exemplis confirmat <NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>Tertul.</HI> Apol. <HI>cap.</HI> 46. &amp; A|thenag Legat.</NOTE> <HI>Tertullianus</HI> Philosophos Athe&iuml;smi, Laesae Majestatis, Impudicitiae, Adulterii, Tyrannidis, Perfidiae, Adulationis, aliorum crimi|num eleganter incusans: nec diffitentur <NOTE N="*" PLACE="marg">Athenaeus lib. 4. &amp; 14. <HI>Plutarch.</HI> <GAP DESC="foreign"> <HI>Diog. Laert.</HI> in vita <HI>Arcesilai.</HI></NOTE> Scripto|res Ethnici, <HI>Athenaeus, Plutarchus, Diogenes La&euml;rti|us,</HI> qui Philosophos fuisse impuros puerorum cor|ruptotes tradunt.</P>
<P N="2">2. Nec ad Deum rite colendum, nec ad Dei Iu|stitiam fide amplexandam,<NOTE PLACE="marg">Inter Socrati|cos notissima fossa cinaedos. <HI>Iuven.</HI></NOTE> nec ad tentationes &amp; in|sidias hostium evitandas, nec ad spirituales nequi|tias superandas, absque Evangelii praesidio, &amp; fidei fundamento assurgere potest mens humana, quam|vis eximiis naturae dotibus alioquin ornatissima, <HI>Ioan.</HI> XV.4. 2 <HI>Cor.</HI> III.5.</P>
<P>Cum Deus sit <HI>Spiritus,</HI> &amp; Pater <HI>Coelestis,</HI> Ioan. IV.24. Matth. 7.21 nulla ipsi nisi <HI>spiritualia</HI> obsequia &amp; conversio <HI>coelestis</HI> placere possunt, 1 <HI>Pet.</HI> III.4. <HI>Phil.</HI> III.20. Spiritu itaque ejusque auxilio opus est, quo tanquam suffitu officia nostra reddantur in Chri|sto grata, quo tanquam vinculo salutis nostrae Au|thori firmiter uniamur. Iam vero <HI>spiritualia</HI> sunt in superiore gradu ordine; nec naturae debita, nec ra|tioni indita, nec omnibus concredita, sed volunta|ria dispensatione <HI>&agrave;</HI> Christo Capite in Membra sele|cta, prout ipsi placuerit, per verbum esfusa.</P>
<P>Quamvis itaque possit aliquis absque verbo
<PB N="19" REF="13">
duce, &amp; fidei charitate opera quaedam facere quoad <HI>materiam</HI> &amp; externam <HI>operis substantia~,</HI> quoad <HI>specie~</HI> etiam, <HI>famam,</HI> &amp; humanam societatem <HI>Ethic&egrave; bona</HI>; tamen quoad <HI>operandi principia,</HI> modum, finem, for|mam, ut sint obsequia <HI>Deo grata</HI> ad vitam aeternam, fieri non potest ut moralium principiorum viribus sine luce Evangelii &amp; grati&acirc; Christi opus aliquod ver&egrave; &amp; spiritualiter bonum inchoetur aut perficia|tur. Infinita fer&egrave; sunt Scripturae Sanctae testimonia quibus veritas ista confirmatur; nempe in <HI>solo Christo</HI> Iustitiam, Salutem, vires nostras omnes fun|dari, <HI>sola fide</HI> posse nos per dilectionem operari, &amp; Deo placere. <HI>Ioan.</HI> XV.3, 4. <HI>Act.</HI> IV.12. <HI>Eph.</HI> II.10. &amp; IV.20, 21. <HI>Phil.</HI> IV.13. <HI>Eph.</HI> VI.10. 1 <HI>Pet.</HI> II.5. <HI>Act.</HI> XV.9. <HI>Gal.</HI> 5.6. <HI>Heb.</HI> XI, 6. ut frustra sit istis diutius immorari. Deum quidem norunt Ethnici, sed jure <HI>naturali</HI> non etiam <HI>familiari,</HI> de <HI>longinquo</HI> non de <HI>pro|ximo,</HI> uti distinguit Tertullianus.<NOTE PLACE="marg">Hieron. <HI>in Eze.</HI> 13. <HI>&amp; contra Luciferianos.</HI></NOTE> <HI>Quia Christi non habet condimentu~, vanus est eoru~ labor, &amp; peritura aedi|ficatio,</HI> inquit Hieronimus: &amp; iterum, <HI>Non statim qui jejunat, Deo jejunat, nec extendens pauperi manum Deo foenerat.</HI> <GAP DESC="foreign"> enim est <GAP DESC="foreign">, uti loquitur Clemens Alexandrinus.<NOTE PLACE="marg">Clem. Alex. <HI>Strom lib</HI> 5.</NOTE> Materiam hanc fus&egrave; tractarunt, qui causam Dei contra Pelagium, ej&uacute;sque reliquias egerunt, <NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>Aug. Retract. lib.</HI> 1 <HI>cap.</HI> 3. <HI>Ep.</HI> 105, 107, 120. <HI>Lib. de spirit &amp; liter. passim Lib. de Fide &amp; Operib. c.</HI> 16. <HI>ad Sim|p<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ician. lib.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>qu.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>de Civ. Dei. lib.</HI> 5. <HI>cap.</HI> 19 <HI>lib.</HI> 19. <HI>cap.</HI> 25. <HI>de nupt. &amp; concupisc. l.</HI> 1. <HI>c.</HI> 3. <HI>contra Iulian. lib.</HI> 4. <HI>c.</HI> 2. <HI>Prosper contr. collat. cap. &amp; lib. de vocat. Gent. (si ejus sit) lib.</HI> 1. <HI>cap.</HI> 7. <HI>Fulgentius de Iucar. &amp; gratia Christi, cap.</HI> 20, 25, 26, 27, <HI>Leo. Serm</HI> 4. <HI>de nat. Chri|sti. Greg. Ariminens.</HI> 2. <HI>dist.</HI> 1. <HI>qu.</HI> 3. <HI>a<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">t</HI> 2. <HI>&amp; dist.</HI> 26. <HI>qu.</HI> 1. <HI>art.</HI> 3.</NOTE> Augustinus, Prosper, Fulgentius, alii, ut Bradwardinum, Gregorium Ari|minensem, &amp; reliquos <HI>&egrave;</HI> sanioribus Scholasticis ta|ceam.</P>
<P>Dicimus <HI>Quart&ograve;,</HI> Rerum supernaturalium &amp; my|sterii
<PB N="20" REF="14">
Evangelici non esse cognitionem aliquam na|turalem, aut naturae viribus acquisibilem, sed ad eam necessari&ograve; praerequiri, 1. ex parte <HI>Objecti,</HI> divi|nam <HI>Revelatione~</HI> in Scripturis factam, &amp; Traditione sive ministerio Ecclesiae nobis ad credendum pro|positam: 2 Ex parte <HI>Subjecti, apertionem</HI> intellect&ucirc;s, obsequium &amp; <HI>piam affectionem</HI> voluntatis; denique industriam &amp; usum rectae Rationis, sed adspirati|one &amp; illuminatione Spirit&ucirc;s <HI>&acirc;</HI> nativ&acirc; caecitate, &amp; carnali inimiciti&acirc; liberatae pri&ugrave;s &amp; sanatae.</P>
<P>Et quantum ad priorem partem istius conclusio|nis summus est inter omnes consensus, nempe re|quiri <HI>patefactionem Divinam</HI> ex parte <HI>Objecti,</HI> cum per se Naturae ordinem excedat, nec sit aliqua Evange|lii Ratio seminalis intra ambitum Intellectualis virtutis. <HI>Nemo,</HI> inquit Christus, <HI>novit Filium nisi Pa|ter, nec Patrem quisquam novit nisi Filius, &amp; cuicun&abque; voluerit Filius, retegere,</HI> Matth. XI.27. <HI>Caro &amp; sanguis ista non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in coelis, Matth.</HI> XVI.17. Nec Humanum sol&ugrave;m, sed etiam <HI>Angelicum</HI> intellectum superat grande hoc salutis Arcanum, nec nisi per <HI>Ecclesiam,</HI> sive per dispensa|tionem Evangelii Ecclesiae factam, potestatibus hisce, quae in coelo sunt notum fit, uti docet Apo|stolus, <HI>Eph.</HI> III.10. Semper itaque sub <HI>Absonditi Mysterii</HI> titulo proponitur, ut inde manifestum sit omnem Intellectualis Iudicii aciem excedere,<NOTE PLACE="marg">Vide Greg. Nyssen. in Cantica, Hom. 1. <HI>&amp;</HI> Chrysost. Hom. 7. in 1 Cor.</NOTE> nisi coelit&ugrave;s fuerit patefactum. <GAP DESC="foreign">, Rom. XVI.25. <GAP DESC="foreign">, 1 <HI>Cor.</HI> II.7. <GAP DESC="foreign"> Eph. III.9. Col. 1.26. <GAP DESC="foreign">, 1 Tim. III. 16. <HI>Mysterium</HI> autem est <GAP DESC="foreign">
<PB N="21" REF="14">
<GAP DESC="foreign"> uti loquitur Chrysost. <HI>Mysterium</HI> ita&abque; cum sit doctrina Evangelii, proinde occulta, arcana, &amp; naturali lnce inaccessa. Et huc alludere manifestum est magnum illud <HI>Arcae Foederis</HI> &amp; <HI>Sancti Sanctorum</HI> secretum, quod soli Pontifici, &iacute;dque semel tant&ugrave;m quotannis patebat. Neque unquam illis impun&egrave; fuit, qui magnum illud Gentis <HI>Arcanum,</HI> curioso oculo ausi sint penetrare, aut Sacrilegi&agrave;manu diri|pere. Quod sicut de <HI>Bethsemitis</HI> narrant sacrae Lite|rae, 1 <HI>Sam.</HI> VI.19. ita &amp; de aliis, ut de pompeio,<NOTE PLACE="marg">Vide Florum, lib. 3. cap. 5. Tacit. Hist. <HI>l.</HI> 5. Ioseph. de bello Iudaico. l. 1. c. 5. et Antiq l. 14 c. 14. Aug. de civ. Dei, l. 18 c. 45.</NOTE> &amp; Crasso observare licet; qui postquam Templum Heirosolymitanum violassent, infelici protinus ex|itu perierunt. Quin &amp; <HI>Angeli</HI> in Arcam Foederis obtutu mirabundo oculos figebant, &amp; grande illud misericordiae Arcanum adorabant, <HI>Exod.</HI> XXXVII. 7, 8, 9. qu&ograve; alludere videtur Apostolus Petrus, 1 <HI>Pet.</HI> I.12. <GAP DESC="foreign">, inquit, <GAP DESC="foreign">, ut solent qui laetum aliquod aut grande spe|ctaculum, protenso per fenestram collo, intuen|tur. Christo autem crucifixo, perruptum erat velum, ut jam <HI>retect&acirc; facie</HI> altum illud salutis my|sterium &amp; gloriam Domini <HI>quasi in speculo</HI> intue|amur.</P>
<P>Quantum autem ad alteram Assertionis partem, quae ex parte <HI>subjecti</HI> Illuminationem &amp; <HI>gratiam Spi|rit&ucirc;s</HI> requirit, qu&acirc; naturalis caecitatis &amp; pravitatis velamen auferatur, <HI>adversarios</HI> habemus, tum <HI>anti|quos, Peiagium</HI> ej&uacute;sque reliquias, ut videre est apud <NOTE N="(a)" PLACE="marg">Aug. Epist. 107. Pros. con|tra Collator. c. 12. et 23. Conc. Arausic. can. 5, 6, 7. Vossius Hist. Pelag. lib. 3. part. 2. Thes. 1.3. Latius l. 2. de. Semipelag. cap. 2. thes. 1. et. cap. 5.</NOTE> <HI>Augustinum, Prosperum, Concilium, Ara<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">sicana~, Io|annem Gerandum Vossium,</HI> &amp; <HI>Ioannem Latiam:</HI> tum
<PB N="22" REF="15">
etiam <HI>novos,</HI> Socinianae, videlicet, f&agrave;rinae doctores; qui solo <HI>Rectae Rationis usu</HI> &amp; vi liberi arbitrii, abs&abque; speciali Grati&acirc; facultatem sanante, omnia Evange|lii mysteria intelligi, cognosci, credi posse affirmant. <HI>Sine Revelatione,</HI> inquit<NOTE N="(b)" PLACE="marg"><HI>Val. Smal|cius contra Frantzium, dis|put poster</HI> 8. <HI>Volkel de vera Relig. l.</HI> 5. <HI>c.</HI> 18.</NOTE> <HI>Valentinus Smalcius, Homo nec perfect&egrave; voluntatem Dei scire potest, nec auxilium ad eam praestandam habere, quod utrumque praestat Reve|latio.</HI></P>
<P>Ut autem rei veritas magis perspicua fiat, no|tandum, cum<NOTE N="(c)" PLACE="marg"><HI>Arist. prio|rum Analyt. l.</HI> 2. <HI>c.</HI> 14. <HI>&amp; poster. Analyt. l.</HI> 1. <HI>c.</HI> 22, 13.</NOTE>Philosopho <HI>duplicem</HI> esse <HI>demonstra|tionem, <GAP DESC="foreign">, Apodicticam,</HI> &amp; <HI>Negati|vam,</HI> sive ducentem ad impossible. Posterior haec in praesenti negotio est illa, quae falsas Religiones destruit; &amp; hujusmodi demonstratio sufficienter ex vi <HI>rectae Rationis,</HI> &amp; ex principiis naturalibus formari potest. Neque enim inter Idololatras &amp; Gentilium Superstitionibus deditos defuerunt viri sagaciores, qui Idolorum &amp; Polytheismi vanitatem perspe|ctam habuerunt. <NOTE N="(d)" PLACE="marg"><HI>Iust. Mart. <GAP DESC="foreign">, &amp; pol.</HI> 2. <HI>Clem. Alex. in Protrep<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ic. Tertul Apol. cap.</HI> 12, 17, 46. <HI>Cypr de vani|tate Idolor. Theodoret. de curand. Graec. affectib. ser.</HI> 2. <HI>&amp;</HI> 3. <HI>C<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">ril. con|tra Iulian. l.</HI> 1. <HI>Aug. de Civ. Dei l.</HI> 4. <HI>c.</HI> 31. <HI>Lactant. l.</HI> 3. <HI>c.</HI> 3 <HI>Euseb. de prae. par. Evang. lib.</HI> 13. <HI>c.</HI> 13. <HI>&amp; lib</HI> 14.<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">1 <HI>&amp;. Ioseph. contra Appion, lib.</HI> 2.</NOTE> Id quod passim probant <HI>Iusti|nus Martyr, Clemens Alexa~drinus, Tertullianus, Cypri|anus, Theodoretus, Cyrillus, Augustinus, Lactantius, Eu|sebius,</HI> alii, Altera est <HI>Demonstratio Ostensiva,</HI> qu&acirc; Res spirituales, pietatis nempe, atque salutis myste|ria, ita plan&egrave; &amp; potenter patefiunt, <GAP DESC="foreign">, uti loquitur Apostolus, 1 Cor. II.4. ut omnes prorsus <GAP DESC="foreign"> dejiciantur, nih&iacute;sque supersit, quod adversus my|steria Christi, &amp; quod ipsi debetur obsequium, re|gerere possit sapientia Carnis.</P>
<P>Agnoscimus quidem ex Scripturis jam revelatis plurimam de rebus sacris notitiam haurire posse etiam impios &amp; hypocritas. Sensum quippe <HI>Gram|maticalem,</HI>
<PB N="23" REF="15">
&amp; ex datis principiis dogmatum <HI>conseqe~|tias,</HI> Linguarum <HI>idiotismos,</HI> &amp; ex Gentium moribus natas loquendi formulas, atque hujus generis alia satis percipere atque indagare potest nativum Ra|tionis lumen, bonis literis &amp; industri&acirc; adjutum: quin &amp; quandam Evangelii <HI>vim, donum coeleste, verbi divini gustu~, &amp; futuri seculi virtutes,</HI> hujusms|modi hominibus notas fieri docent Apostoli, <HI>Heb.</HI> VI.4, 5. 2 <HI>Pet.</HI> II.21.</P>
<P>At non pertingit omnis ista notitia ad gradum illum quem Christus <GAP DESC="foreign">, Apostolus <GAP DESC="foreign"> vocarunt, <HI>Ioh.</HI> XVI.8. 2 <HI>Cor.</HI> IV.2. Id ut manifestum fiat, notandum est (quod etiam apud omnes pro confesso habetur) mysteria Evangelii in <HI>eum finem</HI> patefacta suisse, ut nos totos Christo in obsequium subjicerent, ade&oacute;que notiti|am tum demum Rectam esse, &amp; objecto suo pro|portionatam, c&ugrave;m conscientiam purificet, volunta|tem in obedientiam flectat, integrum hominem mente &amp; spiritu reddat Christo conformem, ta|l&egrave;sque in nobis de Deo, de peccato, reb&uacute;sque ae|ternis conceptus ingeneret, quales in mente Chri|sti vigebant, ut eadem cum illo dicamus, sentiamus, judicemus, 1 <HI>Cor.</HI> II.16. C&ugrave;m itaque certum sit Ap|petitum Rationalem sequi ultimum dictamen, &amp; <HI>spirituale lumen</HI> Iudicii practici, nisi e&ograve; pertingat cognitio nostra ut pietatem ingeneret, manifestum erit lucem Evangelii spriritualem, salvificam, ple|nam nondum sese mentibus nostris patefecisse.</P>
<P>Verbo ut expediam, duplex est rerum spiritua|lium notitia: <HI>Intellectualis</HI> una, cui sedes in <HI>mente; practica,</HI> &amp; experimentalis altera, cui sedes in <HI>corde,</HI>
<PB N="24" REF="16">
de qu&acirc; Apostolus, <HI>ut possitis comprehendere cum omni|bus sanctis</HI> (est scilicet cognitio sanctis peculiaris) <HI>quae sit illa longitudo, latitudo, profunditas, &amp; sublimi|tas,</HI> &amp; <HI>nosse charitatem illam Christi omni notiti&acirc; super|eminentiorem,</HI> Eph. III.18, 19. et alibi <GAP DESC="foreign"> Vocat. <HI>Omnia,</HI> inquit, <HI>damnum esse duco, pro|pter eminentiam notitae Christi Iesu Domini mei,</HI> &amp;c. <HI>Phil.</HI> III.8, 9, 10. qu&acirc; nempe vim Resurrectionis &amp; communionem perpessionum ita apprehendimus, ut morti ejus conformes reddamur. <HI>Quis sapiens,</HI> inquit Iacobus, <HI>&amp; scienti&acirc; praeditus? demonstret ex bona conversatione opera sua,</HI> Iacob. III.13. <HI>Per hoc sci|mus,</HI> inquit Ioannes, <HI>nos eum nosse; si mandata ejus ob|servamus: Qui dicit novi eum, &amp; mandata ejus non ser|vat, mendax est,</HI> 1 Ioan. 2, 3, 4.</P>
<P>Quamvis enim sensus verborum, &amp; consequen|tiarum inter se connexio manifesta sit judicio <HI>intel|lectuali,</HI> non tamen demonstrativ&egrave; &amp; plen&egrave; praesen|tatur Evangelica veritas judicio <HI>practico</HI> sub rati|one <HI>summae bonitatis,</HI> &amp; coelestis dulcedinis, tanquam <HI>impervestigabiles divitiae,</HI> Bonum <HI>omni acceptatione dignissimu~,</HI><NOTE PLACE="marg">Eph. 3.8. 1 Tim. 1 15. 1 Pet. 2.7. Phil. 3.8.</NOTE> <HI>pretiosu~, totum desiderabile,</HI> cujus compara|tione, quicquid uspiam appeti solet sit <HI>stercus &amp; damnum,</HI> nisi voluntatem &amp; conscientiam suavi im|pulsu trahat ad obediendum Christo. Sicut itaque mult&ugrave;m interest inter orbis terrarum notitiam, <HI>&egrave;</HI> tabulis tant&ugrave;m Geographicis edoctam, &amp; aliam il|lam quae <GAP DESC="foreign">, longo rerum usu, &amp; diligenti lu|stratione ac peragratione itinerum comparatur: ita non min&ugrave;s est discriminis, inter levem &amp; evani|dam illam rerum supernaturalium notitiam, quae solo Rationis <HI>discursu</HI> acquiritur, &amp; aliam quae <HI>gustu</HI>
<PB N="25" REF="16">
cordis percipitur, quae <HI>tabulis carneis</HI> inscribitur, quae auspice &amp; ductore spiritu animis illabitur, quae de|nique mir&acirc; &amp; ineffabili suavitate interiorem ho|minem perfundit: <HI>Quod</HI> enim <HI>in cibis gustus, in sacris intellectus,</HI> uti loquitur magnus <HI>Basilius</HI>: unde qui Deum <HI>Novisse</HI> dicuntur, <HI>Rom.</HI> I.21. negantur tamen ipsum in <HI>notiti&acirc; habuisse,</HI> vers. 28. Quamvis enim lux aliqua maneret in <HI>mente,</HI> in <HI>corde</HI> tamen errabant <GAP DESC="foreign">, <HI>Heb.</HI> III.10. &amp; V.2. unde pec|cata vocantur <GAP DESC="foreign">, <HI>Heb.</HI> IX.7. Praeclarum est istud Aristotelis; <GAP DESC="foreign">.<NOTE PLACE="marg">Ethic. Lib. 3 cap. 7</NOTE> Qualis quis&abque; est secundum animi sui habitum, talis ipsi <HI>finis</HI> apparet. Quibus ita&abque; corruptus est animi habitus, &amp; in vitia praeceps, fieri non potest ut ipsis donum aliquod supernatu|rale appareat sub conceptu <HI>finis ultimi,</HI> &amp; summ&egrave; eligibilis. Posito enim <HI>fine, media</HI> eliguntur, &amp; <HI>de|liberatio</HI> de iis habetur. Naturaliter quippe quis&abque; in suum finem fertur, est enim simpliciter appeti|bilis. Consultatio autem &amp; electio ea spectant quae sunt ad finem. C&ugrave;m itaque Impii media ad finem supernaturalem non eligant, manifestum est nec ipsum bonum supernaturale sub ratione summi boni &amp; finis simpliciter appetibilis ab ipsis con|cipi.</P>
<P>Ex quibus ita explicatis manifest&egrave; sequitur, Ad perfectam &amp; propriam rerum supernaturalium co|gnitionem, non sufficere ex parte <HI>objecti Revelatio|nem,</HI> nec ex parte <HI>subjecti</HI> debitum <HI>usum rectae ratio+nis,</HI> sed insuper requiri <HI>GratiamChristi</HI> &amp; <HI>speciale ad|jutorium</HI> Spirit&ucirc;s sancti, quo cor aperiatur, emollia|tur, et supernaturalis veritatis dulcedini habeat
<PB N="26" REF="17">
proportionatam <GAP DESC="foreign"> &amp; gustum spiritualis judicii.</P>
<P>Probatur <HI>prim&ograve;</HI> ex iis sacrae Scripturae locis, qui soli Spiritui hanc virtutem tribuunt, ut assensum firmum rer&uacute;mque Evangelic&agrave;rum intellectum in|generet. Ille est qui <HI>dat cor ad intelligendum, &amp; ocu|los ad videndum,</HI> Deut. XXIX.4. <HI>Dabo eis Cor,</HI> inquit, <HI>ut sciant me,</HI> Ier. XXIV.7. &amp; XXXI.34. <HI>Erunt omnes docti &agrave; Deo.</HI> Ioan VI.45. <HI>Pater gloriae det vobis spiritum revelationis &amp; sapientiae in agnitione ipsius, ut illuminatis oculis mentis sciatis, quae sit spes vocationis ipsius, &amp; quae opes gloriae hereditatis ipsius in sanctis,</HI> &amp;c. <HI>Eph-Quisquis audivit &amp; didicit, venit ad Christu~,</HI> Ioan.<NOTE PLACE="marg"><HI>Aug. de gratia Christi, lib.</HI> 1. <HI>cap.</HI> 14.</NOTE> VI.45. unde vocatur <GAP DESC="foreign"> Gal. III.2. Quisquis ita&abque; non venit, profect&ograve; nec didicit. Ita enim, inquit <HI>Augustinus,</HI> Deus docet per spirit&ucirc;s gratiam, ut quod quis&abque; didiceret, non tant&ugrave; <HI>cognos|ce~do videat,</HI> sed etiam <HI>volendo appetat,</HI> &amp; <HI>agendo perfi|ciat.</HI> <NOTE PLACE="marg"><HI>De praedestia. Sanctorum, c.</HI> 8.</NOTE> Et iterum: Qui credunt, praedicatore, forinse|cus insonante, <HI>intus &agrave; Patre audiu~t</HI> atque discunt: qui autem non credunt, <HI>foris audiunt, int&ugrave;s non audiunt.</HI> Ille est, qui <HI>dat nobis mentem ut cognoscamus,</HI> 1 Ioan. V.20. <HI>Qui mente~ aperit ad intelligendu~,</HI> Luc. XXIV.45. <HI>Cor</HI> etiam <HI>ad auscultandum,</HI> Act. XVI.24 &amp; <HI>ad Iesum pro Domino agnoscendum.</HI> 1 Cor. XII.3. unde frequens illa Davidica precatio, qu&acirc; rogat ut Deus ipsum doceret, oculos aperiret, intellectum daret, cor dilataret, &amp; in scientiam at&abque; obsequium man|datorum adduceret, <HI>Psal.</HI> CXIX.18, 26, 27, 33, 73, 125, 144, 166. Neque enim nisi <HI>Spiritu Domini pos|sumus, quasi retect&acirc; facie, gloria~ Domini intueri.</HI> 2 Cor. III.15-18. Deum scire nemo potest nisi Deo do|cente, <NOTE PLACE="marg"><HI>Ireneus. lib.</HI> 4. <HI>cap.</HI> 14.</NOTE> hoc est, <HI>sine Deo non cognoscitur Deus,</HI> inquit
<PB N="27" REF="17">
<HI>Irenaeus.</HI> A Deo diseendum est quid de Deo intel|ligendum sit, quia <HI>non nisi se Authore cognoscitur,</HI> in|quit Hilarius. Praeclara sunt <HI>Concilit Arausicant</HI> verba:<NOTE PLACE="marg"><HI>Hillar de Trin. lib.</HI> 5.</NOTE> <HI>Si quis per maturae vires bonum aliquod quod ad salute pertinet vitae eternaecogitare aut eligere,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Concil. Araus. con.</HI> 7.</NOTE> <HI>sive salu|tari, id est, Evangelicae praedicationi co~sentire posse con|firmat, absque Illuminatione &amp; inspiratione Spiritus sa|cti, qui dat omnibus suavitate in consentiedo &amp; crededo veritati, haeretico fallitur spirits, non intelligens: vocem Dei in Evangelio dicentis, Sine me nihil potestis facere.</HI></P>
<P>Probatur <HI>Secundo,</HI> ex immani illa distantia &amp; dis|proportione inter <HI>objectum</HI> &amp; <HI>facultate~. Facultas</HI> enim est totae <GAP DESC="foreign"> <HI>object<GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">m</HI> <GAP DESC="foreign">. Facultas autem <HI>animalis</HI> non magis potest quae ad <HI>Spiritum</HI> pertinent percipere, qu&agrave;m facultas <HI>sensitiva,</HI> quae ad <HI>rationem. Spiritualia enim sunt spiritualiter dijudica~da.</HI> Altus est hic mysteriorum puteus, nec nobis suppetit in quo hauriamus, <HI>Ioan.</HI> VI.11. <HI>Soli spiritui Dei nota sunt profanda Det. Ratio commanium opinionum,</HI> inquit Hi|larius, <HI>consilii coelestis est incapax.</HI> Hoc sol&ugrave;m putat in natura rerum esse quod aut intra se intelligit, <NOTE PLACE="marg"><HI>Hilar. de Trin. lib.</HI> 1.</NOTE> aut praestare potest ex sese.</P>
<P>Duo autem praecipua sunt <HI>Impedimenta</HI> quibus obstruitur mens &amp; quasi quo min&ugrave;s plen&egrave; &amp; secund&ugrave;m insitam Evangelii pulchritudinem de re|bus supernaturalibus sententiam ferat. <HI>Augustino</HI> sunt <HI>Ignorantia &amp; difficultas; Clementi Alexandrino,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Aug Retract. l.</HI> 1. <HI>c.</HI> 9. <HI>lib. de Arbitr. l.</HI> 3. <HI>c.</HI> 18. <HI>Clem. Alex. Strom. l.</HI> 7.</NOTE> <GAP DESC="foreign">: <HI>Primum</HI> est <HI>nativa caecitas,</HI> quae non potest <GAP DESC="foreign"> attingere, nec lucem quamvis effusam &amp; radios suos mittentem recipere: de qua vide <HI>Ier.</HI> VI.10. <HI>Ioan.</HI> I.5. &amp; III.9. &amp; IV. II, 12. <HI>Eph.</HI> IV.17, 18. <HI>Ioan.</HI> XIV.8. 2 <HI>Pet.</HI> I.9.
<PB N="28" REF="18">
<HI>Secundum, Sapientia Carnis,</HI> durities &amp; contumacia cordis, <GAP DESC="foreign"> de quo dicit Apostolus, quod sit <GAP DESC="foreign">, Rom. VIII.7. nec ei subjici <HI>aut velit</HI> propter superbiam, <HI>aut poss it</HI> propter inscitiam &amp; pravitatem. Sicut enim <HI>Appetitus carnis concu|piscit adversus Spiritum,</HI> ita <HI>Prudentia carnis</HI> adver|sus Legem &amp; Lumen spirituale rebellis obstrepit: quod passim docent sacrae Literae, 2 <HI>Cor.</HI> X 4, 5. <HI>Luc.</HI> VII.30. <HI>Mat.</HI> XXIII.37. &amp; XXI.42. <HI>Ier.</HI> V.12. <HI>Zech.</HI> VII.11. <HI>Act.</HI> VII.39. <HI>Rom.</HI> IX.33.</P>
<P>Atque hujus <HI>Inimicitiae</HI> &amp; contumaciae mentis ad|vers&ugrave;s lumen spirituale causa est <HI>Iniquitatis dilectio,</HI> &amp; conscientia sceleribus inquinata cui non potest non grave &amp; molestum esse quando occulta dede|coris <GAP DESC="foreign">: <HI>qui enim male agit odit lucem,</HI> Ioan. III.19, 20. Ephes. V.11, 12. Egregi&egrave; Philosophus,<NOTE PLACE="marg"><HI>Aristot. Meta|phys. lib</HI> 1.</NOTE> <GAP DESC="foreign">, inquit, <GAP DESC="foreign"> Qualis eft cujus&abque; vita &amp; mores, talem esse vellet quam recipit doctrinam: unde <HI>impii cessare ab ipsis cupiunt sanctum Israelis,</HI> Isai. XXX.10, 11. &amp;, <HI>Qui vates erit pro vino &amp; sicer&acirc;, ille erit vates populo huic,</HI> Mic. II.11 Mite contra ingenium, &amp; anima quae se totam tra|dit Christo in obsequium, quicquid spiritualis lucis effulget, avide amplexatur, quippe quae mentem habet Deo conformem. <HI>Si quis,</HI> inquit Dominus, <HI>voluerit Patris voluntatem exequi, cognoscet de doctrin&acirc; utrum ex Deo sit,</HI> Ioan. VII.17. <HI>Docebit humiles viam suam, &amp; secretu~Domini notum faciet timentibus eum,</HI> Ps. XXV.9.14. <HI>Oves Chrissi ejus vocem audiunt, &amp; illum sequuntur, quia sciunt vocem ejus,</HI> Ioa. X.3, 4. <HI>Siquando det iis Deus poenitentiam ad agnitione~ veritatis,</HI> 2 Tim.
<PB N="29" REF="18">
II.25. Qui enim peccati dilectione captivi detinen|tur, prae <HI>ir&acirc;</HI> advers&ugrave;s veritatem insurgunt, nec cum <HI>mansuetudine</HI> recipinnt insitum sermonem, tardi ad audiendum, ad loquendum contra obstrepend&uacute;m&abque; praecipites, <HI>Iac.</HI> I.19, 20, 21. <HI>Contentiosi</HI> quippe sunt qui veritati obtemperare nolunt, <HI>Rom.</HI> II.8. Optim&egrave; Philosophus de rerum practicarum cognitione, <GAP DESC="foreign">. Et <HI>ex mandato,</HI> inquit <HI>Hilarius, Mandata cernemus,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Hilar. in Isal.</HI> 119. <HI>Gimel &amp; Beth Basil. de Martyre manan|te. Cypr. lib.</HI> <GAP DESC="illegible" EXTENT="1 letter">. <HI>Ep.</HI> 3. <HI>Aug. de doctr. Christ. lib.</HI> 2. <HI>cap.</HI> 6. <HI>&amp; de Trin. l.</HI> 1. <HI>c.</HI> 1. <HI>Greg. Nazian. Orat.</HI> 26. <HI>&amp;</HI> 33. <HI>Hilar. de Trin. l.</HI> 10. <HI>in intrio.</HI></NOTE> <GAP DESC="foreign">, inquit <HI>Basilius. Si in lumine Christi am|bulare volumus, &agrave; praeceptis ejus &amp; monitis non rece|damus:</HI> ita Cyprianus. Ante omnia, <HI>Opus est Dei ti|more converti ad cognoscendam ejus voluntatem</HI>: ita Augustinus. <GAP DESC="foreign"> ita Gre|gorius Nazianzenns.</P>
<P>Ut itaque Quaestioni huic de naturalis Rationis gradu in rebus fidei finem imponam, statuendum est, 1. <NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>Ubi ad profun|ditatem Sa|cramentorum perventum est, omnis Plato|nicorum cali|gavit subtili|tas. Cyp. de Spirit. sancto.</HI></NOTE>Res coelestes Rationis captum excedere, sunt enim <HI>Supra rationem Rectam.</HI> 2. Easdem pru|dentiae carnis adversari, sunt enim <HI>Contra rationem Pravam.</HI> 3. <HI>Naturam indigere Grati&acirc;,</HI> ut facultas ad supernaturale objectum recipiendum rit&egrave; dispona|tur. 4. <HI>Gratiam uti Natur&aacute;,</HI> ut mentis acumine, ju|dicii perspicaci&acirc;, &amp; bonarum literarum luce felici|ores fiant in sacrarum literarum studio progressus. Denique Gratiam Spirit&ucirc;s sancti esse <HI>Principium,</HI><NOTE PLACE="marg"><HI>Si ratis con|tra sacrarum Scripturarum authoritatem redditur, quamvis acuta sit fallit. Aug. Epist.</HI> 7. <HI>Vide etiam Ep.</HI> 56. &amp; <HI>Danaeum in Aug. Euchirid. cap.</HI> 4. <HI>Sect.</HI> 9. <HI>Iusti. Martyr in expofit. Fidei.</HI></NOTE> Rectam autem Rationem Spiritu adjutam tant&ugrave;m <NOTE N="*" PLACE="marg"><HI>Unde Rationem Rectam vocat. Clem. Alex <GAP DESC="foreign"> Strom. lib.</HI> 1.</NOTE> <HI>Instrumentum</HI> spiritualis notitiae.</P>
<P><PB N="30" REF="19">Iam subiungenda essent Corollaria quadam pra|ctica quae doctrinam hanc nostris usibus accommo|darent; mihi ea propter temporis angustias levi ma|nu tetigisse sufficiet Itaque</P>
<P N="1">1. Ne nobis nimium adblandiamur, si forsan ex|quisitissimis naturae dotibus, ingenii acumine, ser|monis eleganti&acirc;, vari&acirc; lectione, longo rerum ufu, Artium Linguarum, Scientiarum omniom periti&acirc;, judicii gravitate&punc; et Rationis pen&egrave; angelic&acirc; perspi|caci&acirc; nos Deus ornaverit nisi simul accedat spiritu|alis <HI>Gratiae adjutoriu~,</HI> quo ad coelestis mysterii cog|nitionem dilectionemque adaptemur. Quamvis enim splendidissima haec <GAP DESC="foreign"> merit nobis in animis et affectibus hominum famam graci&aacute;mque conciliant; quamvis magnum inde reipub. Litera|riae et Ecclesiae Christi emolumentum accedat; nullum tamen ex sese aut ad Dei favorem, aut ad coelestis beatitudinis mercedem consequendam momentum conferunt. Qui enim Noae recipiendo arcam suo artificio fabric&acirc;runt, ipsi tamen in dilu|vio submersi sunt. <HI>Surgunt indocti &amp; rapiunt regnum,</HI> quando nosicum doctrin&acirc; nostr&acirc; eo majore exitio perimu.</P>
<P>Neque enim praestantissima naturae &amp; industriae|dona aut acutioris alicujus <HI>morbi</HI> cruciatus lenire, aut inquinatae &amp; rugientis <HI>conscientiae</HI> ictus, &amp; lania|tus repellere, aut fugientem revocare <HI>animam,</HI> aut <HI>Gehennae</HI> flammas quasi inject&acirc; guttul&agrave; minuere, aut denique horribilis <HI>irae</HI> Dei excutiendo sustinen|d&oacute;ve oneri vel minimas vires subministrare pos|sunt.</P>
<P>Et quamvis omnes coeli terraeque arcanos &amp; ab|ditissimos
<PB N="31" REF="19">
recessus, ingenii nostri solertia &amp; ratio|nis vis indagatrix penetraverit, non min&ugrave;s longo tamen intervallo ab <HI>Angelicae</HI> cognitionis gradu, cu|moloque recedimus, qu&agrave;m cum in staturam bovis assurgere voluit intumescentis ranae vana ambi|tio. Hos tamen, Angelos inquam, post lapsum &amp; apostasiam sub tenebrarum vinculis captivos de|tinet ira Dei, &amp; advenientis judicii horribili metu &amp; tremore concutit.</P>
<P>Quin &amp; accedente nativae nostrae pravitatis &amp; superbiae fermento, adversus gratiam Dei,<NOTE PLACE="marg"><HI>Tertul. de Bapt. lib.</HI> 5.</NOTE> &amp; caele|stris doctrinae simplicitatem insurgin plerum&abque; sapi|entia carnis hujusmodi instrumentis armata ne|quitia, spiritum sanctum, fuo quasi gladio, fodit &amp; impetit, ut solet ebullientis aquae ira ignem cujus beneficio fervebat extringuere, Ut <HI>Belshaz|zaraurea</HI> Dei vasa in Idolorum suorum cultum ad|hibuit, <HI>Dan.</HI> 5.2. Et quemadmodum Moses, Iosua, David, alique sancti heroes Gentilium spolia Deo consecr&acirc;runt, ita Satan, Dei aemulus, spirit&ucirc;s, sancti dona in regni sui commoda pervertit, et ab <HI>iis or|nart cupit,</HI> uti alicubi loquitur Augustinus.</P>
<P>Proinde 2. nativam cordis nostri advers&ugrave;s gra|tiam Christi Deique mandata contumaciam ag|noscamus,<NOTE PLACE="marg"><HI>Ion.</HI> 2.8. <HI>Prov.</HI> 8.39. <HI>Acts</HI> 13.46. <HI>Apoc.</HI> 3.20.</NOTE> et eo quo par est dolore lacrymisque defleamus, qu&agrave; salutem respuere, misericordiam repellere, mortem ultro persequi, nosque iplos <HI>ae|tern&acirc; vit&acirc; indignos</HI> judicare solemus. Nempe ad <HI>ostium nostrum</HI> pulsat indies Gratia Dei, et nos su|pini obsurdescimus; in <HI>aures</HI> intonat, nos in utram que aurem dormimus; <HI>expectat</HI> dum ad saniorem mentem redeamus, et porr&ograve; insanimus; <HI>obse|crat,</HI>
<PB N="32" REF="20">
&amp; tristi&acirc; afficimus; <HI>sinum</HI> expandit &amp; terga vertimus; margaritas obiicit, sub pedibus profano fastu conculcamus; <HI>veste byssin&acirc;, pur&acirc;, splendid&acirc;,</HI> ar|millis, coronis, &amp; pretioso cultu ornare nos volu|it, &amp; veteri centone putridisque panniculis nostris seminudi tumidique incedimus: <HI>Vinum, manna pa|nem Angelorum,</HI> caelestem nobis coenam parat, nos porcorum more siliquas voramus: deni&abque; <HI>vulnera</HI> sua explicat Christus quae nos nequiti&acirc; nostr&acirc; la|ceramus: <HI>sanguine</HI> suo nos abluit, &amp; in coeni volu|tabro jacemus: <HI>voce, fletu,</HI> clamore, lachrymis am|plexus nostras sollicitat, &amp; in libidinum ac prava|rum cupiditatum sinum praecipites ruimus. O <HI>Be|atos</HI> nos! quibus varia Dei sapientia affulget; O <HI>Coecos</HI>! quibus &amp; coelestis doctrina stultescit. O <HI>bea|tos</HI> nos! quos precibus Christus obsecrat: O <HI>mise|ros</HI>! si nec obsecranti Christo auscultemus. Agno|scamus insipidae Rationis nostrae nugas &amp; levita|tem, quae ea tantum in praedicatione Evangelii sectatur, &amp; manu porrect&acirc; arripit non quae plan|ctum sed quae plausum moveant, quaeque prurien|ti ingenio arrideant, nullum interim pietatis sen|sum gustumque conscientiis nostris ingene|rent.</P>
<P>Proinde 3. sese muniant mysteriorum coelesti|um <HI>ministri</HI> adversus irrisiones &amp; molestias quas Evangelii nomine expectandas habent. Neque enim munus suum detrectant <HI>medici</HI> aut adversus aegrotantium injurias iram reciprocant, quia for|fan queruli &amp; gementes manum medicam repel|lunt sed patienter ferunt &amp; Spartan&acirc; nobilitate concoquunt furiosorum alapas, dum ipsis medi|cinam
<PB N="33" REF="20">
adferunt, quamvis pro gratia &amp; beneficio contumelias odiumque referant. Id agamus serio ut peccatores peccati reos &amp; convictos arguamus; ut justitiam Christi &amp; viam sanctitatis conscientiis hominum commendatiorem reddamus; ut myste|ria Dei non in sapientia carnis, sed <GAP DESC="foreign"> dispensemus; nec nobis plau|sum, sed Domino nostro animas lucremur, sanam|que &amp; coelestem doctrinam spirituali piorum gustui attemperemus. Plus nobis ex muneris rite admi|nistrati conscientia, ex testimonio Christi, &amp; unius ovis deperditae conversione solatii proueniet, quain ex Satanae odio &amp; impiorum hominum rabie aut triste quid aut incommodum metuere possimus.</P>
<P>Proinde, 4. discant oves Christi ea, que de Deo &amp; Christo in Evangelii praedicatione tradita sunt, pro modo &amp; mensura spiritualis judicii <HI>probare,</HI> &amp; <HI>quae bona sunt,</HI> uti docet Apostolus, <HI>fide retinere,</HI> 1 Thes. V.21. Quoniam autem quamplurimi sunt, qui dum <HI>carni</HI> nimium indulgent, <HI>Spirit&ucirc;s</HI> tamen fi|dem nomenque dictis suis praestruunt, ut majore e|molumento fallant, &amp; simplicium animos in erroris consortium facillius pelliceant, ideo nos monet Io|annes Apostolus, ut <HI>Spiritus judicemus; quia,</HI> inquit, <HI>multi pseudo-prophetae in mundum exierunt,</HI> 1. Ioan. IV.1.</P>
<P>At qua ratione, inquiet ovis Christi, possim do|ctrinam coelestem &amp; Spiritus Christi testimonium ab aliis aliorum spirituum praestigiis &amp; imposturis discernere? Quaestio sana gravissima, &amp; quae long&acirc; disquisitione enucleari meretur: Unico ego verbo expediam. Itaque</P>
<P N="1"><PB N="34" REF="21">1. Su&acirc; nativ&acirc; luce manifesta sunt omnia ad salu|tem &amp; vitam aeternam necessaria piorum animis in <HI>quantum &amp; quo&uacute;sque</HI> pii sunt, su&acirc;que suavitare &amp; gustu pereipiuntur. <HI>Oves</HI> enim <HI>Christi vocem ejus audiunt, &amp; extranei vocem respuunt.</HI></P>
<P N="2">2. Continuis precibus &amp; assidu&acirc; communione Spirit&ucirc;s sancti conservandus est hic <HI>spiritualis judi|cij gustus</HI>: iis enim qui secund&ucirc;m pietatis normam vitam componunt, doctrinam suam Christus paresa|cere promisit, <HI>Ioan.</HI> VII.17. &amp; <HI>si quid aliter sentiatis,</HI> inquit Apostolus, <HI>hoc quoque Deus revelabrit,</HI> Phil. III. 15. nempe iis qui recto pede secundum lucem E|vangelii conscientias mor&egrave;sque instituunt.</P>
<P N="3">3. Qualis est Spiritus Dei, talia sunt, quae ab ipso fluunt, doctrinae mysteria : nempe Spiritus Christi mansuetus est, humilis, pacificus, sanctus, simplex, liber, coelestis, sine fuco, &amp; fraude, <HI>&agrave;</HI> terrenis affe|ctibus consili&iacute;sque semotus. Si hujus modi sint quae fidei vestrae ab hominibus credenda proponuntut; si prudentiae carnis, si <HI>consiliis commodisque</HI> huma|nis non attemperentur, nec in eum finem <HI>de novo</HI> cuduntur, ut artibus &amp; astutiis hominum nectendis promovovend&iacute;sque inserviant. (qualia sunt quae nunc Temporis adversus <HI>vocationem, dignitatem, sustentationemque ministrorum &amp; bonarum literarum usum</HI> passim apud imperitam plebem blaterant mal&egrave; feriati.) Si <HI>concupiscentiae</HI> &amp; libidini viam omnem &amp; effugium obstruant; null&uacute;mque impiis <HI>peccandi comme atum,</HI> aut patrocirsium praestent, (ut solent quae advers&ugrave;s Legis moralis spiritualem vi|vendi normam in vulgus spargunt Libertini:) Si <HI>Liberrimae Dei Gratiae</HI> non adversentur; nec <HI>hu|mani
<PB N="35" REF="21">
arbitrii vires</HI> in rebus ad salutem pertinen, tibus extrollant; (Qualia sunt, quae de Electione&punc; Redemptione, peccato originali, vocatione effi caci, perseveranti&acirc; Sanctorum, &amp; his similibus' post Pelagium &amp; ejus reliquias de novo in Eccle|siis resuscitarunt Neophotiniani, ali&iacute;que humanae libertatis patroni.) Si Legibus &amp; <HI>Institutis</HI> Christi contumeliosa non fuerint, nec Evangelicae praedi|cationi &amp; Sacramentis injuriam fecerint: (Qua|lia sunt eorum dogmata qui ista adultis &amp; perfe|ctioribus inutilia, &amp; humiliora esse quam ut iis semper adhaereant fideles, superbo ore depraedi|cant:) Si Christo salutis, redemptionis, &amp; <HI>gloria Domino, &amp; Deo in secula benedicto,</HI> gloriam suam non surripiant; (Qualia sunt quae adversus divinam Christi naturam, &amp; sacrificium blasphemo ore vo|munt Photinianae pestis socit &amp; haeredes:) deni|que, si praecones suos humiles reddant, mites, vit&acirc; sanctos, fide sanos, sapienti&acirc; simplices, institutis &amp; moribus coelestes, intra suos sese terminos modeste &amp; sobrie continentes, <HI>&agrave;</HI> Spiritu Christi proficisci pro certo habeamus.</P>
<P>Denique cum mysteria Christi omnem supe|rent Intellectum, <HI>Adoremus</HI> variam hanc Dei sa|pientiam, magn&uacute;mque cogitatum patris de mun|do per Christum redimendo. Et supplices nos ad thronum gratiae prosternamus, rogantes ut nos indies grati&acirc; &amp; luce coelesti perfundat, ut conti|nuam spiritus <GAP DESC="foreign"> sentiamus, qu&acirc; ad do|ctrinam Evangelii percipiendam <HI>apperiatur intelle|ctus,</HI> ad amplexandam <HI>flectatur voluntas,</HI> omnis|que cogitatio in <HI>captivitatem redigatur ad obedien|dum
<PB N="36" REF="22">
Christo.</HI> Quae nobis singula pro immens&acirc; su&acirc; misericordi&acirc; Pater coelestis gratios&eacute; concedat per Christum Dominum nostrum; Cui, cum Patre &amp; Spiritu sancto, sit omnis Laus, Honor &amp; Gloria, in secula feculorum. AMEN.</P>
<TRAILER>FINIS.</TRAILER>
<PB REF="22" MS="y">
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
